Н. Э. Бауман исемендәге Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе

Н. Э. Бауман исемендәге Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе (Югары профессиональ белем бирү федераль дәүләт мәгариф учреждениесе «Н.Э.Бауман исемендәге Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе») — илебезнең иң өлкән ветеринария югары уку йортларыннан берсе. 1873 елның 31 маенда институт булып ачыла, 1994 елда «ветеринария медицинасы академиясе» дәрәҗәсен ала.

Халык хуҗалыгы, шулай ук ветеринария, биология һәм а.х. фәннәре өчен ветеринария табиблары һәм галим-зоотехниклар әзерли, ветеринария институтларын фәнни-педагогик кадрлар белән тәэмин итүдә үзеннән зур өлеш кертте һәм кертә.

2025 елда Казан дәүләт аграр университеты белән берләштерелә Аграр университет ветеринар академия белән кушыла: «Алда штатны кыскарту бурычы тормый». Интертат, 25.01.2025.

 Тарих 
Ветеринария факультетыннан тыш, академиядә 1930 елдан бирле зооинженерлык факультеты эшләп килә, 1925 елдан 1933 елга кадәр хәрби ветеринария бүлеге була. 1966 елда вуз һәм техникумнарның ветеринария табиблары һәм укытучыларының квалификациясен күтәрү факультеты оештырыла. 1965 елда читтән торып уку факультеты, 1980 елда әзерлек бүлеге ачыла.

1959—1984 елларда академия комплекслы фәнни-тикшеренү һәм уку учреждениесе буларак эшли. Аннары аның фәнни секторы Бөтенсоюз фәнни-тикшеренү ветеринария институты (ВНИВИ) булып үзгәртелә.

Академиядә революциягә кадәр чорда (1878— 1917) 2317 белгеч, 1918 елдан 1992 елга кадәр 12095 ветеринария табибы, 4467 зоотехник әзерләнә, квалификацияне күтәрү факультетында ел саен 600 ләп кеше укый.

1917 елга кадәр гыйльми советта фән магистры дәрәҗәсенә 16 диссертация якланса, 1923 елдан 1992 елгача аларның саны 1340 ка җитә (туларның 250 се докторлык һәм 1090 ы кандидатлык диссертацияләре), шул исәптән институт хезмәткәрләре 762 кандидатлык һәм 112 докторлык диссертацияләре яклый.

Ветеринария академиясен һәм уку, һәм фәнни үзәк итеп формалаштыруда аның Казан университеты белән булган педагогик һәм фәнни элемтәләре зур роль уйный. Бирегә университеттан И. М. Догель, И.Г.Навалихин, Н.О.Ковальский, Б.А. Арбузов һәм академик белемле, киң эрудицияле, югары культуралы башка күпләгән профессорлар эшкә килә, Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясендә (КДВМА) безнең илдә һәм чит илләрдә киң танылган ветеринария фәнни мәктәпләре һәм юнәлешләре барлыкка килә. Ветеринария патанатомнары мәктәбен профессор К.Г.Боль терапевт һәм диагностикларныкын профессорлар К.М.Гольцман, Н.П.Рухлядев, Г.В.Домрачев хирургларныкын профессорлар Г. П. Кириллов Л. С. Сапожников, Б. М. Оливков; анатом-физиологларныкын профессорлар Л.А. Третьяков Н.А.Викторов, Е.Н.Павловский; микробиологларныкын академик М.П. Тушнов, профессорлар Х.Х.Абдуллин, А. Н. Сошественский и П. И. Попов; эпизоотологларныкын профессорлар М.Н. Верещагин, X. Г. Гыйззәтуллин; акушерлар мәктәбен профессор А.П. Студенцов һ. б. җитәкли. Алар барысы да — ветеринария һәм биология фәннәрен үстерү тарихына яңа сәхифәләр язган галимнәр. Академияне тәмамлаган кешеләр арасында 17 Дәүләт премиясе лауреаты, 7 Социалистик Хезмәт Герое, 100 дән артык Россия Федерациясе һәм Татарстан Республикасының атказанган фән эшлеклесе, төрле фән академияләренең 11 академигы һәм мөхбир әгъзасы бар.

Академия галимнәренең гистолизатлар турындагы (М.П. Тушнов), гематология буенча (Г.В.Домрачев), ялкынсыну турындагы (К.Г.Боль), хирургия буенча (Б.М.Оливков) хезмәтләре билгеле. И.Н.Ланге себер түләмәсенә каршы вакциналар әзерләү методикасын эшләде. Академиядә ветеринария фәненең күпләгән проблемалары буенча җитди тикшеренүләр алып барыла.

Белгечләр әзерләүгә, фәнне үстерүгә һәм производствога булышлык итүгә керткән зур өлеше өчен академия 1973 елда Ленин ордены белән бүләкләнә.

 Билгеле кешеләре 
 Ректорлар 
 Петер Зейфман (1873-1881)
 Иван Ланге (1881-1905)
 К. Гольцман (1905-1907, 1910-1916)
 Г. Кириллов (1907-1910)
 Иван Попов (1916-1918)
 К. Боль (1916-1938)
 В. Мухин (1938-1939, 1943-1945)
 Г. Борисов (1939-1943)
 П. Маширов (1945-1947)
 Евгений Павловский (1947-1962)
 Хөсәен Гыйззәтуллин (1963-1974)
 Нәҗип Хаҗипов (1975-1988)
 Газыйм Идрисов (1988-2000)
 Рифат Корбанов (2000-2001)
 ...
 Галимҗан Кәбирев (2003-2015)
 Рөстәм Равилов (2015-...)

 Укытучылар 

 туу датасы Исем әлма-матер һөнәр төре Викиҗыентыктагы төркем үлем датасы 1840-07-14 Николай Мельников Казан (Идел буе) федераль университеты галим  1900-12-30 1845 Иван Ланге Император тыйб-хирургия академиясе табиб  1912 1849-02-14 Эдуард Леман Дерпт университеты галимPharmazeut  1919-03-10 1871-07-01 Карл Боль  укытучы  1959-03-25 1876-11-07 Nikolay Soshestvenskiy Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе укытучы  1941-01-18 1878-04-13 Леонид Сапожников Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе галим  1937 1878-11-25 Konstantin Skryabin Tartu Veterinary Institute зоологветеринарсәясәтчетабиббиологгельминтологпаразитолог Konstantin Skryabin 1972-10-17 1879-04-30 Михаил Тушнов Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе биологмикробиологпатофизиолог  1935-09-19 1889-04-17 Фердинанд Лая Tartu Veterinary InstituteТарту университеты veterinary scientistветеринаруниверситет профессоры Ferdinand Laja 1956-01-02 1892-07-25 Boris Olivkov Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе ветеринархирург  1954-12-09 1895-07-081895-07-20 Матвей Спиридонов Казан руханилар семинариясеКазан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе хөкемче  1942-05-01 1897-04-23 Александр Демидович Беларус авыл хуҗалыгы акдемиясе агрономселекционершагыйрьуниверситет профессоры Alieś Dziemidovič 1965-11-05 1903-03-26 Васіль Фёдаравіч Пятроў Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе   1990-07-05 1903-11-25 Андрей Студенцов Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе галим Andrey Studentsov 1967-12-18 1904-11-211904-01-04 Кацярына Васілеўна Пятрова Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе галим  1985-01-26 1908-01-01 Хәйрулла Габдуллин Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе галим  1997 1910-09-19 Хөсәен Гыйззәтуллин Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе эпізаатолаг  1980-06-22 1912-09-25 Вера Кивалкина Казан (Идел буе) федераль университеты микробиолог  1990-06-28 1917-04-22 Василий Мосин Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе галим  1998-06-18 1933-01-17 Габдуллаҗан Җәләлов Мичуринск дәүләт аграр университеты биолог Abdullazyan Zalyalov  1940-09-09 Равис Госманов Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясеКазан ветеринария институты ветеринар Rayis Gosmanov  1946-08-10 Азат Алимов Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе микробиологэпізаатолаг   1950-04-04 Arkady Ivanov Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе галим   1950-05-01 Фатыйх Сибәгатуллин Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе язучысәясәтче Fatikh Sibagatullin 2022-06-24 1951-10-01 Рифат Корбанов Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе ветеринаршагыйрь Rifat Dzhamal  1954-01-03 Анатолий Бозин  спортчы   1984-06-25 Рәис Сөләйманов Казан (Идел буе) федераль университеты ислам белгече Rais Suleymanov   Eduard Shuralev  тикшеренүче    Danil Mingaleev  тикшеренүче  

 Тәмамлаучылар 

 туу датасы Исем һөнәр төре эш урыны Викиҗыентыктагы төркем үлем датасы 1852-06-10 Ибраһим Тереголыв тәрҗемәче    1875 Исмәгыйль Госманов    1944 1876-11-07 Nikolay Soshestvenskiy укытучы Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясеК.И. Скрябин ис. Мәскәү дәүләт ветеринар медицинасы һәм биотехнология академиясе  1941-01-18 1878-04-13 Леонид Сапожников галим Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясеПётр Аркадьевич Столыпин исемендәге Омск дәүләт аграр университеты  1937 1879-04-30 Михаил Тушнов биологмикробиологпатофизиолог Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе  1935-09-19 1882 Vasily Kapustin галим   1970-03-29 1889 Բորիս Մասինո табиб   1957 1892-07-25 Boris Olivkov ветеринархирург Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясеК.И. Скрябин ис. Мәскәү дәүләт ветеринар медицинасы һәм биотехнология академиясе  1954-12-09 1893-06-29 Акаевский, Анатолий Иванович галим Пётр Аркадьевич Столыпин исемендәге Омск дәүләт аграр университетыBila Tserkva National Agrarian UniversityРоссия биотехнология университеты  1982-10-21 1895-07-081895-07-20 Матвей Спиридонов хөкемче Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе  1942-05-01 1896-05-18 Лев Берг    1974-03-30 1897-12-26 Александр Барсков    1953-05-08 1903-03-26 Васіль Фёдаравіч Пятроў  Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясеВитебск дәүләт ветеринар медицина академиясе  1990-07-05 1903-11-25 Андрей Студенцов галим Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе Andrey Studentsov 1967-12-18 1904-09-26 Евгени Павловски    1975-01-24 1904-11-211904-01-04 Кацярына Васілеўна Пятрова галим Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясеСамара дәүләт медицина университетыВитебск дәүләт ветеринар медицина академиясе  1985-01-26 1908-01-01 Хәйрулла Габдуллин галим Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе  1997 1908-06-18 Ибан Казаков    1975-09-02 1908-09-04 Хатыйп Казаков    1991-11-12 1909-08-27 Вениамин Бушков    1990-04-20 1909-11-20 Анатолий Лопырин галим   1970-10-08 1910-09-19 Хөсәен Гыйззәтуллин эпізаатолаг Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе  1980-06-22 1917-04-22 Василий Мосин галим Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе  1998-06-18 1917-09-17 Georgy Skryabin тереклек химиячесеуниверситет профессоры Winogradsky Institute of Microbiology RAS  1989-03-26 1919-02-18 Ирина Хрусталёва галимветеринар К.И. Скрябин ис. Мәскәү дәүләт ветеринар медицинасы һәм биотехнология академиясеBila Tserkva National Agrarian University   1921-02-02 Җанбәк Әхмәрев    2009-01-20 1927-03-12 Солдатов, Анатолий Петрович галим Федераль хайван үрчетү фәнни үзәге – Академик Л. К. Эрнст исемендәге Бөтенроссия хайван үрчетү институтыВладимир Иванович Вернадский исемендәге Россия дәүләт халык хуҗалыгы университетыКлимент Аркадьевич Тимирязев исемендәге Мәскәү авыл хуҗалыгы академиясе  2002-05-27 1928-10-13 Михаил Жаков ветеринар Витебск дәүләт ветеринар медицина академиясе  2002-11-16 1933-11-01 Gennady Sapozhnikov биолог All-Russian Scientific Research Institute of Fundamental and Applied Parasitology of Animals and Plants named after K.I. Skryabin  2004-07-29 1935-03-03 Марат Сафин    2017-05-09 1937-03-20 Рафаэль Сибгатуллин ветеринар   2021-03-21 1937-06-14 Әхмәтҗан Булатов     1938-04-01 Газыйм Идрисов    2013 1939-09-05 Юныс Кәлимуллин    2002-09-04 1939-10-01 Леонид Иванов    1995-06-16 1940-09-09 Равис Госманов ветеринар Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе Rayis Gosmanov  1941-03-03 Виктор Бударков     1946-01-01 Анатоли Калмыков    1996-11-04 1946-03-22 Илдус Ибәтуллин галим    1946-08-10 Азат Алимов микробиологэпізаатолаг Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе   1946-09-08 Гөлзадә Сафиуллина ветеринарҗырчыфольклорчы Philharmonia in SamaraГабдулла Тукай исемендәге Татар дәүләт филармониясеМуса Җәлил исемендәге Татар академия дәүләт опера һәм балет театры Gulzada Safiullina  1946-11-12 Рафаил Солтанов көрәшче Останкау  1974-08-26 1947-01-01 Николай Балакирев галим К.И. Скрябин ис. Мәскәү дәүләт ветеринар медицинасы һәм биотехнология академиясе   1947-05-20 Рәшит Хәмәдиев    2003-08-03 1948-06-01 Гальфия Ильясова     1950-02-02 Рафаэль Юнысов менеджер    1950-04-04 Arkady Ivanov галим Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе   1950-05-01 Фатыйх Сибәгатуллин язучысәясәтче Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе Fatikh Sibagatullin 2022-06-24 1951-07-22 Бурдов, Геннадий Николаевич ветеринар    1951-10-01 Рифат Корбанов ветеринаршагыйрь Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясеТатарстан язучылар берлеге Rifat Dzhamal  1953-07-15 Әгъзам Гобәйдуллин сәясәтчедәүләт эшлеклесе Федерация Советы Ekzam Gubaydullin  1954-03-18 Розалия Таҗиева ветеринар    1954-05-10 Роберт Ильясов     1954-06-16 Марат Әхмәтов ветеринар Татарстан Республикасы Дәүләт СоветыТатарстан Республикасы Авыл хуҗалыгы һәм азык-төлек министрлыгы Marat Akhmetov  1954-08-18 Фидаил Шакиров көрәшчеzootechnician   2005-09-08 1955-12-11 Вәгыйз Минһаҗев эшмәкәрсәясәтчедәүләт эшлеклесе Федерация Советы Vagiz Mingazov  1957-01-12 Галимҗан Кәбирев     1957-09-19 Ринат Гайзатуллин     1963-09-28 Рөстәм Равилев   Rustam Ravilov  1971-01-29 Михаил Афанасьев мэр    1977-07-23 Тимур Галиев ветеринар Татарстан Республикасы Министрлар Кабинеты   1978-12-21 Алмас Хисаметдинев     1994-11-02 Муса Камалов җырчыактёр Казан татар дәүләт яшь тамашачылар театры  

 Искәрмәләр 

 Чыганаклар 
 Ветеринарная медицина:Русско-татарский энциклопедический словарь / Авт.-сост.: В39 Ф.Набиев, Ф.Кабиров, Г.3.Идрисов, М.X.Харисов; Под общ. ред. Ф.Г.Набиева.— Казань: Магариф, 2010.— 495 с.

 Сылтамалар 

 http://www.ksavm.senet.ru 

 Моны да карагыз 

Төркем:Әлифба буенча университетлар
Төркем:Казан университетлары
Төркем:Медицина юнәлешле югары уку йортлары
Төркем:Казан ветеринария медицинасы академиясе