Газизия мәчете (Батум)

Газизия җәмигъ мәчете (, ) — XIX гасырда Батум (1932 елдан Батуми) шәһәрендә төзелгән беренче ислам гыйбадәтханәсе, беренче таш мәчет. Совет чорында җимертелеп, урынында Ленин мәйданы булдырылган (хәзерге Ирек мәйданы, ). Госманлы империясе солтаны хәлифә Габделгазиз (1830—1876) хөрмәтенә 1861 елда төзелгән һәм аның исеме белән аталган.

 Тарих 

XVI гасырның икенче яртысыннан XIX гасыр ахырына кадәр, 1547—1878 елларда Госманлы империясе составында булганда, аҗарлар ислам динен кабул итә. 1578—1778 елларда Батум Госманлы империясенең   административ үзәге булып тора. Шәһәрдә өч мәчет: ике таш (Урта җәмигъ мәчете, Газизия җәмигъ мәчете) һәм бер кечкенә агач мәчет (Мөфти Мәгъласин җәмигъ мәчете) булган. Алар барысы да XIX гасырда төзелгән Батум мәчетләре. .

 Газизия җәмигъ мәчете 
160px|thumb|right|Солтан I Габделгазиз. 1860  
Батумның беренче (таш) мәчете солтан Мәхмүд II хатыны һәм солтан Габделгазизнең әнисе  (1810—1883) инициативасы белән 1861 елда төрек гаскәриләре өчен төзелгән. Улы, Госманлы империясе солтаны хәлифә Габделгазиз (1830—1876) хөрмәтенә төзеткәнгә күрә, мәчет «Газизия җәмигъ мәчете» дип аталган.
 Бина 
Мәчет — манарасы читтә торгызылган ике катлы алтыпочмаклы таш бинадан гыйбарәт булган. Мәчетне совет чорында җимерәләр һәм аның урынында Ленин мәйданы ясыйлар (хәзерге Ирек мәйданы, ). 
 Мәчет руханилары 
1902—1910 елларда:
 Имам хаҗи Абдулла әфәнде
 Көрси-шәех хаҗи Мөхәммәт әфәнде 
 өлкән мөәзин Али әфәнде Копаладзе 
 кече мөәзин Идрис әфәнде Иремадзе 
 өлкән хезмәткәр Хөсәен әфәнде Хулислизадә 
 кече хезмәткәр Мәхмүтказин әфәнде Тавдгиридзе
Мәчет имамы хаҗи Абдулла әфәнде 1878 елның 25 августында Батумны кенәз генерал  кул астына, Россия империясенә бирүдә катнашучы Төркия хакимиятенең аз санлы вәкилләренең берсе булган.

 Вакыф 
Мөселман руханилары хезмәт хакы алмаган. Мәчетләр мәхәлләләр хисабына асрала. Батумдагы өч мәчет, шул исәптән, Газизия җәмигъ  мәчете, җирдән кергән табыштан (вакыф) файдалана. Вакыф — күп гасырлар дәвамында ирекле иганәдән барлыкка килгән, дини мәнфәгатьләр һәм хәйрия максатлары өчен иганә итеп бирелгән мөлкәт. Габделгазиз солтан Батумның Газизия мәчете янәшәсендәге шәһәр кварталын мәчетнең «вакыфына» әйләндергән булганЗаур Маргиев. Батум во времена Османской империи .zaurmargiev.sitecity.ru.

 Әдәбият 
 Заур Маргиев.  Госманлы империясе чорында Батум.  Батум: Алиони, 2008 
 Сылтамалар 
  Мечети Батуми 
 Моны да карагыз 
 Урта җәмигъ мәчете
 Искәрмәләр 

Төркем:Әлифба буенча мәчетләр
Төркем:Батум мәчетләре
Төркем:Сөнни мәчетләре
Төркем:Гөрҗистан тарихы
Төркем:1861 елда төзелгән мәчетләр
Төркем:Төркия тарихы
Төркем:Элекке мәчетләр