Серго Орджоникидзе

Серго Орджоникидзе, Григорий Константин улы Орджоникидзе (, 1886 елның 24 октябре, РИ, Кутаис губернасы, Шорапан өязе, Гореша — 1937 елның 18 феврале, Мәскәү) — инкыйлабчы, совет дәүләт һәм хуҗалык эшлеклесе, ВКП (б) ҮК сәяси бюросы әгъзасы (1930-1937),  I-VII чакырылыш ССРБ ҮБК әгъзасы, ССРБ авыр сәнәгать халык комиссары (1932-1937).

 Тәрҗемәи хәле 
1886 елның 24 октябрендә Россия империясенең Кутаис губернасы (хәзерге Грузия) Шорапан өязе Гореша авылында бөлгән грузин  гаиләсендә туган. Харагаули авылында земство мәктәбен (1898), Тифлистә Михайлов хастаханәсе каршындагы фельдшерлар мәктәбен (1905) тәмамлаган. 1902 елда Тифлис фельдшерлар мәктәбендә укыганда, социал-демократлар түгәрәгенә керә, 1903 елда РСДРПга кабул ителә, большевик. Һөнәри инкыйлабчы Симо́н Арша́кович Тер-Петрося́нның (Камо) шәкерте. Беренче Россия инкыйлабы вакытында Кавказ арты шәһәрләрендә (Батум, Гудауты, Тифлис, Бакы) большевикларның идән асты оешмасының актив катнашучысы була. 1904 елда тыелган әдәбият саклаган өчен беренче мәртәбә кулга алына. Чит илдән корал кабул иткәндә тотылып, 6 ай (1905, декабрь — 1906, май) Сухум төрмәсендә утыра. 1906 елның августында Алманиягә китә. 1907 елда кире кайта, нефть промыселларында фельдшер булып эшли. 1907 елда Бакы төрмәсендә Сталин (Коба) белән таныша. 1909 елның  февралендә Себергә (Енисей губернасы Пинчуга вулысы Потоскуй авылына) мәңгелек сөргенгә хөкем ителә. Август аенда сөргеннән кача, Бакы аркылы Персиягә, 1910 ел ахырында Парижга китә. 1911 елның язында Париж бистәсе Лонжюмода В. И. Ульянов-Ленин оештырган фирка мәктәбендә укый. 1911 елда Ленин кушуы буенча Россиягә кайта, Россия социал–демократ эшче фиркасенең () 1912 елгы Прага конференциясен (1912, гыйнвар) оештыруны башлап йөри. 1912 елның апрелендә Петербургта кулга алына, Шлиссельбург кирмәненә ябыла. Өч елдан Якутскига сөрелә, анда табиб булып эшли. 1917 елда Петроградка кайта. РСДРП (б) ның VI корылтаенда катнаша. Корылтайда Ленинның Вакытлы хөкүмәт судына баруына кискен каршы төшә. Разливта качып ятучы Ленин белән элемтәдә тора. Бөек Октябрь инкыйлабын тормышка ашыруда актив катнаша. ВЧКның беренче составына сайлана. Россия ватандашлар сугышы вакытында Кызыл гаскәрдә җитәкче урыннарда: 14нче һәм 16нчы армияләрнең Инкыйлаби-хәрби шурасы () әгъзасы, Деникинны тар-мар итүдә өлеше зур. Азәрбайҗан, Әрмәнстан, Гөрҗистан хөкүмәтләрен бәреп төшереп, ЗСФСР төзүдә турыдан-туры катнаша.

1922 елның февраленнән РКП (б)ның Кавказ арты крайкомы беренче сәркатибе.

1926 елның сентябреннән РКП (б) Төньяк Кавказ крайкомы беренче сәркатибе.

1926-1930 елларда ВКП (б) Үзәк контроль комиссиясе рәисе, эшче-керәстиян инспекциясе халык комиссары, ССРБ ХКШ  рәисе урынбасары.

1930-1931 елларда ССРБ Халык хуҗалыгы югары шурасы () рәисе.

1932 елның гыйнварыннан ССРБ авыр сәнәгать халык комиссары.

1937 елның 18 февралендә Мәскәүдә йөрәк өянәгенән вафат була (үзен-үзе аткан дигән версия дә бар  Орджоникидзе Григорий Константинович (Серго) . Национальная историческая энциклопедия). Мәскәү кирмәне диварында җирләнгән. 

 Бүләкләре, мактаулы исемнәре 
 1935 Ленин ордены
 1921 Кызыл Байрак ордены 
 1936 Хезмәт Кызыл Байрагы ордены
 1921 Кызыл Байрак ордены (Азәрбайҗан ССР)
 Кызыл Байрак ордены (Гөрҗистан ССР)

 Хәтер 
Төньяк Осетия башкаласы Владикавказ 1932-1944, 1954-1990 елларда  Орджоникидзе дип аталган.

 Әдәбият 
 Алексей Абрамов. У Кремлёвской стены. М.: «Политиздат», 1984.

 Сылтамалар 
 Серго Орджоникидзе. Хронос
  Серго Орджоникидзе. Энциклопедия 1957 года.

 Искәрмәләр 

Төркем:Россия революционерлары
Төркем:Гөрҗистан сәясәтчеләре
Төркем:ССРБ сәясәтчеләре
Төркем:Марксистлар
Төркем:РСДРП әгъзалары
Төркем:СБКФ ҮК сәяси бюросы әгъзалары
Төркем:Халык комиссарлары
Төркем:Мәскәү кирмәне диварының некрополендә җирләнгәннәр