Стронций

Стронций (, Sr) — Менделеевның периодик таблицасының 5 период,  2 төркем элементы. Тәртип номеры - 38. Атом массасы 87,62(1) а. ер м.Meija J. et al. Atomic weights of the elements 2013 (IUPAC Technical Report) (англ.) // Pure and Applied Chemistry. — 2016. — Vol. 88, no. 3. — P. 265—291. — doi: %2Fpac-2015-0305 10.1515/pac-2015-0305. Гади матдә стронций — йомшак, җиңел чүкелүчән һәм сыгылмалы селтеле металл, көмөш-ак төстә. Югары химик активлыгына ия, һавадагы кислород һәм дым белән тиз арада реакциягә керә, сары оксид элпәсе белән каплана.

 Символы 
Стронций элементының символы — Sr (Стронций дип укыла).

 Тарихы һәм атаманың килеп чыгышы 
Элемент 1764 елда шотланд авылы Стронти́ан янында(, )кургаш руднигында стронцианит минералында табыла, яңа элементка исем шуннан алып бирелә. Бу минералда яңа металл оксиды барлыгы 1787 елда Уильям Крюйкшенк һәм Адер Кроуфорд тарафыннан ачылган. 1808 елда сэр Һемфри Дэви саф формасында аерып алган.

 Табигатьтә 
Югары химик активлыгы аркасында стронций ирекле рәвешендә очрамый. Ул якынча 40 минерал составына керә. Аларның иң мөһиме — целестин SrSO4 (51,2 % Sr). Шулай ук стронцианит SrCO3 (64,4 % Sr) чыгарыла . Бу ике минерал сәнәгать әһәмиятенә ия. Стронций ешрак төрле кальцийлы минералларга кушылган була.

Стронцийның башка минераллары арасында :

 SrAl3(AsO4)SO4(OH)6 — кеммлицит;
 Sr2Al(CO3)F5 — стенонит;
 SrAl2(CO3)2(OH)4·H2O — стронциодрессерит;
 SrAl3(PO4)2(OH)5·H2O — гойясит;
 Sr2Al(PO4)2OH — гудкенит;
 SrAl3(PO4)SO4(OH)6 — сванбергит;
 Sr(AlSiO4)2 — слосонит;
 Sr(AlSi3O8)2·5H2O — брюстерит;
 Sr5(AsO4)3F — ферморит;
 Sr2(B14O23)·8H2O — стронциоджинорит;
 Sr2(B5O9)Cl·H2O — стронциохильгардит;
 SrFe3(PO4)2(OH)5·H2O — люсуньит;
 SrMn2(VO4)24H2O — сантафеит;
 Sr5(PO4)3OH — беловит;
 SrV(Si2O7) — харадаит;
 SrB2Si2O8 — пековит{{cite web|url=http://www.geokhi.ru/Lab14/pekov.aspx|title=ГЕОХИ РАН - Игорь Викторович

Физик таралганлык дәрәҗәсе буенча стронций Җир кабыгында 23-енче урын били — аның масса өлеше 0,014% тәшкил итә(литосферада — 0,045 %). Металлның Җир кабыгындагы моль өлеше 0,0029 %.

Диңгез суында стронций бар (8 мг/л)J.P. Riley and Skirrow G. Chemical Oceanography V. I, 1965.

 Ятмалары 
Калифорнияда, Аризонада, АКШ-ында, Яңа Гранадада, Төркиядә, Иранда, Кытайда, Мексикада,Канадада, Малавида ятмалары билгелеРубидий — Свойства химических элементов

Рәсәйдә стронций табылган төбәкләр: Күк таш ()(Дагъстан), Мазуево (Пермь крае)), шулай ук ятмалар Бүрят Республикасында, Иркутск өлкәсендә, Красноярск краенда, Якутиядә һәм Курильск утравында  барК. В. Тарасов, О. М. Топчиева Особенности миграции и накопления стронция в гидротермальных метасоматитах Курильских островов (Кунашир, Кетой, Ушишир, Шиашкотан) , әмма әлеге вакытта мәгъдән ятмалары эшкәртелми.

 Физик үзенчәлекләре 
Стронций — йомшак көмөшсу-ак металл, сыгылмалы һәм чүкелүчән, пычак белән җиңел киселә.

Эрү температурасы: 768 °C, кайнау температурасы: 1390 °C.

 Химик үзенчәлекләре 
Стронций үзенчәлекләре буенча кальцийга һәм барийга охшаш, алар арасында аралаш урынны билиGreenwood and Earnshaw, pp. 112-13.

Электрохимик көчәнеш сериясендә стронций иң актив металлар арасында (аның нормаль электрод потенциалы −2.89 В). Су белән көчле реакциягә кереп, гидроксид барлыкка китерә.

 Куллану 
Стронцийны һәм аның химик кушылмаларын куллануның төп өлкәләре — радиоэлектроника сәнәгате, пиротехника, металлургия, азык-төлек сәнәгате.

 Искәрмәләр 

 Әдәбият 
 Стронций// Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. 24(1)-й т. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
 Greenwood N. N., Earnshaw A. Chemistry of the Elements (англ.). — 2nd Ed. — Butterworth-Heinemann (англ.), 1997. — <nowiki>ISBN 0-08-037941-9

 Чыганаклар 
 Atomic Weights of the Elements 2001, Pure Appl. Chem. 75(8), 1107—1122, 2003. Retrieved June 30, 2005. Atomic weights of elements with atomic numbers from 1-109 taken from this source.
 IUPAC Standard Atomic Weights Revised  (2005).

 Сылтамалар 
Стронций//Большая российская энциклопедия
 Стронций на Webelements
 Стронций в Популярной библиотеке химических элементов 

Төркем:Химик элементлар