Гыймад Нугайбәк

Гыйбад Нугайбәк (Нугайбик, 1881 – 1943) – тел галиме, журналист.

Тәрҗемәи хәл
Гыймадетдин Шәрифҗан улы Нугайбәк Сарытау губернасы Күзнәй өязе Черкели авылында игенче гаиләсендә туган. Авылда башлангыч белем алгач, 1893 елны Казандагы “Мөхәммәдия” мәдрәсәсенә укырга керә. Анда ул Галимҗан Барудиның яраткан шәкерте була. “Мөхәммәдия”не тәмамлагач, шунда ук укытучы булып кала, бер үк вакытта әдәби тел, алфавит һәм  мәсьәләләре буенча гыйльми тикшеренү эшләре дә алып бара.

1910 елда ул татар телен фәнни юнәлештә ничек тикшерергә, өйрәтергә дигән фикерләрен бәян иткән “Башлангыч”, 1911 елда “Төрлек”, 1912 елда “Сагынмалык” исемле әсәрләрен яза. Галим татар тел белеме терминологиясен милли җирлектә корырга, ягъни татар теленең сузык авазлар системасын Каюм Насыйри тәкъдим иткән рәвештә өйрәнергә кирәк дигән фикерне алга сөрә һ.б.

Ул корректор, тәрҗемәче буларак 1912 елдан Кояш газетасында, 1917 елдан — «Кызыл байрак» гәзитендә, 1918-1920 елларда Эчке Россия мөселманнары эшләре комитеты орфографик комиссиясендә, 1924 елдан — Татарстан китап нәшриятында эшли.
1926 елдан Яңалиф комитетында хезмәттәшлек итә. 1938 – 1940 елларда сүзлекләр төзү белән шөгыльләнә.

 Хезмәтләре 
 «Башлангыч» 
1911 елда басылган. Бу китап үзенең эчтәлеге белән Нугайбәкнең татар әдәби телендәге демократик юнәлешне яклап чыккан декларациясе була. Г. Нугайбәк, «Татар теле — тамырым, ыруым теле» дигән тезисны күтәреп, милләтчеләрнең «чыгтай теле», «күплек тел» дип чүбек чәйнәүләренә каршы чыга. Татар әдәби телен үз байлыгы хисабына төзү фикерен алга сөрә. Аның «татарча гына» дигән тезисы гарәпчелек, фарсычылык, төрекчелек, чыгтайчылык тенденцияләренә каршы куелган була. Китапта 3 мөһим мәсьәлә куела: татар телендә сузык авазлар мәсьәләсе, сүзләрнең язылу принциплары, тел фәнендәге терминнарның кайдан алынырга тиешлеге мәсьәләсе.

 «Төрлек» 
«Төрлек»тә татар теленең авазлар классификациясе бирелә. сузыкларның калын һәм нечкә бүленешләрен аныклый. «Төрлек»тәге терминнар ике төркемгә бүленәләр: турыдын-туры татарча иҗат ителгән терминнар һәм рус теле белемендәге терминнарны калькалау юлы белән ясалганнар.

 «Сагынмалык» 
1912 елда нәшер ителгән җыентык.

Чыганак
 http://intertat-tatar.blogspot.ru/2011/03/26.html

 Әдәбият 
 Мәшһүр татар галимнәре. Казан: ТКН, 2011.ISBN 978-5-298-02090-9

Төркем:Татар тел галимнәре
Төркем:Татар теле галимнәре
Төркем:«Мөхәммәдия» (Казан) мәдрәсәсен тәмамлаучылар