Бозон

Бозон (tat.lat. Bozon]) - бөтен спинлы кисәкчек. Истилах Поль Дирак тарафыннан тәкъдим ителгән.

Бозоннар Бозе — Эйнштейн бүленешенә буйсыналар, фермионнар Ферми — Дирак бүленеше белән тасвирланалар.

Бозе — Эйнштейн бүленеше буенча бер квант халәтендә чиксез зур бертигез кисәкчекләр булуы мөмкин.

Элементар бозоннар - калибрлау кырларының квантлары, алар ярдәмендә элементар фермионнар (лептоннар, кварклар) тәэсир итешәләр (Стандарт модель).

Калибрлау бозоннары:
 фотон (электромагнит тәэсир итешүе)
глюон (көчле тәэсир итешү)
 W± һәм Z бозоннары (зәгыйфь тәэсир итешү).

Җитмәсә, элементар бозоннарга электр-зәгыйфь теориядә массалар килеп чыгуы өчен җаваплы Һиггс бозоны һәм әлегә табылмаган фаразланган гравитон (гравитацион тәэсир итешү) карыйлар.

W± бозоннарыннан башка барлык элементар бозоннар - коргысыз.

Калибрлау бозоннары (фотон, глюон, W± һәм Z бозоннары) - бер спинлы, Һиггс бозоны - нуль спинлы, гравитон спины 2-гә тигез.

Җыелма бозоннары - берничә кварктан торган бозоннар - мезоннар дип йөртелә.

Мезоннар һәрбер бозоннар кебек бөтен спинлы (0, 1, 2, 3, …). Нуклоннар (протон, нейтрон) җөп саныннан торган атом-төшләре - тагы бозоннар мисалы.

 Әдәбият 

    Богуш А. А. Введение в калибровочную полевую теорию электрослабых взаимодействий. — 2-e изд. — УРСС, 2003. — ISBN 5-354-00436-5
    А. И. Вайнштейн, В. И. Захаров, М. А. Шифман. Хиггсовские частицы // УФН. — 1980. — Т. 131. — № 8.
    Ансельм А. А., Уральцев Н. Г., Хозе В. А. «Хиггсовские частицы». УФН том 145, 185—223 (1985).
 G.S. Guralnik, C.R. Hagen and T.W.B. Kibble (1968). "Broken Symmetries and the Goldstone Theorem". In R.L. Cool and R.E. Marshak. Advances in Physics, Vol. 2. Interscience Publishers. pp. 567–708. ISBN 978-0470170571.
 P. Higgs (1964). "Broken Symmetries, Massless Particles and Gauge Fields". Physics Letters 12 (2): 132. Bibcode:1964PhL....12..132H. doi:10.1016/0031-9163(64)91136-9.
 Y. Nambu and G. Jona-Lasinio (1961). "Dynamical Model of Elementary Particles Based on an Analogy with Superconductivity". Physical Review 122: 345–358. Bibcode:1961PhRv..122..345N. doi:10.1103/PhysRev.122.345.
 P.W. Anderson (1963). "Plasmons, Gauge Invariance, and Mass". Physical Review 130: 439. Bibcode:1963PhRv..130..439A. doi:10.1103/PhysRev.130.439.
 A. Klein and B.W. Lee (1964). "Does Spontaneous Breakdown of Symmetry Imply Zero-Mass Particles?". Physical Review Letters 12 (10): 266. Bibcode:1964PhRvL..12..266K. doi:10.1103/PhysRevLett.12.266.
 W. Gilbert (1964). "Broken Symmetries and Massless Particles". Physical Review Letters 12 (25): 713. Bibcode:1964PhRvL..12..713G. doi:10.1103/PhysRevLett.12.713.

Төркем:Квант механикасы
Төркем:Статистик физика
Төркем:Физика төшенчәләре
Төркем:Бозоннар