Plazma

Plazma (yunança πλάσμα - äwälängän) - öleşçä yäki tulısınça ionlaşqan gaz, neytral atomnar, molekulalar yäki qorğılı kisäkçälärdän (ionnar, elektronnardan) tora.

Plazmanıñ töp üzlege - kvazineytrallek, çönki uñay häm tiskäre qorğılı kisäkçälärneñ külämle tığızlıqları bertigez.

Qayçaqta plazma - matdäneñ dürtençe agregat xaläte dip yörtelä.

İonlaşqan matdädä atomnar, molekulalarnıñ elektron sürülärennän kimendä ber elektron ayırıp alınğan.

Plazmanıñ kvazineytrallege - irekle qorğılar bulğanğa qaramastan (elektronnar, ionnar), ğomumi elektr qorğısı nul'ga tigez.

Plazmada irekle elektr qorğıları buluı säbäple plazma elektr ağımın ütkärä häm başqa agregat xalätlärgä qarağanda magnit, elektr qırları belän köçleräk tä'sir itä.

Plazma 1879 yılda Kruks tarafınnan açıla, 1928 yılda Lengmür qan plazmasına oxşaşlıq öçen agregat xalätne plazma itep yörtä.

Plazma törläre

Ğälämneñ barion matdäse massası buyınça 99.9% plazmadan tora.

Barlıq yoldızlar, yoldızara fäza plazmadan tora.

 Plazma törläre Yasalma plazma
Lüministsent, neon lampalarda matdä
Raketalar plazma yörtkeçe
Ozon generatorı
 İdärä itelä torğan termotöş sintezı
 Duga lampası, duga erepep yabıştıruı
 Atom-töş şartlawınıñ sferası Cirdäge tabiğät plazması
Yäşen
 İzge Elm utları
 İonosfera
 Tönyaq balqışı
 Yalqın telläre (tübän temperaturalı plazma) Ğälämi häm astrofizik plazma
 Qoyaş häm yoldızlar
 Qoyaş cile
 Ğälämi fäza
 Yoldızara tomanlıq

 Plazmanıñ gazlardan ayırması  

 Üzlek Gaz Plazma Elektr ütkärüçänlege Bik keçkenäHawa - yaxşı izolätor (30 kV/sm2 qädär). Bik yuğarı Kisäkçälär törläre sanı Ber Ber, ike. öç häm kübräk Tizleklär buyınça büleneş Makswell büleneşe Makswell büleneşe häm bütän Tä'sir iteşülär töre Binar (ike kisäkçälek) Kümäk (küp kisäkçälek)

Üzleklär

Här qorğılı kisäkçälär sisteması plazma bulmıy, plazma tübändägeçä üzleklärgä iä:
 Citärlek tığızlıq: qorğılı kisäkçälär ber-bersenä yaqın bulırğa tieş, här kisäkçä böten yaqın kisäkçälär sisteması belän tä'sir iteşä.
 ,  — qorğılı kisäkçälär konsentratsiäse 
Eçke tä'sir iteşülär östen bula: Debay ekran qoru radiusı plazma zurlığınnan azraq bulırğa tieş, dimäk eçke tä'sir itüşülär öske effektlardan zurraq bula:

 Plazma yışlığı: kisäkçälär bäreleşläre arasındağı urtaça waqıt plazma tirbäneşennän zurraq bula, elektrodinamik üzleklär molekulär-dinamik üzleklärennän östen bula:


 Sıltamalar 

 Лекции  кафедры физики плазмы  Новосибирского государственного университета 
 Статья Плазма в Физической энциклопедии
 Специализированная библиотека по физике плазмы и ионно-плазменным технологиям  на веб-портале Plasmaport

 плазменные антенны

Төркем:Матдә
Төркем:Термодинамика
Төркем:Плазма