Яшел Үзән

Яшел Үзән (рус. Зеленодольск) — Россия Федерациясенең шәһәре (1932), 1958 елдан алып, Татарстан Республикасы Яшел Үзән районы административ үзәге, (1990 елга кадәр Татар АССР). "Яшел Үзән муниципаль районы" муниципаль берәмлегенең үзәге.
2014 елның 29 июленнән РФ Хөкүмәте «Об утверждении перечня моногородов»  №1398-р карары (13.05.2016 төз.) буенча Россия Федерациясе аеруча катлаулы социаль-икътисади хәлдәге моношәһәрләр исемлегенә кертелгән.Распоряжение Правительства РФ от 29.07.2014 N 1398-р «Об утверждении перечня моногородов» 
2025 елның 15 гыйнварында Россия Федерациясе Президенты В. В. Путин указы белән шәһәргә «Хезмәт батырлыгы шәһәре» мактаулы исеме бирелгән Яшел Үзәнгә «Хезмәт батырлыгы шәһәре» исеме бирелде. Татар-информ, 15.01.2025.
 География 
 Климат 
 Уртача еллык температура — +3,4 °C
 Уртача еллык җил тизлеге — 3,2 м/с
 Уртача еллык һава дымлылыгы — 69,9%

 Тарих 
XIX гасырда ул Кабачище авылы дип беленгән, аннары аның исеме Паратск затоны булып торган 1928 елдан бирле – Яшел Үзән елга порты 
1932 елда шәһәр статусы бирелде
1938 елдан башлап Яшел Үзән районы үзәге
 Халык 
 1897Населенныя мѣста Россійской Имперіи въ 500 и болѣе жителей. Санктъ-Петербургъ, 1905.  1939http://www.mojgorod.ru/r_tatarstan/mendeleevsk/index.html  19591959 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны  19701970 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны  19791979 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны  19891989 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны  20022002 елгы Бөтенроссия җанисәбе. РФ, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны  20101 090~30 20060 47276 96184 50494 079100 13997 651
=

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 99137 кеше яшиДәүләт статистикасы Федераль хезмәтенең Татарстан Республикасы буенча территориаль органы., шул исәптән:
урыслар — 62,15%,
татарлар — 33,90%,
башка халыклар — 2,03%,
милләтен күрсәтмәүчеләр — 1,92%.

 Милли тәркип 
 Милләт 1939http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_39_ra.php?reg=2381 1970Мустафин М.Р, Хузеев Р.Г. Всё о Татарстане (Экономико-географический справочник). — Казань, 1994  1979  1989  20022010 руслар  74,9%  69,7%  69,2%  67,0%  64,5% 61,6% татарлар  21,5% 26,5%  27,1%  29,1%  32,6%35,4% чуашлар 0,9%  ?%  ?%  1,3%  0,9%0,9%

 Сәнәгать 
 А.М. Горький исемендәге кораб төзү заводы
 Серго исемендәге завод («ПОЗиС» ААҖ)
 Фанер-җиһаз комбинаты
 Фанир заводы
 Шпаллар сеңдерү заводы
 Җиһаз фабрикасы
 Трикотаж фабрикасы
 Тегү фабрикаласы
 Сөт комбинаты
 Икмәк комбинаты
160px|thumb|right|Тарихи-мәдәни мирас музее
160px|thumb|right|Сәнгать галереясы
 Мәгариф 
 Механика көллияте
 Кораб төзелеше техникумы
 Медицина училищесы
 5 нче гимназия
 Мәдәният 
 Тарихи-мәдәни мирас музее
 Сәнгать галереясы
 Музыкаль театр
 Шәһәрдә туган танылган шәхесләр 

 Дилә Барышева (1962), педагог, рәссам-батик ясау остасы, Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре (2017).
 Фәрит Газизуллин (1946), РФ элекке министры, «Газпром» ААҖ директорлар шурасы әгъзасы.
 Рәшит Гыйләҗев (1951), Татарстанның халык рәссамы (2022).
 Рәшит Кәлимуллин (1957), РФ композиторлар берлеге рәисе (2015 елның декабреннән).
 Алсу Фәйзуллина, Габдулла Кариев исемендәге Казан Татар дәүләт яшь тамашачы театры артисты (2008 елдан), Татарстан Республикасы Театр әһелләре берлеге әгъзасы.

 туу Исем әлма-матер һөнәр төре эш урыны Викиҗыентыктагы төркем үлем датасы 1929-01-18 Лидия Белякова Мәскәү дәүләт педагогика университеты табиб Мәскәү дәүләт педагогика университеты   1932-08-21 Иван Зюзюкин Урал дәүләт университеты язучыжурналистбалалар язучысы   2015-01-18 1938-05-12 Владимир Шимко Мәскәү энергетика институты    1998-03-03 1942-06-16 Олег Орлов Санкт-Петербург дәүләт диңгез техник университеты физик Крылов ис. дәүләт фәнни үзәге   1943-12-26 Олег Жадан Мәскәү дәүләт университеты журналист   2001 1944 Ринат Гыйләҗев     2014-11-22 1944-06-19 Илгизәр Вәлиев Казан дәүләт медицина университеты    2018-12-28 1946-09-20 Фәрит Газизуллин  инженер-механик  Farit Gazizullin  1946-11-23 Наталья Мельникова Казан дәүләт консерваториясе пианистуниверситет профессоры Харкау милли сәнгать институтыDnipro Conservatory   1949-11-15 Виталий Бортяков Пирем дәүләт хореография көллияте     1951-07-22 Рәшит Гыйләҗев И. Е. Репин исемендәге Санкт-Петербург сынлы сәнгать, скульптура һәм архитектура институты рәссам  Rashid Gilazov  1952-03-09 Лариса Дядькова Санкт-Петербург дәүләт консерваториясеКазан дәүләт консерваториясе опера җырчысы    1954-12-10 Наил Фәткуллин Казан (Идел буе) федераль университеты автор Казан (Идел буе) федераль университеты   1955-08-21 Евгений Канаев Идел буе дәүләт технология университеты фотограффотокорреспондент «Татарстан яшьләре»Татэнерго Evgeniy Kanaev  1956-01-01 Илдус Заһидуллин  футболчыфутбол тренеры    1957-04-16 Рөстәм Бәйкиев Казан дәүләт медицина университетыКазан (Идел буе) федераль университеты     1957-05-06 Рәшит Кәлимуллин Казан дәүләт консерваториясе композитор  Rashid Kalimullin  1958-06-25 Ольга Гончарова Казан (Идел буе) федераль университеты студент-биологбиолог   2015-10-15 1960-06-21 Ринат Гобәйдуллин  сәясәтчебанкир  Rinat Gubaydullin  1963-04-09 Елена Ушакова А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университетыТомск дәүләт педагогика университеты сәясәтче  Elena Ushakova  1963-09-05 Рөстәм Фәхретдинов  футболчыфутбол тренеры    1966-12-21 Олег Рыльков  серияле үтерүчеtinsmithrapistpedophilerobber    1968-02-22 Әлфия Когогина Казан (Идел буе) федераль университеты сәясәтче  Alfia Kogogina  1970-08-25 Александр Фёдоров  футболчы   2022-01-26 1978-11-03 Антон Бочкарёв Мәскәү дәүләт физик мәдәният академиясе җиңел атлет    1978-11-25 Ольга Кудряшова  биатлонистmilitary athlete    1986-10-14 Анастасия Доценко  чаңгы узышчысы  Anastasia Dotsenko  1987-04-29 Алсу Фәйзуллина Казан музыка көллиятеКазан дәүләт консерваториясеА.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты театр актеры Казан татар дәүләт яшь тамашачылар театры   1989-11-25 Андрей Ларьков  чаңгы узышчысы  Andrey Larkov  1991-03-25 Динә Гарипова  җырчы  Dina Garipova  1995-01-09 Алексей Курзенёв  футболчы    1999-01-06 Даяна Юшкова  чирәмдәге һоккей уйнаучы  Dayana Yushkova  2002-03-17 Тимур Кәримов  алкалы һоккей уйнаучы    2005-03-29 Илья Рожков  футболчы    2005-04-19 Maria Minaeva  спорт гимнасты   

 Искәрмәләр 

 Сылтамалар 

 Шәһәр сайты
  Яндекс.Панорамаларда
 Моны да карагыз 

Төркем:Татарстан шәһәрләре
Төркем:Татарстан район үзәкләре
Төркем:Хезмәт даны шәһәрләре