Нократ губернасы

Вятка губернасы, яки Вәтке губернасыМилләттәшләр энциклопедиясендә мәкаләДинә Йосыпова Татарстан тарихы: ТАССРның беренче этнографик картасы нинди булган?/Татар-Информ (, ) — Россия империясенең административ берәмлеге. 1796 елда Вятка калгайлыгыннан чыккан. Элекке Вятка губернасы территориясендә хәзерге Удмуртиянең һәм Киров өлкәсенең зур өлешләре урнаша.

 География 

 Чиктәшлек (1914 елына) 
 Як  Губерния Көньяк  Казан губернасы Көньяк-көнчыгыш  Уфа губернасы Көнчыгыш  Пермь губернасы Төньяк-көнбатыш  Вологда губернасы Көньяк-көнбатыш  Түбән Новгород губернасы Көнбатыш  Кострома губернасы

 Тарих 

 Алтарих 
1708—1710 елларда Петр I илне җиде губернасына бүлгән. Вятка иле Казан, Себер һәм Архангельск губерналары арсында бүленгән; Себер губернасына аның төп өлеше кергән.

Реформа буенча, Себер губернасын үзәге Тубыл иде, ләкин беренче Себер губернаторы Вятканы яхшырак күргән. 1711—1715 елларда Вятка Себер губернаның хакыйкый үзәге иде.

Яңа реформа буенча, Себер губернасы эчендә өч (Вятка, Саликам һәм Тубыл) провинция барлыкка килгән. Вятка провинциясе эченә җиде дистрикт барлыкка килгән. 1721 елда Көңгер дистрикты Саликам провинциясе составына тапшырылган.

1780 елгы административ реформа буенча, Вятка провинциясе һәм Казан губернасының көньяк өязләре Вятка калгайлыгына берләштерелгәннәр.

 XVIII гасыр 
1796 елда Вятка губернасы барлыкка килә.

 XX гасыр 
1918 елда Советск өязе барлыкка килә.

1919 елда Төньяк Нократ тау округы барлыкка, ләкин ел үткәч, ул юкка чыкты.

1920 елда Алабуга, Сарапул, һәм Глазов өязләре, шулай ук Малмыж, Өрҗем, һәм Яраң өязләре Пермь губернасы, Татарстан АССРга, Вәтәк АӨ һәм Мари АӨ составына тапшырылганнар.

1921 елда Омутниск өязе барлыкка килә.

1923 елда Орлов өязе исемен Халтурин өязенә исемен алыштырды.

1924 елда Советск өязе, ә 1928 елда — Өрҗем өязе юкка чыгарла.

1929 елда Вятка губернасы юкка чыгарыла, ә аның территориясе Түбән Новгород өлкәсе составына керә.

 Административ бүленеше 
1775 елда барлыкка килгән Вятка  башта 13 өязгә (Вятка, Орлов, Глазов, Сарапул, Алабуга, Слободской, Кайгород, Өрҗем, Котельнич, Царевосанчурск, Малмыж, Яраң һәм Нулин) бүленгән. 1796 елда, Кайгород һәм Царёвосанчурск өязләр юкка чыгарылганнар.

 № Өяз Өязнең үзәге Мәйдан, кв. чакрымларда Халык саны, кеше 1 Вятка өязе Вятка  (25 008 кеше)5224,1192 208 2 Глазов өязе Глазов  (3 509 кеше)25 166,3368 567 3 Алабуга өязе Алабуга  (9 674 кеше)7729,0241 005 4 Котельнич өязе Котельнич  (4 240 кеше)10 066,6276 749 5 Малмыж өязе Малмыж  (3 165 кеше)14 651,0280 427 6 Нулин өязе Нулин  (4 764 кеше)5806,1180 707 7 Орлов өязе Орлов  (3 256 кеше)12 974,2213 479 8 Сарапул өязе Сарапул  (21 398 кеше)13 108,1408 058 9 Слободской өязе Слободской  (10 051 кеше)24 092,2213 650 10 Өрҗем өязе Өрҗем  (4 413 кеше)10 174,0289 188 11 Яраң өязе Яраң  (4 808 кеше)11 519,0366 773

 Халык 
 Уезды Халык саны руслар арлар чирмешләр татарлар коми-пермяклар башкортлар типтәрләр Губерния, тулаем алганда 3030831 77,4% 12,5% 4,8% 4,1% … … … Вятка 192208 99,5% … … … … … … Глазов 368587 54,7% 41,6% … 2,1% 1,5% … … Алабуга 241005 53,3% 21,9% 3,1% 16,3% … 3,7% 1,7% Котельнич 276749 99,7% … … … … … … Малмыж 280427 53,8% 23,8% 3,7% 18,6% … … … Нулин 180707 99,9% … … … … … … Орлов 213479 97,6% … … … 2,4% … … Сарапул 408058 71,3% 24,0% … 1,8% … 1,2% … Слободской 213650 95,0% 2,9% … 2,0% … … … Өрҗем 289188 69,5% … 25,3% 4,8% … … … Яраң 366773 86,0% … 13,9% … … … …

Еллар буенча халык саныРоссия: Полное географическое описание нашего отечества: Настольная и дорожная книга. Том 5. Урал и Приуралье/ Под ред. В. П. Семенова-Тян-Шанского; Под общим руководством П. П. Семенова-Тян-Шанского и академика В. И. Ламанского.:

 Ел 1851 1858 1897 1910 Халык саны 1 818 752 2 123 904 3 082 788 3 747 000

 Губернаның җитәкчелеге 

 Генрал-губернаторлар 
 Исеме  Алексей Ступишин 1780—1783 Платон Мещерский 1783—1792 Михаил Голенищев-Кутузов 1792—1796

 Наместниклыгынын хакимнәре 
 Исеме  Степан Жихарев 01.01.1780—08.04.1785 Фёдор Желтухин 08.04.1785—01.04.1796 Сергей Зиновьев 01.04.1796—05.09.1798

 Губернаторлар 
 Исеме  Степан Тютчев 05.09.1798—12.04.1800 Алексей Латышев 12.04.1800—08.02.1802 Павел Рунич 08.02.1802—31.08.1804 Василий Болгарский 02.09.1804—15.04.1808 Фёдор Брадке 03.07.1808—23.03.1816 Павел Добринский 23.03.1816—23.12.1824 Андрей Рыхлевский 08.01.1825—24.01.1830 Ефим Ренкевич 24.01.1830—19.03.1834 Кирилл Тюфяев 13.04.1834—29.05.1837 Александр Корнилов 01.06.1837—27.02.1838 Иван Хомутов 27.02.1838—02.10.1840 Александр Мордвинов 10.10.1840—30.08.1842 Аким Середа 06.12.1843—08.04.1851 Николай Семёнов 08.04.1851—22.11.1857 Николай Муравьёв 22.11.1857—06.09.1859 Михаил Клингенберг 06.09.1859—04.01.1863 Владимир Струков 10.01.1863—08.03.1866 Николай Компанейщиков 11.03.1866—14.03.1869 Валерий Чарыков 14.03.1869—05.12.1875 Николай Тройницкий 02.01.1876—13.07.1882 Аполлон Волков 15.07.1882—05.02.1887 Алексей Анисьин 05.02.1887—02.08.1894 Фёдор Трепов 04.08.1894—09.07.1896 Николай Клингенберг 11.07.1896—19.10.1901 Павел Хомутов 19.10.1901—23.12.1904 Алексей Левченко 23.12.1904—10.06.1906 Сергей Горчаков 10.06.1906—27.03.1909 Пётр Камышанский 06.04.1909—02.11.1910 Иван Страховский 02.11.1910—1915 Андрей Чернявский 1915—1916 Николай Руднев 1916—1917

 Искәрмәләр 

Төркем:Удмуртия тарихы
Төркем:Россия империясе губерналары
*