Werner Heyzenberg

Werner Heyzenberg (almança Werner Karl Heisenberg; 1901-1976, Münxen) — Almaniä fizik-teoretiğı, kvant mexanikasına nigez saluçılarnıñ berse, fizika buyınça Nobel premiäse iäse (1932), dönyanıñ küp akademiäläre  häm cämğiätläre äğzası.

1933 yılda Adolf Hitler Almaniä xakimiätenä kilgännän soñ, Heyzenberg Öçençe reyx belän xezmättäşlek itä, xättä natsi atom-töş proyektında beraz qatnaşa. Şulay uq Heyzenberg natsi ğalime Yohanes Ştark yähüdi fiziklarğa häm "yähüdi täğlimatlarğa" qarşı, şul isäptän Eynşteynnıñ Maxsus çağıştırmalılıq teoriäsenä qarşı başlağan ezärleklärgä qarşı çığa.

 Fänni qazanışlar 

Heyzenberg kvant teoriseneñ töp nigezlären buldıra, matrik mexanikanı nigezli, bilgesezlek mäslägen taswirlıy, kvant mexanikası yärdämendä ferromagnetizm häm Zeeman anomal' küreneşen  añlata.

Kvant elektrodinamikasın (Heyzenberg-Pauli teoriäse) häm qır kvant teoriäsen üsterüdä aktiv qatnaşa.

Heyzenbergnıñ qayber eşläre ğälämi nurlar fizikasına häm turbulentlıq teoriäsenä bağışlanğan.

Bilgesezlek mäsläge

1927 yılda Heyzenberg kvant mexanikasınıñ töp mäsläge - bilgesezlek printsibın aça.

Kvant mexanikasında impuls häm koordinatlar zurlığı ixtimallıq büleneşenä buysınalar.

Heyzenberg bilgesezlek mäsläge :

 ,

biredä:
  - koordinatlarnıñ urta kvadrat taypılışı 
  - impulsnıñ urta kvadrat taypılışı
  - Plank daimie

Ädäbiät

Professor Werner Heisenberg: A pioneer of quantum mechanics // The Times. — 1976.
E. P. Wigner. Werner K. Heisenberg (Obituary) // Physics Today. — 1976. — Vol. 29, № 4. — P. 86—87.
F. Bloch. Heisenberg and the early days of quantum mechanics // Physics Today. — 1976. — Vol. 29, № 12. — P. 23—27.
N. Mott, R. Peierls. Werner Heisenberg (1901—1976) // Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society. — 1977. — Vol. 23. — P. 212—251.
D. C. Cassidy. Heisenberg's first paper // Physics Today. — 1978. — Vol. 31, № 7. — P. 23—28.
Храмов Ю. А. Гейзенберг Вернер Карл (Heisenberg Werner Karl) // Физики: Биографический справочник / Под ред. А. И. Ахиезера. — Изд. 2-е, испр. и дополн. — М.: Наука, 1983. — С. 77—78. — 400 с. — 200 000 экз. (в пер.)
A. I. Miller. Werner Heisenberg and the Beginning of Nuclear Physics // Physics Today. — 1985. — Vol. 38, № 11. — P. 60—68.
А. В. Ахутин. Вернер Гейзенберг и философия // В. Гейзенберг Физика и философия. Часть и целое. — М.: Наука, 1990. — С. 361—394.
M. Walker. Heisenberg, Goudsmit and the German Atomic Bomb // Physics Today. — 1990. — Vol. 43, № 1. — P. 52—60.

Төркем:Алмания физиклары