Уранны баектыру

Уранны баектыру —  уранда уран-235 изотобының өлешен арттыру технологик процессы. Нәтиҗәдә табигый уран баетылган уран һәм ярлыланган уранга бүленә.
200px|мини|уңда|Уран кушылмасын махсус җайланмада әйләнеп тизләтелә
Табигый уранда уранның өч изотобы бар: уран-238 (масса өлеше 99,2745%), уран-235 (0,72%), уран-234 (0,0055%).

Уран-238 - чагыштырмача тотрыклы изотоп һәм сирәк уран-235 изотобыннан аермалы буларак бәйсез чылбырлы төш реакциясенә хас булмый.

Хәзерге вакытта төш реакторында һәм атом-төш коралында  уран-235 - башлангыч бүленә торган матдә булып тора.

Атом-төш ягулыгын әзерләүдә уранны баектыру мөһим роль уйный.

Дәрәҗәләр
Табигатьтә уран ике төп изотоп төрендә очрый - уран-235 (табигый уранның 0,72%) һәм уран-238 (99,2745%), ләкин төшнең бүленүе ягулыгы өчен тик уран-235 кулланыла ала.

Уран-238 изотобында бәйсез чылбырлы төш реакциясе үзе бара алмый, шуңа күрә ул табигатьтә шундый таралган.

Уран-235 өлеше 20% артык белән уран югары баетылган уран яки корал ураны дип атала.

Ярлыланган уран (уран-235 0,1-0,3% белән) бронятишкеч туп снарядларын җитештерүдә кулланыла, чөнки бу материал авыр, югары тыгызлыклы һәм кыйбат түгел.

Җитештерү

Уранны баектыру изотопларның бүленүе технологиясе ярдәмендә бара.

Шушы ысул изотопларның төрле массаларына нигезләнә: уран-235 уран-238 изотобына караганда шактый җиңелрәк, шуңа күрә әйләнгәндә инерция сәбәпле төрле радиусларда хәрәкәт итәләр.

Бу принципларда электромагнит һәм аэродинамик алымнары төзелгәннәр.

Электромагнит алымында уран ионнары тизләткечтә тизләтелә һәм магнит кырында борыла.
Аэродинамик алымда уранның газ кушылмасы махсус сопло-"кучкар" аша исеп җибәрелә.

Шушы ысул газлы центрифуглануда кулланыла: уранның газлы кушылмасы центрифугада куела һәм инерция тәэсирендә авыр молекулалар центрифуганың диварында тупланалар.

Теормодиффузион технологиядә авыр молекулалар җайланманың салкынрак түбән өлешендә тупланалар. Шулай итеп уранның изотоплары аерылалар.

Күпчелек алымнар уран фториды  UF6 белән эшли.

Хәзерге вакытта уранны баектыру күбесенчә газлы центрифуглану нигезендә эшли.

 Дөньяда баетылган уранны җитештерү 
 Ил Ширкәт  2012   2013   2015   2020 Франция   Areva : Georges Besse I и II  2500   5500   7000   7500 Алмания, Нидерландлар, Бөекбритания,   URENCO : Gronau (Алмания), Almelo (Һолландия), Capenhurst (Англия)  12800  14200  14400  14900  Япония   Japan Nuclear Fuel Limited , Rokkaasho   150     75   75   75 АКШ  United States Enrichment Corporation: Paducah & Piketon   5000      0      0   0 АКШ URENCO : New Mexico   2000   3500   4700   4700 АКШ Areva : Idaho Falls      0      0      0   0 АКШ  Global Laser Enrichment      0      0      0   0 Россия  ОАО ТВЭЛ  (Техснабэкспор )  25000  26000  26578  28663 Кытай China National Nuclear Corporation , Hanzhun & Lanzhou   1500   2200   4220   7520Пакьстан, Бразилия, Иран, Һиндстан, Аргентина Төрле   100     75    100   170  Барлык 49000  51550  57073  63526

 Искәрмәләр 

 Чыганаклар 
 Мировой рынок ядерного топлива , Cambridge, 2013.
 Уран 
 Глоссарий терминов  // Minatom
 Справка: обогащение урана
 The Radioactive Boy Scout. Ken Silverstein. (перев. рус.) 
 Проект «Хиросима» (историческая справка, видеоматериалы, документы)
 База данных по всем, проведённым различными странами, ядерным взрывам (австралийский правительственный сайт)
 Консультативное заключение Международного суда относительно законности угрозы ядерным оружием или его применения.  — 1996.
 Подробное техническое описание первых зарядов. — 2001.
 Федосеев С. Оружие большого шантажа

 Сылтамалар   



 Шулай ук карарга мөмкин  

Төркем:Төш физикасы
Төркем:Атом-төш коралы
Төркем:Технология