Proton

Proton (bor. grekçä πρῶτος  - berençe) - elementar kisäkçek. Barion törkemenä qarıy, 1/2 spinlı, elektr qorğısı +1 elementar elektr qorğısına tigez.

Elementar kisäkçeklär fizikasında proton: +1/2 izospinlı nuklon (atom-töş fizikasında -1/2).

Ğadi modeldä proton öç kvarktan tora: ike u-kvark häm d-kvark (valent kvarklar dip atala), läkin çınnan da proton küp gluonnardan häm kvark-antikvarklardan tora, täcribälär buyınça impulsnıñ tik 40%ı  valent kvarklar (uud), 50% gluonnar häm 10% kvark-antikvarklar (uūdđss) tarata, böten kvark-antikvarklar häm gluonnar proton eçendä bik yuğarı tizlek (yaqtılıq tizlegenä yaqın) belän xäräkät itä, bäreleşä, kilep häm yuqqa çığalar. Konfaynment küreneşe buyınça kvarklar protonnan çığa almıylar.

Tormış waqıtı - > 2,9 yıl, çınında stabil, pozitron-pionğa tarqalışı öçen - 1,6· yıl.

Protonnar termotöş reaktsiälärendä qatnaşalar, yoldızlar energiäsen buldıralar.

PP-töre reaktsiäläre - Qoyaş energiäseneñ çığanağı.

Sutuar  atom töşe ber protonnan tora.

Ximiädä proton H+, astrofizikada HII bulıp bilgelänä.

Protonnar häm neytronnar atom töşlären tözilär.

Ximik elemenlarnıñ periodik cädwälendä tärtip nomerı töşneñ protonnar sanına tigez.

Sıltamalar
 Particle Data Group
 Large Hadron Collider

Төркем:Квант механикасы
Төркем:Статистик физика
Төркем:Физика төшенчәләре
Төркем:Элементар кисәкчекләр