Гавриил Державин

Гавриил Державин, Гавриил (Гаврила) Роман улы Державин (, (1743 елның 3 (14) июле, РИ, Казан губернасы, Лаеш өязе, Сокуры ― 1816 елның 8 (20) июле, Новгород губернасы, Новгород өязе, Званка утары) — шагыйрь, сенатор, Россия империясе юстиция министры (1802―1803).

 Тәрҗемәи хәле 
250px|thumb|right|Казандагы һәйкәле. 2003
250px|thumb|right|И.Е.Репин. «Пушкин Царское Селода имтиханда». 1911
1743 елның 3 (14) июлендә Казан губернасы Лаеш өязе (хәзерге Лаеш районы) Сокуры авылында туган. XV гасырда Мәскәү кенәзе Василий IIгә хезмәткә күчкән Олы Урда татар морзасы Бәһрамнан килүче асылзат Державиннар Казан губернасында Мишә буенда җир биләмәләренә хуҗа булган ЭСБЕ/Державины.

Г. Р. Державин Казанда 1763, 1774-1775, 1778 елларда була. Соңгы тапкыр — әнисе вафат булгач.

1758-1861 Казанда Беренче ир балалар гимназиясендә укый.

Болгарга археологик экспедициягә бара.

Чабаксар шәһәренең планын төзүдә катнаша.

Яхшы укыганы өчен  дәрәҗәсе ала.

 Хезмәт юлы 
 1762 елда хәрби хезмәткә алына һәм Петербургка китә. 
 1784 елда Казан губернаторы урынын сорый, ләкин Олонец шәһәре (Карелия) губернаторы итеп билгеләнә.
 1786—1788 — Тамбов наместниклыгы хакиме.
 1791—1793 — Екатерина IIнең кабинет-сәркатибе.
 1793 елдан ― сенатор, тайный советник.
 1795-1796 — Коммерц-коллегия президенты.
 1802—1803 — Россия империясе юстиция министры.

 Гаиләсе 
 I хатыны (1778-1794)  — Екатерина Яков кызы Бастидон.
 II хатыны — Дарья Алексей кызы  Дьякова.

 Иҗаты 
Әсәрләрендә Казан мотивлары чагылыш таба. Шигырьләрендә Екатерина IIгә, гаскәр башлыкларына мәдхия җырлый, тәкәббер түрәләрне, патша сарае даирәсенең әхлаксызлыгын фаш итә.
 1779 «Кенәз Мещерский үлеменә мәрсия» (Ода на смерть князя Мещерского)
 1782 «Фелица» 
 1784 «Ходай» (Бог)
 1789 «Морза хыялы» (Видение Мурзы, 1791 елда басылган)
 1791-1794 «Шарлавык» (Водопад, 1798 елда басылган) 
 1779 «Императрицаның Казанга килүе уңае белән» (На шествие императрицы в Казань) 
 1779 «Казанда императрицага күрсәтелгән маскарад уңаеннан» (На маскарад, бывший перед императрицей в Казани)
 1811-1813 «Язмалар» (Записки, 1859 елда басылган) 
 1814 «Явыз Иван, яки Казанны буйсындыру» (Грозный, или Покорение Казани) опера либреттосы.

 Өземтәләр 



 Әсәрләре 
 Сочинения, с объяснительными примечаниями Я.К. Грота. В 9 т. СПб., 1864-1883.
 Стихотворения. М., 1963.

 Хәтер 
 1847 елда «Рус әдәбиятын сөючеләрнең Казан җәмгыяте» Казан император университеты ишегалдында татарлар «Бакыр бабай» дип атый торган Державин һәйкәлен куюны оештыра. Шунда ук Державин исемен йөртүче бакча утыртыла. 
 1997 елның 16 августында Лаешта Г. Р. Державин исемендәге Лаеш төбәге музее ачылган.
 2000 елда  Татарстан язучылар берлеге һәм Лаеш районы хакимияте рус телендәге күренекле әсәрләр өчен ел да бирелә торган Державин исемендәге әдәби премия булдыраДержавин премиясе.
 2003 елда Лаеш районы Сокуры авылында Державинга бюст куела.
 2003 елда Казандагы һәйкәле торгызыла.
 ТРның Милли музеенда Державинның әйберләре (сәгать, өстәл, кәнәфи, язу өстәле), хатынының арфасы һәм Казандагы Державин һәйкәлендәге грация фигурасының башы саклана. 
 РФдә Державин исеме белән шәһәр дәрәҗәсендәге һәм иҗтимагый премияләр булдырылган Литературные премии России.
 Казан шәһәре башкарма комитетының 2015 елның 23 сентябрендәге 3532 санлы карары белән Залесный районындагы яңа формалашкан урамга шагыйрь исеме бирелгән.
 2018 елда Лаеш районы Сокуры урта мәктәбенә Гавриил Державин исеме бирелде Сокуровской школе присвоили имя Гавриила Державина. Татар-информ, 14.09.2018.

 Чыганаклар 
 Татар энциклопедиясе. Казан, 2010.

 Әдәбият 
 Сочинения Державина. Китапта: Белинский В.Г. Полное собрание сочинений. Т. 6. М.,1955.  
 Г. Державин. История и современность. Казан, 1993.

 Сылтамалар 
  Г.Р. Державин «Татар иле» мәгълүмати-ресурслы татар социаль челтәрендә 

 Искәрмәләр 

Төркем:Рус язучылары
Төркем:Рус шагыйрьләре
Төркем:XVIII гасыр шагыйрьләре
Төркем:XIX гасыр шагыйрьләре
Төркем:Россия сәясәтчеләре
Төркем:Россия империясе юстиция министрлары
Төркем:XIX гасыр сәясәтчеләре
Төркем:Гавриил Державин