Унугырлар

Унугырлар (, ) — V—X гасырларда Азак диңгезе һәм Төньяк Кавказ территориясендә яшәгән төрки кабиләләр, бүгенге татар, маҗар, уйгыр халыклары килеп чыгышында зур роль уйнаганнар. Берничә тапкыр төрле кабилә берләшмәләренә керәләр, шул исәптән һуннар составында булалар.Полосиново А. В."Восточная Аурупа в римской картографическое традиции: Тексты, тәрҗемә, аңлатма. — М.: Индик, 2002. — С. 151.Петрухин В. Я., Раевский Д. С."Очерки истории народов России в древности и раннее средневековье. — М.: Языки славянской культуры, 2004. — С. 198-199.

 Этимологиясе 
Терминның гомуми кабул ителгән этимология буенча төрки телдә «ун угыр кабиләсе» дип аңлатылаMaenchen-Helfen O."The world of the Huns: studies in their history and culture. — London: University of California Press, 1973. — P. 419, 438.Агеева Р. А."Страны и народы: происхождение названий. — М.: Наука, 1990. — С. 65-66.Шушарин В. П."Ранний чор этнической истории венгро. Проблемы этнического самосознания. — М.: РОССПЭН, 1997. — С. 114.Кляшторный С. Г., Султанов К. И."Государства и народы Евразийских степей: от древности к Новому времени. — СПб.: Петербургское Востоковедение, 2009. — С. 171. Башка версия буенча «унугыр» термины «ун елга», «ун елга халкы» дип аңлатылаБутба В. Ф."К семантике булгарских этнонимы «ашарга» (Опыт реконструкции процесса формирования общности) // Պատմա-բանասիրական հանդես. — 1989. — № 4. — С. 173.

 Географиясе 
Угырлар Кубан елгасы һәм Азак диңгезе ярларында яшәгән дип уйланыла.Шапошников А. К."Место Птичья и Паннония в древнейших этнологический предания славянских народов // Slavica Slovaca. — 2004. — Roč. 39. — Č. 2. — S. 102.

 Тарихы 

Унугырлар (Ονόγουροι) беренче тапкыр Византия тарихчысы Приск Панийский хезмәтендә телгә алына: 463 елда угырлар, сарагурлар һәм унугырларның илчеләре Константинополь каласына киләләр. Бу өч кабилә аварлар тарафыннан кысрыкланган савирлар аркасында күчәргә мәҗбүр була.Dexippi, Eunapii, Petri Patricii, Prisci, Malchi, Menandri."Historiarum // Corpus Scriptorum Historiae Byzantinae. — Bonnae: Ed. Weberi, 1829. — P. 158.; "Приск Панийский."Сказания Приск Панийский // Феофан Византиец. Летопись византиец Феофан от Диоклетиан до царей Михаила и сына его Феофилакт; Приск Панийский. Сказания Приск Панийскийга. — Рязань: Александрия, 2005. — С. 521. Фараз буенча, сарагурлар, угырлар һәм унугырлар бер ыру берләшмәсен тәшкил иткәннәр һәм алар арасында иң төп урынны сарагурлар биләгәнПетрухин В. Я., Раевский Д. С."Очерки истории народов России в древности и раннее средневековье. — М.: Языки славянской культуры, 2004. — С. 198.

Унугырлар шул ук исем белән Агафий Миринейскийның әсәрендә телгә алына, аның фаразы буенча Оногурис (Ονόγουριν) шәһәрчеге әлеге төрки кабилә исеме буенча аталган була.Agathiae Myrinaei."Historiarum // Corpus Scriptorum Historiae Byzantinae. — Bonnae: Ed. Weberi, 1828. — P. 146.; "Агафий."О царствования Юстиниан. — М.—Л.: Академиягә наук ССРБ, 1953. — С. 73.

Унугырлар  Ялган-Каллисфенның IX гасыр язмасында очрый. Анда Искәндәр Зөлкәрнәй яулап алган халыклар (аварлар, славяннар, хәзәрләр, руслар һ.б.) атап үтелә һәм алар арасында унугырлар телгә алынаГГръцки извори за Българската история. — София: Българската Академия на науките, 1961. — Т. IV. — С. 9.

VII гасыр Византия чыганакларында оногундулар болгар кабиләләренең берсе дип атала башлый.Кулаковский Ю."К истории готской епархии (в Крыму) в VIII веке // Атналык Министерства Народного Просвещения. — 1898. — Ч. 315. — С. 188.Moravcsik G."Byzantinoturcica. — Leiden: E. J. Brill, 1983. — T. I. — P. 65-66.Галло А. В."Этническая история Северного Кавказа IV—X вв. — Л.: ЛГУ, 1979.Новосельцев А. П."Хазарское государство и его роль в истории Восточный Европы и Кавказа. — М.: Наука, 1990. — С. 75.

Оногурлар Феофан Византийскийның «Хронография»сында телгә алына Theophanis."Chronographia // Corpus Scriptorum Historiae Byzantinae. — Bonnae: Ed. Weberi, 1839. — P. 545.

Константинополь патриархы Никифорның «Бревиария»сы буенча, болгар хакиме Кубрат хан унугырлар патшасы булып та торганSancti Nicephori Patriarchae Constantinopolitani. Breviarium Rerum Post Mauricium Gestarum // Corpus Scriptorum Historiae Byzantinae. — Bonnae: Ed. Weberi, 1837. — P. 27.; Чичуров И. С. Византийские исторические сочинения: «Хронография» Феофана, «Бревиарий» Никифора: Тексты, перевод, комментарий. — М.: Наука, 1980. — С. 153, 161. Константин Багрянородный  элек болгарларның атамасы унугыр булган дип исбатлыйConstantinus Porphyrogenitus. De Thematibus et de Administrando Imperio // Corpus Scriptorum Historiae Byzantinae. — Bonnae: Ed. Weberi, 1840. — P. 46.; Константин Багрянородный. Об областях Римской империи // Чтения в обществе истории и древностей российских. — 1858. — Кн. 3. — Отд. IV. — С. 20.

 Чыганаклар 
 Cemal Anadol, Türkler / Tarihe Hükmeden Millet, Bilge Karınca Yayınları, 2006.
 Джафаров Ю. Р. Оногуры византийских писателей и хайландуры Елишэ // Византийский временник. — 1980. — Т. 41. — С. 153—162.

 Искәрмәләр 

Төркем:Төрки кабиләләр
Төркем:Болгарлар
Төркем:Һуннар