PH

PH яки сутуар күрсәткече (водород күрсәткече, латинча pondus Hydrogenii - сутуар авырлыгы дигән сүз, "пэ-аш" дип әйтелә) - сулы эремәләрнең әчелелек дәрәҗәсе, сутуар ионнары концентрациясе белән бәйләнгән, бик сыекланган эремәләрдә сутуар ионнары активлыгына тиң.

Сулы эремәләр өчен PH < 7 әчелекле эремәгә туры килә, PH > 7 нигезле эремәгә туры килә.

Формула буенча -PH сутуар ионнары активлыгыннан (моль/литр) унарлы логарифмга тигез: 


Әчелек-нигез индикаторлары ярдәмендә билгеләнә, PH-үлчәгече белән үлчәнә.

Төшенчә 1909 елда Дания галиме Сөренсен тарафыннан кертелгән.

Тасвир

Чиста суда сутуар ионнары [H+] һәм гидроксид-ионнар ([OH−]) концентрацияләре бертигез һәм   22 °C температурасында  10−7 моль/л тәшкил итә.

Әгәр эремәдә ике төр ионнар концентрациясе бертигез булса, эремә нейтраль реакциягә ия.

Суга әчелек кушылса, сутуар ионнары концентрациясе (сутуар ионы беркетелгән кушылма) арта, ә гидроксид-ионнар концентрациясе  кими.

Шул чак: [H+] > [OH−] очракта, эремә әчелекле дип атала, [OH−] > [H+]  очракта — нигезле дип атала.

 pOH 
Эремәдә OH− ионнары күрсәткече эремәнең нигезлелеген күрсәтә, һәм  25 °C температурасында , шуңа күрә:



 pH күрсәткече төрле эремәләрдә 
   + pH күрсәткече
  Матдә pH  Индикатор төсе
   Геотермаль су Даллол вулканы янында  ≈ 0  
   Электролит кургаш аккумуляторда  <1,0  
   Ашказаны сүле  1,0–2,0    Лимон согы (лимон әчелеге 5 %) 2,0±0,3    Азык серкәсе  2,4    Алма согы  3,0    Кока-кола  3,0±0,3  
   Каһвә  5,0  
   Шампунь  5,5  
   Чәй  5,5  
   Исән кеше тиресе  5,5  
   Әчелекле яңгыр  < 5,6   Эчәргә яраклы су
 6,5–8,5    Сөт  6,6–6,93  
   Селәгәй  6,8–7,4     Чиста су,  25 °C  7,0    Кан  7,36–7,44    Диңгез суы  8,0    Кул сабыны (майлы) 9,0–10,0    Нашатырьлы спирт  11,5    Агарткыч (хлор акшары)  12,5     Селте куертылган эремәләре  >13  

Кеше каны рН нормаль дәрәҗәсе 7,36 тәшкил итә, әгәр рН 6,95 төшсә, кеше аңын югалта, әгәр рН  7,7 күтәрелсә - бик көчле көзән җыеру башлана.

Сылтамалар

Бейтс Р. Определение рН. Теория и практика / пер. с англ. под ред. акад. Б. П. Никольского и проф. М. М. Шульца. — 2 изд. — Л. : Химия, 1972.
 Водородный показатель pH. Таблицы показателей pH. 

Төркем:Химия
Төркем:Әчелекләр