Сарытау губернасы

Сарытау губернасы () — Россия империясе һәм РСФСР составында административ-территориаль берәмлек.

Үзәге — Сарытау шәһәре.

 География 

 Чиктәшлек 
 Як  Губерна/өлкә Төньяк-көнбатыш  Пенза губернасы Төньяк-көнчыгыш  Сембер губернасы Көнчыгыш  Самар губернасы Көньяк-көнчыгыш  Әстерхан губернасы Көньяк-көнбатыш  Дон Гаскәренең өлкәсе Көнбатыш  Тамбов губернасыВоронеж губернасы

 Тарих 
1769 елның 25 декабрендә Әстерхан губернасы составында Сарытау провинциясе оештыра.

1780 елның 11 гыйварында Әстерхан губернаның көньяктагы өязеннән Сарытау  барлыкка килә.

1796 елда Сарытау  юкка чыгарыла, ә 1797 елда Сарытау губернасы барлыкка килә; шул ук елда губернаның өлешләре Тамбов, Түбән Новгород һәм Сембер губерналарын кертелә.

1801 елда губерна составыннан Пенза губернасы аерып чыгарыла.

1802 елда Новохопёрск өязе Воронеж губернага күчә, ә Кара Яр өязе — Әстерхан губернасына күчә.

1835 елда губерна эчендә Николаевск, Новоузенск һәм Царёв өязләре барлыкка киләләр. 1851 елда Царёв өязе Әстерхан губернасына күчкән, Николаевск һәм Новоузенск өязләре Самар губернасына күчәләр.

1918 елда губернаның кисәге Идел буе алманнарының автономияле өлкәсенә кертелә.

1919 елда Камышлы өязенең өлеше (1920 елда кире кайтарылган) һәм Царицын өязе Царицын губернасына кертеләләр. Шул ук елда губерна составына Новоузенск өязенең өлеше кертелә.

1920 елда, Новоузенск өязенең кечерәю нәтиҗәсендә, Дергач һәм Покровск өязләре барлыкка киләләр.

1921 елда, Аткарск өязенең кечерәю нәтиҗәсендә, Елань өязе барлыкка килә.

1922 елда Покровск өязе Идел буе алманнарының автономияле өлкәсенә тапшырыла.

1923 елда Вольск өязе юкка чыгарыла. Шул ук елда Дергач өязе юкка чыгарыла һәм Новоузенск өзяенә кертелә; Елань өязе юкка чыгарыла һәм Аткарск өязенә кертелә.

1928 елның 21 майдагы БҮБК карары нигезендә, Сарытау губернасы юкка чыгарыла, ә аның территория Түбән Идел өлкәсенә кертелә.

 Административ бүленеш 

Сарытау губернаның административ бүленеше (1851-1918):
 № Өяз Өяз шәһәре Мәйдан,  чакрым² Халык саны  (1897), кеше 1 Аткарск өязе Аткарск (7 300 кеше)10 999,8289 813 2 Балашау өязе Балашау (10 309 кеше)10 440,9311 704 3 Вольск өязе Вольск (27 058 кеше)4 939,0184 561 4 Камышлы өязе Камышлы (16 264 кеше)10 911,5307 493 5 Күзнәй өязе Күзнәй (20 473 кеше)4 627,5178 356 6 Петровск өязе Петровск (13 304 кеше)6 509,6222 070 7 Сарытау өязе Сарытау (137 147 кеше)7 018,2332 860 8 Сердобск өязе Сердобск (7 381 кеше)6 477,4224 782 9 Хвалын өязе Хвалын (15 127 кеше)5 525,6192 718 10 Царицын өязе Царицын (55 186 кеше)6 795,3161 472

 Халык 

Туган тел буенча состав (1897 елдагы җанисәп буенча):
Сарытау губернасы (2 405 829 кеше):
 Тел  Кешеләр саны  % рус  1 846 436  76,75 алман  166 528  6,92 украин  149 291  6,21 мордва  123 893  5,15 татар  94 693  3,94 чуаш  14 403  0,60 поляк  2 596  0,11 яһуд  2 527  0,11 белорус  1 371  0,06 башкорт  1 262  0,05 калмык  733  0,03 чегән  589  0,02 латыш  324  0,01 әрмән  168  0,01 башка телләр  1 015  0,04Өязләрдә тел буенча состав:
 Өяз рус алман украин мордва татар чуаш Аткарск 81,2 % 5,1 % 13,4 % … … … Балашау 86,5 % … 13,2 % … … … Вольск 94,5 % … … 1,7 % 1,7 % 1,3 % Камышлы 44,5 % 40,3 % 15,0 % … … … Күзнәй 61,8 % … … 16,0 % 19,8 % 2,2 % Петровск 72,4 % … … 20,0 % 5,6 % … Сарытау 86,2 % 6,7 % 3,0 % 2,4 % … … Сердобск 99,7 % … … … … … Хвалын 56,0 % … … 20,3 % 20,5 % 3,0 % Царицын 87,1 % 2,2 % 7,9 % … 1,1 % …Дини состав:
 Дин  Кешеләр саны  % Православиединәгеләр  2 405 829  84,07 Староверлар  113 710  4,73 Лютераннар  96 958  4,03 Мөселманнар  96 001  3,99 Башка диннәр  76 643  3,19

 Губернаның җитәкчелеге 

 Генерал-губернаторлар 
 Исем  Григорий Потёмкин 1780—1782 Павел Потёмкин 1782—1787 Василий Чертков 10.06.1787—1793

 Наместниклыгының хакимнәре 
 Исем  Иван Поливанов 1781—1787 Илья Нефедьев 1787—1794 Василий Ланской 24.11.1794—12.12.1796

 Губернаторлар 
 Исем  Михаил Гедеонов 05.03.1797—27.04.1797 Василий Ланской 27.04.1797—1802 Пётр Беляков 1802—1808 Алексей Панчулидзев 24.03.1808—15.11.1826 Александр Голицын 17.11.1826—08.08.1830 Виктор Рославец 26.09.1830—26.04.1831 Фёдор Переверзев 14.07.1831—29.11.1835 Александр Степанов 05.12.1835—27.03.1837 Илларион Бибиков 27.03.1837—16.11.1839 Дмитрий Власов 16.11.1839—15.04.1841 Андрей Фаддеев 17.04.1841—12.01.1846 Матвей Кожевников 12.01.1846—25.07.1854 Алексей Игнатьев 28.07.1854—13.05.1861 Егор Барановский 23.06.1861—13.10.1862 Николай Муравьёв 16.11.1862—13.05.1863 Владимир Щербатов 19.05.1863—23.05.1869 Сергей Гагарин 23.05.1869—03.10.1870 Михаил Галкин-Врасский 04.10.1870—23.04.1879 Фёдор Тимирязев 29.06.1879—31.08.1881 Алексей Зубов 31.08.1881—12.03.1887 Андрей Косич 30.05.1887—11.12.1891 Борис Мещерский 20.12.1891—29.04.1901 Александр Энгелһардт 10.08.1901—15.02.1903 Пётр Столыпин 15.02.1903—26.04.1906 Сергей Татищев 13.05.1906—24.01.1911 Пётр Стремоухов 24.01.1911—04.03.1913 Андрей Ширинский-Шихматов 04.03.1913—1915 Сергей Тверской 1915—1917

 Танылган кешеләр 
 Борһан Мансуров - Татарстан АССР Үзәк башкарма комитетының беренче рәисе.

 Искәрмәләр 

Төркем:Россия империясе губерналары