Бөтенроссия мөселманнарының беренче корылтае

Бөтенрусия мөселманнарының беренче корылтае — 1917 елның 1-11 маенда Мәскәүнең Әсәдуллаев йортында уза. 900 ләп делегат катнаша. Мөселманнарның Вакытлы Үзәк бюросы инициативасы белән басма органы ярдәмендә чакырыла. 

 Алтарих 
 1905-1906 һәм 1914 елда дүрт Бөтенроссия мөселманнар корылтае үтә, әмма Беренче Россия инкыйлабы дәвамында Россия империясе патшасының  игълан иткән иреклелекләргә ирешелми.
 1917 елның 23 февраль (8 март) көнне  башкаласы Петроградта Февраль инкыйлабы урын ала.  
 Февраль ахырында Петроградта Россия империясе Дәүләт думасының мөселман фракциясе каршында узган җыелышта Бөтенроссия мөселманнары съездын уздыру турында карар кабул ителә. 
 1 (14 март) көнне оешкан Вакытлы хөкүмәт 17 сентябрь көненә Россия республикасын Оештыру җыелышына сайлауларны билгели (соңрак 12 ноябрь көненә күчерелә).
 2 (15 март) көнне басым астында  Николай II  тәхеттән баш тарта. Вакытлы хөкүмәтенең юстиция министры Александр Керенский илнең бар прокурорларына сәяси тоткыннарны азат итәргә боерык бирә.
 Бөтенроссия мөселманнары съезды алдыннан һәр тармак оешманың үз съезды үткәрелә: мәс. 20―27 апрель көннәрендә Казанның «Мөхәммәдия» мәдрәсәсе бинасында Бөтенроссия мөселман укытучыларының I съезды уза.

 Эшчәнлеге  
Каралган мәсьәләләр 
 Россиянең киләчәктәге дәүләт төзелеше
 милли мәнфәгатьләрне тәэмин итәрдәй идарә ысулы 
 хатын-кызлар хокукын ир-атларныкы белән тиңләү
 мөселман гаскәри берәмлекләрен туплау 
 һ.б.

Төп карарлар 
 Россиядә милли федерациягә нигезләнгән демократик җөмһүрият булдыру турында
 билгеле бер территорияләре булмаган халыкларга милли-мәдәни мохтарият төзү хокукы бирү
 дәүләт хисабына түләүсез башлангыч белем бирүне оештыру
 укуларның милли телләрдә алып барылырга
 рус теленең аерым предмет рәвешендә кертелергә тиешлеге
 армиянең милли принципка нигезләнеп, аерым милли гаскәри берәмлекләр берләшмәсен тәшкил итеп, солдатларның үз туган төбәкләрендә хезмәт итәргә тиешлеге турында 
 һ.б. 
 Мөселманнарның дини оешмалары мәсьәләсе — Үзәк диния нәзарәте эшчәнлеген үзгәртеп кору, кирәклеге, мөфти һәм мөфтият әгъзаларының сайланып куелу зарурлыгы әйтелә.

 Нәтиҗәләр 
 Корылтай Бөтенрусия мөселманнарының милли шурасын оештыра, мөфтине (Галимҗан Баруди) һәм булачак  идарәсен сайлый.
 Беркетмәләрен 1917 елда Петроградтагы «Әманәт» ширкәте бастырып чыгара.http://www.millattashlar.ru/index.php/КОРЫЛТАЙ_(Съезд)#.D0.91.D3.A8.D0.A2.D0.95.D0.9D.D0.A0.D0.9E.D0.A1.D0.A1.D0.98.D0.AF_.D0.9C.D3.A8.D0.A1.D0.95.D0.9B.D0.9C.D0.90.D0.9D_.D0.A0.D0.A3.D0.A5.D0.90.D0.9D.D0.98.D0.9B.D0.90.D0.A0.D0.9B.D0.90.D0.A0.D0.AB_.D0.9A.D0.9E.D0.A0.D0.AB.D0.9B.D0.A2.D0.90.D0.95_.28.D0.92.D1.81.D0.B5.D1.80.D0.BE.D1.81.D1.81.D0.B8.D0.B9.D1.81.D0.BA.D0.B8.D0.B9_.D1.81.D1.8A.D0.B5.D0.B7.D0.B4_.D0.BC.D1.83.D1.81.D1.83.D0.BB.D1.8C.D0.BC.D0.B0.D0.BD.D1.81.D0.BA.D0.BE.D0.B3.D0.BE_.D0.B4.D1.83.D1.85.D0.BE.D0.B2.D0.B5.D0.BD.D1.81.D1.82.D0.B2.D0.B0.29

 Катнашучылар 

 Исем туу датасы туу урыны әлма-матер һөнәр төре эш урыны Викиҗыентыктагы төркем үлем датасы Галимҗан Баруди 1857-02-17 Кече Кавал  галим  Galimjan Barudi 1921-12-06 Галимәрдән Тупчыбашев 1862-05-04 Тбилиси Санкт-Петербург дәүләт университетының юридик факультетыСанкт-Петербург император университеты адвокатсәясәтче  Alimardan bey Topchubashov 1934-11-08 Сәетгәрәй Алкин 1867-07-13 Алкин Казан (Идел буе) федераль университетыКазан Император университеты адвокатсәясәтче  Said-Girey Alkin 1919 Мөхлисә Бубый 1869 Иж-Бубый  казыйукытучыпедагогукытучы Иж-Бубый мәдрәсәсеТроицк педагогика көллиятеҮзәк диния нәзарәте  1937-12-23 Мөхетдин Корбангалиев 1873-10-261873-11-07 Биектау (Әгерҗе районы) Казан Татар укытучылар мәктәбе галим Казан (Идел буе) федераль университетыМөселман балалар приютыШәрык клубыКазан мөселман хәйрия җәмгыятеКазан шәһәр думасыТатарстан Республикасы Мәгариф һәм фән министрлыгыКазан педагогика көллиятеТатар дәүләт гуманитар-педагогика университетыТатарстан Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институтыМәктәпГыйльми Үзәк Muhitdin Kurbangaliev 1941-06-03 Муса Бигиев 1874-09-24 Кикин Әл-Әзһәр университеты«Касыймия» мәдрәсәсереаль укуханәсеБохараМәккәМәдинәDarul Uloom DeobandСанкт-Петербург император университетыМумбай университетыZıncırlı mädräsäse голәмәфәлсәфәчетәрҗемәче Хөсәения мәдрәсәсеӨлфәтСанкт-Петербург шәһәренең җәмигъ мәчете«Әл-Мөнбәр» газетасы Musa Bigiev 1949-10-28 Закир Кадыйри 1878 Сембер губернасы Бохара мәдрәсәләреИстанбул университетыХиҗаз вилаятеМәдинәӘл-Әзһәр университеты галимукытучытәрҗемәчежурналист Хөсәения мәдрәсәсе«Галия» мәдрәсәсеAl Liwa  1954-10-22 Шәйхулла Алкин 1893-08-15 Иске Чәчкаб Г. В. Плеханов исемендәге Россия икътисад университеты язучы   1922-02-07 Әминә Мөхетдинева 1893-09-06 Казан Казан (Идел буе) федераль университетыМария хатын-кызлар гимназиясеКызыл профессура институты хокук белгечесәясәтче Казан мөселман социалистик комитетыҮзәк мөселман хәрби коллегиясеТатарстан Республикасы Юстиция министрлыгыТатарстан Республикасы Мәгариф һәм фән министрлыгыСБКФ ҮКГыйльми Үзәк  1944-12-26

 Искәрмәләр 

 Сылтамалар 

 Шулай ук карагыз 
 Бөтенрусия мөселманнарының икенче корылтае
 Бөтен Россия мөселманнарының өченче җыены
 Бөтенрусия мөселман руханилары корылтае
 Бөтенрусия мөcелман гаскәриләренең беренче корылтае

Төркем:Татарстан тарихы