Пенза губернасы

Пенза губернасы () — Россия империясенең һәм РСФСР административ берәмлеге.

Элекке Пенза губернасы территориясендә хәзерге Мордовиянең һәм Пенза өлкәсенең зур өлешләре урнашкан.

 География 

 Чиктәшлек 
 Як  Губерна Төньяк  Түбән Новгород губернасы Көнбатыш  Тамбов губернасы Көньяк  Сарытау губернасы Көнчыгыш   Сембер губернасы

 Тарих 
1780 елда, административ реформа нәтиҗәсендә, Пенза  оеша; аның составына элекке Казан губернаның Пенза провинциясенең территорияләре һәм Воронеж губернасының кисәкләре кертелә.

1796 елда Пенза  Пенза губернасына әйләнә; аның составына Сарытау губернасының өлешләре кертеләләр.

1797 елның 5 мартында губерна юкка чыгарыла, ә аның территориясе Сарытау, Тамбов, Түбән Новгород һәм Сембер губерналар арасында бүленә.

1801 елның 9 сентябрьдә Пенза губернасы торгызыла.

1928 елның 14 маенда, ВЦИК карары нигезендә, Пенза губернасы юкка чыгарыла, аның территориясе Урта Идел өлкәсенә кертелә.

 Административ бүленеш 
1780—1797 елларда Пенза  (1796 елдан — губерна) 13 өязенә бүленгән:

1801—1918 елларда Пенза губернасы 10 өязгә бүленгән:
 № Өяз Өяш шәһәре Мәйдан,  чакрым² Халык саны  (1897), кеше. 1 Городище өязе Городище (3 965 кеше)6 046,7172 602 2 Инсар өязе Инсар (4 244 кеше)3 983,2178 233 3 Керенск өязе Керенск (4 004 кеше)2 376,5106 091 4 Краснослободск өязе Краснослободск (7 381 кеше)3 640,4174 396 5 Мукшы өязе Мукшы (10 044 кеше)2 752,9109 052 6 Наручат өязе НаручатТатар энциклопедиясе. (4 710 кеше)2 295,0118 212 7 Түбән Ламу өязе Түбән Ламу (9 996 кеше)3 174,9153 395 8 Пенза өязе Пенза (59 981 кеше)2 934,5161 983 9 Саранск өязе Сарански (14 584 кеше)2 947,7143 130 10 Чембар өязе Чембар (5 345 кеше)3 977,3153 380

1918 елда Рузаевка өязе барлыкка килә.

1923 елда Спасск өязе Тамбов губернасының составыннан Пенза губернасына тапшырылган.

1925 елның мартында Инсар, Керенск, Мукшы, Наручат, Сарански һәм Темников өязләре юкка чыгарылалар; 1925 елның маенда Рузаевка өязе исемен Саранск өязенә алыштыра.

1926 елда Пенза губернасы 8 өязгә бүленгән.

 № Өяз Үзәге Мәйдан,  км² Халык саныhttp://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_26.php?reg=274  (1926), кеше 1 Беднодемьяновск өязе Беднодемьяновск ш.8 546417 161 2 Городище өязе Городище ш.5 321174 628 3 Краснослободск өязе Краснослободск ш.6 430295 055 4 Түбән Ламу өязе Түбән Ламу ш.4 155197 094 5 Пенза өязе Пенза ш.7 534407 337 6 Рузаевка өязе Рузай ш.4 850227 634 7 Саранск өязе Сарански ш.4 544251 287 8 Чамбар өязе Чамбар ш.4 886238 584

1928 елның 14 маенда Пенза губернасы юкка чыгарыла, ә аның территориясе Урта Идел өлкәсенә кертелә.

 Халык 

Туган тел буенча состав (1897 елдагы җанисәбе буенча):

Пенза губернасы
 Тел  Кешеләр саны  % рус  1 220 080  82,97 мордва  187 862  12,78 татар  58 530  3,98 украин  1 031  0,07 поляк  902  0,06 алман  654  0,04 яһуд  483  0,03 латыш  199  0,05 белорус  160  0,04 башка  573  0,04Пенза шәһәре (59 981 кеше)
 Тел  Кешеләр саны  % рус  57 519  95,50 поляк  598  1,00 татар  387  0,65 яһуд  351  0,59 алман  346  0,58 мордва  224  0,37 украин  186  0,31 латыш  173  0,29 белорус  45  0,08 башка  152  0,25

 Губернаның җитәкчелеге 

 Генерал-губернаторлар 
 Ф. И. О.  Роман Воронцов 31.12.1780—1781 Платон Мещерский 1782—1783 Иван Ребиндер 1783—01.03.1792 Михаил Каховский 1792—1796 Андрей Вяземский 1796—1797

 ның хакимнәре 
 Исем  Иван Ступишин 21.04.1780—13.03.1796 Михаил Гедеонов 13.03.1796—05.03.1797

 Губернаторлар 
 Исем  Филипп Вигель 05.09.1801—30.03.1809 Александр Крыжановский 06.04.1809—18.02.1811 Григорий Голицын 18.02.1811—14.06.1816 Михаил Сперанский 30.08.1816—22.03.1819 Фёдор Лубяновский 22.03.1819—12.02.1831 Панчулидзев Александр 12.02.1831—14.08.1859 Егор Толстой 31.08.1859—06.08.1861 Яков Купреянов 06.08.1861—28.12.1862 Василий Александровский 28.12.1862—03.07.1867 Николай Селиверстов 03.07.1867—15.03.1872 Александр Татищев 05.05.1872—01.01.1887 Аполлон Волков 05.02.1887—21.12.1889 Алексей Горяйнов 02.01.1890—08.06.1895 Пётр Святополк-Мирский 11.06.1895—30.12.1897 Александр Адлерберг 03.01.1898—13.06.1903 Сергей Хвостов 04.07.1903—01.06.1906 Сергей Александровский 01.06.1906—25.01.1907 Иван Кошко 10.02.1907—10.10.1910 Анатолий Лилиенфельд-Тоаль 02.11.1910—29.11.1914 Александр Евреинов 29.11.1914—29.04.1917

 Искәрмәләр 

 Моны да карагыз 
 Пенза өлкәсе
 Мордовия

Төркем:Пенза өлкәсе тарихы
Төркем:Россия империясе губерналары
Төркем:Мордовия тарихы