Dähli

Dähli yäki Deli, Dehli (hindi telendä दिल्ली , päncäbi telendä ਦਿੱਲੀ , urdu telendä دِلّی , inglizçä Delhi) - xalıq sanı buylap Hindstannıñ ikençe şähäre (Mumbaidan soñ), Berlek cire statuslı (Deli Milli başqala töbäge).

Yamuna yılğası yarında urnaşa.

Xalıq sanı - 11 007 835 keşe (2011).

Dähli - küpmillätle qatnaş mädäniätle şähär.

Tarix
Borınğı tarixı
Dähli - İndiä tarixında cide imperiä başqalası.

Deli şähärendä 6000 dönyanıñ ähämiätle häykällär urnaşa.

Berençe şähär 3000 b.e.q. Mahabharatadan Pandav dinastiäse tarafınnan nigezlängän.

Berençe iseme - İndraprastha bulğan.

2 ğasırdan b.e.q. Mauria patşaları xäkimiäte astında bulğan.

İseme
340 yılda Kanauca Dehlu (Kanauca Dähli) patşası tarafınnan yañadan tözelgän. Ber çığanaq buyınça Dähli (Dehli) anıñ xörmätenä atalğan.
İslam çorı
1011 yılda Mähmüd Gäznäwi soltanı tarafınnan yawlap alınğan.

1193 yılda Äfğän ğäskär başlığı Qutb ud-din Aybäk basıp alğan. Qutb ud-din Aybäk berençe äfğän dinastiäsenä nigezlägän.

Äfğän dinastiäse idärä itkän çorda Dähli bik bayıtqan.

1288 yıdan Deli şähärendä ikençe törki dinastiä Gilci idärä itä başlıy. Gilci näsele idärä itkän çorda mogol höcümnären uñışlı tuqtata.

1321 yıldan öçençe dinastiä.

1325 yılda Giäs ud-Din Tuğlaq Tuğlaqabad şähärenä nigezlägän.

1398 yılda Aqsaq Timer Dähli şähären yawlap alıp cimergän.

1450 yıldan - Lodi dinastiäse astında.

Böyek Mogollar İmperiäse eçendä

1526 yılda Färğänä üzänendäge däwlätneñ  xäkime Babur Dähli şähären yawlap alğan. Babur - Böyek Mogollar İmperiäsenä nigezlägän.

1533 yılda Xumayun padişahı - ikençe böyek Mogol - şähärne alıp anı üz başqalası itep yasağan.

1556 yıldan Aqbar imperatorı idärä itkän çorda başqala Agra şähärenä küçerelä.

Şah Cähän (1627-1658) idärä itkän çorda Qızıl Kirmän (Lal Kila) häm Şahcahanabad tözelgän.

 Nädir Şah höcüme 
1739 yılda Nädir Şah ğäskärläre Dähli şähären yawlap alğannan soñ Mogol İmperiäse tarqalğan.
Britaniä xäkimiäte astında
1803 yıldan Britan Ost-İnd şirkäte yoğıntısına eläkkän.

1857-1858 yılda möselman Sipay Kütäreleşe.

1857 yılda Britan yanaralı Wilson Deli şähären yawlap ala.

1911 yılda Deligä İndiä Britan vitse-patşası ikämätğähe küçerelä (Kalkutta şähärennän).

Bäysez İndiä
1911 yılda Yaña Dähli (Nyu-Deli) şähäre nigezlängän.

1947 yılda İndiä başqalası itep iğlan itelgän.

Şähär klimatı

İdärä büleneşe
200px|мини|уңда|Dähli rayonnarı
Dähli Milli Başqala cire 1483 km² mäydanlı öç ayırım şähär korporatsiäsenä bülenä: üzidärä korporatsiäse Dähli (1397,3 km²), üzidärä komitetı Nyu-Deli (42,7 km²), Dähli xärbi şurası (43 km²).
Rayonnar

1997 yıdan Dähli Milli Başqala cire 9 rayonnan bülenä.
 № Rayon Mäydan,km² Xalıq sanı, keşe (2011) Tığızlığı,keşe./km² 1 Üzäk Dähli  25 578 671 23146,84 2 Tönyaq Dähli  59 883 418 14973,19 3Könyaq Dähli  250 2 733 752 10935,01 4Könçığış Dähli  64 1 707 725 26683,20 5 Tönyaq-Könçığış Dähli  60 2 240 749 37345,82 6 Könyaq-Könbatış Dähli  421 2 292 363 5445,04 7 Nyu-Deli 35 133 713 3820,37 8 Tönyaq-Könbatış Dähli  440 3 651 261 8298,32 9 Könbatış Dähli  129 2 531 583 19624,67 Ğomumän 1483,0 16 753 235 11296,85

 Sıltamalar
 Räsmi sayt

 Dählidä (elekke iseme - Xastinapur) Hind dine ğıybadätxänäläre isemlege  
 Akşardam
 Çhatarpur ğıybadätxänäse
 Çhittarancan Park Kali Mandir
 Hanuman ğıybadätxänäse, Konnot Urını
 ISKCON ğıybadätxänäse, Deli
 Cagannath ğıybadätxänäse, Deli
 Chandewalan ğıybadätxänäse
 Kalka Mandir, Deli
 Lakşminarayan ğıybadätxänäse (Birla Mandir)
 Yaña Deli Kali Bari
 Nili Çhatri
 Şani Dham ğıybadätxänäse
 Uttara Guruvayurappan ğıybadätxänäse
 Uttara Swami Malay ğıybadätxänäse
 Yogmaya ğıybadätxänäse
Şulay uq Dählidä Şri Prakaş Ci gurusı tarafdarları bar.

Төркем:Башкалалар
Төркем:Һиндстан шәһәрләре
Төркем:Һинд дине
Төркем:Дәһли