Электр-зәгыйфь симметриянең үзлегеннән бозылуы

Уңда: Түбәнрәк энергиядә симметрия бозыла, һәм бер өлеш массалы була.

Электр-зәгыйфь симметриянең үзлегеннән бозылуы (tat.lat. Elektr-zäğif simmetriäneñ üzlegennän bozıluı)- электр-зәгыйфь тәэсир итешүнең күренеше, аның нәтиҗәсендә зәгыйфь тәэсир итешү өчен җаваплы калибр W± һәм  Z-бозоннары - массалы була, ә электромагнит тәэсир итешү өчен җаваплы фотоннар массасыз кала.

Электр-зәгыйфь тәэсир итешү теориясендә башта фотон һәм W± һәм  Z-бозоннары массасыз булып чыкканнар, ләкин табигатьтә фотон һәм глюоннар массасыз гына булалар. Шуңа күрә электр-зәгыйфь симметрия бозылырга тиеш.

Энергия билгеләнгән зурлыктан түбәнрәк булганда симметрия эчке сәбәпләр аркасында бозыла һәм W± һәм  Z-бозоннарының массасы килеп чыга.

1965 елда Питер Һиггс махсус механизм тәкъдим итә: калибр бозоннары яңа кыр (Һиггс кыры) белән тәэсир иткәндә симметрия бозыла һәм масса килеп чыга.

2008 елда Намбу, 2013 елда Һиггс шушы фаразлар өчен Нобель премиясенә лаек булдылар.

 Әдәбият 

    Богуш А. А. Введение в калибровочную полевую теорию электрослабых взаимодействий. — 2-e изд. — УРСС, 2003. — ISBN 5-354-00436-5
    А. И. Вайнштейн, В. И. Захаров, М. А. Шифман. Хиггсовские частицы // УФН. — 1980. — Т. 131. — № 8.
    Ансельм А. А., Уральцев Н. Г., Хозе В. А. «Хиггсовские частицы». УФН том 145, 185—223 (1985).
 G.S. Guralnik, C.R. Hagen and T.W.B. Kibble (1968). "Broken Symmetries and the Goldstone Theorem". In R.L. Cool and R.E. Marshak. Advances in Physics, Vol. 2. Interscience Publishers. pp. 567–708. ISBN 978-0470170571.
 P. Higgs (1964). "Broken Symmetries, Massless Particles and Gauge Fields". Physics Letters 12 (2): 132. Bibcode:1964PhL....12..132H. doi:10.1016/0031-9163(64)91136-9.
 Y. Nambu and G. Jona-Lasinio (1961). "Dynamical Model of Elementary Particles Based on an Analogy with Superconductivity". Physical Review 122: 345–358. Bibcode:1961PhRv..122..345N. doi:10.1103/PhysRev.122.345.
 P.W. Anderson (1963). "Plasmons, Gauge Invariance, and Mass". Physical Review 130: 439. Bibcode:1963PhRv..130..439A. doi:10.1103/PhysRev.130.439.
 A. Klein and B.W. Lee (1964). "Does Spontaneous Breakdown of Symmetry Imply Zero-Mass Particles?". Physical Review Letters 12 (10): 266. Bibcode:1964PhRvL..12..266K. doi:10.1103/PhysRevLett.12.266.
 W. Gilbert (1964). "Broken Symmetries and Massless Particles". Physical Review Letters 12 (25): 713. Bibcode:1964PhRvL..12..713G. doi:10.1103/PhysRevLett.12.713.

Төркем:Квант механикасы
Төркем:Статистик физика
Төркем:Физика төшенчәләре