Qızıl taypılma

300px|мини|уңда|Qızıl häm zäñgär taypılmalar
Qızıl taypılma —  ximik elementlarnıñ spektr sızıqlarınıñ qızıl (ozın dulqınlı) yaqqa taypılışı.

Bu küreneş Doppler effektı yäki gravitatsion qızıl taypılma säbäple xasil bula.

Şämäxä (qısqa dulqınlı) yaqqa taypılış zäñgär taypılma dip yörtelä.

1848 yılda fransuz fiziğı İppolit Fizo yoldız spektrlarında spektr sızıqlarınıñ taypılmasın taswirlıy häm añlatu öçen Doppler effektın täqdim itä.

Taswir

Taypılma parametrı

biredä

 ,  — küzätü noqtalarında dulqın ozınlıqları (küzätü häm çığaru noqtalarında)

Çığanaq spektrınıñ dulqın ozınlığınıñ Doppler taypılması,  - nur tizlege,  - tulı tizlek

Ğomumi çağıştırmalılıq teoriäsendä Albert Eynşteyn gravitatsion taypılmanı aldan äytä. Sızqça yaqınçalıqta

 , 
biredä  ,   - gravitatsion potensiallar küzätü häm nurlandıru noqtalarında

 küzätü noqtasında potensial zurraq oçraqta (module keçeräk, tiskäre zurlıq)

Zur gravitatsion qırı belän massiv obyektlar öçen (neytron yoldız, qara tişek), sfera öçen:

biredä

massa , radius 

 - gravitatsion radius

 Sıltama
 «Красное смещение» — статья в Физической энциклопедии
 Космология 
 Парадоксы Большого взрыва
 G.A. Tammann, B. Reindl, Cosmic Expansion and Ho: A Retro- and Pro-Spective Note
 G.A. Tammann, The Ups and Downs of the Hubble Constant
 Космологический калькулятор

Төркем:Электромагнитик нурланыш
Төркем:Космос
Төркем:Астрофизика