Әл-Җәзари

Әл-Җәзари, Әбу Әл-Гыйз ибн Исмәгыйль Әл-Җәзари (, 1136 ел, Бөек Сәлҗүк Дәүләте, Месопотамия, Җизрә — 1206 ел, шунда ук) — Исламның алтын гасырында иҗат иткән күренекле уйлап табучы-механик, математик, астроном. «Китаб фи мәгърифәи әл-хыял әл-һәндәсия» («Тапкыр механика корылмалары турында белемнәр китабы») исемле трактат язып, анда 50гә якын механизмның  тасвирлый һәм аларны төзү буенча   язып калдыра. Әл-Җәзарины «Ислам дөньясының да Винчие» дип атаганнар.

 Тәрҗемәи хәле 
Тормышы һәм эшчәнлеге турында мәгълүматларны үзе язган әлеге трактатта теркәп калдырган. Әл-Җәзариның исеме Месопотамиядәге җирлек  исеменнән алынган. Төркия Көрдстаны үзәге Диярбәкердә Артык бәй варислары сараенда (tr) баш  булып хемәт итә.

Әл-Җәзари беренче иң зур астрономик кирмән сәгатен уйлап табучы буларак билгеле. Хәзерге заман галимнәре күзаллавынча, аның ул сәгате беренче «программалаштырылган компьютер» буларак бәяләнә. Дональд Раутлеҗ Һилл сүзләре буенча, «Әл-Җәзари иң катлаулы сәгатьне тасвирлаган». Әл-Җәзари терсәкле вал (ru) уйлап табучы да. Аның терсәкле валы беренче мәртәбә әйләнү хәрәкәтен алга җибәрү хәрәкәтенә үзгәртә алган.  Әл-Җәзари фонтан, клапанлы насос (ru), су күтәрүче (чыгаручы) машина һәм су сәгате (ru) дә уйлап тапкан.

 Рәсемнәр 
Әл-Җәзари китабына төсле рәсемнәрне үзе ясаган. Рәсемнәрендә уйлап тапкан әсбапларының тышкы кыяфәтен сурәтләгән яки аларның эшләү  язып калдырган.

 Әдәбият 
 Хусам Диб. https://islam-afisha.ru/afisha/putevoditelya-po-islamu. М.: Издательство ДУМ г. Москвы, 2016. ISBN 978-5-9908782-0-4

 Сылтамалар 
  Әл-Җәзари китабы  
  Әл-Җәзари, механика даһие   MuslimHeritage.com сайтында
  Әл-Җәзари һәм Тәкый-әд-дин машиналары   MuslimHeritage.com
 Advances in computer and information sciences: from Abacus to holonic agents Tuncer Ören, Professor Emeritus School of Information Technologies

 Искәрмәләр 

Төркем:Әлифба буенча галимнәр
Төркем:Гарәп галимнәре
Төркем:Математиклар
Төркем:Астрономнар
Төркем:Уйлап табучылар
Төркем:Механиклар