Терракота гаскәре

300px|мини|уңда|Балчык гаскәри ат белән
Терракота гаскәре яки яндырылган балчыктан ясалган гаскәр (кытайча 兵馬俑, пиньинь: bīngmǎ yǒng, терра - балчык, кота - яндырылган) - Кытайның Сиән шәһәрендә урнашкан император Цинь Шихуанди төрбәсе янында күмелгән терракотадан (яндырылган балчыктан)  ясалган тулы зурлыгындагы 8099  Кытай гаскәрие һәм аларның атларының сыннары.

Тарих

БЭК 210-209 елларда Цин династиясенең беренче императоры  Цинь Шихуанди белән терракота сыннары җирләнгән булган. Әлеге император бөтен Кытайны берләштергән һәм Бөек Кытай диварының барлык өлешләрен тоташтырган.

БЭК 246 елда тәхеткә утыргач, 13 яшьлек Ин Җән (киләчәк Цинь Шихуанди) үз төрбәсен төзи башлаган.

Төрбәне төзелештә 700 мең артык эшче һәм һөнәрче катнашкан һәм  төзү 38 елга сузылган. Тышкы диварының периметры 6 км тәшкил итә.

Төрле бәяләр буенча гаскәриләр сыннарыннан тыш Цин императоры якынча 70 мең эшче һәм аларның гаиләсе белән җирләнгән.

Табылу
1974 елда Кытай крестьяннары Лишән тавы янында артезиан чишмәне бораулаганда әлеге сыннарны тапканнар.

1978-1984 елларда казылмаларның беренче этабы, 1985-1986 елларда - икенче этабы уза, 2009 елда өченче этабы башланды.

Тасвир
Балчык гаскәриләр сугышчан сафка төзелгән һәм императорның төрбәсеннән 1,5 км көнчыгышкарак параллель төрбәләрдә күмелгән.

Лишән тавы - Цин императорының ясалма некрополе. Күп кенә кыйммәтле әйберләр император белән җирләнгән булган.

Шулай ук императорның 48 тереләй кәнизәге аның белән җирләнгән.

Якынча 8 мең җәяүле гаскәри, укчы, җайдак сыннары җир астында яшерелгән булган.

Терракота гаскәриләре Кытайның төрле төбәкләрендә ясалган булган, шуны Кытай фәннәр академиясе исбатлаган.

Гаскәриләрнең бар сыннары бер-берсенә охшаш булмый. Һәр сыны уникаль, үзенчәлекле кыяфәтенә ия.

Баштарак балчык гаскәриләрдә чын корал булган, ләкин Шихуанди үлгәннән соң, илдә чуалыш башланган һәм фетнәчеләр төрбәне ачып, бронза аналогына алмаштырып, чын коралны алганннар.

Әһәмияте

1987 елда Терракота гаскәре ЮНЕСКО Бөтендөнья  Мирас исемлегенә кертелгән, анда ул Кытайның беренче объекты булып тора.

Кытайга килүче барлык ил җитәкчеләре Балчык гаскәрне карарга киләләр: Рейган, Елизавета II, Билл, Һиллари Клинтон, Владимир Путин һ.б.

Күренешләре

Сылтамалар
 Спасение Терракотовой армии. computerra.ru 
 Терракотовое войско. Автор: Т.Захарова 
Perkins, Dorothy. «Encyclopedia of China: The Essential Reference to China, Its History and Culture». (Roundtable Press, 1999): 517—518.
Ульянов, М. Ю. Цинь Шихуан и его армия — Восточная коллекция, 2007, с. 20-38.

Төркем:Кытай һәйкәлләре
Төркем:Әлифба буенча бөтендөнья мирасы объектлары