Köç

Köç - vektor fizik zurlığı, başqa cisemnär häm qırlar tä'sir itüe intensivlığınıñ däräcäse bulıp tora. 
300px|мини|уңда|Törle ösleklärdä yatqan cisemgä salınğan köçlär
Massalı cisemgä salınğan köç - anıñ tizlege yäki eçendäge deformatsiä häm köçäneşlär xasil buluına kiterä.

Köç vektor zurlığı bularaq module, yünäleşe, köç salınğan noqtası belän bilgelänä.

Nyutonnıñ ikençe qanunı buyınça inertlıq xisap sistemalarında matdä noqtası tizläneşeneñ yünäleşe berdäy tä'sir itüçe köç yünäleşenä tiñ, köç modulenä proportsional' häm massağa kire  proportsional' bula.

Standart model qaraşı buyınça fundamental' tä'sir iteşülär kalibrlı bozonnar almaşu yärdämendä xasil bulalar.

Sİ berämleklär sistemasına köç ülçäneşe - LMT-2, berämlege - Nyuton, SGSta - dina (dyn).

Köç töşençäsen tikşerenülärne törle çorlarda Arximed (III ğasır b.e.q.), Aristotel, İsaak Nyuton (XVIII) alıp barğannar. Öç ğasır däwamında Nyuton mexanikası ğına qullanıla. XX ğasırda Albert Eynşteyn Nyuton mexanikasınıñ tik yuğarı bulmağan tizleklär oçrağındağı qullanışın isbatlağan häm ğomumi mexanikanı täqdim itkän.

 Nyuton mexanikası 

Töp mäqälä: Nyuton qanunnarı
250px|мини|уңда| İsaak Nyuton : 
Nyutonnıñ ikençe qanunı buyınça material' noqta impulsı üzgäreşeneñ tizlege noqtağa barlıq tä'sir itkän köçlär summasına tigez:


yäki:




Nyutonnıñ öçençe qanunı buyınça: tä'sir itüçe köç qarşı tä'sir itüçe köçkä tigez:




 Fundamental' tä'sir iteşülär 

Standart model qaraşı buyınça fundamental' tä'sir iteşülär kalibrlı bozonnar almaşu yärdämendä xasil bulalar. Tä'sir iteşü iñ yuğarı tizlege - yaqtılıq tizlege.

 Gravitatsiä 

Töp mäqälä: Gravitatsiä
250px|мини|уңда| Albert Eynşteyn  : 
Az tizlekneñ häm zäğif gravitatsion tä'sir iteşü oçraqlarında Nyutonnıñ tartım teoriäse belän taswirlana, ğomumi oçraqta Eynşteynnıñ Ğomumi çağıştırmalılıq teoriäse belän taswirlana.

Klassik mexanikada (az tizlek häm zäğif gravitatsiä oçrağı) ğravitatsion tä'sir iteşü bötendönya tartım qanunı belän taswirlana: ike noqtalar arasında M häm m massa belän häm R aralığı belän ğravitatsion tartım köçe ike massağa turı proportsional' häm aralıqnıñ kvadratına kire proportsional': 



Köçle gravitatsion qırda häm gravitatsion qırda relätiv tizlek belän xäräkät itkändä Ğomumi çağıştırmalılıq teoriäse belän taswirlana. 

 Elektromagnitik tä'sir iteşü 

Töp mäqälä: Elektromagnitik tä'sir iteşü

Elektrostatikada ike qorğı arasındağı köç Kulon qanunı belän taswirlana:

   (SI)

 Ädäbiät 

    Физика. Большой энциклопедический словарь/Гл. ред. А. М. Прохоров. — 4-е изд. — М.: Большая Российская энциклопедия, 1999. — С. 874—876. ISBN 5-85270-306-0 (БРЭ)
     Григорьев В. И., Мякишев Г. Я. — «Силы в природе»
  Ландау, Л. Д., Лифшиц, Е. М. Механика. — Издание 5-е, стереотипное. — М.: Физматлит, 2004. — 224 с. — («Теоретическая физика», том I). — ISBN 5-9221-0055-6.

Төркем:Фундаменталь тәэсир итешүләр[
Төркем:Физика төшенчәләреТөркем:Көч