Балабан (уен коралы)

Балабан (, , , , Толковый словарь русского языка Кузнецова. 1 е изд е: СПб.: Норинт. С. А. Кузнецов. 1998 …  БАЛАБА́Н -а; м. Әзербайжандарҙың, үзбәктәрҙең һәм башҡа Төньяҡ Кавказ халыҡтарының халыҡ тынлы телле инструмент.), шулай ук баламанМеджнун Керимов. Атлас традиционной азербайджанской музыки. БабаланМузыкальная энциклопедия. Азербайджанская музыка. Под ред. Ю. В. Келдыш. Т. 1. А — М.: Советская энциклопедия, 1973. Широко распространены духовые — тутэк, баламан, или балабан, зурна — агачтан ясалган ике таяклы телле тынлы музыка уен коралы, трубасы 9 тишектән тора. Азәрбайҗаннарда, үзбәкләрдә һәм кайбер башка төньяк кавказ халыкларында таралган.Азербайджанские духовые народные инструменты двух типов — флейтового и гобойного. Н числу первых относится тутек —— пастушеская свирель простейшей конструкции, к числу вторых — балабан(26), разновидность цилиндрического гобоя. Оба инструмента имеют двойной тростниковый мундштук и одинаковое количество пальцевых отверстий. Разницу в звуке создает различное устройство звуковых каналов. К числу гобойных инструментов относится и зурна, коничесая форма канала которой сообщает её звуку резкость. Поэтому балабан чаще употребляется в помещении, зурна — на воздухе. Своеобразный и сильный звук зтих инструментов делает их любимыми народными инструментами. Саз с балабаном и ударным инструментом составляли ашугский ансамбль, а тар с кеманчей и бубном сопровождали исполнение певцов мугамов — ханенде, духовым же народным ансамблем можно считать гоша зурна (две зурны) в сопровождении балабана. 26. На территории древнего поселения Мингечаур обнаружен духовой музыкальный инструмент, сделанный на кости, относящийся к I в. до н. э., который является прототипом современного балабана.Из других духовых инструментов у армян был парканзук (волынка), его предпочитали гусаны. У грузин — саламури (свирель), соинари (флейта), гудаствири (волынка), у азербайджанцев — тутек (свирель), балабан (гобой).Балабан (балабан) — үзбәктәрҙең һәм башҡа Төньяҡ Кавказ халыҡтарының гобой тибындағы Азәрбайҗаннарда шулай ук дүдүк () дип тә аталаEncyclopaedia Iranica. Balaban. : «BĀLĀBĀN, a cylindrical-bore, double-reed wind instrument about 35 cm long with seven finger holes and one thumb hole, played in eastern Azerbaijan in Iran and Soviet Azerbaijan (where it is also called düdük).». Төзелеше һәм яңгырашы белән әрмәннәрдә һәм гөрҗиләрдә таралган дудук уен коралына якын.

Хроматик тавыш чыгару һәм тавыш куәтен көйләү максаты белән, тишекләрне өлешчә каплап уйнау алымы кулланыла. Балабан тавышы йомшак, җиңелчә калтырап тора һәм бераз калынрак тембрлы. Гадәттә икешәр балабан кулланыла — берсендә көй башкарыла, икенчесендә — орган пункты сузылып бара. Балабанга дәф һәм нагара уен коралларының кушылуы да гадәткә кергән. Балабанда җыр, бию көйләре, пьесалар башкарыла. Балабан һәм оркестр яки балабан һәм халык уен кораллары ансамбле кушылып сәхнәдә чыгыш ясавы гадәткә кергән.

Мингечаур территориясендә I гасырга (б. э. к.) караган сөяктән эшләнгән тынлы уен коралын балабан прототибы дип азәрбайҗан тикшеренүчесе Кобад Касыймов дәлилли.

 Этимология 
Корал атамасы бала ("кечкенә") һәм бан ("әтәч кычкыруы") сүзләреннән гыйбарәт. Корал атамасы аның тембр үзенчәлекләре белән аңлатыла.

 Тасвирлама 
Балабан абрикос, чикләвек, тут яки груша агачыннан эшләнә. Махсус станок ярдәмендә агачның эче тишелә һәм чистартыла; җитен һәм зәйтүн майлары белән майлана һәм озак вакыт дәвамында билгеле бер температурада киптерелә. Коралның бер ягында 8 тишек, икенче ягыннан бер тишек бораулана. Уен коралының мөштеге камыштан әзерләнә. Камышның бер ягыннан яссыландырылу аркасында, уен коралы кайбер вакытта "ясты балабан" (—яссы балабан) дип атала.
Балабан гәүдәсендәге тишекләр рәте:Charming Sounds of the Balaban Saadat Abdullayeva. Charming Sounds of the Balaban Saadat Abdullayeva.  Тавыш пәрдәләрефункциональ115x15пкс баш пәрдә – 415x15пкс зиннәтле пәрдә – 615x15пкс ачык пәрдә – 815x15пкс аяк пәрдә – арткы тараф  –  — 
арткы пәрдә – тавыш тоннарына карый215x15пкс сәгаһ пәрдәсе –  лад (1)515x15пкс сәгаһ пәрдәсе –  лад (2)715x15пкс маһур пәрдәсе –  ладакустикастагы баланс пәрдәсе – 

 Галерея 

 Шулай ук карагыз 

Азәрбайҗан тар уен коралы сәнгате

Садыйк Мирза

 Сылтамалар 



















 Искәрмәләр 

Төркем:музыка кораллары
Төркем:Азәрбайҗан мәдәнияте
Төркем:Иран мәдәнияте