Ферми — Дирак бүленеше

Ферми — Дирак бүленеше яки Ферми — Дирак статистикасы (tat.lat. Fermi — Dirak büleneşe)- ярым бөтен спин белән бертигез кисәкчәләр энергия биеклеге буйлап термодинамик тигезләнештә бүленеше. Ярым бөтен спинлы кисәкчәләр фермион дип исемләнә, мәсәлән: электрон (1/2 спин), протон (1/2 спин) һәм бүтән. Фермионнар Паули мәсләгенә буйсыналар: ике һәм күбрәк фермион (ярым бөтен спин белән кисәкчек) бер квант халәттә була алмый.

Ферми — Дирак бүленеше 1926 елда итальян галим Энрико Ферми һәм инглиз физигы Поль Дирак тарафыннан тәкъдим ителгән.

Ферми — Дирак һәм Бозе — Эйнштейн бүленешләре квант күренешләрен исәпкә ала. 
Квант тәэсире (N/V) ≥ nq тупланышында барлыкка килә.
 nq — квант тупланыш: кисәкчәләр арасында ераклыгы кисәкчәләр Де-Бройль дулкыны озынлыгына тигез.

Ферми — Дирак бүленеше әлеге квант дәрәҗәсендә фермион булуының ихтималлыгын тасвирлый.

Уртача кисәкчәләр саны  энергиясе белән :



  —  хәлендә урта кисәкчәләр саны,
  —   - хәленең энергиясе,
  —  -хәленең бозылуы (-энергиясе белән халәтләр саны),
  — химик потенциал (нуль теспературасында  - Ферми дәрманына тигез),
  — Больцман даимие,
  — абсолют температура

Идеаль ферми-газда түбән температурасында . Бу очракта (энергия дәрәҗәләре тәлгәшләнмәгән  очракта) бүленеш функциясе - Ферми - функциясе дип исемләнә:



 Температураның йогынтысы 
Химик потенциал температурага бәйле. Әгәр системаның температурасы  - Ферми температурасыннан түбәнрәк булса якынчалык кулланыла:


Чынлыкта:



 Кулланыш 
Ферми — Дирак бүленеше электр үткәрүчәнлеген, Ферми өслеген тасвирлый.

 Моны да карагыз 
 Бозе — Эйнштейн тупланышы
 Людвиг Больцман
 Үтә үткәрүчәнлек
 Гаусс бүленеше
 Пуассон бүленеше
 Максвелл — Больцман бүленеше

 Әдәбият 
 Бозе — Эйнштейна статистика // Большая советская энциклопедия: В 30 т. / Главный редактор А. М. Прохоров. — 3-е издание. — М.: Советская энциклопедия, 1970. — Т. 3. Бари — Браслет. — 640 с.

Төркем:Үткәргечләр
Төркем:Математик бүленешләр
Төркем:Квант механикасы
Төркем:Ихтималлык теориясе
Төркем:Статистик физика