Чәчелү кисеме

Чәчелү кисеме яки эффектив аркылы кисем - ике тәэсир итүче кисәкчектән торган системаның билгеләнгән халәткә күчү ихтималлыгын тасвирлаучы физик зурлык.

Эффектив аркылы кисем - вакыт берәмлеге дәвамында тәэсир итешүләр саны dN киртәгә төшкән кисәкчекләр агымы тыгызлыгына  j чагыштырмасына тиң:



Эффектив аркылы кисем мәйдан үлчәнешенә ия (м2).

Кисәкчекләр бәйләмен чәчелү

Сыгылмалы чәчелү очрагында бертигез тизлекле кисәкчекләр өчен дифференциаль эффектив аркылы кисем () кулланыла: , ул билгеләнгән җисми почмакка () чәчелү ихтималлыгын тасвирлый. Бу зурлык вакыт берәмлеге дәвамында  җисми почмак берәмлеге төшүче кисәкчекләр агымы тыгызлыгына чагыштырмасына тиң: 

Тулы җисми почмак буенча интеграл табу тулы аркылы кисем бирә:



Сыгылмасыз чәчелү очрагында тулы кисем сыгылмасыз һәм сыгылмалы чәчелү кисемнәре суммасына тиң.

Төш физикасы

Төш физикасында эффектив аркылы кисем - ике кисәкчек бәрелешкәндә билгеләнгән төш реакциясенең барышы ихтималлыгын тасвирлый.

Атом төше радиусы якынча 10−12 см, ягъни төшнең аркылы кисеме 10−24 см2, шундый кисем барн дип атала һәм атом-төш реакцияләре кисем берәмлеге булып тора.

Әдәбият 

J.D.Bjorken, S.D.Drell, Relativistic Quantum Mechanics, 1964
P.Roman, Introduction to Quantum Theory, 1969
W.Greiner, J.Reinhardt, Quantum Electrodynamics, 1994
R.G. Newton. Scattering Theory of Waves and Particles. McGraw Hill, 1966.
R.C. Fernow (1989). Introduction to Experimental Particle Physics. Cambridge University Press. ISBN 0-521-379-407.

Төркем:Электромагнитик нурланыш
Төркем:Чәчелү
Төркем:Атом физикасы
Төркем:Төш физикасы
Төркем:Элементар кисәкчекләр физикасы