Uğızlar

300px|мини|уңда|Böyek Sälcük Däwläte 1092 yılda
300px|мини|уңда|Bügenge uğız telle xalıqlar
Uğızlar (ğäräpçä أوغوز‎, farsıça اغوز‎, äzäri, törekçä oğuzlar) yäki ğuzlar, uğız törkiläre — XI ğasırğa qädär Üzäk Aziädä häm Mongoliädä yäşägän urta ğasır törki qäbiläläre. Törki telneñ könyaq-könbatış törkeme borınğı uğız telendä söylägän xalıqlar.

Xalıqlar 

Uğızlar töreklär, törekmännär, äzärilär, gagauzlar, xäräzem üzbäkläre formalaşuında qatnaşqannar, şulay uq könyaq qırımtatarlar, yurman başqortları, qazaqlar etnogenezında beraz qatnaşqannar.

Uğızlarnıñ ber törkeme sälcüklär Qawqazğa häm tönyaq İranğa küçüe näticäsendä cirle qäbilälär törkiläşkän.

Uğızlarnıñ bütän törkeme - qara törkilär yäki qara qlobıqlar (torklar, böcänäklär, bäräncärlär) xristian dinen qabul itep Zaporojye kazaklarınıñ formalaşuında qatnaşqannar.

Atama

Uğız atamasınıñ çığışı xaqında törle qaraşlar bar.

Qayber belgeçlär buyınça Uğız - "Uq" (cäyä uğı) häm "Uz" - küplek quşımçası, dimäk Uğız - Uqlar.

Bütän qaraş buyınça Uğız  - Aq häm uz - borınğıda ir digän süz.

İctimaği tärtip

Yabğu - xakim ataması.
İnal - täxet mirasçısı
Sübaş - ğäskär başlığı

Tarix

Başta uğız - qäbilä digän süz bulğan: uyğırlar - tuğız uğız, qarluqar - öç uğızlar dip atalğan.

M. Artamonov qaraşı buyınça törkitlär cirle uğırlar häm sarmatlar belän quşılıp uğızlar kilep çıqqan.

X ğasırda Sırdäryä buyında torğannar.

Uğızlar Xäzär qahanlığınıñ vassaları bilgele bulğan.

VIII ğasırda uğızlar könbatış Qazaqstannan Don buyı dalalarına böcänäklärne etep çığarğan. Şuşı uğızlar Kiev Rusendä  torklar bularaq bilgele bulğan.

Yış qına torklar tatarlarnıñ (mişär-tatarlar) ber babaları  bortaslarğa qarşı suğışqannar. 

XI ğasırda qomannar (sarı qıpçaqlar) tork-uğızlarnı könbatışqa qua, soñraq tork-uğızlar urıslar belän quşılğan.

X ğasırda uğızlar bütän öleşe Yaqın Könçığışqa küçä häm Böyek Sälcük Däwläten tözi.

Uğızlar borınğı tele nigezendä törek tele, äzäri tele, törekmän tele, gagauz tele h.b. formalaşqannar.

 Monı da qarağız 
Törki xalıqlar
Bolğarlar
Qıpçaqlar
Qarluqlar

Sıltamalar
 БОРЫНГЫ ТӨРКИ ТЕЛЛӘР Татар энциклопедиясе
 Огузы (Онлайн Энциклопедия Кругосвет) 
 Агаджанов С. Г. «К этнической истории огузов Средней Азии и Казахстана» 
    Э. Р. Тенишев (ред.). Сравнительно-историческая грамматика тюркских языков. Региональные реконструкции. М., 2002;
    Языки мира. Тюркские языки. М., 1997, Бишкек, 1997.
Johanson, Lars and Csató, Éva Ágnes (1998). The Turkic Languages. London: Routledge. ISBN 0-415-08200-5.
Menges, Karl H. (1995). The Turkic Languages and Peoples. Wiesbaden: Harrassowitz. ISBN 3-447-03533-1.
Төркем:Төрки халыклар
Төркем:Угыз телләреТөркем:Төрки телләр