Gömbäz

Gömbäz — küreneşe buyınça yarım sferağa yäki bütän käkre sızıq äylänüe öslegenä (ellips, parabola h.b.) oxşaş  qaplama miğmäriät qorılışı.

Gömbäz sıman qorılmalar yärdämendä östämä aradağı teräklär yuğında zur kiñlek qaplana.

Tarix

Gömbäzlär borınğı dönyada qullanıla başlağan.

Gömbäz sıman qorılamlar Borınğı Mesopotamiä, Farsı İle, Ellinistik, Borınğı Rim, Borınğı Qıtay miğmariätendä tabılğan.

Gömbäzlär urta ğasır İslam miğmariätendä kiñ qullanılğan, şulay uq Vizantiädä, Yañarış miğmariätendä taralğan.

Urta ğasır İslam miğmariäteneñ gömbäz texnologiäläre İdel-Ural töbägendä - İdel buyı Bolğarı, Altın Urda, Qazan xanlığı, Qırım xanlığı däwlätlärendä taralğan. Vizantiä miğmariät stile Rusiädä üzläşterelgän, bügenge Qazanda bu ike stil üzara bäyläneşe kürenä.

128 yılda tözelgän Rim Panteon gömbäze - iñ äwwäl saqlanğan gömbäz bulıp sanala.
  200px
  100px
  200px
  200px
  200px  Nurag, Los, Sardiniä, Zamança xalät
  Lisikrat häykäle, Afina
  Rimdağı Panteon, kessonir gömbäz
  Kiev Sofiä çirkäwe, maket
  İzge Mark çirkäwe, Venetsiä


Törlär

 Puta gömbäze - gorizontal' qatlamnardan tora, härber qatlam konsol' yärdämendä totıp rorıla
 Suğan sıman gömbäz - Räsäydä, Törkiädä, Hindstanda, Urta Könçığışta kiñ taralğan.
 Ozınça tügäräk yäki kükäy sıman gömbäz barokko miğmariätenä xas, Könbatış Awrupada taralğan
Poligonal' gömbäz, iñ mäşhür ürnäge - Florentsiä del-Fyore çirkäwe
 Cilkän sıman gömbäz yäki Vizantiä gömbäze
Tälinkä sıman gömbäz, Vizantiädä, Törkiädä, Hindstan, Paqstan, İran, Äfğänstan mäçetlärenä xas.
Qulçatır sıman gömbäz, iñ mäşhür ürnäge - İzge Petr Bazilikası.

 Mäşhür gömbäzlär 
  200px
  200px
  200px
  200px
  200px
   Aya Sofiä, Stambul
  Santa-Mariä-del-Fyore, Florentsiä
  İsakiy çirkäwe, Peterburg
  Oita stadionı
  Relayant Astrodom stadionı


 Sıltamalar

 Сомов А. И., Таненбаум А. С. Купол // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

Төркем:Архитектура