Красноярск

Красноя́рск, Кызыл Ярhttps://tatkniga.ru/upload/item/1674/preview/5-gilazov-5tom.pdf — Көнчыгыш Себернең иң эре икътисади һәм мәдәни үзәкләрнең берсе, Красноярск крае административ үзәге. Шәһәр Енисей елгасының ике ярларында урнаша.

2019 елда Красноярскида 29нче Кышкы Универсиада үткәрелә.

2021 елның 21 маеннан ― Хезмәт даны шәһәре.

 География 
Красноярск Енисей елгасының ике ярында, урманлы дала зонасында, Көнбатыш Себер тигезлеге, Урта Себер яссы таулыгы һәм Саян таулары тоташкан урынында урнашкан.

Новосибирскидан башка шәһәрләр кадәр ераклыгы (автоюллар буенча)Тум ~ 586 кмХанты-Мансийск ~ 2828 км Лесосибирск ~ 317 кмЕнисейск ~ 354 кмӘчинск ~ 176 кмКемерово ~ 526 кмНовосибирск ~ 785 кмМәскәү ~ 4140 км160px|center|Җилләр розасы Канск ~ 247 кмБратск ~ 896 кмНерюнгри ~ 3082 км Дивногорск ~ 24 кмНовокузнецк ~ 748 кмБарнавыл ~ 1023 кмГорно-Алтайск ~ 1076 кмАбакан ~ 423 км Иркутск ~ 1059 кмУлан-Удэ ~ 1498 км

 Климат 
 Уртача еллык температура — +1,6 °C
 Уртача еллык җил тизлеге — 2,3 м/с
 Уртача еллык һава дымлылыгы — 68%
Бөтен метеокүзәтчелек тарихы буенча иң югары температура 1892 елда тәшкил ителгән — 36,9 °C, иң түбән 1921 елда (−41,9 °C).

 Тарих 
200px|thumb|rightКрасноярск 1628 елда воевода Афанасий Дубенский тарафыннан Кызыл-җар (Кызыл яр) урочищесында Красноярский острог исеме астында нигезләнгән.

Шәһәр статусын Красноярск 1690 елда ала. Каланың тиз үсеше 1735 елда Себер тракты төзелешенә туры килә.

1708 елдан Себер губернасында, 1719 елдан Тубыл провинциясендә, 1724 елдан Енисей провинциясендә. 1764 елдан Иркутск губернасы, 1784 елдан Колыван наместниклыгының өяз шәһәре. 1796-1804 елларда Тубыл губернасы, 1804 елдан Тум губернасы составында. 1822 елдан — Енисей губернасы үзәге.

1856 елда Красноярскда 5 чиркәү, 1045 йорт һәм 144 лавка (кибет) булган.

 Халык 
 1840Статистические таблицы о состоянии городов Российской империи, 1840  1856http://www.mojgorod.ru/krsnjar_kraj/krasnojarsk/  1897http://demoscope.ru/weekly/ssp/emp_lan_97_uezd.php?reg=598  1926  1931  1939   19591959 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны  19701970 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны  19791979 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны  19891989 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны  20022002 елгы Бөтенроссия җанисәбе. РФ, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны  2010 6 888  26 699  ~60 400  ~69 300  ~82 800  ~186 100  412 375  648 113  796 305  912 629  909 341  973 891

Милли состав (2010): руслар — 90,8%, украиннар — 1,7%, татарлар — 1,2%.
 Дин 
200px|thumb|Җәмигъ мәчете
Христианлык
 Православие
 Католик дине
 Протестантлык
 Иске йолачылык
Ислам
 Красноярск крае мөселманнарының бердәм Диния нәзарәте
 Җәмигъ мәчете
Иудаизм
 Синагога
һ.б

 Шәһәрдә туган танылган кешеләр 
 Кристина Андреева — балет биючесе, Татарстанның атказанган артисты.
 Камил Тукаев (1961), театр һәм кино актеры, Россия Федерациясенең халык артисты (2022).

 Шәһәрдә вафат танылган кешеләр 
 Роман Солнцев — язучы.

 Эчке бүленеш 
150px|мини
 Тимер Юл районы
 Киров районы
 Ленин районы
 Октябрь районы
 Свердлов районы
 Совет районы
 Үзәк районы

 Мәгариф 
200px|thumb|right|Себер федераль университетының «А» корпусының бинасы
Красноярскида 147 мәктәп, 22 ПТУ, 16 укуханә, 22 техникум, 29 югары уку йорт бар.
 Югары уку йортлары 
Себер федераль университеты
В. П. Астафьев исемле Красноярск дәүләт педагогика университеты
Красноярск дәүләт аграр университеты
В. Ф. Войно-Ясенецкий исемле Красноярск дәүләт медица университеты
Красноярск музыка һәм театр дәүләт академиясы
М. Ф. Решетнёв исемле Себер дәүләт аэрокосмик университеты
Себер дәүләт технологик университетыСебер юридик институты
Красноярск тимер юл транспорты институты
Көнчыгыш Себер туризм институты
Красноярск дәүләт сәнгать институт
Красноярск иҗтмагый фәннәр институты
Себер эшкуарлык, идарә итү һәм психологии институты
Шуның өстәвенә, шәһәрдә башка югары уку йортларның филиаллары да эшлиләр.

 Красноярск спорты 
 Енисей (футбол клубы, Красноярск) ‎
 Енисей хоккей клубы
Спорт чаралары киләчәктә
2019 Кышкы Универсиада Красноярскида узачак.

 Кардәш шәһәрләр 
  Хэйхэ, Кытай 
  Биньчжоу, Кытай 
  Уротеппа, Таҗикстан 
  Могилёв, Беларус   Су-Сент-Мари, Канада
  Дацин, Кытай
  Харбин, Кытай
  Улан-Батор, Монголия  Самарканд, Үзбәкстан 
  Онеонта, АКШ
  Цицикар, Кытай
  Кремона, Италия  Днепр, Украина
  Унтершлайсхайм, Германия
  Чанчунь, Кытай
  Жилина, Словакия
 Галерея 

 Искәрмәләр 

 Тышкы сылтамалар 
 Красноярск Яндекс. Панорамаларда

Төркем:Красноярск крае шәһәрләре
Төркем:Россия субъектлары башкалалары
Төркем:Хезмәт даны шәһәрләре