Ференц Деак (сәясәтче)

Де́ак Фе́ренц  (мадьярса  Deák Ferenc; , медье Залала — , Будапешт) — 19 нчы гасыр Венгрия сәясәтчесе. 1867 елда төзелгән Австрия һәм Венгрия килешүен булдыручы.

 Биографиясе 
Ференц гаиләдә алтынчы бала булып дөньяга килгән. Ференцны тапканда әнисе Эржебет Шибрик үлеп китә, 1808 елга кадәр малай әтисе Ференц Деакның (аның исеме дә  шулай булган) туганы Йожеф Деакның гаиләсендә Залатарнокта тәрбияләнә.

1817 елда Ференц Деак Дьердагы Король фәннәр академиясенә укырга керә. 1817-1819 елларда фәлсәфә факультетында укый, үз аллы конституция һәм ихтыяр тарихын өйрәнә. Пешт шәһәрендә хокук буенча ике еллык тәҗрибә үтә. 1823 елда юрист дипломын ала. Деак әдәбият ярата һәм Шандор Кишфалуди белән Михай Вёрёшмарти шигырьләрен яратып укый. Вёрёшмарти  белән Деак башта хат алыша, соңрак шәхсән танышып, аның белән дуслашып китә . 1839 елда Венгрия  фәннәр академиясенең әгъзасы итеп сайлана, 1855 елда аның президенты булып китә.

1824-1832 елларда Ференц Деак Зала  комитетында адвокат һәм җитемнәр эше буенча комитет секретаре булып эшли. 1833 елда Ференц Деак абые Анталның урынына Братиславага Венгрия сеймы вәкиле булып китә һәм оппозициягә кушыла. Ул крәстияннәрнең хокугын яклый, сүз һәм дин сайлау азатлыгы, үлем җәзасын бетерү өчен көрәшә. Оппозицияда булган эшмәкәрләрне ул Деак фиркасенә берләштерә һәм аның җитәкчесе була. 1848 елда бтәүге Лайош Баттяни Венгр хөкүмәтендә Ференц Деак юстиция министры вазифасына тәгаенләнә.

Венгриядәге 1848-1849 еллардагы күтәрелеш венгр халкының азатлыгы өчен көрәшкә әйләнгәч, Деак Венгрия хөкүмәте белән Вена арасында арадашчы булырга тырышып карый. Бу сөйләшүләр нәтиҗә бирмәгәч, Деак Кехидакустандагы биләмәсенә кайтып китә. Күтәрелеш җиңелгәч, Деак Габсбургларга каршы сүлпән сугыш алып барырга өнди. 1854 елда ул җир - мөлкәтен сатып, Пештка күчеп килә. 1861 елда вәкилләр җыелышына Дек Пешт шәһәре вәкиле булып сайлана. Деакка беренче чиратта Йожеф Этвёш һәм Иштван Сеченьи ярдәм итә.

1865 елның 15 апрелендә «Pesti Napló» газетасында Деакның киң билгеле булып киткән, Австрия белән Венгрия арасында килешүгә тәүге юл ярган «Пасха мәкаләсе» чыга. 1867 елдан соң Дек Гражданнар кодексын әзерләүгә  шактый зур өлеш кертә, аннары зур сәясәттә катнашмый. 1876 елның 28 гыйнварында йөрәк чиреннән вафат була. Дек Керепеши зиратында җирләнгән.

 Хәтер 
Ференц Дек исеме Венгрия башкаласының бер үзәк мәйданына бирелгән, аннан ерак түгел урнашкан Будапешт метросының үзәк станциясе Деак Ференц исемен йөртә.

 Искәрмәләр 

 Әдәбият 

 Ференц Деак// Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. 11 т. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.


 Сылтамалар 

 Budapest Pocket Guide
 Dario Castiglione, Ian Hampsher-Monk. The history of political thought in national context

Төркем:1876 елда вафатлар
Төркем:Маҗарстан сәясәтчеләре
Төркем:Будапештта вафатлар
Төркем:28 гыйнвар көнне вафатлар
Төркем:1803 елда туганнар
Төркем:17 октябрь көнне туганнар