Montrö kileşüe

Montrö kileşüe yäki Buğazlar statusı xaqında Montrö kileşüe (1936 yıl) - Qara diñgezdän Urta diñgezgä buğazlar östennän Törkiäneñ xakimiäten torğızğan kileşü, 1936 yılda Şveytsariäneñ Montrö şähärendä Qara diñgez buğazlarınıñ tärtibe buyınça Möşäwärättä (Konferentsiädä) qabul itelgän şartnamä.

Törkiä xalıqara diñgez xoquqın ütärgä wäğdä birä.

Tarix

1936 yılnıñ 22 iyün-21 iyülendä Qara diñgez buğazlarınıñ tärtibe buyınça Möşäwärät SSRB, Törkiä, Böyekbritaniä, Fransiä, Bolgariä, Rumıniä, Yunanstan, Yugoslaviä, Avstraliä, Yapunstan qatnaşında uza.

Möşäwärätne Törkiä 1923 yılğı Lozanna kileşüen yañadan tikşerü öçen çaqıra.

Yaña kileşü nigezendä Törkiä buğazlarnı qorallandıru xoquqın ala.

Töp nigezlär

 Bar illär säwdä köymäläre tınıç häm suğış waqıtında buğazlar aşa ütü xoqıqına iä. 
 Qara diñgez illäreneñ xärbi qorabları  Törkiäne aldan belderü şartı belän tınıç waqıtında buğazlar aşa ütä ala.
 Qara diñgez bulmağan illäreneñ  tik zur tügel, su öste, 30 meñ tonnağa qädärge xärbi qorabları buğazlar aşa ütä ala. Qara diñgez illärenä bulışu öçen baruçı xärbi qorablar awırlığı 45 meñ tonna, 21 täwlek waqıtı belän çiklänä.
 Törkiä qatnaşqan suğış waqıtında, bar xärbi qorablar öçen Törkiä  buğazlarnı yabu xoquqına iä. 
  Törkiä qatnaşmağan suğış waqıtında, suğış itüçe illär xärbi qorabları öçen Törkiä buğazlarnı yabu xoquqına iä. 
 Qara diñgez illäre - Törkiä, Rumıniä, Bolgariä, SSRB, 1991 yıldan Räsäy, Ukraina, Görcistan.

Mäğnäle oçraqlar

1945 yılda Potsdam möşäwärätendä Stalin Möntrö kileşüen yañadan tikşerergä tırışa häm Dardanellar buğazında xärbi bazanı taläp itä, şulay uq Törkiägä territorial' däğwa itelä.

Läkin 1953 yılda Stalin ülgännän soñ, Xruşçev bu däğwadan baş tarta.

 Bozular 

2008 yılda Könyaq Osetiädäge qorallı nizağ waqıtında AQŞ xärbi qorabı Montrö kileşüen boza.
2014 yılnıñ 5 fevralendä Qırım waqiğaları waqıtında AQŞ qorabı "Teylor" 11 täwlek ozaqraq buluı säbäple kileşüne boza.

 Sıltamalar 
 Официальный текст конвенции на русском и украинском языках
 Текст конвенции 

Төркем:Әлифба буенча килешүләр
Төркем:Диңгез хокукы
Төркем:Халыкара килешүләр
Төркем:Төркия