Ирекле төшү тизләнеше

Ирекле төшү тизләнеше яки тартылыш көче тизләнеше — авырлык көче җисемгә бирүче тизләнеш (башка көчләр исәпкә алынмый).

Инерциаль булмаган хисап системаларының тигезләмәләре буенча ирекле төшү тизләнеше масса берәмлегенә тәэсир итә торган авырлык көченә тиң.

Җирдәге ирекле төшү тизләнеше g дип билгеләнә, экваторда  9,780 м/с², котыпларда 9,832 м/с²  тигез.

Стандарт зурлык g = 9,80665 м/с тәшкил итә.

Җирдә ирекле төшү тизләнеше гравитацион тизләнеш һәм үзәктән куу тизләнеше вектор суммасына тигез. 
 + Кайбер күктәге җисемнәр өслегендәге ирекле төшү тизләнешләре, м/с2
 Кояш
  273,1
  Меркурий
  3,68—3,74
 Чулпан
  8,88
  Җир
  9,81
 Ай
  1,62
  Церера
  0,27
 Марс
  3,86
  Юпитер
  23,95
 Сатурн
  10,44 
  Уран
  8,86
 Нептун
  11,09
  Плутон
  0,61

 Үзәктән куу тизләнеше 

Үзәктән куу тизләнеше Җир әйләнүе сәбәпле килеп чыга, шуңа күрә Җирдә хисап системалары инерциаль булмыйлар.

Әйләнү күчәреннән а ераклыкта урнашкан нокта өчен үзәктән куу тизләнеше:
, 
биредә  — Җир әйләнүенең почмак тизлеге: ,  
 — бер әйләнешнең вакыты = 86164,1 секунда.
 + Диңгез өстеннән төрле биеклектә    гравитацион тизләнеше
  , км  g, м/с2
  , км  g, м/с2
   0  9,8066
  20  9,7452
   1 9,8036
  50  9,6542
   2  9,8005
  80  9,5644
   3  9,7974
  100  9,505
   4  9,7943
  120  9,447
   5  9,7912
  500 8,45
   6  9,7882
  1000  7,36
   8  9,7820 
  10 000  1,50
   10  9,7759
  50 000  0,125
   15  9,7605
  400 000  0,0025


Гравитацион тизләнеш

Бөтендөнья тартылыш кануны буенча гравитацион тизләнеш болай исәпләнә:

 ,

биредә  — гравитацион даими (6,6742 м³с−2кг−1), 
  — планета радиусы.

Гравитацион тизләнеш Җир өслеге өстеннән болай исәпләнә:

 ,

 Сылтамалар 
 А. С. Енохович. Краткий справочник по физике. — М.: «Высшая школа», 1976. — 288 с.
Gerald James Holton and Stephen G. Brush (2001). Physics, the human adventure: from Copernicus to Einstein and beyond (3rd ed.). Rutgers University Press. p. 113. ISBN 978-0-8135-2908-0.

Төркем:Гравитация