Үзәккә омтылу тизләнеше

һәм үзәккә омтылу көче Fcp 


Үзәккә омтылу тизләнеше яки нормаль тизләнеш  —  кәкре юл өчен тизлекнең вектор юнәлеше үзгәреше җитезлеген тасвирлаучы тизләнешнең бер өлеше, икенче өлеше - тизлекнең модуль үзгәрешен тасвирлаучы тангенциаль тизләнеш булып тора.

Үзәккә омтылу тизләнеше юл кәкрелегенең үзәгенә юнәлгән, шуннан атамасы чыккан, икенче исеме - нормаль тизләнеш.

Әлеге тизләнеш сәбәп булган көчләр суммасы - үзәккә омтылу көче дип атала.

Ньютонның 3-нче кануны буенча үзәккә омтылу көче үзәктән куу көченә тигез. Үзәктән куу көче - инерциаль булмаган хисап системасында кулланыла торган төшенчә.

Тасвир

Үзәккә омтылу тизләнеше болай бирелә:

яки

где  — нормаль  (үзәккә омтылучы) тизләнеш,
 — юлдагы сызыкча тизлек,

Чыгарылу

 - тизлек векторы
  - орынма векторы


биредә беренче кушылучы — тангенциаль тизләнеш, ө икенчесе — үзәккә омтылу тизләнеше.

 юлга нормаль векторы
  — юлның озынлыгы;
.

Христиан Гюйненс беренче тапкыр үзәккә омтылу тизләнеше өчен тигезләмәне тапкан.

 Моны да карагыз

Үзәктән куу көче
Кориолис көче

Әдәбият

«Центробежная сила» в Большой советской энциклопедии
Матвеев А. Н. Механика и теория относительности: Учебник для студентов вузов. — 3-е издание. — М.: ООО *"Издательский дом «ОНИКС 21 век»: ООО "Издательство «Мир и образование», 2003. — с. 405—406

Төркем:Механика
Төркем:Инерция