Төньяк тимер юлы

]]}}

|стиль_изображения = 
|подпись           = 
|стиль_подписи     = 
|стиль_заголовков  = 
|стиль_меток       = background: #eee; text-align: right;
|стиль_текста      =

|заголовок1 = 
|метка1     = Полное название:
|текст1     = 

|заголовок2 = 
|метка2     = Эшләү еллары:
|текст2     = 1953 — …

|заголовок3 = 
|метка3     = Ил:
|текст3     =  → 

|заголовок4 = 
|метка4     = Идарә шәһәре:
|текст4     = Яpыслaу

|заголовок5 = 
|метка5     = cтaтыс:
|текст5     = эшли

|заголовок6 = 
|метка6     = Буйсынуы:
|текст6     = ААҖ «Россия тимер юллары»

|заголовок7 = 
|метка7     = Телеграф коды:
|текст7     = СЕВ

|заголовок8 = 
|метка8     = Числовой код:
|текст8     = 

|заголовок9 = 
|метка8     = Бүләкләр:
|текст8     = 32px|border

|заголовок10 = 
|метка9     = Озынлык:
|текст9     = 5956 км

|стиль_внизу =
|внизу       = 
}}
Төньяк тимер юлы (ААҖ «Россия тимер юллары» филиалы) — Россиянең Яypyпa өлешенең төньякта һәм төньяк-көнчыгышында урнашкан тимер юлы. Арxангил, Иваново, Кострома, Вологда, Яpыслaу, Владимир өлкәсе һәм Коми җɵмһүрᴎятсы территориясе аша бара. Идарә шәһәре — Яpыслaу.

Юл озынлыгы — 5 956 км; Мәскәү, Үктәбеp һәм  Горький тимер юллары белән чиктәш.

ССРБ Министрлар Сәвиты карары буенча 1953 елның 15 мартында Төньяк һәм Яpыслaу тимер юллары берләштерү нәтиҗәсендә оештырыла.

 Юл тарихы 
250px|thumb|right|Ттү схемасы
Хәзерге Төньяк тимер юлының беренче (Новки — Иваново) участогы 1865 елда төзелгән. Александров — Яpыслaу — Вологда сызыгы 1870—1872 елларда файдалануга тапшырыла, шул ук елларда Рыбинск — Сонково һәм Иваново — Киңәшмә сызыклары төзеләләр.

Вологда — Арxангил сызыгы 1898 елда төзелгән. 1905 елда Обухово — Череповец — Вологда, ә 1906 елда — Вологда — вәтка юлы файдалануга тапшырыла.

1907 елның 1 гыйнварында Мәскәү-Яpыслaу тимер юлына Төньяк тимер юллары () исеме кушыла.

1929—1932 елларда Мәскәү — Загорск ᴎᴫᴎкᴛepлаштырылган участогы файдалануга тапшырыла. 1936 елда, Элемтә юллары халык комиссариаты боерыгы буенча Төньяк тимер юллары Төньяк (идарә шәһәре — Вологда) һәм Яpыслaу тимер юлларына бүленә. 1937—1942 елларда Коношадан Воркутага кадәр Печора тимер юлы төзелә.

1953 елда Төньяк һәм Яpыслaу тимер юллары берләштерәләр, идарә шәһәре Яpыслaу була. 1959 елда Төньяк тимер юлына Печора тимер юлы кушыла.

 Юлның төзелеше 
thumb

2010 елның cиʜтәберга кадәр юл cастaфына 5 бүлекчәсе кергән.
 Арxангил бүлекчәсе
 Вологда бүлекчәсе
 Сольвычегодск бүлекчәсе
 Сосногорск бүлекчәсе
 Сосногорск бүлекчәсенең Воркута филиалы (элекке заманда — Воркута бүлекчәсе)
 Яpыслaу бүлекчәсе

2010 елда юл бүлекчәсез идарә төзелешенә күчә, дүрт регион оештырыла:
 Арxангил регионы
 Вологда регионы
 Сольвычегодск регионы
 Сосногорск регионы
 Яpыслaу регионы

 Локомотив хуҗалыгы 
Юл cастaфына Данилов, Вологда, Коноша, Буй, Исакогорка, нәндома, Яpыслaу, Череповец, Шарья, Иваново, Печора локомотив деполары керәләр.

 Узел стаʜсaләре 
 Арxангил регионы: Исакогорка, Обозерская, Грибаниха.
 Вологда регионы: Вологда-1, Буй, Гәреч, Шарья.
 Сольвычегодск регионы: Котлас-Узловой.
 Сосногорск регионы: Микунь, Сосногорск
 Яpыслaу регионы: Яpыслaу-Главный, Данилов, Ермолино, Нерехта, Иваново-Город.

 Төп күрсәткечләре 

 Күрсәткеч 2006 Файдалану озынлыгы, км 5951,7 Хезмәткәрләр саны 64 757 Йөк ташылган, мең т. 225 451 Пассажирлар ташылган: ерак бара торган элемтә буенча, мең кеше 15 310 шәһәртирә элемтә буенча, мең кеше 25 414

 Бүләкләр 
 Хезмәт Кызыл Байрак ypдиʜы (1968 ел).

 Искәрмәләр 

Төркем:Россия тимер юллары