Петрозаводск

Петрозаводск (, , , ) — Россиядә шәһәр, Карелия Республикасының башкаласы.

Халык саны — 263 540 кеше.

 География 
Петрозаводск Онега күленең Петрозаводск култыгында, Мәскәүдән 924 километр төньяктарак, Санкт-Петербургдан 438 километр төньяк-көнчыгыштарак урнаша.

Шәһәрнең иң биек ноктасы — Кукковка тавы (197 м).

Октябрь тимер юлының Петрозаводск станциясе. Петрозаводск аша М18 «Кола» (Санкт-Петербург — Мурманск — Норвегия), А133 (Петрозаводск — Суоярви), Р119 (Петрозаводск — Вознесенье — Оштинский погост) автоюллар баралар.

«Петрозаводск» (Бесовец) аэропорты.

Кировтан эре шәһәрләр кадәр ераклыгы (автоюллар буенча) Оулу ~ 788 кмМурманск ~ 934 кмБеломорск ~ 368 кмАрхангельск ~ 978 км Һелсинки ~ 695 км Тампере ~ 392 км200px|center|Роза ветровКотлас ~ 1085 кмСыктывкар ~ 1411 кмОлонец ~ 153 кмСанкт-Петербург ~ 438 кмТихвин ~ 361 кмМәскәү ~ 1007 кмВологда ~ 576 кмТүбән Новгород ~ 1141 км 

 Сәгать поясы 

Петрозаводск һәм Карелия халыкара стандарт буенча Moscow Time Zone (MSK/MSD) сәгать поясында урнаша. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +4:00 гә тигез.

 Климат 
Климат — диңгез климаты сыйфатлары белән уртача континенталь. Елда айларның иң салкыны — гыйнвар (уртача −9,3 °C), иң җылысы — июль (уртача 17,0 °C). Елның урта җил тизлеге — 2,8 м/с, һава дымлылыгы — 80%.

Гидрография
Шәһәр Онега күленең Петрозаводск култыгы, Немец култыгы, Заяц култыгы ярыныда урнашкан. Шәһәрнең бер өлеше Онега күленең үзәк өлешендә урнашкан. Петрозаводск елгасы һәм каналлары системасы буенча Балтика, Ак, Баренцево, Каспий һәм Кара диңгезләргә чыгу мөмкинлеге бар, бу аны биш диңгез портында ясый. Шәһәр читендә күлләр бар: Денное, Карьер, Ламба, Логмозеро һәм Дүртверстное. Логмозеро һәм Онеж күлләре салам суы белән тоташтырылган.

Шәһәр территориясе аша берничә елгалар үтә: Лососинка, Неглинка, Томица, кече һәм зур елгалар.

Шәһәр территориясендә 100гә якын чишмә эшли. Аларның бер өлеше («Сулажгорский», «Онежский»,, «Трудовые резервы» («Әйләнеч»), «Вольной», «Неглинский», Курган өязендә чишмәләр, урман проспектында чишмәләр) Петрозаводскида яшәүчеләр тарафыннан актив була. Шәһәрнең көньяк өлешендә урнашкан 12 чишмәнең 12 ачкычы (хәзер төп урам) һәм бистә (хәзер — торак район) исемен алды.
 Тарих 
200px|thumb|right|Петрозаводск, 1915 ел.
Петрозаводск Пётр I указы буенча 1703 елда тимер ясау һәм пушка һәм металл кою заводы янындагы бистә буларак Шуйский Завод исеме астында нигезләнә.

1777 елда шәһәр статусын ала һәм Новгород наместниклыгының Петрозаводск өязе үзәге була. 1781—1784 елларда Петербург губернасы соствында.

1784 елдан — Олонец  (1801 елдан — Олонец губернасы) үзәге.

1856 елда Петрозаводскида 7 чиркәү, 862 йорт һәм 57 лавка (кибет) булган.

1861 елда Санкт-Петербург белән  парахут элемтәсе урнаштырыла. 1916 елда Петрозаводск аша Петроград — Романов-на-Мурмане тимер юлы төзелә.

XIX — XX гасырның башында Петрозаводск сәяси сөрген урыны буларак таныш.

1920 елдан — Карел эшчеләр коммунасы үзәге, 1923—1940 һәм 1956—1991 елларда — Карел Автономияле Совет Социалистик Республикасының башкаласы; 1940—1956 елларда — Карел-Фин Совет Социалистик Республикасының башкаласы.

Бөек Ватан сугышы барышында, 1941 елның 2 октябрьдә, фин гаскәрләре Петрозаводскны басып алалар. Оккупацон хакимияте шәһәргә Әәнслинна () исемен кушылалар. 1941—1944 елларда Петрозаводск территориясендә 6 концентрацион лагерь оештырыла. Кызыл Армия шәһәрне Выборг-Петрозаводск операциясе нәтиҗәсендә 1944 елның 28 июнендә азат итә.

1977 елда шәһәр составына Соломенное шәһәр тибындагы бистәсе кертелә.

1972 елда районнарга бүленеш индерелә; 1988 елда ул юкка чыгарыла.

 Халык 
 1811http://www.mojgorod.ru/kirovsk_obl/kirov/index.html  1840Статистические таблицы о состоянии городов Российской империи, 1840   1856  1897http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=948  1913  1926  1931  1939   19591959 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны  19701970 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны  19791979 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны  19891989 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны  20022002 елгы Бөтенроссия җанисәбе. РФ, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны  2010 ~4 700  6 652  ~10 100  15 222  ~16 200  ~26 000  ~37 600  ~69 700  135 256  184 481  234 103  269 485  266 160  263 540

 Халык саны 

 Милли состав 
 Милләт  2002 20102010 ел сан алу базасы руслар  81,8%86,3% кареллар  5,1%4,0% белоруслар  2,7%2,0% финнар  2,8%1,8% украиннар  2,3%1,7% вепслар  1,0%0,8%
Шәһәрдә Карелия карелларның 20% өлеше һәм Россия вепсларның 25% өлеше тора.

 Икътисад 
Икътисадның төп тармаклары: машиналар төзү, металл эшкәртү, урман һәм агач эшкәртү, җиңел, азык-төлек һәм полиграфия сәнәгате, төзү материаллары сәнәгате.

 Югары уку йортлары 
 Петрозаводск дәүләт университеты
 Карел дәүләт педагогика университеты
  филиалы
 Мәскәү халыкара хокук һәм икътисад институтының филиалы
 Санкт-Петербург хокук институтының филиалы
һ.б. югары уку йортлары.

 Галерея 

 Искәрмәләр 

*
Төркем:Россия субъектлары башкалалары