Сузык

Сузык аваз - әйтелештә үз юлында киртәләр очратмаган, тавыш белән әйтелүче аваз. Иҗекнең нигезе булып тора. Сузык авзаларны 3 аспект буенча карыйлар: күтәрелеш (телнең вертикаль хәрәкәте), рәт (телнең горизонталь хәрәкәте), иренләшү (иреннең әйтелештә кулланылышы). Иренләшкән сузыкларга [ү], [у], [о], [ө] авазлары карый, калганнары - иренләшмәгән. Озынлыгы буенча чагыштырмача кыска ([о], [ө], [ы], [е]) һәм чагыштырмача озын сузыклар ([а], [ә], [у], [ү], [и), [ō], [ы̄], [ē]) була. 
+Сузыкларның рәт буенча классификациясеАлгы рәтАрткы рәт[ә], [ү], [и], [ө], [е],[е](рус теленнән)[а], [у], [о], [ы], [о] (рус теленнән, киң әйтелә), [ы] (рус теленнән)
+Күтәрелеш буенчаЮгарыУртаТүбәнАлгы рәт[ү], [и][ө], [е][ә]Арткы рәт[у], [ы] (рус теленнән)[о], [ы][а]

 Сингармонизм 
Сингармонизм - сузык авазларның ярашуы. Рәт гармониясенә һәм ирен гармониясенә бүленә.

Рәт гармониясе: сүздә сузыклар нинди рәттә, шундый рәт белән булган кушымчалар өстәлә. Мәсәлән, алма сүзендә ике сузык та арткы рәт сузыклары, димәк, аларга кушымчаларның калын варианты өстәлә: алма-лар, алма-ны, алма-га.

Ирен гармониясе: әгәр сүздә о,ө хәрефләре беренче иҗектә бар икән, ә башка иҗектә ы,е авазлары икән, [о], [ө] ишетелсә дә е, ы дип язабыз. Мәсәлән: болыт сүзе [болот] дип әйтелсә дә болыт дип языла

 Сингармонизм законына буйсынмаган сүзләр 
СингармонизмМ.Зәкиев, Ф.Хисамова. - Татар грамматикасы - I том // Татар грамматикасы III томда законына буйсынмау очраклары бишәү:

 Алынма сүзләр. Барлык телләр дә татар теленең фонетик законнарына нигезләнә алмый, шуңа күрә искәрмәләр дә барлыкка килә. Бер иҗектә берьюлы алгы рәт һәм арткы рәт сузыклары да була ала: китап, машина
 Кушма сүзләр ирен гармониясенә буйсынмыйлар. Мәсәлән, төнбоек.
 Кайбер сорау кисәкчәләре: -мыни.
 Сыйфатның һәм рәвешнең кимлек дәрәҗәсе. Мәсәлән, зәңгәр-су.
 Кайбер алмашлыклар: сиңа, миңа

 Сузык авазларының үзгәреше 
Сандхи күренеше: сузык авазларның кыскаруы. Мәсәлән, күзе очлы - [күзочло].

Авазлар өстәлү/төшеп калу күренешләре:

 Протеза (сүз башына өстәү): эшләпә (рус.шляпа)
 Эпентеза (сүз уртасында аваз өстәлү): бүрәнә (рус.бревно)
 Эпитеза (сүз азагына аваз өстәү): Омски (рус. Омск)

Редукция - басымсыз сузык авазларның кыскаруы, позицион үзгәреш. Ике төре бар:

 Тулы: язуда да, әйтелештә дә күренеш ала. Халыкы - халкы
 Өлешчә: әйтелештә генә кулланыла. Бренче - беренче

Төркем:Тел белеме
Төркем:Лингвистика
Төркем:Фонетика
Төркем:Фонология
Төркем:Сөйләм