İnertsiä momentı

İnertsiä momentı - skalär häm ğomumi oçraqta tenzor zurlığı, küçär tiräsendäge äylänü xäräkäteneñ inertlıq däräcäse. Alğa bara torğan xäräkättä cisem massası - inertsiä däräcäse bulıp torsa, äylänü xäräkätendä inertsiä momentı - inertsiä däräcäse bula.

Cisemdä massalar büleneşe belän sıyfatlana.

Si sistemasında ülçäw berämlege: kg*m², İ yäki J dip bilgelänä.

 Küçärdäge inertsiä momentı 

Xäräkätsez küçärgä qarata sistemanıñ inertsiä momentı:

,
 ri - i-nçe noqtadan küçärgä qädär aralıq

 ,

Berişle cisemdä tığızlığı daimi bula, şuña kürä:



 Güygens-Şteyner teoreması 

Qatı cisem inertsiä momentı massağa, formağa, cisem zurlığına, häm küçärgä qarata urnaşuğa bäyle.

Şteyner teoreması buyınça:
,

biredä
J - härtörle küçärgä qarata inertsiä momentı
 Jc - massalar üzäge aşa barğan küçärgä qarata inertsiä momentı
 d - küçärlär arasındağı yıraqlıq

Mäsälän tayaq oçı aşa barğan küçärgä qarata inertsiä momentı:



 Qayber cisemnär inertsiä momentları 

+ Berişle cisemnär inertsiä momentları
 Cisem
 Taswir
  a-küçäreneñ urnaşu urını
 inertsiä momentı Ja
  100px
 m-massalı noqta
  r arada, xäräkätsez 
   100px
 Buş tsilindr yäki baldaq
 Tsilindr küçäre
   100px
 Totaş tsilindr 
 Tsilindr küçäre
   100px
 Qalın diwarlı buş tsilindr
 Tsilindr küçäre
   100px
 Totaş tsilindr: l ozınlığı, r radiusı
 Massalar üzäge aşa (perpendikul.)
   100px
 Buş yuqa diwarlı tsilindr (baldaq)
 Massalar üzäge aşa (perpendikul.)
   100px
 Turı yuqa tayaq
 Massalar üzäge aşa (perpendikul.)
   100px
 Turı yuqa tayaq
 Tayaq oçı aşa (perpendikul.)
   100px
 Buş yuqa diwarlı sfera
 Sfera üzäge aşa
   100px
 Şar
 Şar üzäge aşa
   50px
 Konus
 Konus küçäre
    tigezyanlı öçpoçmaq
 Tübä aşa (perpendikul.)
    Tözek öçpoçmaq
 Massalar üzäge aşa (perpendikul.)
    Kvadrat
 Massalar üzäge aşa (perpendikul.)


 Ädäbiät 

    Матвеев. А. Н. Механика и теория относительности. М.: Высшая школа, 1986. (3-е изд. М.: ОНИКС 21 век: Мир и Образование, 2003. — 432с.)
    Трофимова Т. И. Курс физики. — 7-е изд. — М.: Высшая школа, 2001. — 542 с.
    Алешкевич В. А., Деденко Л. Г., Караваев В. А. Механика твердого тела. Лекции. Издательство Физического факультета МГУ, 1997. http://nature.web.ru/db/msg.html?mid=1186208&s=120000000 
    Павленко Ю. Г. Лекции по теоретической механике. М.: ФИЗМАТЛИТ, 2002. — 392с.
    Яворский Б. М., Детлаф А. А. Физика для школьников старших классов и поступающих в вузы: учебное пособие — М.: Дрофа, 2002, 800с. ISBN 5-7107-5956-3
    Сивухин Д. В. Общий курс физики. В 5 т. Том I. Механика. 4-е изд. М.: ФИЗМАТЛИТ; Изд-во МФТИ, 2005. — 560 с.
    Беляев Н. М., Сопротивление материалов. Главная редакция физико-математической литературы изд-ва «Наука», 1976. — 608 с.

Төркем:Физик зурлыклар
Төркем:Механика