Ганеша

Ганеша ( Санскрит телендә - गणेश) , шулай ук Ганапати, Винаяка, Пиллаяр һәм Бинаяк буларак мәгълүм, Һинд дине Ходайлары арасында иң мәгълүм һәм иң күп табыныла торган Ходайларның берсе.Rao, p. 1. Аның сурәтен Һиндстанда, Шри-Ланкада, Таиландта һәм Непалда еш күреп була. Brown, p. 1. " is often said to be the most worshipped god in India. "
 Getty, p. 1. ", Lord of the , although among the latest deities to be admitted to the Brahmanic pantheon, was, and still is, the most universally adored of all the Hindu gods and his image is found in practically every part of India. " Барлык Һинду деноминацияләре аңа табыналар. Rao, p. 1.
 Martin-Dubost, pp. 2–4.
 Brown, p. 1. Ганешага тугърылык киң таралган һәм Җәйничелектә һәм Буддизмда да бар. Chapter XVII, "The Travels Abroad", in: Nagar (1992), pp. 175–187. For a review of Ganesha's geographic spread and popularity outside of India.
 Getty, pp. 37–88, For discussion of the spread of Ganesha worship to Nepal, Chinese Turkestan, Tibet, Burma, Siam, Indo-China, Java, Bali, Borneo, China, and Japan
 Martin-Dubost, pp. 311–320.
 Thapan, p. 13.
 Pal, p. x.
Гәрчә ул күп атрибутлары өчен мәгълүм булса да, Ганешаның фил башы аны җиңел танырга мөмкинчелек бирә.Martin-Dubost, p. 2. Ганешаны киртәләрне юк итүче буларак киң хөрмәт итәләр.For Ganesha's role as an eliminator of obstacles, see commentary on , verse 12 in  Шулай ук ул сәнгатьләр һәм фәннәр яклаучысы һәм акыл һәм зирәклек Дэвасы. Башлаулар Ходае буларак аңа ритуаллар һәм церемонияләр башында ихтирам күрсәтәләр.Бу фикерләр шулкадәр киң таралган ки, Кортрайт аларны үзенең китабы атамасында - "Ганеша: Киртәләрнең Ходае, Башлауларның Ходае" - Ganesha: Lord of Obstacles, Lord of Beginnings куллана. Ганешаның килеп чыгышы һәм гамәлләре турында берничә риваять бар һәм алар аның иконографиясен тасвирлыйлар.

Ганеша культы безнең эраның икенче гасырында килеп чыккан дигән фаразлар бар, әмма тагын да тәгаенрәк безнең эраның 4-енче һәм 5-енче гасырларында, Гупта Империясе чоры вакытында, гәрчә ул Ведик заманнардан ук билгеле булса да.Narain, A. K. ": The Idea and the Icon" in  Һинд диненең Шиваизм традициясендә ул Парвати һәм Шиваның сакланып калган улы буларак билгеле, әмма ул төрле традицияләрдә булган гомум-Һинду Ходае. Һинд диненең Ганапатья традициясендә Ганеша иң олы Ходай.For history of the development of the  and their relationship to the wide geographic dispersion of Ganesha worship, see: Chapter 6, "The " in: Thapan (1997), pp. 176–213. Ганеша турында төп текстларга Ганеша Пурана, Мудгала Пурана, һәм Ганапати Атхарвавирша. Брахма Пурана һәм Брахманда Пурана Ганеша турында сөйләнелгән тагын ике Пурана.

Этимология һәм башка исемнәр
Ганешага башка күп исемнәр һәм эпитетлар кушканнар, шуларга "Ганапати" ("Ганпати") һәм "Вигнешвара" керә. Аның исеме алдында еш Һинд дине ихтирам алкушымчасын - Шри кушалар. (Санскрит телендә - श्री).

Ганеша исеме Санскрит тамырлы, ул ике сүзнең кушылмасы гана - төркем, күплек яки төркем системасы дигәнне аңлата һәм иша ул хуҗа яки Ходай дигәнне аңлата. Narain, A. K. ": A Protohistory of the Idea and the Icon". Brown, pp. 21–22.
 Apte, p. 395. Ганеша белән ассоциацияләнгән "гана" сүзен еш Ганешаның әтисе Шива артыннан йөри торган ярым-илаһи җанварларга карый дип әйтәләр.For the derivation of the name and relationship with the , see: Martin-Dubost. p. 2.  Төшенчә гомумән төркем, сыйныф, җәмәгать, ассоциация яки ширкәт дигәнне аңлата.  Кайбер комментаторлар "Ганалар Ходае" исемен "Рухлар Ходае" дип аңлаталар.Гана сүзе бу метафизик мәгънәдә Бхашкарарайя тарафыннан Ганеша Сахасранамада аңлатыла. 6 шигырьгә комментарийны карагыз, анда Ганешвара һәм Ганакрида исемнәре бар.: . Ганеша өчен синоним "Ганапати" (Санскрит телендә -  गणपति); (гана) сүзеннән, ул "төркем" дигәнне аңлата һәм "(пати)" сүзеннән ул "хөкем сөрүче" дигәнне аңлата. Гәрчә "Ганапати" сүзенең беренче искә алынуы безнең эраның икенче меңьеллыгы "Ригведа"ның 2.23.1 гимнында булса да, бу Ведик төшенчә нәкъ менә Ганешага карыймы икәне төгәл билгеле түгел.Rigveda Mandala 2 , Hymn 2.23.1, Wikisource, Quote: गणानां त्वा गणपतिं हवामहे कविं कवीनामुपमश्रवस्तमम् । ज्येष्ठराजं ब्रह्मणां ब्रह्मणस्पत आ नः शृण्वन्नूतिभिः सीद सादनम् ॥१॥; For translation, see Grimes (1995), pp. 17-19 Амаракоша,  for source text of  1.38 as .
  for text of  versified as 1.1.38. Амаракоша иң элеккеге Санскрит сүзлегендә сигез Ганеша синонимы китерелгән: Винаяка, Вигхнараджа (Вигхнешага эквивалент), (Двайматура (ике анасы булган),Y. Krishan, : Unravelling an Enigma, 1999, p. 6): "Pārvati who created an image of  out of her bodily impurities but which became endowed with life after immersion in the sacred waters of the Gangā. Therefore he is said to have two mothers—Pārvati and Gangā and hence called dvaimātura and also Gāngeya." Ганадхипа ("Ганапати" яки "Ганеша"га эквивалент), Экаданта (бер казык тешле), Херамба, Ламбодара (чүлмәк бүксәле, турыдан-туры мәгънәдә, асылынып торучы бүксәле) һәм Гаджанана фил йөзле.Krishan p.6
Винаяка (Санскрит телендә - विनायक) ул Ганеша өчен киң таралган исем ул Пураналарда һәм Буддист Тантраларда очрый.Thapan, p. 20. Бу исем Махараштрада сигез Ганеша гыйбадәтханәләрен "Аштавинаяк" ( Маратхи телендә - अष्टविनायक}}, (aṣṭavināyaka) дип атауда чагылган."Аштавинаяка"ның тарихын белер өчен һәм аларга бәйле дини сәфәр кылу урыннарының тасвирламасы өчен шуны карарга мөмкин: Mate, pp. 1–25. "Вигхнеша" (Санскрит телендә - विघ्नेश); һәм Вигхнешвара (Санскрит телендә - विघ्नेश्वर) (Киртәләр Ходае)Бу фикерләр шул кадәр киң таралган ки, хәтта Кортрайт аны үзенең китабы Ganesha: Lord of Obstacles, Lord of Beginnings атамасында куллана. "Вигхнеша" исеме турында белер өчен шуны карарга мөмкин:  аның Һинд динендәге беренчел функциясенә - киртәләр хуҗасы һәм юк итүчесе (вигхна).Кришанның Ганешаның дуаль табигате турындагы карашлар өчен түбәндәге цитатаны китерергә мөмкин: "Ганешаның табигате дуаль: Винаяка буларак грамадевата булып ул вигхнакарта һәм Ганеша буларак ул вигхнахарта, Пураник Дэвата." Кришан, p. viii.

Тамил телендә Ганеша өчен мәшһүр исем Пиллай (Тамил телендә - பிள்ளை) яки Пиллайяр (Тамил телендә - பிள்ளையார்).Martin-Dubost, p. 367. А.К.Нараин бу төшенчәләрне аера һәм "пиллай" "бала" дигәнне аңлата, ә "пиллайяр" "затлы бала" дигәнне аңлата дип әйтә. Ул "паллу", "пелла" һәм "пелл" сүзләренең Дравид телләрендә "теш яки казык теше" дигәнне аңлата һәм шулай ук "фил теше яки казык теше" дигәнне аңлата дип әйтә.Narain, A. K. ": The Idea and the Icon". Brown, p. 25. Анита Раина Тхапан билгеләгәнчә "Пиллайяр" исемендә "пилле" тамыр сүзе элегрәк "бәләкәй фил" дигәнне аңлаткан, чөнки "пиллака" сүзе "яшь фил"не аңлаткан.Thapan, p. 62.

Бирма телендә Ганеша "Маха Пеинне" (Мьянма телендә әйтелеше - məhà pèiɴné)) исеме астында мәгълүм, ул Pali телендәге (Маха Винаяка) сүзеннән алынган. Таиландта Ганешаның киң таралган исеме Пхра Пхиканет. Ганешаның төп Ходай буларак искә алулар хәзерге заман Индонезия территориясендә,Robert L. Brown (1987), A Note on the Recently Discovered Gaṇeśa Image from Palembang, Sumatra , Indonesia, No. 43, Issue April, pages 95-100 Таиландта, Камбоджада һәм Вьетнамда 7-енче гасырдан 8-енче гасырга кадәр була, һәм болар 5-енче гасыр яки иртәрәк Һинд өлгеләрнең көзге чагылышлары була.

Шри Ланканың Сингхала Буддист даирәләрендә ул Гана девийо буларак мәгълүм һәм аңа Будда, Вишну, Картикея (Сканда) һәм башкалар белән беррәттән табыналар.

 Иконографиясе 

Ганеша Һинд сәнгатендә популяр фигура.Pal, p. ix. Башка Ходайлардан аермалы буларак, Ганешаның сурәтләренең күп юрамалары бар һәм билгеле өлгеләр вакыт узу белән үзгәрәләр. Martin-Dubost, for a comprehensive review of iconography abundantly illustrated with pictures.
 Chapter X, "Development of the Iconography of ", in: , for a survey of iconography with emphasis on developmental themes, well-illustrated with plates.
 Pal, for a richly illustrated collection of studies on specific aspects of Ganesha with a focus on art and iconography. Аны басып торучы, биюче, шәйтаннарга каршы каһарманнарча гамәлләр кылучы итеп, малай буларак гаиләсе белән уйнаучы итеп, аста яки күтәрелгән урындыкта утыручы итеп яки күптөрле хәзерге хәлләрдә катнашучы итеп сурәтләнергә мөмкин.

Ганеша сурәтләре 6-ынчы гасырга Һиндстанның күп өлешләрендә превалент булган.Brown, p. 175. Сурәтләнгән 13-енче гасыр Ганеша сыны 900-1200 еллардан сыннар өчен типик, бу Ганеша үз сектада мөстәкыйль Ходай буларак кабул ителгәннән соң була. Бу мисал Ганешаның кайбер иконографик элементларының хасиятләрен күрсәтә. Практик рәвештә идентик сынга Пол Мартин-Дюбост 973 елдан 1200 елга кадәр датаны куйган.Martin-Dubost, p. 213. In the upper right corner, the statue is dated as (973–1200). Һәм тагын бер охшаш сынга Пратападитья Пал датаны 12-енче гасыр дип күрсәткән.Pal, p. vi. The picture on this page depicts a stone statue in the Los Angeles County Museum of Art that is dated as c. 12th century.  Pal shows an example of this form dated c. 13th century on p. viii. Ганешаның фил башы һәм зур бүксәсе бар. Сынның дүрт кулы бар, бу Ганеша сурәтләрендә еш очрый. Аның аскы уң кулында сынган казык теше бар, ә аскы уң кулында ул затлы ризык тота ул аны хартумы белән капшап карый. Ганешаның хартумын кискен сулга борып аскы сул кулыннан татлы ризык ашау мотивы аеруча архаик.Brown, p. 176. Примитиврак сын Эллора мәгарәләреннән, бу гомуми форма 7-енче гасырга карый.See photograph 2, "Large Ganesh", in: Pal, p. 16.  Башка детальләрне күрсәтелгән сында танып булмый. Стандарт конфигурациядә Ганеша типик рәвештә өске кулында балта яки чаккыч тота һәм башка өске кулында паша (арканны) тота. Сирәк очракларда ул кеше башы белән сурәтләнергә мөмкин.Ганешаның кеше башлы форма өчен: 
 Камбоджада - Brown, p. 10 карарга мөмкин.
 Нандрудаян Винаяка Гыйбадәтханәсендә моны карарга мөмкин - [url=http://www.thehindu.com/fr/2003/10/10/stories/2003101001411200.htm|accessdate=30 April 2015|work=The Hindu|date=10 October 2003]
 Утхрапатхисварасвами Гыйбадәтханәсендә моны карарга мөмкин - Catlin, Amy; "Vātāpi Gaṇapatim": Sculptural, Poetic, and Musical Texts in the a Hymn to Gaṇeśa" in Brown pp. 146, 150

Бу иске иконографик элементларның тәэсирен һаман да хәзерге Ганеша чагылышларында күрергә мөмкин. Бер хәзерге формасында, шул борынгы элементлардан бер генә аерма булып аскы уң кул сынык казык тешен тотмыйча  караучыга таба юнәлеп яклау һәм куркусызлык ишарәсендә (абхая мудрада) булуы. Martin-Dubost, pp. 197–198.
 photograph 9, "Ganesh images being taken for immersion", in: Pal, pp. 22–23. For an example of a large image of this type being carried in a festival procession.
 Pal, p. 25, For two similar statues about to be immersed. Дүрт кулның һәм атрибутларның шул ук комбинациясе биюче Ганеша сыннарында очрый, бу бик популяр тема. Pal, pp. 41–64. For many examples of Ganesha dancing.
 Brown, p. 183. For popularity of the dancing form.

 Еш очрый торган атрибутлары 


Һинд сәнгатендә пәйда булган вакытыннан бирле Ганеша фил башы белән сурәтләнә.Nagar, p. 77. Пураналарда ул ничек фил башына ия булуына күп аңлатулар бар.Brown, p. 3. Аның бер популяр формаларының берсендә - Херамба-Ганапати биш фил башы бар һәм башка әзрәк таралыш алган юрамаларында башларның саны билгеле түгел.Nagar, p. 78. Кайбер текстларда Ганеша фил башы белән туган дип әйтелсә дә, күпчелек хикәяләрдә ул фил башына соңрак ия була.Brown, p. 76. Бу хикәяләрдә иң еш кабатлана торган мотив - Ганешаның Парвати тарафыннан саклану өчен балчыктан барлыккан килүе һәм ул Шива һәм Парвати арасына кергәч, Шива аны башыннан мәхрүм итүе. Шива шуннан соң Ганешаның чын башын фил башына алмаштырган.Brown, p. 77.  Ызгышның ваклылары һәм баш алмаштыруның кайда булуы чыганакка карап төрлечә сөйләнелә.Brown, pp. 77–78.Brown, pp. 76–77. Башка хикәядә әйтелгәнчә Ганеша турыдан-туры Шиваның көлүеннән барлыкка килгән. Шива Ганешаны артык сокландыргыч дип таныганга күрә, ул аңа фил башы һәм чыгып торучы бүксә биргән.Ганешаның Шива көлүеннән барлыкка килүе һәм шуннан соң Шива тарафыннан каргыш салынуы турында Вараха Пурана 23.17 карарга мөмкин, Браун цитатасы буенча: 77 бит.

Ганешаның иң элеккеге исеме Экаданта (Бер казык тешле) булган, бу аның бердәнбер таза казык тешенә карый, башкасы ватылган килеш. Ганешаның иң элеккеге сурәтләрнең кайберләре аны сынган казык теше белән сурәтлиләр.Heras, p. 29. Бу аерып торучы хасиятнең әһәмияте Мудгала Пуранада күрсәтелгән, анда Ганешаның икенче инкарнациясе Экаданта дип раслана.Granoff, Phyllis. " as Metaphor". Brown, p. 90. Ганешаның чыгып торучы бүксәсе аның иң элеккеге сыннарында аерып торучы хасият булып тора, бу Гупта чорына карый (4-енчедән 6-ынчы гасырга кадәр)."Ganesha in Indian Plastic Art" and Passim. Nagar, p. 101. Бу хасият шулкадәр әһәмиятле ки, "Мугдала Пурана" буенча Ганешаның ике төрле инкарнациясе аңа нигезләнгән исемнәрне куллана: Ламбодара (Чүлмәк Бүксәсе, яки, турыдан-туры мәгънәдә, Асылынып Торучы Бүксә) һәм Маходара (Зур Бүксә).Granoff, Phyllis. " as Metaphor". Brown, p. 91.  Ике исем дә Санскрит кушылма сүзләре һәм аның бүксәсен тасвирлыйлар (удара)."Удара"ның "бүксә" дип тәрҗемә өчен шуны карарга мөмкин: Apte, p. 268. Брахманда Пуранада әйтелгәнчә Ганешаның исеме Ламбодара, чөнки үткәннең, хәзергенең һәм киләчәкнең барлык галәмнәре (ягъни, Галәм йомыркасы (brahmāṇḍas)) аның эчендә.
 Бр. П. 2.3.42.34

 Ваханалары 
Иң элеккеге Ганеша сурәтләре ваханасыз (атланган хайвансыз/арбасыз).Krishan, pp. 48, 89, 92. "Мудгала Пурана"да тасвирланган Ганешаның сигез инкарнацияләрнең бишесендә Ганеша атланган хайван итеп тычканны (җир тычканын) куллана, "Вакратунда" инкарнациясендә арсланны куллана, "Виката" инкарнациясендә тависны куллана һәм "Вигхнараджа" инкарнациясендә илаһи еланны Шешаны куллана.Krishan, p. 49.  Мохотката арсланны куллана, Маюрешвара тависны куллана, Дхумракету атны куллана һәм Гаджанана тычканны куллана, бу Ганешаның дүрт инкарнацияләренең "Ганеша Пурана"да исемлеге китерелә. Джайн Ганеша сурәтләрендә ул тычканга, филгә, ташбакага, сарыкка яки тависка атланган. Krishan, pp. 48–49.
 Bailey (1995),  p. 348. For the Ganesha Purana story of  with the peacock mount (GP I.84.2–3)
 Maruti Nandan Tiwari and Kamal Giri, "Images of  In Jainism", in: Brown, pp.101–102.

Ганеша еш тычканга, җир тычканына яки күсегә атланган итеп, яки алар аңа булыша торган итеп сурәтләнгән. Nagar. Preface.
 Martin-Dubost, pp. 231–244. Мартин-Дюбост әйткәнче күсе Ганеша сыннарында төп атлану хайваны итеп үзәк һәм көнбатыш Һиндстанда 7-енче гасырда очрый башлаган; күсе еш аның аяклары янында урнаштырылган булган.See note on figure 43 in: Martin-Dubost, p. 144. Атлану хайваны буларак тычкан язма чыганакларында "Матсья Пурана"да һәм соңрак "Брахмананда Пурана"да һәм "Ганеша Пурана"да очрый, анда Ганеша соңгы инкарнациясендә аны атлану хайваны итеп куллана.Citations to Matsya Purana 260.54, Brahmananda Purana Lalitamahatmya XXVII, and Ganesha Purana 2.134–136 are provided by: Martin-Dubost, p. 231.  Ганапати Атхарваширсада Ганешага багышланган медитация шигыре кертелгән, анда тычкан аның байрагында булган итеп тасвирлана.Martin-Dubost, p. 232. "Мусакавахана" исеме (тычканга утыручы) һәм "Акхукетана" (күсе флагы) "Ганеша Сахасранама"да очрый.For  see v. 6. For Ākhuketana see v. 67. In: . (, 1991). Source text with a commentary by  in Sanskrit.

Тычканны берничә ысул белән аңлаталар. Граймз буенча "Күпләр, бәлки күпчелектер Ганапатиның тычканын аңлатканда, аны тискәре аңлаталар; ул "Тамас"ның һәм шулай ук теләкнең символы булып тора.For a review of different interpretations, and quotation, see: Grimes (1995), p. 86. Бу юллардан чыгып, Майкл Вилкоксон ул нәфесләрне җиңеп чыгарга һәм әзрәк эгоистик булырга теләгәннәрнең символы булып тора.A Student's Guide to AS Religious Studies for the OCR Specification, by Michael Wilcockson, pg.117 Кришан күсе җимерүче һәм уңышларга зыян китерүче дип билгеләп уза. Санскрит сүзе "мусака" (тычкан) "мус" тамырыннан алынган (урларга, таларга). Күсене җимерүче хайван буларак буйсындырырга кирәк булган, бу җиңеп чыгарга кирәк булган "вигхна" (киртә) булган. Бу теория буенча Ганешаны күсе  хуҗасы итеп күрсәтү аның "Вигнешвара" (Киртәләр Хуҗасы) буларак функциясен күрсәтә һәм аның башта "грама дэвата" (авыл Ходае) булып соңрак культы киңрәк таралганына шәһадәт булып тора.Krishan pp. 49–50. Мартин-Дюбост күсе ул Ганешаның күсе кебек хәтта иң серле урыннарга үтеп керә алуы символы булып тора дигән карашны билгеләп үтә. Martin-Dubost, p. 231.
 Rocher, Ludo. "'s Rise to Prominence in Sanskrit Literature", in: Brown (1991), p. 73. For mention of the interpretation that "the rat is 'the animal that finds its way to every place,'"

 Хасиятләр 

Киртәләрне юк итүче 
Ганеша ул Вигхнешвара яки Вигхнараджа яки Вигхнахарта (Маратхи телендә), ул матди һәм рухи табигатьле Киртәләрнең Ходае."Киртәләрнең Юк Итүче Ходай", киң таралган исем Кортрайтның Gaṇeśa: Lord of Obstacles, Lord of Beginnings китабы исемендә очрый. Эквивалент Санскрит атамалары Вигхнешвара һәм Вигхнараджа өчен - карагыз: Courtright, p. 136. Аңа еш киртәләрне бетерүчегә буларак табыналар, гәрчә традицион рәвештә ул шулай ук тикшерелергә тиеш булганнарның юлында киртәләр куя. Пол Кортрайт әйткәнчә "эшләрнең илаһи схемасында аның биреме, аның дхармасы киртәләрне куярга һәм урнаштырырга. Бу аның махсус территориясе, аның барлыкка килүе сәбәбе."Courtright, p. 136.

Кришан билгеләп үткәнчә Ганешаның кайбер исемнәре вакыт узу белән эволюция кичергән күптөрле рольләрне чагылдыра.Ганешаның үзгәрүче роле турында карашлары өчен моны карарга мөмкин - Dhavalikar, M. K. ": Myth and reality" in  Шулай да ике функция дә аның характеры өчен әһәмиятле булып кала.Brown, p. 6.

 Буддхи (Белем) 
Ганеша өйрәнү һәм хәрефләр Ходае булып танылган.Nagar, p. 5.  Санскрит телендә буддхи хатын-кыз җенесле исем сүзе, аны төрлечә акыл, зирәклек яки интеллект дип тәрҗемә итәләр. Буддхи концепциясе Ганеша шәхесе белән якын бәйләнгән, бигрәк тә Пураник периодта, күп хикәяләрдә аның акыллылыгы һәм акылны яратуы ассызыклана. "Ганеша Пурана"да һәм "Ганеша Сахасранама"да Ганеша исемнәренең берсе "Буддхиприйя".Ganesha Purana I.46, v. 5 of the Ganesha Sahasranama section in GP-1993, Sharma edition. It appears in verse 10 of the version as given in the Bhaskararaya commentary. Бу исем шулай ук "Ганеша Сахасранама"ның 21 исемнәре исемлегендә бар, боларны Ганеша бик әһәмиятле дип атый.Sharma edition, GP-1993 I.46, verses 204–206. The Bailey edition uses a variant text, and where Sharma reads Buddhipriya, Bailey translates Granter-of-lakhs.  Прийя сүзе "яратучы" дигәнне аңлатырга мөмкин һәм өйләнү контекстында "гашыйк" яки "ир" дигәнне аңлатырга мөмкин,Practical Sanskrit Dictionary By Arthur Anthony McDonell; p.187 (priya); Published 2004; Motilal Banarsidass Publ;  шулай итеп исем я "Акылны яратучы", я "Буддхиның ире" дигәнне аңлатырга мөмкин.Krishan 1999; pp. 60–70 discusses Ganesha as "Buddhi's Husband".

 Аум 
Ганеша Һинду мантрасы Аум белән идентификацияләнә, ул шулай ук "Ом" дип языла. "Омкарашварупа" төшенчәсе (Аум аның формасы), Ганеша белән идентификацияләгәндә аның беренчел тавышның шәхес чагылышы булганына ишарә итә.Grimes, p. 77. Ганапати Атхарваширса аңа бәйле булуга шәһадәт булып тора. Чинмаянанда аңа бәйле абзацны түбәндәгечә тәрҗемә итә:
 Я Ходай Ганапати! Сез (Тримурти) Брахма, Вишну, һәм Шива. Сез Индра. Сез ут Агни һәм һава Вайю. Сез Кояш Сурья һәм ай Чандра. Сез Брахман. Сез (өч дөнья) Бхулока (җир), Антарикша-лока (галәм), һәм Сваргалока (күк). Сез Ом. (Шулай итеп, Сез болар бөтенесе).

Кайбер тугърылар иконографиядә Ганешаның тәне һәм Дэванагари һәм Тамил теле язуларында Аум формасы белән охшашлыклар күрәләр.For examples of both, see: Grimes, pp. 79–80.

 Беренче чакра 
Кундалини йога буенча Ганеша Муладхара дигән беренче чакрада яши. Мула "беренчел, төп" дигәнне аңлата; адхара "нигез" дигәнне аңлата. Муладхара чакра ул иң элек Илаһи Көчнең тышка экспансиясенең манифестациясе шуңа нигезләнгән булган принцип.Tantra Unveiled: Seducing the Forces of Matter & Spirit By Rajmani Tigunait; Contributor Deborah Willoughby; Published 1999; Himalayan Institute Press; p. 83;  Ганапати Атхарваширса шулай ук бу ассоциациягә шәһадәт булып тора. Кортрайт бу абзацны түбәндәгеч тәрҗемә итә: "Сез даими рәвештә арка сырты нигезендә сакраль үрелмәдә Муладхара Чакрада яшисез."Translation. Courtright, p. 253. Шулай итеп, Ганешаның һәрбер тереклек иясендә Муладхарада даими яшәү урыны бар. Ганеша барлык чакраларны тота, тәэмин итә һәм шулар белән идарә итә, шулай итеп, "тормыш тәгәрмәчен әйләндерүче көчләр белән идарә итә".

 Гаиләсе һәм хатыннары 

Гәрчә Ганеша киң Шива һәм Парватиның улы итеп саналса да, Пураналарда аның тууы турында төрле юрамалар бирелә. Nagar, pp. 7–14. For a summary of Puranic variants of birth stories.
 Martin-Dubost, pp. 41–82. Chapter 2, "Stories of Birth According to the ". Кайберәүләрдә ул Парвати тарафыннан барлыкка китерелгән,Shiva Purana IV. 17.47–57. Matsya Purana 154.547.  башкаларда ул Шива һәм Парвати тарафыннан барлыкка китерелгән, Purana 23.18–59. башка хикәядә ул серле рәвештә пәйда була да Шива һәм Парвати тарафыннан ачыла For summary of Brahmavaivarta Purana, Ganesha Khanda, 10.8–37, see: Nagar, pp. 11–13. яки ул елгага ташланган Парватиның ванна суын эчкән фил башлы Алиһә Малинидан туган.

Гаиләдә тагын аның туганы, сугыш Ходае, Картикея бар, аны шулай ук Сканда һәм Муруган дип атыйлар.For a summary of variant names for Skanda, see: Thapan, p. 300. Төбәк аермалары аларның тумышлары тәртибен билгелиләр. Төньяк Һиндстанда Сканда олы абыйсы дип әйтәләр, ә Көньякта Ганешаны беренче туган дип әйтәләр.Khokar and Saraswati, p.4. Төньяк Һиндстанда Сканда безнең эрага кадәр 500-енче елдан безнең эраның 600-енче елга бирле әһәмиятле сугыш Ходае булган, шуннан соң аңа табыну кимегән.Brown, p. 4, 79.Gupta, p. 38.

Ганешаның кемгә өйләнүе галимнәр тарафыннан җентекләп өйрәнү маддәсе булып, төрле чыганакларда төрлечә күрсәтелә.For a review, see: Cohen, Lawrence. "The Wives of ". Brown, pp. 115–140  Бер җирдә Ганеша өйләнмәгән Брахмачарья итеп күрсәтелә. . "According to ancient tradition,  was a , that is, an unmarried deity; but legend gave him two consorts, personifications of Wisdom (Buddhi) and Success (Siddhi)."
 . "... in the  or orthodox traditional religious beliefs,  is a bachelor or " This view is common in southern India and parts of northern India.For discussion on celibacy of Ganesha, see: Cohen, Lawrence, "The Wives of ", in: . Another pattern associates him with the concepts of Buddhi (intellect), Siddhi (spiritual power), and Riddhi (prosperity); these qualities are sometimes personified as goddesses, said to be Ganesha's wives.For a review of associations with Buddhi, Siddhi, Riddhi, and other figures, and the statement "In short the spouses of  are the personifications of his powers, manifesting his functional features...", see: . Ул шулай ук бер хатын белән яки исемсез хезмәтче белән күрсәтелергә мөмкин (Санскрит телендә: даши).For single consort or a nameless  (servant), see: Cohen, Lawrence, "The Wives of ", in: . Башка урыннарда Ганешаны мәдәният һәм сәнгать Алиһәсе Сарасвати Дэви яки Шарда белән бәйлиләр (бигрәк тә Махараштрада).For associations with Śarda and Sarasvati and the identification of those goddesses with one another, see: Cohen, Lawrence, "The Wives of ", in: .  Аны шулай ук уңыш һәм муллык Алиһәсе Лакшми белән бәйлиләр.For associations with Lakshmi see: Cohen, Lawrence, "The Wives of ", in: . Башка өлгедә, күбесенчә Бенгалия төбәгендә, Ганешаны банан агачы Кала Бо белән бәйли.For discussion of the Kala Bou, see: Cohen, Lawrence, "The Wives of ", in: .

Шива Пуранада әйтелгәнчә Ганешаның ике улы: Кшема (уңышлы булу) һәм Лабха (табыш) бар. Бу тарихның төньяк Һиндстан юрамаларында улларын Шубха (уңайлы форсат) һәм Лабха дип атыйлар.For statement regarding sons, see: Cohen, Lawrence, "The Wives of ", in: . 1975 ел Jai Santoshi Maa Һиндстан фильмында Ганеша Риддхи һәм Сиддхига өйләнгән һәм аның Сантоши Ма дигән кызы булган, ул канәгатлек Алиһәсе булган. Бу тарихның Пураник нигезе юк, әмма Анита Раина Тхапан һәм Лоренс Коэн Сантоши Маның культын Ганешаның популяр Ходай буларак эволюциясенең шәһадәте буларак күрәләр. Cohen, Lawrence. "The Wives of ". Brown, pp. 130.
 Thapan, pp. 15–16, 230, 239, 242, 251.
 Табыну һәм фестивальләр 
Ганешага күп дини һәм дөньяви чараларда табыналар, бигрәк тә нәрсәнедер башлап җибәргәнгә кадәр, мәсәлән, машинаны сатып алганда яки яңа бизнес ачканда.Krishan pp.1–3 K.N. Somayaji says, "there can hardly be a [Hindu] home [in India] which does not house an idol of Ganapati. ... Ganapati, being the most popular deity in India, is worshipped by almost all castes and in all parts of the country".K.N. Somayaji, Concept of Ganesha, p.1 as quoted in Krishan pp.2–3 Тугърылар ышануы буенча Ганеша канәгать булса, ул афәтләр түгел, ә уңыш, муллык һәм саклау бирә.Krishan p.38

Ганешага барлык деноминация Һинд дине тарафдарлары табыналар - догалар башында, әһәмиятле башлауларга кадәр һәм дини церемонияләр вакытында.For worship of Ganesha by "followers of all sects and denominations, Saivites, Vaisnavites, Buddhists, and Jainas" see  Биючеләр һәм музыкантлар, бигрәк тә Көньяк Һиндстанда Бхаратнатьям биюе кебек тамашаларны Ганешага дога белән башлыйлар.  Еш "Ом Шри Ганешайя Намах" (Ом, Нурлы Ганешага сәлам) кебек мантралар еш кулланыла. Ганеша белән ассоциацияләнгән иң әһәмиятле мантраларның берсе "Ом Гам Ганапатайе Намаха" (Ом, Рухлар Ходаена Сәлам).Grimes p.27

Тугърылар Ганешага еш модака һәм ладду кебек татлы әйберләр тәкъдим итәләр."Модака" төшенчәсе Ганешага тәкъдим ителгән төбәк татлы әйберләргә карата кулланыла. Martin-Dubost, p. 204. Аны еш татлы әйберләр белән савыт ("модакапатра") белән сурәтлиләр.Martin-Dubost, p. 204. Кызыл төс белән тәңгәлләштерелгәнгә күрә, аңа еш кызыл сандал агачы пастасы белән табыналар (рактачандана)Martin-Dubost, p. 369. яки кызыл чәчәкләр белән. Аңа табынуда (дурва) үләне (Cynodon dactylon) һәм башка материаллар шулай ук киң кулланыла.Martin-Dubost, pp. 95–99.

Ганешага бәйле фестивальләр - Ганеша Чатуртхи яки Винаяка Чатуртхи "Бхадрапада" (Август/Сентябрь) аеның шуклапакшада (артучы айның дүртенче көнендә) һәм "Маагха (Январь/Февраль) аенда (артучы айның дүртенче көнендә) "шуклапакша"сының "чатуртхи"сында Ганеша Джаянти (Ганешаның туу көне) билгеләп үтелә."Thapan p.215

 Ганеша Чатуртхи 


Ел саен үткәрелә торган фестивальдә Ганешага ун көн дәвамында дан җырлана, ул Ганеша Чатуртхи белән башлана, бу гадәттә Август ахырына яки Сентябрь башына туры килә.For the fourth waxing day in  being dedicated to Ganesa () see: Bhattacharyya, B., "Festivals and Sacred Days", in: Bhattacharyya, volume IV, p. 483. Бәйрәм кешеләр Ганешаның балчык потларын алып килү белән башлана, бу Ганешаның килүенең символы булып тора. Фестивальнең челләсе Ананта Чатурдашида була, ул вакытта Ганешаның потлары ("муртилар") иң җайлы сулыкка чумылдырылалар.The Experience of Hinduism: Essays on Religion in Maharashtra; Edited By Eleanor Zelliot, Maxine Berntsen, pp.76–94 ("The Ganesh Festival in Maharashtra: Some Observations" by Paul B. Courtright); Published 1988; SUNY Press;   Кайбер гаиләләрдә 2-енче, 3-енче, 5-енче яки 7-енче көндә чумылдыру традициясе бар. 1893 елда Локмания Тилак ел саен уза торган Ганеша фестивален гаилә бәйрәм итүеннән зур җәмәгать чарасына әйләндергән.Metcalf and Metcalf, p. 150. Ул шулай Брахманнар һәм Брахман-булмаганнар арасындагы упкын аша күпер салыр өчен иткән һәм алар арасында берлек төзү өчен тиешле контекст табар өчен эшләгән. Brown (1992), p. 9.
 Thapan, p. 225. For Tilak's role in converting the private family festivals to a public event in support of Indian nationalism. Momin, A. R., The Legacy Of G. S. Ghurye: A Centennial Festschrift, p. 95.
 Brown (1991), p. 9. For Ganesha's appeal as "the god for Everyman" as a motivation for Tilak. Тилак Ганешаның җәмәгать потларын пандалларда (павильоннарда) урнаштырган беренче кеше булган һәм ул җәмәгать потларын унынчы көнгә суга ману йоласын нигезләгән.For Tilak as the first to use large public images in  (pavilions or tents) see: Thapan, p. 225.
Хәзерге көндә, Һиндстан буенча Һинд дине тарафдарлары Ганапати фестивален зур дәрт белән бәйрәм итәләр, гәрчә иң популяр булып ул Махараштра штатында тора.For Ganesh Chaturthi as the most popular festival in Maharashtra, see: Thapan, p. 226." in a Regional Setting". Courtright, pp. 202–247.  Фестиваль шулай ук Мумбаида, Пунеда һәм тирәдәге Аштавинайяка гыйбадәтханәләрендә зур масштаблар ала.

 Гыйбадәтханәләр 
Һинд дине гыйбадәтханәләрендә Ганеша төрлечә сурәтләнә: ярдәмче яки буйсынучы Ходай буларак (паршва-девата); төп Ходайга карый торган Ходай буларак (паривара-девата); яки гыйбадәтханәнең төп Ходае буларак (Прадхана), аңа Һинду пантеонының иң олы Ходайларына кебек табыналар.Krishan p.92 Үзгәрүләр Ходае буларак ул күп Һинду гыйбадәтханәләрнең ишек юлында куела, ул лаеклы булмаганны кертми, бу Парватиның ишек саклаучы ролена тиңдәш.Brown p.3 Шуңа өстәп берничә гыйбадәтханә Ганешаның үзенә багышланган, шулардан, Махараштрада Аштавинаяк (Санскрит телендә: अष्टविनायक; ; турыдан-туры мәгънәдә. "сигез Ганеша (гыйбадәтханәсе)") аеруча мәшһүр. Пуне шәһәреннән 100 км радиуста урнашкан сигез гыйбадәтханәләрнең һәрберсе Ганапатиның махсус формасын чагылдыра, һәрберсенең үз белемнәре һәм риваятьләре бар.Grimes, pp. 110–112 Сигез гыйбадәтханә: Моргаон Ганеша Гыйбадәтханәсе, Сиддхивинаяк Гыйбадәтханәсе, Баллалешвар Пали, Варадвинаяк, Чинтамани Гыйбадәтханәсе, Ленъядри,  Вигнешвара Гыйбадәтханәсе, Озар һәм Ранджангаон Ганпати.

Ганешаның башка мәшһүр гыйбадәтханәләре бар, түбәндәге урыннарда: Махараштрада Вай; Мадхья Прадешта Чинтаман Ганеша гыйбадәтханәсе; Раджастханда Джодхпур, Нагаур һәм Райпур; Бихарда Байдьянатх; Гуҗаратта Барода, Дхолака, һәм Валсад һәм Уттар Прадешта, Варанасида Дхундираҗ Гыйбадәтханәсе.
Көньяк Һиндстанда мәшһүр Ганеша гыйбадәтханәләренә түбәндәгеләр керә: Тамил Надуда Тиручирапаллида Рокфорт Уччи Пиллаяр Гыйбадәтханәсе; Кералада Коттараккара Шри Махаганапати Кшетрам, Пажавангади, Мадхур Гыйбадәтханәсе; Карнатакада Хампи һәм Ганеша Гыйбадәтханәсе; һәм Теланганада Бхадрачалам.Krishan pp. 91–92

Т.А.Гопинатха искә алганча, "Һәрбер авылның үз "Вигхнешвара"сы бар, аның өчен гыйбадәтханәсе булырга яки булмаска мөмкин. Һичшиксез авылларга һәм фортларга керүләрдә, Изге инжир агачлары "(пипала)" астында... нишаларда ... Вишну һәм Шива гыйбадәтханәләрендә һәм шулай ук махсус төзелгән аерым Шива гыйбадәтханәләрендә... "Вигхнешвара" фигурасын күреп була.T.A. Gopinatha; Elements of Hindu Iconography, pp 47–48 as quoted in Krishan p.2 Ганеша гыйбадәтханәләре Һиндстаннан тыш шулай ук Көньяк-Көнчыгыш Азия, Непалны кертеп (Катманду Үзәнендә дүрт "Винаяка" гыйбадәтханәсен кертеп) һәм берничә Көнбатыш илендә төзелгән булган.Krishan pp.147–158

 Мәшһүр булып китүе 

 Беренче пәйда булуы 
Ганеша яхшы билгеләнгән иконографик атрибутлары белән ачык танырлык Ходай булып үзенең классик формасында безнең эраның 4-енче гасыр башыннан 5-енче гасырга кадәр пәйда булган. Кайбер иң элекке Ганеша сурәтләренә Әфганстанда табылган ике сурәт керә. Беренче сурәт Кабулдан төньякта хәрабәләрдә Сурья һәм Шива сурәтләре белән табылган булган. Аның датасын 4-енче гасыр белән билгелиләр. Икенче Гардезда табылган сурәттә Ганеша пьедесталында язма бар, бу аның 5-енче гасырга караганын билгеләргә мөмкинчелек бирде. Башка Ганеша поты Мадхья Прадешның Удаягири Мәгарәләренең 6-ынчы мәгарәсенең стеналарында уеп ясалган. Аның датасы 5-енче гасыр. Фил башлы Ганешаның фил башы белән, татлы әйберләр белән савыт белән һәм тезләрендә утыручы Алиһә белән иртә иконик сурәте Мадхья Прадешның Бхумара Гыйбадәтханәсе хәрабәләрендә табылган һәм ул 5-енче гасырга Гупта Империясенә карый.Nagar, p. 4. Башка күптән түгел генә тыбышларда, мәсәлән, Рамгарх калкулыгынан табылганнар 4-енче яки 5-енче гасырга карый. Ганешага беренче Ходай итеп караган культ 10-ынчы гасырга кадәр нигезләнгән булган.

 Мөмкин булган тәэсирләр 
Кортрайт Ганешаның иртә тарихы турында кабилә традицияләрен һәм хайван культларын кертеп төрле теорияләрне тикшерә һәм бөтенесен дә инкарь итә:Courtright, pp. 10–11. 
Ганешаның тарихи килеп чыгышы эзләүләрдә кайберәүләр аны Брахман традициядән тыш урыннарны фараз иктәннәр... Бу тарихи урыннар чын булырга интрига бирәләр, әмма боларның барысы да чынлыкта фикер йөртүләр булып кала, Дравид гипотезасының юрамалары, монда Ведик яки Һинд-Европа чыганаклардан булмаган теләсә нәрсә Брахманнар диненә Һиндстанның Дравид һәм абориген халыкларыннан килеп кереп Арий һәм Арий булмаган халыклар арасында бәйләнешләр нәтиҗәсендә Һинд дине барлыкка килү фаразлары. Фил культы яки тотемы бәйсез шәһадәте юк; һәм Пураник әдәбиятта һәм Ганеша иконографиясендә булган аңа килүче традициягә археологик бирелгән мәгълүматлар юк.
Тхапанның Ганеша тугърыларның үсеше турындагы китабында иртә Һиндстанда филләрнең әһәмиятлеге турында бүлек өстәлгән, әмма "гәрчә безнең эрага икенче гасырга фил башлы якша формасы булса да, аны Ганапати-Винаяка чагылышы дип әйтеп булмый. Бу иртә чорда фил яки фил-башлы формалы Ходайның булуы турында шәһадәт юк. Ганапати-Винаяка үзенең дебютын ясарга кирәк булган иде әле. 
Thapan, p. 75.

Кайберәүләр Ганешага табынуның безнең эрага кадәр 3000-енче елга караганын билгелиләр.Point of Origin: Gobekli Tepe and the Spiritual Matrix for the World’s Cosmologies, p. 51, Laird Scranton, Inner Traditions Бу Һинд Үзәне Цивилизациясенә карый.Horns, Tusks, and Flippers: The Evolution of Hoofed Mammals p.179 JHU Press 1993 елда Иранда, Луристан Провинциясендә безнең эраның 1200 елга карый торган Ганеша дип танылган фил башлы фигура сурәте белән металлик тәлинкә табылган."Loving Ganeśa: Hinduism's Endearing Elephant-faced God", by Subramuniya, p. 268 Безнең эраның 1-енче гасырына караган Ганешаның беренче терракотта сурәтләре Тер, Пал, Веррапурам, һәм Чандракетугархта табылган. Бу фигуралар кечкенә, фил башлы, ике кул һәм түгәрәк йөзле.Kumar, Ajit, 2007. "A Unique Early Historic Terracotta Ganesa Image from Pal" in Kala, The Journal of Indian Art History Congress, Vol XI. (2006-2007), pp. 89-91 Ганешаның таштан беренче сурәтләре Матхурада Кушан вакытларында (безнең эраның 2-енче - 3-енче гасырларында) уеп ясалган.

Ганешаның пәйда булуының бер теориясе ул аның дүрт Винаякалар белән бәйләнештә салмак мәшһүр булып китүе. Passim. Thapan.
 Rocher, Ludo. "Gaņeśa's Rise to Prominence in Sanskrit Literature". Brown, pp. 70–72. Һинд динендә Винаякалар дүрт мәшәкатьле шәйтаннар булган, алар киртәләр һәм катлаулылыклар барлыкка китергәннәр,Aitareya Brāhmana, I, 21. әмма аларны тиз канәгатьләндерергә булган.Bhandarkar. Vaisnavism, Saivism and other Minor Sects. pp. 147–48.  Винаяка сүзе Ганеша өчен Пураналарда һәм Буддист Тантраларда еш очрый торган исем. Кришна бу карашны кабул иткән галимнәрнең берсе, ул катгый раслаганча "Ул Ведик Ходай түгел. Аның килеп чыгышы дүрт Винаякаларга карый, болар "Манавагрхьясутра"дан (безнең эрага кадәр 7-енче - 4-енче гасырлар) явыз рухлар, алар төрле явызлык һәм газаплану китерә.Krishan, p. vii. Кайберәүләр Ганеша белән тәңгәл китерә торган фил башлы фигуралар Һиндстан сәнгатендә һәм Һиндстан тәңкәләрендә 2-енче гасырда барлыкка килә.Сәнгатьтә фил башлы фигуралар турында дискуссия турында моны карарга мөмкин -  яки  Эллавала буенча, фил башлы Ганеша Ганаларның Ходае Шри Ланка кешеләренә безнең эрага кадәр мәгълүм булган.

 Ведик һәм эпик әдәбият 
"Төркем җитәкчесе" титулы (Санскрит телендә: Ганапати) "Риг Веда"да ике мәртәбә очрый, әмма бер очракта да ул хәзерге Ганешага карамый. Төшенчә комментаторлар буенча Ригведа 2.23.1-дә Брахманаспати өчен төшенчә буларак очрый.Wilson, H. H. . Sanskrit text, English translation, notes, and index of verses. Parimal Sanskrit Series No. 45. Volume II:  2, 3, 4, 5. Second Revised Edition; Edited and Revised by Ravi Prakash Arya and K. L. Joshi. (Parimal Publications: Delhi, 2001). (Vol. II);  (Set). RV 2.23.1 (2222)  | 2.23.1; "We invoke the , chief leader of the (heavenly) bands; a sage of sages." Бу шигырь һичшиксез Брахманаспатига караса да, ул соңрак Ганешага табыну өчен кабул ителгән һәм әле һаман да кулланыла. Nagar, p. 3.
 Rao, p. 1. Бу шлокалар "Риг Веда"да Ганешаның шәһадәте булуын инкарь итеп, Людо Роше ул "ачыктан-ачык Брхаспатига карый - ул гимнның Ходае - һәм бары тик Брхаспати гына.Rocher, Ludo. "'s Rise to Prominence in Sanskrit Literature". Brown, p. 69.  is a variant name for Brahamanaspati. Шулай ук ачыктан-ачык күренә Риг Веданың 10.112.9 икенче абзацы Индрага карый.,Rocher, Ludo. "'s Rise to Prominence in Sanskrit Literature". Brown, pp. 69–70. аңа "Ганапати" эпитеты бирелгән булган, бу "("Марут"ларның) Төркемнәре Ходае" дип тәрҗемә ителә."Wilson, H. H. . Sanskrit text, English translation, notes, and index of verses.  Parimal Sanskrit Series No. 45. Volume IV:  9, 10.  Second Revised Edition; Edited and Revised by Ravi Prakash Arya and K. L. Joshi. (Parimal Publications: Delhi, 2001). (Vol. IV);  (Set).  RV 10.112.9 (10092) ; "Lord of the companies (of the Maruts), sit down among the companies (of the worshippers), they call you the most sage of sages". Шулай да, Роше билгеләп үткәнчә яңарак Ганапатья әдәбияты Ригведик цитаталарны китереп Ганешаны Ригведик Ходай дип атый.For use of RV verses in recent Ganapatya literature, see Rocher, Ludo. "'s Rise to Prominence in Sanskrit Literature" in 

Яджур Ведага караган текстларда ике шигырь, Майтраяния Самхита   (2.9.1)The verse : " |  | ||" һәм Тайттирия Араньяка (10.1),The verse: " | ||" Ходайга "казык тешле" (Дантих), "фил-йөзле" (Хастимукха), һәм "кыек хартумлы" (Вакратунда) дип мөрәҗәгать итә. Бу исемнәрне Ганешаныкы дип фараз итәргә мөмкин һәм 14-енче гасыр коментаторы Саяна шөбһәләнмичә бу тәңгәл итүне китерә.For text of  2.9.1 and  10.1 and identification by  in his commentary on the , see: Rocher, Ludo, "'s Rise to Prominence in Sanskrit Literature" in . Дантинның борылмалы хартумга иясе (вакратунда) һәм кукуруз бәйләме, шикәр камышы тотучы итеп сурәтләнүе and a club,Taittiriya Aranyaka, X, 1, 5. Пураник Ганапати өчен шул кадәр хасиятле, хәтта Херас "без бу Ведик Дантин белән аның тулы тәңгәл килүен кабул итүгә каршы килә алмыйбыз" дип әйткән.Heras, p. 28. However, Krishan considers these hymns to be post-Vedic additions. 
 . For arguments documenting interpolation into the   Thapan reports that these passages are "generally considered to have been interpolated". Dhavalikar says, "the references to the elephant-headed deity in the  have been proven to be very late interpolations, and thus are not very helpful for determining the early formation of the deity". Thapan, p. 101. For interpolation into the  and .
 Dhavalikar, M. K. ": Myth and reality" in . For Dhavilkar's views on Ganesha's in early Literature.

Ведик чорга караган Һинд эпос әдәбиятында Ганеша очрамый. Эпик поэма "Махабхарата"ның соңгы интеполяциясендә әйтелгәнчә фикер иясе Вьяса ул сөйләп торган поэманы язып куяр өчен Ганешаны сораган. Ганеша риза булган, тик Вьяса тукталып тормыйча сөйләгән шартта. Хәким риза булган, ләкин ял итү өчен ул Ганешага бик катлаулы абзацларны сөйләгән, шулай итеп алар өчен ачыклау кирәк булган. Тарих нәширләр тарафыннан "Махабхарата"ның тәнкыйди басмасының чын текстның өлеше буларак кабул ителмәгән. ,Rocher, Ludo "Ganesa's Rise to Prominence in Sanskrit Literature". Brown, pp. 71–72. анда егерме юллык хикәя кушымтадагы аста язмага кыскартылган. Vol. 1 Part 2. Critical edition, p. 884. Ганешаның язучы буларак тарихы 37-енче һәм 59-ынчы манускриптта очрый.For a statement that "Fifty-nine manuscripts of the  were consulted for the reconstruction of the critical edition. The story of  acting as the scribe for writing the  occurs in 37 manuscripts", see: . Ганешаның акыл зирәклеге һәм өйрәнү белән ассоциациясе бу интерполяциядә "Махабахарата"да аны "Вьяса"ның язучысы итеп күрсәтүнең сәбәбе булган.Brown, p. 4. Ричард Л. Браун бу хикәяне 8-енче гасырга карый дип әйткән, һәм Мориц Винтерниц нәтиҗә ясаганча ул 900-енче елда инде мәгълүм булган ләкин 150 ел узгач та, "Махабхарата"га өстәлмәгән булган. Винтерниц шулай ук "Махабхарата"ның Көньяк Һиндстан манускриптларның аеручы хасияте булып аларның Ганеша риваятен төшереп калдырулары булган.Winternitz, Moriz. " in the ". Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland (1898:382). Citation provided by Rocher, Ludo. "'s Rise to Prominence in Sanskrit Literature". Brown, p. 80. "Винаяка" төшенчәсе интерполяцияләр дип саналган "Шантипарва" һәм "Анушасанапарва"ның кайбер рецензияләрендә бар.For interpolations of the term vināyaka see: . "Ванапарва"да "Вигхнакартринам"га ("Киртәләр барлыкка китерүче"гә) искәрмә интерполяция дип фараз ителә һәм тәнкыйди басмада китерелми.For reference to  and translation as "Creator of Obstacles", see: .

 Пураник чор 

Ганеша турында хикәяләр еш Пураналар корпусында очрый. Браун билгеләгәнчә, Пураналарда "төгәл хронологик тәртип" булмаса да, Ганеша турында иң тәфсилле хикәяләр иң соң текстларда, якынча 600-1300 елларда.Brown, p. 183. Юврадж Кришан әйткәнчә Ганешаның ничек фил башына ия булуына турында риваятьләр якынча 600-енче елдан соң төзелгән Пураналарда бар. Ул әйткәнчә Ганешага иртәрәк Пуранларда искә алулар, мәсәлән, Ваю һәм Брахманда Пураналарда, 7-енче һәм 10-ынчы гасырда ясалган соңрак интерполяцияләр.Krishan, p. 103.

Санскрит әдәбиятында Ганешаның мәгълүм булып китүен тикшергән Людо Роше билгеләгәнчә:Rocher, Ludo. "'s Rise to Prominence in Sanskrit Literature". Brown, p. 73.

Ганешаның әһәмиятле Ходай булуы 9-ынчы гасырда кодлаштырылган булган һәм Смартизмның биш төп Ходайларына кертелгән булган. 9-ынчы гасыр фәлсәфәчесе Ади Шанкара "биш формага табыну"ны (Панчаятана пуджа) системасын Смарта традициясе ортодокс Браминнары арасында популярлаштырган. Courtright, p. 163. For Dating of the  and its connection with  Brahmins.
 Bhattacharyya, S., "Indian Hymnology", in: Bhattacharyya (1956), volume IV, p. 470. For the "five" divinities () becoming "the major deities" in general, and their listing as Shiva, Shakti, Vishnu, Surya, and Ganesha. Бу табыну практикаларына биш Ходай - Ганеша, Вишну, Шива, Дэви һәм Сурья керә. Grimes, p. 162.
 Pal, p. ix. Ади Шанкара бу традицияне биш төп сектаны тигез статуска куяр өчен нигезләгән. Бу Ганешаның ярдәмче Ходай буларак ролен формальләштергән.

 Язмалар 
Ганеша Брахманизмның биш төп Ходаеның берсе булып кабул ителгәч, кайбер Брахманнар аны төп Ходай итеп сайлаганнар. Алар "Ганеша Пурана"да һәм "Мудгала Пурана"да күренгәнчә Ганапатья традициясен барлыкка китергәннәр.Thapan, pp. 196–197. Addresses the  in the  tradition and the relationship of the Ganesha Purana and the Mudgala Purana to it.

"Ганеша Пурана" һәм "Мудгала Пурана"ның төзелү вакыты галимнәр арасында бәхәсләр уята. Ике әсәр дә вакыт белән ясалган булган һәм үз эченә вакыт катламнарын алалар. Анита Тхапан әйткәнчә "Ганеша Пурананың нигезе якынча уникенче һәм унөченче гасырларда барлыкка килгән дип фараз итәргә була", ләкин "соңрак ул интерполяцияләнгән".For a review of major differences of opinions between scholars on dating, see: Thapan, pp. 30–33. Лоренс У.Престон "Ганеша Пурана" өчен иң төгәл дата 1100 һәм 1400 еллар арасында, бу текстта искә алынган урыннарның ачык билгеләргә булган вакытлары белән туры килә.Preston, Lawrence W.,  "Subregional Religious Centers in the History of Maharashtra: The Sites Sacred to ", in: N. K. Wagle, ed., Images of Maharashtra: A Regional Profile of India. p.103.

R.C. Hazra фараз иткәнчә "Мудгала Пурана" "Ганеша Пурана"дан (ул аны 1100 елдан 1400 елга кадәр даталый) борынгырак.R.C. Hazra, "The ", Journal of the Ganganatha Jha Research Institute (1951);79–99. Шулай да Филлис Граноф фараз иткәнчә "Мудгала Пурана" Ганешага бәйле фәлсәфи текстларның соңгысы булган. Ул үзенең нәтиҗәсен эчке шәһадәтләрдән башка "Мудгала Пурана" "Ганеша Пурана"ны Ганешага бәйле дүрт Пураналарның берсе итеп ("Брахма", "Брахманда", "Ганеша", һәм "Мудгала" Пурана) күрсәтүе белән дәлилли.Phyllis Granoff, " as Metaphor", in Brown, pp. 94–95, note 2. Текстның нигезе борынгы булып, ул 17-енче һәм 18-енче гасырларда Ганапатига табыну билгеле төбәкләрдә әһәмиятле булып киткәч интерполяцияләнгән.Thapan, pp. 30–33. Башка бик ихтирамлы язма, Ганапати Атхарваширса, мөгаен 16-ынчы һәм 17-енче гасырлар дәвамында төзелгән булган.Courtright, p. 252.

Ганеша Сахасранама Пураник әдәбиятның өлеше һәм Ганешаның мең исемнәренең һәм атрибутларының исемлеге булып тора. Сахасранамада һәр исем билгеле мәгънәгә ия һәм Ганешаның билгеле аспектын символлаштыра. Ганеша Сахасранаманың юрамалары "Ганеша Пурана"да бар.

Джон Граймз раслаганча иң мәшһүр Санскрит текстларының берсе "Ганапати Атхарваширса".

 Һиндстаннан тыш һәм башка илләрдә 


Сәүдә һәм мәдәни контактлар Һиндстанның Көнбатыш һәм Көньяк-Көнчыгыш Азиядә тәэсирен киңәйткән. Ганеша дәвамлы рәвештә чит илләргә барып җиткән Һинд дине Ходайларның берсе.Nagar, p. 175.

Ганешага бигрәк тә Һиндстаннан сәүдә эшләре буенча киткән сәүдәгәрләр һәм эшмәкәрләр табынган.Nagar, p. 174. Якынча 10-ынчы гасырдан яңа алмашу челтәрләре барлыкка килгән һәм сәүдә гильдияләре барлыкка килгән һәм акча циркуляциясе яңарыш кичергән. Бу вакытта Ганеша сәүдәгәрләр белән ассоциацияләнгән төп Ходай булган.Thapan, p. 170. Ганешага нинди булса да башка Ходайга кадәр искә алаа торган иң иртә язмалар сәүдәгәрләр җәмәгатенә карый.Thapan, p. 152.

Һинд дине тарафдарлары Диңгез Көньяк Көнчыгыш Азиягә күченеп, үзләренең мәдәниятен һәм Ганешаны алып килгәннәр. Ганеша потларын бу төбәктә күреп була, алар еш Шива изге урыннары янында тора. Ява, Бали һәм Борнеоның Һинду сәнгатенең Ганеша формалары төбәк хасиятләренә ия.Getty, pp. 55–66.  Һинду мәдәниятнең Көньяк-көнчыгыш Азия буенча таралышы модификацияләнгән формаларда Бирмада, Камбоджада һәм Таиландта Ганешага табынуны керткән. Һиндокытайда Һинд динен һәм Буддизмны янәшә практикалаганнар һәм үзара йогынтылар төбәктә Ганеша иконографиясендә күрергә була.  Таиландта, Камбоджада, һәм Вьетнамның Чамнарның Һинду сыйныфлары арасында Ганешаны күбесенчә киртәләрне юк итеп караганнар.Brown, p. 182. Хәзерге көн Буддист Таиландында Ганешага киртәләрне юк итүче, уңыш Ходаена кебек карыйлар.

Ислам кертелүгә кадәр, Әфганстанның Һиндстан белән мәдәни бәйләнешләре көчле булган һәм Һинд дине һәм Буддизм Ходайларына табыну практикаланган. 5-енче гасырдан 7-енче гасырга кадәр сыннарның мисаллары сакланып калган. Nagar, p. 175. 
 Martin-Dubost, p. 311.

Ганеша Махаяна Буддизмында Буддизм Ходае Винаяка формасында гына пәйда булмыйча, ә шулай ук шул ук исемле Һинду шәйтаны формасында пәйда була. Аның сурәте Гупта чорының ахыры Буддист сыннарында очрый.  Буддист Ходае Винаяка буларак ул еш бии торган итеп күрсәтелә. Бу Ганапати дип аталган форма төньяк Һиндстанда популяр булган, соңрак Непалда кабул ителгән һәм соңрак Тибетта.  Непалда, Ганешаның Херамба дигән Һинду формасы популяр; аның биш башы бар һәм ул арсланга атланып йөри. Ганешаның Тибет чагылышлары аның турында каршылыклы карашларны күрсәтә.Nagar, p. 185. Ганапатиның Тибет тәрҗемәсе "тсхогс бдаг".Wayman, Alex (2006). Chanting the Names of Manjushri. Motilal Banarsidass Publishers:  p.76.   Бер Тибет формасында аны популяр Тибет Ходае Махакала (Шива) таптаган итеп күрсәтләр. Getty, p. 42
 Nagar, p. 185. Башка сурәтләүләрдә ул Киртәләрне Юк итүче, һәм кайчак биюче итеп күрсәтелә.Nagar, pp. 185–186. Ганеша Кытайда һәм Япониядә хасиятле төбәк характерлы итеп пәйда була. Төньяк Кытайда Ганешаның иң элеккеге мәгълүм таш потында 531 ел белән даталанган язма бар.Martin-Dubost, p. 311. Ганеша Кангитен буларак мәгълүм Япониядә Ганеша культы беренче мәртәбә 806 елда искә алына.Martin-Dubost, p. 313.

Җәйничелекнең каноник әдәбиятендә Ганешага табыну искә алынмаган.Krishan, p. 121. Шулай да, Ганешага күпчелек Җайннар табына, алар өчен ул муллык Ходае Кубераның билгеле функцияләрен алган.Thapan, p. 157. Җайннарның сәүдә җәмәгате белән бәйләнешләре Җәйничелек Ганешага табынуны сәүдә элемтәләре нәтиҗәсендә кабул иткән фикердә.Thapan, pp. 151, 158, 162, 164, 253. Иң элек мәгълүм булган Җәйничелек Ганеша поты якынча 9-ынчы гасырга карый.Krishan, p. 122. 15-енче гасыр Җәйничелек текстында Ганапати сурәтләрен кую өчен процедураларның исемлеген китерә. Ганеша сурәтләре Раджастхан һәм Гөҗәрат Җәйничелек гыйбадәтханәләрендә пәйда була.Thapan, p. 158.

 Шулай ук карарга мөмкин 
Ганеша Чатуртхи
Ганеш Чалиса
Ганапатья
Адхи Винаяка
Сурьявинаяк Гыйбадәтханәсе
Варасиддхи Винаяка Гыйбадәтханәсе
Карья Бинаяк Гыйбадәтханәсе
Нандрудаян Винаяка Гыйбадәтханәсе
Пала Ганеш Гыйбадәтханәсе
Ганештхан Гыйбадәтханәсе
Кхаджрана Ганеша Гыйбадәтханәсе
Чинтаман Ганеша Гыйбадәтханәсе, Уджжайн
Джал Бинаяк Гыйбадәтханәсе
Шри Маха Ганапати Гыйбадәтханәсе
Маха Ганапати Махаммайя Гыйбадәтханәсе
Гарх Ганеш Гыйбадәтханәсе
Могхалраҗпурам мәгарәләре
Ганеша турында Тамил әдәбият әсәрләре исемлеге

 Искәрмәләр 

 Чыганаклар 
  (fourth revised and enlarged edition).

  Four volumes.



 .









 .


 . Source text with a commentary by Bhāskararāya in Sanskrit.



 Тышкы сылтамалар 
 Ganesha at Encyclopædia Britannica 
 Ganesh: Symbol and presence

 Әдәбият 
Гринцер П. А. Ганеша // Мифы народов мира / Ред. С. А. Токарев. — М.: Советская энциклопедия, 1991. — Т. 1. — С. 265.
Глушкова И. П. Общеиндийский бог Ганеша // Древо индуизма / Отв. ред. И. П. Глушкова. — М.: Издательская фирма «Восточная литература» РАН, 1999. — С. 283—312. — 559 с. — (Культура народов Востока). — 2500 экз. — ISBN 5-02-018032-7.
Дубянский А. М. Ганеша (Ганапати) // Индуизм. Джайнизм. Сикхизм / Под общ.ред. М. Ф. Альбедиль и А. М. Дубянского. — М.: Республика, 1996. — С. 138—139. — 576 с. — ISBN 5-250-02557-9.
Brown, R. (1991), Ganesh: Studies of an Asian God, Albany: State University of New York Press, ISBN 0-7914-0657-1
Doniger W. Ganesha // Encyclopædia Britannica, 03.06.2015
Getty, A. Gaņeśa: A Monograph on the Elephant-Faced God. — 1992 reprint. — Clarendon Press, 1936. — ISBN 81-215-0377-9.
Grimes, J. A. (1995), Ganapati: Song of the Self, SUNY Series in Religious Studies, Albany: State University of New York Press, ISBN 0-7914-2440-5
Krishan, Y. (1981–1982), "The Origins of Gaṇeśa IAST", Artibus Asiae (Artibus Asiae Publishers) . — Т. 43 (4): 285–301
Krishan, Y. (1999), Gaņeśa: Unravelling An Enigma, Delhi: Motilal Banarsidass Publishers, ISBN 81-208-1413-4

Төркем:Һинд дине
Төркем:Ганапатья
Төркем:Һинд дине Илаһлары