Эмиль Борель

Фели́кс Эдуа́р Жюсте́н Эми́ль Боре́ль ( (   Феликс Эдуард Джастин ileмил Борел ; 7 гыйнвар, 1871, Сент-Африк - 3 февраль, 1956, Париж ) - Француз математигы һәм сәясәтчесе. 

 Биографиясе 
Эмиль Борель Францияның көньягында Авиньон янында туган. Аның әтисе Оноре Борель протестант чиркәве пасторы, әнисе Эмилия Тейсье Солье фабрикант кызы була. Гаиләлә өч бала була. Эмиль - кечесе. Ул беренче белемен протестант мәктәбен җитәкләгән әтисенән алган. "Пасторыбыздың баласы гаҗәеп, - ди җирле халык, - геометрия нигезләрен өйрәнде, ә аңа өч яшь кенә." 11 яшендә Монтабан лицейына, 17 яшендә - Париж изге Варвара колледжына укырга керә, Бөек Людовик лицейында механиканы һәм геометрияне өйрәнә. Конкурсларда ике премия алганнан соң ул  фән терәге булган Нормаль мәктәбендә, яки сәнәгатьче карьерасында якты киләчәк ача торган уку йорты Политехник училищеда укырга хокук ала. Эмиль фәнне сайлый һәм Нормаль мәктәпкә укырга керә. Аның беренче әсәрләре Гастон Дарбу тәэсирендә геометриягә багышланган. 1893 елда ул Лион университетында укытучы булып эшли башлай. Ул бик күп эшли, 3 ел эчендә 22 хезмәт һәм диссертация яза. 1897 елдан ул Нормаль мәктәбенең профессоры. 

1901 елда ул хезмәттәше математик Пол Аппельның кызы Маргаритага, Камилла Марбо псевдонимы белән танылган булачак язучыга өйләнә. 

Икенче бөтендөнья сугышы вакытында ул Франция Каршылык хәрәкәтендә катнаша. Галим немецлар тарафыннан кулга алына һәм Френс төрмәсенә ташлана. Салкын һәм дымлы камерада бер ай торгач, ул азат ителә. Бөек математик Бразилиягә сәяхәт вакытында алган җәрәхәте аркасында 85 яшендә үлә. 

Аның туганы Арманд Борель да танылган математик була. 

Айдагы кратер Борель хөрмәтенә аталган.

 Уңышлары 
Рене Бэр һәм Анри Лебег белән берлектә, ул үлчәү теориясенә һәм аны ихтималлык теориясендә куллануга нигез салучыларның берсе иде. 

Борель исемен йөртүче төп нәтиҗәләр: 

 Принцип Бореля&nbsp;— Лебега
 Лемма Бореля — Кантелли
 Лемма Бореля
 Парадокс Бореля — Колмогорова
 Мера Бореля
 Алгебра Бореля
 Теорема Бореля — Каратеодори
 Теорема Гейне — Бореля
 Свойство Гейне&nbsp;— Бореля
 Сумма Бореля
 Преобразование Бореля

 Рус теленә тәрҗемә ителгән басмалары 

 Борель[Borel E.]`Тригонометрия`1909
 Борель[Borel E.]`Арифметика — первый цикл`1923
 Борель Э., "Пространство и время", пер. с фр. М. и А.Лопшиц ; под ред. [и с предисл.] Н.Н.Андреева. - Москва, Гос. изд-во, [1924]. - XIII, [3], 177 с. : черт.; 23 см. - в изд.: "Современные проблемы естествознания" под общ. ред. А.Д.Архангельского [и др.]. Москва; Петроград : Гос. изд-во, 1922-.  Кн. 21
 Борель[Borel E.]`Вероятность и достоверность`[1956]1964
 Борель[Borel E.] Дельтейль[Deltheil R.] Юрон[Huron R.]`Вероятности, ошибки`1972

 Әдәбият 

 Полищук Е. М. Эмиль Борель, 1871—1956. — : Наука, 1980.
 Профиль Борель Феликс-Эдуард-Жюстен-Эмиль на официальном сайте РАН
Төркем:Бөек Людовик лицеен тәмамлаучылар
Төркем:Википедия:Викимәгълүмат элементы параметрларына өстенлек бирелгән мәкаләләр
Төркем:XIX гасыр математиклары
Төркем:Франция математиклары
Төркем:Әлифба буенча математиклар
Төркем:Әлифба буенча галимнәр
Төркем:Әлифба буенча шәхесләр
Төркем:Парижда вафатлар
Төркем:1956 елда вафатлар
Төркем:3 февраль көнне вафатлар
Төркем:1871 елда туганнар
Төркем:7 гыйнвар көнне туганнар