Esse-Kül

300px|мини|уңда| Esse-Kül könyaq yarı

300px|мини|уңда|Esse-Kül şäfäq waqıtında
Esse-Kül, şulay da Essek-Kül, Issıq-kül (qırğızça Ысык-Көл) - Qırğızstannıñ iñ zur küle, ağımsız, dönyanıñ iñ zur mäydanlı küllär isemlegendä 25-nçe urında, dönyanıñ iñ tirän küllär isemlegendä 7-nçe urında tora.

Cömhüriätneñ könyaq-könçığış öleşendä, Tän-Şän taw tözmäse arasında (Küngey (Könyaq) Alataw häm Terskey (Tönyaq) Alataw), 1609 m  diñgez östendä bieklegendä urnaşa.

Ağımsız kül, 80 keçe qoyar yılğası bar, iñ zur qoyar yılğası -  Tüp, Cärğalan.

Kül su däräcäse üzgärüçän.

Külneñ suı tozlı, tozlılığı - 5,90 ‰.

Su küläme - 1738 km³, kül öslege mäydanı - 6236 km², yar sızığı ozınlığı - 688 km, urtaça tiränlege - 278 m, iñ zur tiränlege - 702 m.

Esse-Kül könçığıştan könbatışqa yıraqlığı - 182 km, könyaqtan tönyaqqa - 58 km.

Ütä kürenmälelek buyınça dönyanäñ ikençe küle (Baykaldan soñ).

İsem

Kül qışın tuñmıy, şuña kürä Esse-Kül dip yörtelä (üzbäkçä İssiq-Kül).

Läkin ğalim E. Morzayev qaraşı buyınça isem "İzge" (ızıq) süzennän kilep çığa.

Tikşerenülär

Qıtay qulyazmasında II üasırda b.e.q. "Je Xay" (cılı diñgez) bularaq telgä alına.

XIX ğasırda Räsäy ğalime N.M. Prjevalskiy Esse-Kül  tikşerä başlıy. Anıñ wäsiäte buyınça ul Esse-Kül yarında kümelgän.

Turizm

Esse-Kül - Qırğızstan turizmnan keremnär töp çığanağı.

Sovet zamanında biredä zur turistik ağım bula. Älegä dä öleşçä saqlana.

Esse-Kül iñ yaratqan turist urınnarı - Çolpon-Ata, Qaraqul, Bosteri, Tamğa (tatarlar salınğan awıl).

Kübese Esse-Külgä kilüçe turistlar - Qazaqstannan, Qırğızstannan, Rusiädän.

Mädäniättä
Böyek sovet, ğırğız yazuçısı Çıñğız Aytmatov Esse-Külgä küp äsärlärne häm iñ tanılğan povesten "Aq paroxod" bağışlağan.

Ädäbiät
    Кублицкий Г. И. По материкам и океанам: Рассказы о путешествиях и открытиях. — М.: Детгиз, 1957. — 326 с.
    Узин С. В. Горячее озеро // Тайны географических названий / С. В. Узин; Художник Е. С. Скрынников. — М.: Географгиз, 1961. — С. 11-20. — 104 с. — 40 000 экз. (обл.)
    Рукавишников Б. И. Озеро Иссык-Куль и хребет Терскей-Алатау. — М.: Физкультура и спорт, 1970. — 120 с. — (По родным просторам). — 25 000 экз. (обл.)

Törkem:Күлләр