Ак кәрлә

Ак кәрләләр - йолдызлар эволюциясе соң чорындагы Чандрасекар чигеннән зуррак булмаган массалы  йолдызлар, ак кәрләнең үз термотөш энергиясе чыганагы юк. Ак кәрлә - кызыл зур йолдызның тышчасы ташланганнан соң, ялангач калган төше.

 Үзлекләр 
300px|мини|уңда|Сулда: A-class IK Pegasi A (икеләтә йолдыз), Үзәктә: Ак кәрлә IK Pegasi B , Уңда - Кояш. Ак кәрләнең температурасы 35500 K
Ак кәрләләр массалары Кояшныкына якын, ләкин аларның радиуслары һәм яктыртучанлыгы ~10 000 тапкыр азрак.

Ак кәрләләр уртача тыгызлыгы  105—109 г/см³. Шул зур тыгызлыкта атомнар электрон тышчалары җимерелә, матдә электрон-төш плазмасына әйләнә, аның электрон өлеше - тәлгәшләнгәнвырожденный,  «Физика» Галимов Д.Г., Даутов Г.Ю., Тимеркаев Б.А. электрон газ булып тора, басымы , ләкин релятивистик очракта


Гравитацион көчләр тәлгәшләнгән электрон газ басымына каршы тора:

,

Бу тигезләмәдән Чандрасекар чиге исәпләнә.
Чандрасекар чиге 1.38-1.44 
 Чыгыш 
500px|мини|үзәк|Кояшның борынгы һәм киләчәк тормышы. Кызыл зур йолдыз чоры - иң зур радиуслы Кояш. 5,5 млрд. елдан Кояш Кызыл зур йолдызга әйләнәчәк (Җирдә тормыш юкка чыгар), соңрак үз тышчасын ташлап, Кояш ак кәрләгә әвереләчәк
Ак кәрлә - кызыл зур йолдызның ачык калган төше. Гадәттә, ак кәрләләр күмер тудыргыч, әче тудыргыч һәм һелий-су тудыргыч тышчасыннан тора.

Галактикабызның йолдызларын 3—10% ак кәрлә  тәшкил итә.

Ак кәрлә Сириус В үзлекләре Җир һәм Кояшның үзлекләре белән чагыштыру



        Үзлекләр


        Җир


        Сириус В


        Кояш




        масса (Msun)


        3 10−6


        0.94


        1.00




        радиус (Rsun)


        0.009


        0.008


        1.00




        яктыртучанлык (Lsun)


        0.00


        0.0028


        1.00




        өслек
         температурасы (К)


        287


        27,000


        5770




        уртача тыгызлык (г/см3)


        5.5


        2.8 106


        1.41




        үзәк температура (К)


        4200


        2.2 107


        1.6 107




        үзәк тыгызлык (г/см3)


        9.6


        3.3 107


        160




 Әдәбият 

 Шкловский И. С. Звёзды: их рождение, жизнь и смерть, М.: Наука, 1984 
 Физика космоса. Маленькая энциклопедия, М.: Советская Энциклопедия, 1986
 Постнов К. А. Эволюционная астрофизика

Төркем:Йолдызлар сыйныфлары
Төркем:Йолдызлар
Төркем:Астрофизика