Borınğı bolğar tele

Borınğı bolğar tele yäki bolğar tele (bolgar tele belän butamağız) (بلغارچه) — xäzerge waqıtta yuqqa çıqqan bolğar xalqı tele. Bolğar telendä IX ğasırğa qädär Bolgariädä häm XIII ğasırğa qädär İdel buyı Bolğarı däwlätendä söyläşkännär.

Soñraq borınğı bolğar tele häm qıpçaq tele nigezendä bügenge tatar tele barlıqqa kilgän, ä  borınğı bolğar tele häm fin-uğır telläre yoğıntısında çuaş tele formalaşqan.

Urta ğasırlar yunan tele häm borınğı slavän tele tä'sire astında zamança bolgar tele formalaşqan.

Ber qaraşı buyınça borınğı bolğar tele yuqqa çıqqan hun, awar häm xäzär telläre belän bergä törki tellärneñ Oğur törkemenä kergännär.

Tatar kürenekle tarixçısı  Mirfatıyx Zäkiev buyınça borınğı bolğar tele qıpçaq telenä yaqın bulğan. Şuşı qaraş bolğarlar zamandaşları qaldırğan qulyazmalar belän dälillänä: XI ğasırda Mäxmüd Qaşğari bolğar, suar telläre häm qoman tele belän yaqınlığın taswirlıy, ä 1183 yılda Vladimir kenäze Vsevolod Bolğarlarğa höcüm itkänçe Kiev kenäze Svätoslavqa bolay yaza: "Qomannarnı çaqırırğa telämim, çönki alarnıñ  tele häm näsele bolğarnıqı belän ber."Татищев В.Н. История Российская. Т. III. М.-Л 1964, С. 128.

Dunaydağı bolğar tele
Dunaydağı bolğar tele Balkannarda VII-X ğasırlarda taralğan bulğan. Berençe Bolğar patşalığında xäkimnär dairäse bolğar telendä söyläşkännär, läkin slavännar belän quşılu näticäsendä borınğı bolğar tele yuqqa çıqqan häm zamança bolgar tele kilep çıqqan.

Rumıniänıñ  Murfatlar  cirlegendäge Basarabi mäğärälärendä (en) tabılğan bolğar runnarı belän yazılğan yazmalar borınğı bolğar telendä dip sanala.

İdel buyı bolğar tele
250px|мини|уңда
 R-törendäge bolğar tele 
İdel buyı Bolğarı däwlätendä r-törendäge häm z-törendäge bolğar tele qullanılğan.

R-törendäge bolğar telendä XIII—XIV ğasırda ğäräp imläsendä 2-stildäge qäber taşyazması yazılğan.

Z-törendäge bolğar tele 
Z-törendäge bolğar tele urtaq törki tibına qarağan, häm XI ğasırda Mäxmüd Qaşğari kitabında telgä alınğan. Mäxmüd Qaşğari buyınça Z-törendäge bolğar tele suar häm bäcänäk (peçeneg) söylämenä yaqın bulğan.

Z-törendäge bolğar telendä 1-stildäge qäber taşyazması yazılğan. Näq bu Z-törendäge bolğar tele İdel buyı törki tele dip yörtelgän, häm ul teldän bügenge tatar tele çıqqan.

Tatarstan Fännär Akademiäseneñ äğzası Mirfatıyx Zäkiev qaraşı buyınça İdel buyı Bolğarı däwlätendä näq Z-törendäge bolğar tele qullanılğan. İdel buyı bolğarları 922 yıldan möselmannar bulğanğa kürä, Zäkiev qaraşı citdi nigezgä iä.

Çağıştıru cädwäle

R-törendäge bolğar teleLatinça yazuÇuaş telendä oxşaş süzTatar telendä oxşaş süzMäğnä هیر xir хĕр qız qız اول awl ывăл ul (uğlı, uğıl) ul  آیح ayx уйăх (ойăх) ay (ayğı) ay  جال cal  çул (çол, ~кăçал) yıl (cıl) yıl تواتو، تواتة tuatu, tuata тăват(ă) dürt dürt آلط، آلطی altı, alt улт(ă), олт(ă) altı altı جتی، جیات ciat, c-ti, ciete çич(ĕ) cide cide سکر s-k-r сакăр sigez sigez طحر، طحور t-xur, t-x-r тăхăр tuğız tuğız وان wan вун(ă), вон(ă) un un جیریم، جرم cirim  çирĕм yegerme (cegerme) yegerme  ووطر wut-r вăтăр utız utız جور cur çĕр yöz yöz ﺍﺣﺮﺖ axirät - axirät axirät ﺍﻜ ike ик(ĕ) ike ike ﺩﻨﻴﺎﺮﻦ denyadan, dunyadan, dunyaran тӗнчерен dönyadan  dönyadan  ﺑﺎﻘﻲ baqıy — baqıy baqıy, mäñge ﺒﺎﺗِوﻯ batuwi путнă battı battı ﺣﺌِﺭﺡ xırx хĕрĕх qırıq 40 ﺒﺭﺝ berece  пěррěмěш berençe berençe

 Yazular ürnäkläre 
Xäzerge waqıtta Balkannarda tabılğan bolğar runnarında yazılğan äyberlär häm İdel buyında ğäräp älifbasında yazılğan möselmannar qäber taşyazmaları - borınğı bolğar teleneñ ürnäkläre bulıp qalğan.  	 

 Ädäbiät 
Мудрак О. А. Заметки о языке и культуре дунайских булгар // Orientalia et Classica VI, Аспекты компаративистики 1. М., 2005.
Мудрак О. А. Булгарский язык // Большая российская энциклопедия, том 4. ― М.: Научное изд-во «Большая российская энциклопедия», 2006. С. 332.
Хакимзянов Ф. С. Язык эпитафий волжских булгар. М., 1978.
Хакимзянов Ф. С. Булгарский язык // Языки мира. Тюркские языки. — М., 1997.
Benzing J. Das Hunnische, Donaubolgarische und Wolgabolgarische (Sprachreste) // PhTF. T 1, 1959
Татарский энциклопедический словарь. — Казань: Институт Татарской энциклопедии АН РТ, 1999. — 703 с., илл. ISBN 0-9530650-3-0
 Закиев М. З. Лингвоэтнические особенности волжских булгар — главного этнического корня татар // Сокровища булгарского народа. Вып. 1. Этногенез. История. Культура / Под ред. Ю. К. Бегунова. — СПб., 2007. — С. 304. — ISBN 978-5-8370-0489-6.
 Джамиль Габдрахимович Мухаметшин, Фарид Сабирзянович Хакимзянов. Эпиграфические памятники города Булгара. Ка­зань: Татарское кн. изд-во, 1987. — с. 128.
 Гамирзан Давлетшин. Булгарская письменность (Раннебулгарский и домонгольский периоды) . Журнал Гасырлар Авазы/Эхо веков, Раздел: Из глубины столетий, 2008-1.
 Г.М. Давлетшин. Этапы письменности тюрко-татар, «Научный Татарстан», 2'2009, стр.132-145.

Төркем:Татар теле
Төркем:Юкка чыккан телләр
Төркем:Төрки телләр
Төркем:Болгарлар