Кронштадт фетнәсе

Кронштадт фетнәсе яки Кронштадт баш күтәрүе — 1921 елның 1-18 мартында Кронштадт шәһәренең гарнизоны һәм Балтыйк флотының кайбер кораблары экипажлары большевикларга каршы кораллы чыгышы.

Сәбәпләр

1921 елның башында чимал һәм ягулык  булмавы сәбәпле Петроградта 93 завод ябыла, 27 мең эшче эшсез калган. Шәһәрдә эшчеләр сәяси һәм икътисади таләпләр белән митингларга чыгалар.

Петроград РКП комитеты ризасызлыкларны фетнә буларак санап шәһәрдә хәрби хәлне кертә һәм эшчеләр активистларын кулга ала

Баш күтәрү

1921 елның 29 февралендә «Севастополь» һәм  «Петропавловск» линкорларында җыен нәтиҗәсендә Советларга яңа сайлау үткәрү, комиссарларны юкка чыгару, ирекле сәүдә, социалистик фиркаләр эшчәнлеген азатлыгы таләп ителә.

1921 елның 1 мартында Кронштадтның Якорь мәйданында 15 меңле митинг "Хакимият Советларга, ә фиркаләргә түгел!". Соңрак матрослар флот комиссарын һәм Кронштадт советы рәисен кулга алалар.

Баш күтәргәннәр "хәрби коммунизм" сәясәте белән ризасыз булган һәм сәяси шигарьләрне күтәргән.

Һөҗүм

5 мартта Инкыйлаби хәрби совет 7-нче армияне торгыза һәм Михаил Тухачевскийне аның гаскәр башлыгы итеп билгели.

7 мартта Кроншдатны туптан ату башлана.

8 мартта 17,6 меңле Кызыл Гаскәр 18 меңле гарнизонлы Кронштадт шәһәренә һөҗүм итә. Ләкин беренче һөҗүм уңышсыз була.

16 мартта Кызыл Гаскәр икенче һөҗүм башлый. 
Нәтиҗәдә Михаил Тухачевский җитәкләгән армия 18 мартта Кронштадт шәһәрен ала, 2500 диңгезче кулга алына, 1000 артык үтерелгән, 2 мең артык яраланган, 6-8 мең Финляндиягә качкан.

Нәтиҗәләр

Кулга алынган фетнәдә катнашучы 2103 кеше атып үтерелгән, 6456 кеше төрле җәзаларга хөкем ителгән.

1922 елның язында Кронштадттагы торучыларны утраудан чыгарып җибәрелгән.

1994 елда фетнәдә катнашучылар рәсми рәвештә акланган.

1921 елның азагында Ленин җитәкләгән РСФСР хөкүмәте Хәрби коммунизм сәясәтен туктау һәм Яңа Икътисади Сәясәткә күчү хакында белдерә.

Әдәбияттә

Совет шагыйре Эдуард Багрицкий язган "Пионер кызы үлеме" (Смерть пионерки) поэмасында Кронштадт фетнәсе телгә алына:

Сылтамалар 
 Кронштадт 1921. Документы о событиях в Кронштадте весной 1921 г. Сборник. М., 1997
 Л. Троцкий. Мятеж бывшего генерала Козловского и корабля «Петропавловск» (Правительственное сообщение) 2 марта 1921 
 Л. Д. Троцкий. Шумиха вокруг Кронштадта // «Бюллетень оппозиции» 
 Кронштадт — пролетарский отпрыск Русской революции 
  «Власть Советам, а не партиям!» Из газеты «Известия Временного Революционного Комитета Матросов, Красноармейцев и Рабочих г. Кронштадта» № 13, вторник, 15.03.1921
  Видео-лекция Петра Рябова «Восстание в Кронштадте»
  Документальный фильм Алексея Денисова «Кронштадтский мятеж. Кто победил?» 
 Судьба офицера линкора «Севастополь», мичмана Владимира Сергеевича Бекман в документах и воспоминаниях родных.

Төркем:Ватандашлар сугышлары
Төркем:XX гасыр тарихы
Төркем:Россия тарихы

Төркем:Кронштадт