Күкәйлек

Күкәйлек (ovarium, греч. oophoron) ана затның җенес бизе. Анда ана җенес күзәнәкләре үсә һәм өлгерә, шулай ук җенес гормоннары барлыкка килә.

·       Күкәйлек, аналык бизе — хатын-кызларның парлы җенес бизе, кече оча куышлыгында урнашкан (рәс. 3.16).

·      Күкәйлектә хатын-кызларның җенес күзәнәкләре (күкәй күзәнәкләре) җитешә, шулай ук анда хатын-кыз гормоннары барлыкка килә.

·       Күкәйлек яссы эллипсоидсыман 3-5 см озынлыкта, 1,5-3 см киңлектә, 0,7-1,5 см юанлыкта була; күкәйлекнең авырлыгы 5-6 г.

 ·       Күкәйлекнең ике өслеге бар: 
 медиаль өслек (facies medialis) кече оча куышлыгына таба юнәлә, 
 латераль өслек (facies lateralis) кече оча тышчасына     яндаш. 
·      Күкәйлек өслекләре ике кырый белән бүленгән: 
 кабарынкы ирекле кырый (margo liber) артка юнәлгән, 
 каршы яктагы җыерчалы кырый     (margo     mesovaricus) алга аналыкның киң бәйләвеченә карый. Бу кырый тирәсендә батынкылык бар — күкәйлек капкасы (hilum ovarii), аның аша күкәйлеккә тамырлар һәм нервлар үтә. 
·       Күкәйлекнең ике чиге бар:
 Өске көпшә очы (extremitas     tubaria) аналык көпшәсе бүрәнкәсенә яндаш. 
 Аскы аналык очы (extremitas uterine) аналык белән күкәйлекнең     үз бәйләвече (ligamentum     ovarii proprium) ярдәмендә бәйләнгән. Күкәйлекнең озынчасы (аның очларын     тоташтыра) вертикаль диярлек урнашкан. 
Күкәйлекнең бәйләвеч аппараты (рәс. 3.16):

·      күкәйлекне асып торучы бәйләвеч (ligamentum suspensorium ovarii) корсак ярысының җыерчасы булып тора, кече очаның кырый тышчасыннан башланып, күкәйлекнең көпшә очына таба аска төшә. Бу бәйләвечтә күкәйлекнең тамырлары һәм нервлары үтә.

·       күкәйлекнең үз бәйләвече (ligamentum ovarii proprium) йомры баусыман 3-5 мм юанлыкта, аналыкның киң бәйләвече эченнән уза. Ул күкәйлекнең аналык очын аналык гәүдәсе белән тоташтырып, аңа аналык көпшәсе кергән урыннан астарак беркетелә. Килеп чыгышы буенча аналыкның йомры бәйләвеч кисәге булып тора.

·       Күкәйлек җыерчасы (mesovarium) – корсак ярысының дупликатурасы, аналыкның киң бәйләвеченең арткы битеннән башланып, күкәйлекнең җыерча кырыена таба бара.

Күкәйлекнең төзелеше

·       Сүлле катлау җитлекмәгән (корсак ярысының тоташтыргыч тукыма нигезе нечкәргән), күкәйлек беркатлы яссы яралгы эпителие (корсак ярысы мезотелие) белән капланган – интраперитонеаль урнашкан.

·       Аксыл катлау (tunica albuginea) - фиброзлы, мезотелий астында урнашкан.

·       Күкәйлекнең паренхимасында урнашкан, эластик җепселләр белән бай булган тоташтыргыч тукыманың барлык җыелмасы, күкәйлек аслыгын (stroma ovarii) тәшкил итә.

·       Күкәйлек паренхимасын ике катламга аералар:

o   тышкы күкәйлекнең кабык матдәсе (cortex ovarii), тоташтыргыч тукымадан тора һәм анда төрле өлгерү дәрәҗәсендәге фолликуллар бар;

o   эчке күкәйлекнең ми матдәсе (medulla ovarii), анда тамырлар һәм нервлар бар. 

 Искәрмәләр 

 Чыганаклар 
 Кеше анатомиясе фәненнән студентларга мөстәкыйль эш өчен уку-методик ярдәмлек. 2 нче өлеше. Спланхнология. /А.П. Киясов, Ә.А. Гомерова, Л.А. Емелина һәм б.к. / Русчадан И. С. Хаҗиев тәрҗ. - Казан: КДМУ, 2013. - 126 бит.

 Сылтамалар 

 Моны да карагыз 

Төркем:Репродуктив система
Төркем:Эндокрин система
Төркем:Кеше анатомиясе