Арча зираты

Арча зираты () — Казан шәһәренең үзәк некрополе. Вахитов районыныда урнашкан.

Зират чиркәве — 1796 елда төзелгән Ярославль могҗиза тудыручылар чиркәве — совет вакытында бердәнбер ябылмаган чиркәү. Чиркәү манарасы 1844 елда Фома Петонди проекты буенча төзелгән.

 Тарих 
Беренче тапкыр 1766 елда телгән алынган. Беренче мәгълүм булган күмелүләр 1774 елның 12 һәм 13 июнендә уздырылганнар — биредә Казан кирмәне һәм посады штурмы вакытында һәлак булган Пугачёв гаскәренең баш күтәрүчеләрне һәм пугачөвчылар белән бәрелешләрдә һәлак булган шәһәрлеләрне җирләгәннәр.

Зират территориясе акрынлап үскән, праваслау булмаган диннәр вәкилләре һәм хәрби җирләүләре өчен өлешләре дә барлыкка килгәннәр. Тора-бара аерым булган өлешләре бердәм некропеоленә берләштерелгәннәр.

 Арча зиратында күмелгән мәшһүр кешеләр 

 Александр Васильченко (1911—1960) — Советлар Берлеге каһарманы.
 Михаил Девятаев (8.7.1917 — 23.11.2002) — Советлар Берлеге каһарманы, бомбага тотучыны тартып алган һәм нәкъ шул бомбага тотучыда фашист концлагереннән качкан совет хәрби әсирләр төркеме җитәкчесе.
 Василий Джугашвили (21.3.1921 — 19.3.1962) — хәрби башлык, аваиациянең генерал-лейтенанты, Мәскәү хәрби округының ХҺК сәргаскәре (1948-52), Иосиф Сталинның улы. (2002 елда Сталин мәете Мәскәүнең Троекуров зиратында яңадан күмелә).
 Нәҗип Җиһанов (15.1.1911 — 2.6.1988) — атаклы татар композиторы, Советлар Берлегенең һәм ТАССРның халык артисты, Татарстан Республикасының Габдулла Тукай исемендәге дәүләт премиясе, ике тапкыр икенче дәрәҗә Сталин премиясе һәм ССРБ Дәүләт премиясе лауреаты. Социалистик Хезмәт Каһарманы (1981).
 Галимҗан Ибраһимов (12.3.1887 — 21.1.1938) — репрессияләнгән татар әдәбияты классигы, күренекле җәмәгать һәм дәүләт эшлеклесе. 
 Александр Ключарёв (19.2.1906 — 30.3.1972) — күренекле композитор, Г. Тукай исемендәге Дәүләт бүләге иясе (1970).
 Михаил Коринфский (1788—1851) — рус мигъмары.
 Рәшит Мусин (12.11.1927 — 2.10.1982) —  дәүләт һәм партиянең күренекле эшлеклесе, КПССның Татарстан өлкә комитетының беренче сәркатибе (1979 —1982).
 Николай Лобачевский (20.11(1.12).1792 — 12(24).2.1856) —  рус математигы.
 Рәшит Нәҗметдинов (15.12.1912 — 3.6.1974) — шаһмат буенча халыкара дәрәҗәдәге оста.
 Николай Никольский (7 (19).5.1878 — 2.10.1961) — тарих фәннәре докторы; беренче чуаш гәҗитенең нигезләүчесе.
 Фома Петонди (1797 — 13(26).7.1874) — рус архитекторы, Казанда күп йортлар салган мигъмарчы.
 Николай Фешин (1881—1955) — рәссам. АКШ-та вафат булды, Казанда 1976 елда яңадан күмелгән.
 Карл Фукс (6(18).9.1776 — 12(24).4.1846) —  алман табибы, ботаник, этнограф, тарихчы, археолог һәм нумизмат.
 Эмилиан Адамюк (23.6.1839 — 18.09.1906) — поляк чыгышлы русияле офтальмолог, Казан офтальмология мәктәбенә һәм Казан офтальмология хастаханәсенә нигез салучы.

 Автоматик исемлек 

 исем тасвирлама Викиҗыентыктагы төркем һөнәр төре туу датасы туу урыны үлем датасы Иван Жарков   сәүдәгәр 1742  1813-05-01 Павел де Бособр    1777 No/unknown value 1823-12-23 Firs Yushkov   хокук белгечеукытучы 1811 Vologodsky Uyezd 1847-11-24 Николай Лобачевски  Nikolai Lobachevsky математикуниверситет профессоры 1792-11-201793-11-021792-12-01 Түбән Новгород 1856-02-121856-02-24 Иван Гвоздев   галим 1821 Voskresenovka 1873-08-06 Иван Знаменский   язучы 1853 No/unknown value 1882-08-23 Иван Добротворский   тарихчы 1832-06-10  1883-09-07 Виктор Пасхалов  Viktor Pashalov композитор 1841-04-18 Сарытау 1885-03-01 Николай Виноградов   табиб 1831 Выкса 1886 Николай Ильминский  Nikolay Ilminsky телбелгечтәрҗемәче 1822-04-231822-05-05 Пенза 1891-12-27 Alexander Ostovsky  Aleksandr Ostovsky архитектор 1842  1893 Дмитрий Гусев   галим 1845 Иванырс 1894-10-19 Иван Журавлев    No/unknown value No/unknown value 1895-05-17 Николай Булич  Nikolay Bulich әдәбият тарихчысыфилологфәлсәфәчеәдәбият белгечеуниверситет профессорыәдәбият белгече 1824-02-031824 Курган 1895-05-24 Василий Тимофеев православие миссионеры  тәрҗемәче 1836 Чиябаш 1895-12-14 Иосиф Готвальд  Iosif Gotwald шәркыятьче 1813-10-13 Рачибуж 1897-08-07 Владимир Бечко-Друзин    1824 Россия империясе 1898-04-23 Andrey Volkov   илаһиятчефәлсәфәчеуниверситет профессоры 1844 Россия империясе 1902 Александр Гусев   галимOrthodox theologian 1845-08-23 Тверь губернасы 1904-07-08 Александр Штукенберг  Alexander Shtukenberg геолог 1844-09-07 Вышний Волочёк шәһәре 1905-03-31 Николай Лүбимов   галимпатологуниверситет профессоры 1852-05-09 Уфа 1906-02-20 Александр Владимирский  Aleksandr Vladimirskiy мөхәррир 1821 Нижгар өязе 1906-04-29 Эмилиан Адамүк  Emilian Adamyuk офтальмолог 1839-06-11 Белск-Подләски 1906-09-05 Сергей Дьяченко  Sergey Dyachenko (mayor) хөкемче 1846-10-04 Харьков 1907-01 Павел Замятнин  Zamyatnin Pavel Irinarchovich railway engineer 1846-03-01  1908-07-24 Степан Смоленски   композитордирижёрмузыка белгечехор дирижёрыуниверситет профессорыпалиюгрыфмузыка педагогы 1848-10-201848-10-08 Казан 1909-08-021909-07-20 Эммануил Пёльцам  Emmanuil Pöltsam зоологtaxidermist 1837-12-11 Тарту 1912-04-24 Михаил Кандаратский   хирург 1854-11-07 Зөя 1912-10-20 Николай Ивановски   дин белгече 1840 Архангельск губернасы 1913-10-26 Фөдор Казин  Fedor Kazin сәясәтче 1858-07-26 Казан губернасы 1915-03-02 Михаил Богословский   укытучы 1844-01-11 Ekstal 1915-07-04 Андрей Пионтковский  Andrey Antonovich Piontkovsky criminalistхокук белгечеуниверситет профессорыdean 1862-07-03 Тирасполь өязе 1915-12-25 Владимир Черняев    1893-01-04 Казан 1916-03-21 Александр Соловьев Россия империясе сәясәтчесе Alexander Solovyov сәясәтчеукытучынәширмөхәррир 1853-11-18 Россия империясе 1918-12-03 Яков Богородски  Jakov Bogorodsky галим 1841-10-14 Bogorodskoe, Voskresensky District 1920-07-31 Николай Бобровников    1854 Казан 1921-02-02 Николай Катанов  Nikolai Katanov телбелгечуниверситет профессорышәркыятьчетөркиятчеэтнограффольклорчыnumismatist 1862-05-181862-05-06 Янәсәй губернасы 1922-03-091922-03-10 Семөн Зимниски   галим 1873-12-12 Khislavichi 1927-12-10 Михаил Пильнов  Mikhail Pilnov dermatovenereologist 1874-09-24 Ырынбур 1930-12-01 Дмитрий Егоров  Dmitry Egorov математикуниверситет профессоры 1869-08-101869-12-021869-12-10 Мәскәү 1931-09-10 Андрей Яблоков   язучы 1855  1933-03-31 Николай Ашмарин   телбелгечлексикографязучы 1870-09-22 Ядернә 1933-08-26 Исаак Алуф  Isaak Aluf галимтабибневрологуниверситет профессорыинкыйлабчы 1885-11-301883-11-30 Полатск 1935-07-20 Виктор Несмелов  Viktor Nesmelov илаһиятчефәлсәфәчеуниверситет профессоры 1863-01-011863-01-13 Vertunovka 1937-06-30 Нургали Надиев педагог Nurgali Nadeev укытучыпедагог 1882-08-20 Сөләү 1940-06-21 Владимир Петляков  Vladimir Petlyakov хәрби бортинженеринженерочучыинженер-конструктор 1891-06-15 Ростов-на-Дону 1942-01-12 Сергей Зыбин    1862-10-21 Мәскәү 1942-06-30 Михаил Покровский   классик телләр белгечеәдәбият белгечеуниверситет профессоры 1868-12-21 Тула 1942-08-10 Михаил Франк  Mikhail Frank математик 1878-11-29 Мәскәү 1942-09-09 Дмитрий Петрушевский  Dmitry Petrushevsky тарихчымедиевист 1863-09-01 Кобрынове 1942-12-12 Алексей Богородский  Aleksey Bogorodsky  1870-11-08 Казан 1943-09-08 Глеб Бонч-Осмоловский  Gleb Bonch-Osmolovsky галим 1890-10-221890 Блонь 1943-11-01 Михаил Зевахин    1922-09-12 Яраң өязе 1944-01-13 Вера Вильковиская  Vera Vilkoviskaya рәссам 1890 Казан 1944-04-03 Щербаков, Николай Тимофеевич  Nikolay Scherbakov хәрби хезмәткәр 1897-05-01 Мәскәү 1944-07-08 Андрей Агафонов  Andrey Fyodorovich Agafonov галим 1884-11-25 Самар 1946-06-20 Николай Чеботарёв   математикуниверситет профессорыгалимexecutive 1894-06-03 Каманича 1947-07-02 Fyodor Krasavin  Fyodor Krasavin гаскәрбашы 1896-02-21 Тимонино (Любиман кӀошт) 1948-10-11 Лев Галлер  Lev Galler хәрби хезмәткәр 1883-11-17 Выборг 1950-07-12 Сергий Королөв  Sergius (Korolov) баш әскаф 1881-01-18 Мәскәү 1952-12-18 Николай Фешин  Nikolai Ivanovich Fechin рәссамpastellistрәссам-акварелистсынчы 1881-11-261881-12-09 Казан 1955-10-05 Петр Дульский  Pyotr Dulskiy педагогсәнгать белгечемузей эшлеклесенәшир 1879-03-23 Orhei 1956-03-08 Алексей Васильев  Aleksey Vasilyev (chemist) химикмөгаллим 1882-04-04 Ыргыз 1956-04-10 Иван Домрачев   хирург 1889-10-26 Әҗем 1960-04-28 Павел Гурьянов    1918-12-15 Ширбәт 1960-06-16 Александр Васильченко  Aleksandr Vasilchenko очучы-сынаучыхәрби хезмәткәр 1911-11-23 Staraya Bezginka 1960-11-08 Бруно Зернит    1914-08-09 Скривери 1960-12-06 Владимир Лаптев  Vladimir Lukich Laptev рәссамфотографжурналист 1902-04-05 Казан 1963-12-09 Сергей Филченков  Sergey Filchenkov  1915-03-18 Воробьи 1965-11-30 Елизавета Ласточкина   галим 1869-06-05 Шуша 1967-01-01 Николай Максимов  Nikolay Ivanovich Maksimov авиация инженерыchief executive officer 1911-05-19 Semilei 1967-05-05 Анатолий Чехов    1923-05-02 Менделеевск 1967-06-06 Владимир Баранов   ботаник 1889-02-21 Олы Нырты 1967-08-03 Александр Арбузов  Aleksandr Arbuzov химикуйлап табучысәясәтче 1877-08-31 Арбузов-Бәрән 1968-01-21 Товий Эпштейн   галим 1895-12-15 Даугавпилс 1969 Анатоли Сибиркин   галим 1907 Мәскәү 1970-10 Фөдор Савельев    1918-12-25 Яңа Чишмә вулысы 1970-11-19 Михаил Родных  Mikhail Rodnykh  1906-11-05 Воронеж 1970-12-28 Николай Якушенко   актёр 1897-11-29 Калуга 1971-02-07 Александр Ключарев  Aleksandr Klucharyov композитордирижёр 1906-02-19 Казан 1972-03-30 Гани Сафиуллин Сәвитләр Берлеге Каһарманы Ganiy Safiullin гаскәрбашы 1905-07-01 Арча районы 1973-10-14 Борис Машковцев  Boris Mashkovtsev  1922-07-09 Пятигорск 1973-11-23 Александр Курынов  Aleksandr Kurynov авыл атлетикачы 1934-07-18 Уршелски 1973-11-30 Рәшит Нәҗметдинев  Rashid Nezhmetdinov шахматчышашист 1912-12-15 Актүбә 1974-06-03 Николай Аржанов Сәвитләр Берлеге Каһарманы Nikolay Arzhanov очучы-сынаучы 1913-03-10 Вокшево 1976-02-07 Моисей Иткин   инженер 1902-02-25 Калышки 1978-08-21 Михаил Нужин  Mikhail Nuzhin  1914-10-21 Ostrozhka 1983-08-11 Павел Саначин   архитектор 1918-07-12 Бөрсет 1984-05-05 Владимир Лушников  Vladimir Lushnikov  1914-05-29 Казан 1985-03-31 Нәҗип Җиһанов татар композиторы Nazib Zhiganov композитормузыка педагогысәясәтче 1911-01-02 Җаек 1988-06-02 Семен Коновалов Советлар Берлеге Каһарманы Semyon Konovalov  1920-02-15 Югары Ослан районы 1989-04-04 Вассиан Порфирьев   ботаник 1907-12-10 Мәскәү 1990-02-22 Павел Аксёнов  Pavel Aksyonov хәрби хезмәткәрпартия эшлеклесе 1899-01-28 Покровское 1991-05-07 Борис Арбузов   химиксәясәтче 1903-10-221903 Пулавы 1991-11-06 Геннадий Мигачёв   язучышагыйрь 1972-04-26 Казан 1992-05-12 Александр Ступишин   галим 1912-06-26 Псков 1992-12-14 Иван Кобяков Сәвитләр Берлеге Каһарманы  хәрби хезмәткәр 1917-01-21 Чырвоная Слабада 1993-12-02 Юрий Бабанов    1931-12-12 Казан 1995-10-30 Сергей Абуладзе   хирург 1949-10-04 Бишкәк 1995-11-09 Герман Качин   актёркиноактер 1937-11-291938-11-29 Казан 1996-07-13 Александр Бондаренко    1922-09-09 Слободышче 1997-08-20 Сергей Лывин  Sergey Lyvin рәссам 1923-09-29 Черемыш 2000-03-18 Васили Игнатьев    1917-03-12 Zagoski 2002-03-20 Петр Бетев   актёр 1926-12-20 Кызылъяр 2002-03-26 Марат Вахитев    1926-06-26 Минзәлә шәһәре 2002-07-08 Әнвәр Баһаветдинов   сәясәтче 1925-11-27 Кама Тамагы районы 2002-10-25 Михаил Девятаев Сәвитләр Берлеге Каһарманы Mikhail Devyatayev язучыочучыхәрби хезмәткәр 1917-07-08 Тәрби 2002-11-24 Ирина Студенсова   галим 1933-05-01 Казан 2002-12-17 Сергей Кнәзев   сәясәтче 1908-09-12 Nizhne Kurmoyarskaya 2002-12-31 Елизавета Белогорская    1925-08-19 Иркутск 2003-01-01 Николай Бурмистров    1925-12-25 Чулпан 2004-02-29 Михаил Боголюбов    1922-09-06 Гәреч 2004-06-18 Анна Гацулина  Anna Gatsulina балет артистыballet teacher 1910-09-22 Волгоград 2004-07-07 Маргарита Беляева    1912-12-30 Чистай 2004-11-10 Вячеслав Алемасов  Vyacheslav Alemasov физик 1923-07-11 Казан 2006-06-15 Юрий Нәзмиев   сәясәтче 1946-08-19 Казан 2006-07-27 Владимир Крупин   табибхирург 1925-07-211925-07-25 Тәтеш 2006-10-032006-10-06 Геннадий Паушкин  Gennadiy Paushkin тәрҗемәчеязучы 1921-02-28 Бишбалта бистәсе 2007-10-15 Алексей Дедков   галим 1924-04-01 Дәтково 2007-11-29 Билсур Габделхәев   галим 1936-10-29 Txistoprudni 2008-03-18 Галина Ишкова  Galina Ishkova актёр 1927-08-24 Юдиха 2008-12-01 Николай Калашников    1929-08-06 Kvasnikovka (Saratov oblast) 2009-07-19 Петр Полушкин  Pyotr Polushkin  1924-07-14 Баранчински 2009-09-19 Владимир Булыгин    1916-04-17 Казан 2010-01-23 Андрей Банников    1930-08-25 Алатыр 2010-07-252010-06-25 Анатолий Басов    1923-01-18 Киев 2010-08-07 Владимир Богоявленски    1931-03-18 Шостка 2012-05-06 Пётр Старостин    1936-07-24 Пӱнчэҥер (Марий Тӱрек кундем) 2012-07-03 Витали Тимерәсев   икътисадчы 1937-09-06 Аксубай районы 2013-05-20 Владимир Праченко   укытучымузыка педагогыtrumpeter 1937-01-21 Алексеевка 2013-08-29 Сәйяр Айдаров   архитектор 1928-06-25 Казан 2014-01-02 Александр Салагаев  Alexander Leonidovich Salagaev социологпрофессор 1952-03-17 Казан 2014-07-18 Юрий Благов    1937-02-101937 Югары Ослан 2014-10-23 Виктор Игошкин    1933-10-05 Сосновка 2015-02-19 Александр Машин   футболчы 1953-07-30 Казан 2016-02-04 Юрий Борисенко   укытучы 1940-10-09 Амурдагы Комсомольск 2016-07-05 Алексей Богданов    1923-10-28 Turki 2017-07-27 Михаил Рокицкий   медицина галиметабибсәясәтче 1931-09-28 Санкт-Петербург 2018-11-26 Владимир Булатов    1946-12-27 Казан 2019-02-21 Василий Лихачев  Vasily Likhachev сәясәтчедипломатдәүләт эшлеклесе 1952-01-05 Түбән Новгород 2019-04-08 Виктор Малков   галим 1931-10-08 Биләр 2019-06-24 Андрей Визел    1930-10-19 Санкт-Петербург 2019-11-14 Ирина Дубинина   пианистмузыка педагогы 1923-11-28 Воронеж 2021-01-12 Әлфия Борнашева пианист, педагог, ТАССР, ТР һәм РФның атказанган сәнгать эшлеклесе (1942-2021)  музыка педагогыпианист 1942-05-09 Казан 2021-05-10 Дамир Динниулов  Damir Dinniulov хәрби хезмәткәр 1962-12-23 Казан 2021-06-04 Андрей Вазанов  Andrey Vazanov  1962-07-24 Казан 2022-03-25 Рафил Ногманов  Rafil Nugumanov сәясәтче 1949-07-01 Салтыйган 2024-01-02

 Галерея 

 Искәрмәләр 

 Сылтамалар 

 Моны да карагыз 

Төркем:Казан зиратлары