Zäñgär taypılma

250px|мини|уңда|Gravitatsion qırda töşkändä fotonnıñ  zäñgär taypılması 
Zäñgär taypılma, şulay uq şämäxä taypılma — ximik elementlarnıñ spektr sızıqlarınıñ şämäxä (qısqa dulqınlı) yaqqa taypılışı. Qızıl taypılmağa qarşı tora.

Küreneş bar diapazonnar öçen küzätelä, şuña kürä tös - şartlı atama.

Taswir

Taypılma parametrı

biredä

 ,  — küzätü noqtalarında dulqın ozınlıqları (küzätü häm çığaru noqtalarında)

Çığanaq spektrınıñ dulqın ozınlığınıñ Doppler taypılması,  - nur tizlege,  - tulı tizlek

Qızıl taypılma öçen bu paramtetr uñay 0 ... +∞, zäñgär taypılma öçen - tiskäre −1 ... 0.

Gravitatsion zäñgär taypılma absolüt, zurraq gravitatsion qırda kvantnıñ yışlığı arta.

Ğomumi çağıştırmalılıq teoriäsendä Albert Eynşteyn gravitatsion taypılmanı aldan äytä. Sızqça yaqınçalıqta

 , 
biredä  ,   - gravitatsion potensiallar küzätü häm nurlandıru noqtalarında

 küzätü noqtasında potensial zurraq oçraqta (module keçeräk, tiskäre zurlıq)

Zur gravitatsion qırı belän massiv obyektlar öçen (neytron yoldız, qara tişek), sfera öçen:

biredä

massa , radius 

 - gravitatsion radius

Taypılma dulqın ozınlığına bäyle bulmıy, törle diapazonnarda dulqın ozınlığı üzgärä.

 Sıltama
Ives H., Stilwell C., An Experimental Study of the Rate of a Moving Atomic Clock // J. Opt. Soc. Am. 28 pg 215—226 (1938); JOSA 31 pg 369—374 (1941)
 «Красное смещение» — статья в Физической энциклопедии
 Космология 
 Парадоксы Большого взрыва
 G.A. Tammann, B. Reindl, Cosmic Expansion and Ho: A Retro- and Pro-Spective Note
 G.A. Tammann, The Ups and Downs of the Hubble Constant
 Космологический калькулятор

Төркем:Электромагнитик нурланыш
Төркем:Космос
Төркем:Астрофизика