Яктыртучанлык

Яктыртучанлык яки яктырту сәләте — физикада, астрономиядә кулланыла торган төшенчә.

Фотометрик яктыртучанлык

Фотометрик яктыртучанлык — берәмлекле мәйданнан таратыла торган нурланышның яктылык агымы.  Кечкенә мәйданнан таратылган яктылык агымы бу мәйданга чагыштырмасына тигез:

 ,
биредә: dS - мәйданыннан таратыла торган dΦv — яктылык агымы. 

СИ үлчәү системасында яктыртучанлык люмен/м² белән үлчәнә.

Энергетик яктыртучанлык — фотометрик яктыртучанлыкка охшаш төшенчә, тик яктылык агымы урынында нурланыш агымы кулланыла, аның үлчәү берәмлеге - Вт/м².

Күк җисеме яктыртучанлыгы

Күк җисеме яктыртучанлыгы (астрономия) —  астрономик объект (планета, йолдыз, галактика һ.б.) тарафыннан вакыт берәмлегендә таратыла торган бар энергия. СИ үлчәү системасында - Вт, СГСта - эрс/с белән үлчәнә, яки Кояш яктыртучанлыгы белән үлчәнә  = 3,86 эрг/с .

Яктыртучанлык объектка кадәрге аралыкка бәйсез, тик күренүчән йолдызча зурлык аңа бәйле. Яктыртучанлык  - йолдызлар сыйфатларының иң мөһиме була, ул спектр-яктыртучанлык (Һерцшпрунг–Рассел диаграммасы), масса-яктыртучанлык диаграммасында төрле йолдызларны чагыштыру мөмкинлеген бирә.

Йолдызның яктыртучанлыгы формула буенча исәпләнә:  


биредә  — йолдызның радиусы,  — аның өслеге температурасы,  — Стефан-Больцман даимие.

Тизләткеч яктыртучанлыгы

Тизләткеч яктыртучанлыгы - элементар кисәкчекләр физикасында кисәкчекләрнең ике бәйләме бәрелешләр интенсивлыгын тасвирлаучы зурлык, тизләткечнең параметры. Шул яктыртучанлык L  см−2·с−1 белән үлчәнә.

Реакциянең кисеме яктыртучанлыкка тапкырчыгышы коллайдерында процессның узу ешлыгын күрсәтә: 

Башта Зур адрон коллайдерында яктыртучалык 1029 кисәкчек/см²·с тәшкил итте.

 Әдәбият 
«Светимость» // Физическая энциклопедия. Гл. ред. Прохоров А. М. — М.: «Большая Российская энциклопедия», 1994. — Т. 4. — С. 461. — 704 с. — ISBN 5-85270-087-8.
 Светимость в астрономии // Физика космоса: Маленькая энциклопедия / Под ред. Р. А. Сюняева. — 2-е изд. — М.: Советская Энциклопедия, 1986. — С. 607. — 783 с. — ISBN 524(03). (Проверено 27 июня 2014)
 Шкловский И. С. Звёзды: их рождение, жизнь и смерть, М.: Наука, 1984 
 Физика космоса. Маленькая энциклопедия, М.: Советская Энциклопедия, 1986
 Постнов К. А. Эволюционная астрофизика
Төркем:Физика төшенчәләре
Төркем:Йолдызлар сыйныфлары
Төркем:Йолдызлар
Төркем:Астрофизика