Сарапул

Сарапул — Удмуртиянең көньяк-көнчыгышында урнашкан шәһәр, 1991 елга кадәр Сарапул районның административ үзәге.

 География 
Сарапул Чулман елгасы буенда, Ижаудан 66 километрга көньяк-көнчыгышрак урнаша.
Сарапулдан башка шәһәрләр кадәр ераклыгы (автоюллар буенча)Ижау ~ 62 кмКиров ~ 477 кмВоткинск ~ 81 кмПермь ~ 303 кмМожга ~ 124 км100px|center|Җилләр розасыЯңавыл ~ 106 кмЯр Чаллы ~ 213 кмКазан ~ 407 кмЫрынбур ~ 776 кмКамбарка ~ 29 кмУфа ~ 420 км

 Климат 
Бу төбәктә климат уртача континенталь. Уртача еллык температура — +3,4 °C, һава дымлылыгы — 69,7 %.

 Этимология 
Сарапул исем чыгышның ике версия бар: 
 чуаш (яки болгар): (сара-пула — сары/чибәр балык)
 төрки: (сара-пула — сары тәңкә)

 Тарих 
Сарапул елгасы - 1596 елда, ә Вознесенское авылы 1621 елда беренче тапкыр телгә ала («село Вознесенское, что на Сарапуле»Справочник по административно-территориальному делению Удмуртии. Ижевск. 1995 год. Стр.176. ISBN 5-7659-0425-4). 1780 елда шәһәр статусын ала, Сарапул өязенең үзәге була. Шул вакыттан бирле архитектура планнары буенча төзелә; шәһәр территориясендә ике монастырь һәм 33 чиркәү бар. Кайбер биналарны әсирлеккә эләккән француз солдатлары төзегән.

1923—1934 елларда Сарапул округы Урал өлкәсенең үзәге булган. 1934— 937 елларда Киров крае (өлкәсе) составында булган. 1937 елда Удмурт АССР составына кертелгән.

1981 елда шәһәрнең 12 нче мәктәбендә, ССРБ тарихында беренче тапкыр буларак, заложниклар алу булды. Заложникларны азат итү операциясендә ССРБ Дәүләт иминлеге комитетының "Альфа" бүлекчәсеннән гаскәриләр катнашты.http://www.agentura.ru/dossier/russia/fsb/structure/specnaz/

1992 елда шәһәр составына Симониха ШТБ-се кертелә.

 Халык 
1840Статистические таблицы о состоянии городов Российской империи, 1840  1897http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_gub_97.php?reg=10  1926http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus59_reg2.php  1939  1959  1970http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus70_reg2.php  1979http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus79_reg2.php  1989http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus89_reg2.php  2002http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus02_reg2.php  2010 5 205 20 550  ~25 000  ~42 200  68 741  97 020  106 649  110 381  103 141  101 381

 Милли состав 
 Милләт  2002 2010 руслар  82,4%84,2% татарлар  9,2%9,0% арлар  3,4%3,1%

 Мәгариф 
32 балалар бакчасы, 11 мәктәп, 2 лицей, 2 башлангыч мәктәп, 2 коррекция мәктәбе, прогимназия, мәктәп-интернат.

Сарапул азык-төлек сәнәгате техникумы, педагогия колледжы, 4 ПТУ. Удмурт дәүләт университетының филиалы бар.
 Дин 
200px|thumb|right|Сарапул үзәк мәчете
200px|thumb|right|Элеконд микрорайоны мәчете
Православие
Ислам
 Сарапул үзәк мәчете
 Элеконд микрорайоны мәчете

 Массакүләм мәгълүмат чаралары 
 Газеталар, интернет-басмалар 
 «Красное Прикамье» (1919 елдан бастырып чыгарыла)
 Sarapul.Ru сайты (2002 елдан бастырып чыгарыла)
 Заводская литражка (2007 елдан бастырып чыгарыла)
 «Фортуна» газетасы
 «СОВЕТник» газетасы
 «Сарапул» газетасы

 Телеканаллар 
 Первый канал
 Россия 1 + гтрк Удмуртия
 ТНТ + 5 океан
 Рен + Центр-Сарапул
 Пятый + Моя Удмуртия
 ТВЦ + ТВС
 Перец
 НТВ

 Радио 
 Европа плюс (98,9 МГц и 106,5 МГц)
 Радио Моя Удмуртия (99,4 МГц)
 Русское Радио (100,3 МГц)
 DFM (101,6 МГц)
 Ретро FM (102,1 МГц и 107,1 МГц)
 Авторадио-Сарапул (104,0 МГц)
 Юмор ФМ (106,3 МГц)

 Интернет-провайдерлар 
 РостКом
 Ростелеком Волга
 Девятый узел
 Ойл-Телеком
 MTC
 МегаФон
 Скай Линк
 Билайн
 Теле2

 Сарапул белән бәйле шәхесләр 
 Надежда Дурова — Россия армиясендә беренче хатын-офицер ("кавалерст-девица")
 Игнатий Гаврилов — удмурт шагыйре.
 Алла Верещагина — сәнгать белгече.
 Алексей Ильинский — геоботаник.
 Евгений Кычанов — тарихчы.
 Татарлар 
 Зөлфия Камалова - Австралиядә иҗат итүче җырчы, Татарстанның атказанган артисты (2012).

 Фотогалерея 

 Искәрмәләр 

Төркем:Удмуртия шәһәрләре
Төркем:Сарапул