Ай тотылган төндә (пьеса)

Ай тотылган төндә — язучы һәм драматург Мостай Кәримнең 1963 елда язылган  пьесасы.

 Тарихы 

Мостай Кәримнең «Ай тотылган төндә» — («В ночь лунного затмения») трагедиясе 1963 елда язылган һәм эпилог белән 3 бүлектән тора.

Беренче тапкыр пьеса Өфедә Башкорт академиягә драма театрында (режиссеры — Шәүрә Мортазина) 1964 елда куелган.

Пьесаны башкорт теленнән рус телене Яков Козловский тәрҗемә иткән.

 Сюжеты 
Пьесада вакыйгалар Башкортстанда XVII гасырда бара. Борыңгы башкорт ыруы белән, ире һәлак булганнан соң, бай хатын "Тәңкәбикә идарә итә". Тәңкәбикә гаиләсендә аның кече улы Ишморза, уртанчы улы — Акъегет, олы улы — Юлморза яши. Акъегет - гүзәл Зөбәрҗәт белән никахлашкан, ә Юлморза Шәфәкъкә өйләнгән. Хәрби хезмәттә Юлморза һәлак була.

Ыруда шушындый йола үтәгәннәр — хатынлы олы улы һәлак булган очракта, туганы тол катынга өйләнә. Шәфәкне Акъегет алырга тиеш була, ә Зөбәрҗәтне 11 яшьлек Ишморзага бирергә тура киләчәк.

Йолага тиешле Акъегетне Шәфәкъкә өйләндерәләр, ә Зөбәрҗәтне Ишморзага кияүгә бирәләр. Зөбәрҗәт һәм Акъегет меңгелек законына буйсынырга теләмиләр һәм аларны куалар. Алар, ай тотылуы тамамланганын, аннары караңгы вакытлар да беткәнен белдереп, «ай яктысына» китәләр, һәм аларның тормыш юлы дәвам итә.

Нәсел йолаларын һәм халык холык-гадәтләрен кабул итмәү пьесаның драматик низаг нигезен тәшкил итә. Автор укучыны, көндәлек кешелек кимәлләрен аңларга кирәк, ата-бабаларыбызның холык-гадәтләренә сукырларча иярү трагедиягә китерергә мөмкин дигән фикергә китерә. 

 Сәхнәләштерү 

Пьеса 100-гә якын театр сәхнәсендә куела, шул исәптән Мәҗит Гафури исемендәге Башкорт академиягә драма театрында, Арыслан Мөбәрәков исемендәге Сибай башкорт дәүләт драма театрында (1966), Г. Камал исемендәге Татар дәүләт театрында һ. б.

«Ай тотылган төндә» трагедиясе буенча балет, опера куела.. 1978 елда Свердловск киностудиясендә «Ай тотылган төндә» нәфис фильмы төшерелә.

 Чыганаклар 
 М. Кәрим. Ай тотылган төндә. Пьеса. Уфа. 1965.
 Харисов Ф. «Ай тотылган төндә» операсы һәм трагедиясе турында // Башкортстан укытучысы. 2004. № 5.

 Сылтамалар 
 М. Кәрим. Ай тотылган төнлә, пьеса
 В Башкирском театре драмы состоится тамагы золотой день легендарной постановки «В ночь лунного затмения» 
 «Ай тотылган төнлә».  «Коммунизм байрагы» 1978 елның 15 апрелендә

 Искәрмәләр 

Төркем:Әсәрләр
Категория:Мостай Кәрим әсәрләре