D-kvark

d-kvark yäki asqı kvark (inglizçä down)  -(1/3)e elektr qorğısı iä bulğan,  berençe buınğa qarağan fundamental' fermion.

Bötenese kvarklar kebek d-kvark barlıq 4 fundamental' tä'sir iteşüdä qatnaşa: elektromagnit, gravitatsion, köçle häm zäğif tä'sir iteşüdä, şulay uq küptän tügel açılğan 5-nçe fundamental' - Higgs tä'sir iteşüendä qatnaşa.
Teoriä buyınça näq Higgs qırı belän tä'sir iteşügä kürä d-kvarknıñ massası xasil bula.

d-kvarklar u-kvarklar belän bergä nuklonnar - protonnar häm neytronnar tözilär, yäğni atom-töşlär buldıralar.

Atom-töşlär massaların kübesençä (90% artıq) Higgs tä'sir iteşüe tügel, ä u- häm d- kvarklar arasındağı köçle tä'sir iteşü energiäse buldıra: m=E/(c2).

d-kvarklardan torğan bütän adronnar da bar.

d-kvarknıñ antikisäkçege d-antikvark bula, alarnıñ tä'sir iteşülär qayber sıyfatlamalarınıñ tamğaları ayırılıp tora.

Zamança fizika qaraşı buyınça d-kvark strukturasız fundamental' kisäkçek bulıp tora (bütän kvarklar häm leptonnar kebek).

1964 yılda Gel-Mann häm Tsweig d-kvark buluın postulat itä, ä 1968 yılda Slac-täcribäxanäsendä açılğan.

Kvant sannarı
 Spin 1/2
 izospin proeksiäse -1/2
barion sanı +1/3
cöplelek + (uñay)
 lepton sanı, soqlandıru, maturlıq, säyerlek sannarı 0

Sıltamalar
M. Gell-Mann. The Eightfold Way: A theory of strong interaction symmetry // The Eightfold Way. — Westview Press, 2000. — С. 11. — ISBN 0-7382-0299-1.
Оригинал: M. Gell-Mann. The Eightfold Way: A theory of strong interaction symmetry. — California Institute of Technology, 1961.
 Y. Ne'emann. Derivation of strong interactions from gauge invariance // The Eightfold Way. — Westview Press, 2000. — ISBN 0-7382-0299-1.
Оригинал Y. Ne'emann Derivation of strong interactions from gauge invariance // Nuclear Physics. — 1961. — Т. 26. — С. 222. — DOI:10.1016/0029-5582(61)90134-1
 R.C. Olby, G.N. Cantor. Companion to the History of Modern Science. — Taylor & Francis, 1996. — С. 673. — ISBN 0415145783.
 M. Gell-Mann A Schematic Model of Baryons and Mesons // Physics Letters. — 1964. — Т. 8, № 3. — С. 214–215. — DOI:10.1016/S0031-91
 B. Carithers, P. Grannis Discovery of the Top Quark // Beam Line. — SLAC, 1995. — Т. 25, № 3. —

Төркем:Квант механикасы
Төркем:Статистик физика
Төркем:Физика төшенчәләре
Төркем:Элементар кисәкчекләр