Ногман Мусин

Ногман Мусин, Ногман Сөләйман улы Мусин (, 1931 елның 17 июле, СССР, РСФСР, БАССР, Макар районы, Колгына ― 2021 елның 31 октябре, РФ, БР, Уфа) – язучы, журналист. БАССР атказанган мәдәният хезмәткәре (1981), Салават Юлаев премиясе лауреаты (1991), Башкортстанның халык язучысы (2001). СССР язучылар берлеге әгъзасы (1963).

 Тәрҗемәи хәле 
1931 елның 17 июлендә БАССР Макар (1930 елга кадәр Петровский, 1937 елдан Ишембай) районы Колгына авылында туган.

Туган авылында җидееллык мәктәпне, Макар урта мәктәбен (1947), Стәрлетамак укытучылар институтын, Уфада дәүләт университетының кичке бүлеген тәмамлый.

Унынычы классны тәмамлагач, үзе укыган мәктәптә 2 ел укыта. Стәрлетамакта институт тәмамлагач, Макар районы мәгариф бүлегендә эшли.

1951-1953 елларда Совет Армиясендә хәрби хезмәттә.

Армиядән кайткач, «Совет Башкортстаны» газетасында әдәби хезмәткәр була. 4 ел Колгына мәктәбендә укыта.

1958 елда Уфага килә. Башта  «Агыйдел» журналында бүлек мөдире-җаваплы сәркатип, 1962 елдан «Совет Башкортстаны» газетасында әдәби хезмәткәр вазыйфасында була. Университетны тәмамлагач, телевидениедә, Уфа  китап нәшриятында мөхәррир булып хезмәт итә.

 Иҗаты 
Беренче иҗади адымнарны Стәрлетамакта укыган  чагында  ясый. “Моңа, әлбәттә, шагыйрь Хәким Гыйләҗевның институтка әдәбият укытырга килүе, уку йортында  «Ашкадар» исемле кулъязма журнал чыгуы сәбәпче булды”,- дип саный Н. Мусин үзе.   Башинформ сайтында

Армиядә чагында язган беренче шигырьләре  республика газеталарында һәм  «Әдәби Башкортстан» журналында басыла. Шул елларда проза жанрында да үзен сынап карый. Солдат тормышына багышланган «Минем дус» дигән хикәясе «Әдәби Башкортстан» журналында (1954, № 2) басылып чыга.   БР әдәби картасы сайтында

Беренче күләмле әсәре – «Зөһрә» повесте (1956). Аның каһарманныры – авыл  мөгаллимнәре.  Аннан бер-бер артлы «Горурлык» (1962), «Күкчә урманында», «Авылым юлы» (1963), «Кеше елмая» (1965), «Җир бизәге» (1967), «Чәчкәләр керфеген ача», «Без-авылдаш малайлар» (1968)  китаплары  нәшер ителә.

1968 елда күмәк хуҗалык тормышына багышланган «Өзәрем юл кешеләре» исемле беренче романын яза. «Сайлап алган язмыш» (1974, яңа варианты 1983), «Зәңгәртауда – ак болан» (1980), «Язгы ташкыннар алдыннан» (икенче исеме «Яралы кеше тавышы») (1985), «Таң белән чык юлларга» (1988) романнары, «Мәңгелек урман» (1976-1978) роман-дилогиясе белән проза  остасы булып танылды. Аның әсәрләренең каһарманнары – замандашлары. Төп темасы – урман, аны саклау.  Республика Башкортостан, 25.07.2006 

«Монда батыр сөякләре ята» романында тархан Алдар Исәнгилдин турында яза.

Казанда 1997 елда «Мәңгелек урман» китабы  нәшер ителде.

 Бүләкләре, мактаулы исемнәре 
 БАССР атказанган мәдәният хезмәткәре (1981)
 Салават Юлаев премиясе (1991)
 Башкортстанның халык язучысы (2001)
 Халыклар Дуслыгы ордены (БР, 2021)Ләйлә Аралбаева.  Радий Хәбиров «ХХ гасыр язучысы» форумында җөмһүрият язучыларын һәм шагыйрьләрен бүләкләде. ИА «Башинформ», 28.05.2021

 Вафаты 
2021 елның 31 октябрендә каты авырудан соң Уфада вафат. Мәрхүм белән хушлашу 2 ноябрьдә Башкорт дәүләт филармониясендә уза. В Уфе ушел из жизни народный писатель Башкортостана Нугуман Мусин. ИА Башинорм, 31.10.2021.
 Хәтер 
2022 елның 27 октябрендә Уфаның Менделеев урамының язучы 1983-2021 елларда яшәгән 7/1 санлы йорты диварына истәлек тактасы куелган.Ләйлә Аралбаева. Өфөлә Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы Ноғман Мусиндың яҡты иҫтәлегенә таҡтаташ асылды. Башинформ МА, 27.10.2022
 Чыганаклар 
 Совет Башкортстаны язучылары (биобиблиографик белешмәлек). Уфа, 1988.
 Искәрмәләр 

 Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге Милли китапханәсенең электрон бүлегендә 
 башкорт телендәге әсәрләре
 рус телендәге әсәрләре
 башка чыганаклар
    С. Поварисов. Туган авыл юлы 

 БР мәдәният тормышы сайты 

 БР әдәби картасы сайты

  В.Романов. Ногман Мусинга 80 яшь.

Төркем:Башкортстан язучылары
Төркем:Башкорт язучылары
Төркем:Журналистлар
Төркем:Мөхәррирләр
Төркем:БАССР атказанган мәдәният хезмәткәрләре
Төркем:Салават Юлаев премиясе лауреатлары
Төркем:Салават Юлаев ордены кавалерлары
Төркем:Башкортстанның халык язучылары
Төркем:ССРБ язучылары
Төркем:Русия язучылары
Төркем:Башкорт дәүләт университетын тәмамлаучылар
Төркем:Стәрлетамак дәүләт педагогия институтын тәмамлаучылар
Төркем:БР Халыклар дуслыгы ордены кавалерлары