Цезий-137

Цезий-137 яки радиоцезий - химик элемент цезийның радиоактив нуклиды (атом номеры 55, масса саны 137). Атом-төш реакторында һәм атом-төш коралында атом төшләре таркалышы нәтиҗәсендә хасил була. Тотрыксыз нуклид, ярым таркалыш периоды 30,16 ел.

Цезий-137 1 граммында бер секундада 3,2 1012 төш таркалышы бара.
300px|мини|уңда|Чернобыль һәлакәте нәтиҗәсендә цезий-137 белән пычранган территория харитасы
Цезий-137 күбесенчә атом-төш сынап карауда һәм атом энергетикасы һәлакәтләрендә чыгарыла, биосфераның радиоактив пычрануы төп компоненты булып тора.

Радиоактив явым төшемдә, радиоактив калдыкларда бар. Туфракка, төп утырмаларына яхшы сеңә, суда ион төрендә була.

Кешеләр, хайваннар һәм үсемлекләрдә бар, иң күп мүк, төче судагы суүсемнәр, арктик җирдәге үсемлекләрдә туплана.

137Cs күбесенчә мускулларда һәм бавырда туплана. Аеруча төньяк боланнарда, һәм гөмбәләрдә (майлы гөмбә, ал гөмбә һ.б.) бар.

Кешеләр, хайваннар эчендә цезий-137 күбесенчә сулыш һәм аш кайнату органнары аша керә, яраланмаган тире бу изотоптан яхшы саклый, 80% кергән цезий-137 мускулларда туплана.
Таркалыш

Цезий-137 ксенон-137 бета-таркалышы (ярымтаркалыш периоды 3,8 мин) нәтиҗәсендә хасил була:

 .

Цезий-137 үзе бета-таркала (ярым таркалыш периоды 30,17 ел):

 .

хасил булган барий-137 тотрыклы, ләкин 94% очракларда башта барий-137 изомеры (тотрыксыз тәэсирләнгән халәте) барлыкка килә (ярым таркалыш периоды 2,5 мин), ул 661,7 кэВ энергияле гамма-квант (яки электрон) чыгарып, стабиль барий-137 га әйләнә.

1175,63 ± 0,17 кэВ суммар энергиясе чыгарыла.

 Һәлакәтләр
1957 елда Кыштым һәлакәтендә радиоактив калдыклар саклагычы шартлау нәтиҗәсендә 74*1015 Беккерель активлыклы радионуклидлар, шул исәптән 0,2*1015 Бк цезий-137 чыгарыла.
1957 Бөекбританиядә Уиндскейл һәлакәтендә 12*1015 Бк радионуклид, шул исәптән 46*1012 Бк цезий-137 чыгарыла.
1950 елда Маяк дигән берләшмә Теча елгасына 102*1015 Бк радионуклид,  шул исәптән 12,4*1015 Бк цезий-137 чыгара
1960 елда Көньяк Уралдагы Карачай күленнән 30*1012 Бк радионуклид, шул исәптән 0,4*1012 Бк цезий-137 чыгарыла
(Әлеге һәләкатләрдә бик күп татар авыллары зур зыян күргән).

1986 елда Чернобыль һәлакәтендә 1850*1015 Бк радионуклид, шул исәптән 270*1015 Бк цезий-137 чыгарыла
2011 елда Фукусима һәлакәтендә 15*1015 Бк цезий-137 чыгарыла.

Сылтамалар
 Обзор состояния и загрязнения окружающей среды в Российской Федерации  //Росгидромет
 Радиационная обстановка на территории Российской Федерации
 Радиационная обстановка на предприятиях Росатома
 Публикации Научного комитета ООН по действию атомной радиации (НКДАР) 

Төркем:Төш реакцияләре
Төркем:Төш физикасы
Төркем:Радиоактивлык