Халыкара лингвистлар конгрессы

Халыкара лингвистлар конгрессы () — дөньякүләм тел белгечләре конгрессы, тел белгечләренең иң олуг җыены. 1928 елда Нидерландның Гаага шәһәрендә нигез салынган. Соңгы 20нче конгресс Кейптаунда (Көньяк Африка Республикасы) 2018 елның 2-6 июлендә үткәрелгән. Киләсе 21нче конгресс Казанда 2023 елның 25 июненнән алып 2 июленә кадәр КФУ җирлегендә узачак.

 Тарих 

ICL — дөньякүләм тел белгечләре конгрессы, аңа нигез 1928 елда, Нидерландның Гаага шәһәрендә, Беренче халыкара тел белгечләре конгрессында салынган — Лингвистларның даими халыкара комитеты (CIPL) шул вакытта оешкан. Гаагада узган Беренче конгрессны уздыру башлангычы белән ике голландияле галим: Лейден университеты профессоры Кристиан Корнелиус Уленбек (1866—1951, C. C. Uhlenbeck) һәм Неймеген университеты профессоры Й. Схрейнен (J. Schrijnen) чыга. Фрранцуз лингвисты Антуан Мейе (Antoine Meillet) конгрессларны өч елга бер уздырырга тәкъдим итә. Конгрессларны нәтиҗәле уздыру өчен башкарма комитет төзелә (комитетка Генераль сәркатип Й. Шринен, билгеле галимнәр арасыннан ун әгъза сайлана: Bally, Boas, Brockelmann, Jespersen, Daniel Jones, Karlgren, Kretschmer, Meillet, Rozwadowski һәм Trombetti).

Башкарма комитет биш елга бер мәртәбә Халыкара лингвистика конгрессы (ICL) уздыра. Халыкара конгресс эшендә барлык континентлардан меңнән артык лингвист катнаша.

 Максаты 
Лингвистларның даими халыкара комитеты (CIPL) — коммерцияле булмаган, хөкүмәтнеке булмаган оешма, аның максаты — бөтен дөньяда лингвистика белемнәрен популярлаштыру, лингвистика фәнен үстерү һәм лингвистлар арасында хезмәттәшлекне стимуллаштыру.

 Халыкара лингвистлар конгресслары 
1957 елдан башлап һәр биш ел саен үткәрелә торган лингвистлар конгресслары акрынлап колачын киңәйтә һәм халыкара җыелышларга әверелә. Беренче конгрессларда, нигездә, Көнбатыш Аурупа илләреннән чикләнгән санда гына галимнәр катнаша (катнашучыларның гомуми саны ике-өч йөздән артмый). Хәзерге вакытта лингвистлар конгрессларында барлык кыйтгалардан меңнән артык лингвист катнаша. Шулай итеп, тәкъдим ителгән докладларның саны, шулай ук эш күләме дә арта.

Конгрессларда фикер алышына торган темалар (мәсәлән, 2018 елда Кейптаунда (КАР) узган 20нче конгрессның темасы: «Тел динамикасы»)  лингвистиканың фән буларак тиз үсешен һәм аның психология, социология, антропология, фәлсәфә һәм башка фәннәр белән күптөрле бәйләнешен чагылдыра. Хәзерге вакытта бер генә галим дә бөтен лингвистик әдәбиятны белүгә дәгъва итә алмый. Социолингвистика, психолингвистика һәм семантика кебек тагын да чикләнгән өлкәләр шундый темплар белән үсә ки, аерым галимнәргә ышанычлы библиографик ярдәмнән башка аларга иярү авырая бара.

Һәр биш ел саен CIPL, лингвистик тикшеренүләрнең милли комитетлары белән тыгыз хезмәттәшлектә, халыкара лингвистлар конгрессын (ICL) оештыра  International Congress of Linguists .
 ICL1   1928 Гаага 
 ICL2   1931 Женева
 ICL3   1933 Рим
 ICL4   1936 Копенгаген
 ICL5   1939 Брюссель
 ICL6   1948 Париж
 ICL7   1952 Лондон
 ICL8   1957 Осло
 ICL9   1962 Кембридж
 ICL10  1967 Бухарест
 ICL11  1972 Болонья
 ICL12  1977 Вена
 ICL13  1982 Токио
 ICL14  1987 Берлин
 ICL15  1992 Квебек
 ICL16  1997 Париж
 ICL17  2003 Прага
 ICL18  2008 Сеул
 ICL19  2013 Женева
 ICL20  2018 Кейптаун  20-й Международный конгресс лингвистов: динамика языка (2-6 июля 2018г., Кейптаун). Известия РАН, 24.06.2019
 ICL21  () 2023 Казан

 ICL21 

Халыкара тел белгечләре комитетының башкарма комитеты (CIPL – Comité International Permanent des Linguistes) игълан итүенчә (рәсми сайтта инглиз, рус, татар телләрендә), алдагы 21нче Халыкара тел белгечләренең ICL конгрессы Казанда (Россия Федерациясе, Татарстан Республикасы), 2023 елның 25 июнь – 2 июль аралыгында узачак.
ICL21 конгрессын Казан федераль университеты (Филология һәм мәдәниятара багланышлар институты, проф. Рәдиф Җамалетдинов) һәм Россия Фәннәр академиясенең Тел белеме институты (Мәскәү) оештырачак. 
 Конгрессның почетлы президенты буларак Татарстан Республикасы Президенты Рөстәм Нургали улы Миңнеханов катнашачак.
 Казан федераль университеты ректоры, профессор, фәннәр докторы Илшат Рәфкать улы Гафуров һәм Россия ФА Тел белеме институты директоры, Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты профессоры, фәннәр докторы Андрей Александр улы Кибрик Конгрессның президентлары булачак.
 Фәнни комитет рәисе — CIPL президенты профессор доктор Дэвид Брэдли.
 Конгрессның генераль сәркатибе вазифаларын CIPLның ассоциацияләнгән генераль сәркатибе  профессор Камил Һаманс башкарачакЗилә Мөбәрәкҗанова. Тел белгечләренең иң олуг җыены. Мәдәни Җомга, 2020 ел, 3 июль, 4нче бит  21 Халыкара тел белгечләренең ICL конгрессы, Казан шәһәре, 25 июнь - 2 июль, 2023 ел.  ciplnet.com

Казан лингвистика мәктәбе дөньякүләм тел гыйлеменең иң танылган фәнни мәктәпләренең берсе булып тора һәм үз тарихын XIX гасырның 70 нче елларыннан исәпләп алып бара. Ул XX гасыр тел гыйлеменең йөзен билгеләп, күп кенә фәнни проблемаларга һәм тел гыйлеменең фәнни тармакларына нигез сала Международный Конгресс лингвистов состоится в Казани в 2023 году. invest.tatarstan.ru, 25.06.2020.

 Сылтамалар 
  CIPL рәсми сайты
  Постоянный международный комитет лингвистов.  Большая российская энциклопедия

 Искәрмәләр 

Төркем:Халыкара конференцияләр
Төркем:Тел белеме