Гарәп хәлифәлеге

Гарәп хәлифәлеге яки Гарәп хәлифәте (гарәпчә خلافة إسلامية‎ — Ислам  хәлифәте) — VII—IX гасырларда гарәп яулары нәтиҗәсендә килеп чыккан һәм хәлифәләр белән җитәкләгән теократик Ислам дәүләте.

VII гасырда пәйгамбәр Мөхәммәд Хиҗазда  Хәлифәтнең башлангыч нигезен - мөселман өммәтләр җәмгыятенә нигез сала.

610 елдан пәйгамбәр Мөхәммәд вәгазь итү эшчәнлеген башлый.

623 елда Мөхәммәд җитәкләгән гаскәр Ислам динен саклау һәм тарату максатыннан Мәккәдәге мәҗүси кабиләләргә каршы сугыш башлый.

630 елда Мөхәммәд гаскәре Мәккә шәһәрен ала. 632 елга бөтен Гарәпстан ярымутравы Мөхәммәдкә буйсына.

Мөхәммәд үлгәннән соң, гарәп гаскәре Азиядә, Африкада, Аурупада зур биләмәләрен яулап ала.

Гарәп һөҗүмнәреннән Иранда Сасанид дәүләте, Гассанид дәүләте, Вестготлар патшалыгы, Кавказ Албаниясе, Хәрәзем, Согд, Синд дәүләте җимерелә. Византия империясе Мисыр, Сүрия, Месопотамия, Крит, Мальта, Сицилия, Родос, Эгриси, Фәләстинне югалта.

Гарәп гаскәрләре франкларга каршы сугышларда Пуатьега кадәр җитә, хәзәрләргә каршы сугышларда Дон яки Днепрга кадәр җитә, көнчыгыш яуларда Раҗастан һәм Таласка кадәр җитә.

Дәверләр

Гарәп Хәлифәлегенең тарихы өч төп дәвергә бүленә:
Рәшидия Хәлифәте (الخلافة الراشدية‎) яки Гадел Хәлифәлек  (632—661) 
Өмәвиләр хәлифәте (661—750) 
Габбәсиләр хәлифәлеге яки Багдад Хәлифәте (750—1258)

Төрле чорларда башкаласы төрле урында булган:

 630—656 Мәдинә
656 — 661 Мәккә
661 — 754 Димәшкъ
754 — 762 Әл-Күфә
762 — 836 Багдад
836 — 892 Сәмәрра
892 — 1258 Багдад

 Төп мәкаләләр
Гарәп яулары
Гадел Хәлифәлек
Өмәвиләр хәлифәте
Габбәсиләр хәлифәлеге

 Искәрмәләр 

 Сылтамалар 

 http://bibliotekar.ru/encW/100/25.htm
 http://sekrets.ru/sobytyasrednevekovya/arabskiezavoevaniya.html 
Daniel, Elton L. (2010). "The Islamic East". In Robinson, Chase F. The New Cambridge History of Islam, Volume 1: The Formation of the Islamic *World, Sixth to Eleventh Centuries. Cambridge University Press. ISBN 9780521838238.
Donner, Fred M. (2014). The Early Islamic Conquests. Princeton University Press.
Edward Gibbon, The History of the Decline and Fall of the Roman Empire, Chapter 51

 Моны да карагыз 

Төркем:Тарихи дәүләтләр
Төркем:Азия тарихы
Төркем:Африка тарихы
Төркем:Аурупа тарихы
Төркем:Ислам тарихы