Стәрлетамак

Стәрлетамак (, ) шәһәре — зурлыгы буенча Башкортстанның икенче каласы, зур үсеш алган сәнәгать, бай мәдәни-милли мираслы һәм чирек миллионлы Көньяк Уралның шактый зур татар мегаполисы.

Элек 1780—1922 елларда Стәрлетамак өязе, 1919—1922 елларда Россиянең беренче милли автономия — Кече Башкортстан үзәге.
1922—1930 елларда гамәлдә торган Стәрлетамак кантоны үзәге.

1930 елдан бер вакытта Стәрлетамак районының үзәге (составына инми). 1952—1953 елларда гамәлдә торган Стәрлетамак өлкәсе үзәге.

2010 елның 1 гыйнварына 273 394 кеше яшиЕдиный электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — приложение в формате Excel . 2018 елда ― . 2024 елның 1 гыйнварына ― Статистики подсчитали население городов и сёл в Башкирии. ИА «Башинформ», 10.05.2024.

Агыйдел урта агымының уң ярында, Ашказар һәм Стәрле елгалары кушылган җирдә урнашкан. Стәрле сүзе фарсы телендә су дигәнне аңлата. Шәһәр, нигездә, сода чыгару, каучык эшләү белән бөтен ил күләмендә танылган.Ленар Шәех Уфа-Казан арасы. Ничек сукмак саласы? 

 Тарихи мәгълүматлар 
«Стәрлетамак» исемле татар авылы турында беренче мәгълүматлар 1747 елдан килә. Тарихи документларына таянып, 1762 елның 8 маенда үткән 3 нче ревизия (халык санын алу) буенча Юрматы олысы Юлдаш-бәк Котлы җирендә урнашкан татар СтәрлеТамак (борыңгы кәгазьдә нәкъ шулай язылган) авылында ошбу кешеләре яшәгән:
 Казан губернасы Зөя өязенең Ишәй-морза командасын татар Танай Торай авылыннан килгән Уразай Али (яше: 1747 елда — 35 яшь, 1762 елда — 50 яшь), аның хатыны Тимәй морзаның татар Борнаш авылыннан Үлмәс Али ирдән 2 яшькә олырак булган, балалары — 10 яшьле Сәйдаш һәм 8 яшьле Шәрип.
 Казан губернасы Зөя өязе Идрис Тинәй авылында бертуган Уразай (47-62), Сәет (30-45) һәм Илмәт (25-40) Ишкә; Уразайның 2 хатыны, Сәетнең хатыны Хәнифә вә үги малае Али Атна, Илмәтнең 25 яшьтән алып 35 яшькә тиклем 4 хатыны һәм 2 кызыкай булган.
 татар Пүчинкә авылыннан килгән Курамша Уразмәт(32-48) 55 яшьле татар Карлыман авылында туган хатыны Мөкминә Хуҗа һәм аларның өйләнмәгән 29 — яшьлек Бәйрәм малае белән;
 Татар Каргалысы авылыннан булган Сөләт Аймәт, аның сеңеле һәм 36 яшьле сеңеленең ире Йосып Якуп …

1917 елда рус патшасын бәреп төшерүгә кадәр Стәрлетамакта төгәл милли чикләре булган, чөнки татарлар славяннар белән бергә яшәргә теләмәгәннәр. Хәтта русча «мырылдау» (сөйләшү) — искеткеч оятсызлык саналган. Шуңа күрә кала нәкъ 2 кисәктән торган — Татар бистәсе вә христиан (рус белән мукшы) бистәсе Дворянски урамы (хәзер Тынычлык (Мир) урамы) һәм Базар мәйданы (хәзер «Салават» кинотеатры) белән аерылып торган. Дворянски урамыннан Стәрле елгасына кадәр Татарлар яшәгәннәр, Дыуарянскидан Ашказарга тиклем — калганнары. Сайган татар бистәсе Стәрлетамак янында Усман тавына (хәзер «Содовик» стадионы") кадәр торган. Михайловка авылында (1960нчы елларда шәһәргә кушылган) мордва яшәгән. Косяковка авылында (Строймаш бистәсе янында) чуаш халкы яшәгән.

Стәрлетамак татарларында 4 мәхәллә — мөселман җәмгыяте булган. Шуңа күрә, Стәрледә 4 татар мәчете (3 агачтан, 1 — таштан) булган.

1906 елда шәһәрдә китаплар тарату һәм бастыру максатында татар «Каләм» ширкәте оештырыла. 1910 елда Стәрлетамакта Базар мәйданында (Олы Завод урамы — Мәчет урамы почмагында) Татар «Нур» нәшрияте барлыкка килә. Аның директоры Сәйфи әфәнде Фәйзи була. Бу татар нәшриятендә татарча чыккан китаплары: Галимҗан Ибраһим «Татар хатынының язмышы», Сафуан Якшыгол «Башкорт вакыйгалары», Зия Ярмәки «Күрсәтермен!», Зия Үлмәти «Башкорт кәвем җырлары вә бәетләре» һ.б.Стәрлетамак тарихы

 Икътисад 
Стәрлетамак шәһәре сәнәгате бүгенге көнгә химик предприятияләр, станоклар төзү. азык, һәм сәүдә предприятиялардан тора
 Химия заводлары: ААҖ «Синтез-Каучук», ААҖ «Стәрлетамак нефтехимия заводы» (икеседә «ТАУ Нефтехим» кулында), ААҖ «Башкортстан сода компаниясе»(элек аерым торган «Каустик» һәм «Сода» заводлары берләшмәсе) — Башкортстан химиясе кулында, HeidelbergCement-ның цемент заводы, «Авангард» ФКП, «Башпласт» АҖ.
 Башкортстан генерацияләү компаниясенең ике энергия җитештерү предприятияләре: Стәрлетамак, Яңа Стәрлетамак ҖЭҮ
 Авыр сәнәгать предприятиеләре: Стәрлетамак механик заводы, Стәрлетамак вагоннар эшкәртү заводы ААҖ, Кызыл пролетарий ААҖ, Стәрлетамак станокларын эшләүзаводы (эшләп ябылып китә).
 Азык төлек предприятияләр: ААҖ «Стәрлетамак икмәк пешерү комбинаты», АЙ «Стәрлетамак икмәк продуктлары комбинаты»(Элеватор), АЙ Стәрлетамак сөт комбинаты-Алла, Стәрлетамак сыра һәм эчемлекләр чыгару «Шихан» комбинаты (Хейнекен составында) ЯСЕ, Башспирт АЙ-нең Стәрлетамак спирт-аракы комбинаты,СНХЗ-М- ит комбинаты.

 Тарих 
 1919, ноябрь — Iнче Бәләкәй Башкордистанның бәлшәвикләр (РКП(б) конференциясе.
 1919, декабрь — Башкорт сператистлары аерым Башкорт Шурави Республикасы оештыру аркасында Татар — Башкорт Республикасы оештыру турындагы декреты юкка чыга. Шуннан соң аерым Татар Республикасы — Татарстан оештырыла. Уфа губернасы (Стәрлетамак шул исәптә) бәхәсле территория булып кала һәм урындагы референдумнар буенча бүленелергә тиеш иде.
 1919, декабрь — Вәлиулла Мортазин-Иманский җитәкләгән Стәрлетамак татар драма театрына «башкорт» статусы бирелә (хәзер Уфадагы Башкорт дәүләт академия театры), ул биредә 1922 елга кадәр, Уфага күченгәнче уйнады. Башкорт сөйләшендәге язма булдыруына кадәр (1924 елга кадәр) бөтен спектакльләре татарча уйнала.
 1920, июль — I Бәләкәй Башкордистан Шуралар җыены.
 1921, июль — II Бәләкәй Башкордистан Шуралар җыены.
 1922, март — Стәрлетамак татар театры сәхнәсендә Хәбибулла — әфәнде Ибраһим язган «Башмагым» музыкаль комедия беренче тапкыр куела.
 1922, 14 июнь — Уфа губернасы бетерелә һәм аның территориясенең зурлыгы, шул исәптә Стәрлетамак өязе, Бәләкәй Башкордистанга кушыла(Башкорт Шурави Республикасы — БШР). БШРның башкаласы Стәрлетамактан Уфага күчерелә. Бәләкәй Башкордистан Хөкүмәте Уфага күчә. БШРга кушылу турында урындагы референдумнары үткәрелми.
 1922, 10 декабрь — Стәрлетамакка электр уты килә
 1923 — хезмәт кануннары буенча һәм Башоблсовпроф ризалыгы белән БАССРда Ураза бәйрәме, Корбан бәйрәме вә Мәүлид — бәйрәмнәрен — ял көннәре дип игълан итәләр
 1924 — «Фәрман» аэропланы өчен утыру мәйданчыгы ясалган. «Уфа-Стәрлетамак-Уфа» авиарейсы ачыла
 1925 — БАССРда татарларда шәригать вә гадәткә нигезләнгән мөселман мәхкәмәсе(суды) тыелган. Шул вакыттан бөтен мәхкәмәләре Россия — РСФСР кануннарына буйсына.
 1926 — БАССРның ЦИК һәм СНК «башкорт дәүләт теле» сүзләренә карап "урындагы татар теле"н уйларга.
 1927 — Стәрлетамакның татар халкы саны 7 140 кеше тәшкил иткән.
 1930 — Стәрлетамак яңа оештырылган Стәрлетамак районының үзәге.
 1931 — Стәрлетамак якларында татар Ишембай авылы янында карамай чыгара башладылар.
 1932 — Стәрлетамакта эфирга радиотапшырулар чыга башлаган.
 1934 — Куйбышев тимер юлының «Уфа — Стәрлетамак — Ишембай»(177 км) тимер юлы төзелгән.
 1945 — Икенче Дөньяви сугыш беткәннән соң рус өлкәләрдән сәбәп табып күчеп килгәннәрнең күбесе өйгә кайтудан баш тартты.
 1946 — читтән килгән руслар Баязит йортында рус драма театры ачалар.
 1955 — Шәкетауның өчтән бер өлешен юкка чыгарып Стәрлетамак сода заводы 1 млн тонн сода җитештергән.
 1957 — Стәрлетамак ТЭЦы эшли башлаган.
 1958 — Синтетик кaучук(СК) заводын һәм сода-цемент комбинатын төзү дип сәбәп табып Стәрлетамак Бөтен СССР комсомол төзелеше игълан ителгән булган. Шуның аркасында татар Стәрлетамагыбызга маҗара белән яңа сизүләр үз өстенә эзләп эш көче булып Россия, Беларус, Украина һ.б. дан меңнәрләп надан комсомолчылар күчеп киләләр. Шулай итеп Стәрлетамакта ашамлык та кием-салым да торак урыннарын-йортларын төп халкына да җитми башлый.
 1960 — рус өлкәләрдән иммигрантлар күчеп килер өчен Стәрлетамакта 2-заллы «Салават» кинотеатры төзелә.
 1961 — троллейбуслар йөрү өчен юлы эшли башлады. Троллейбус хәрәкәте вакытында барлык язмалар вә игъланнары рус телендә генә бирелә. Шушы хәл каты рәвештә үткәрелгән руслаштыруы турында сөйли.
 1963 — интернационализм һәм «халыклар дуслыгы» дигән булып шәһәрдә яшәгән татарларның бөтен тормыш якларын, берсен дә калдырмыйча, руслаштыру башлана Массакүләм төп(татар) халкының аңында аңлашылган туган телдән шәхси вә җәмәгати яшәештә баш тартырга чакыралар. Урындагы(милли) телләрнең кулланышын ясалма рәвештә тараю сәясәте үткәрелә.
 1964 — Стәрлетамакта бөтен татар мәктәпләре ябыла. Татар укучылары аңлаешлы туган телендә укырга хокугыннан мәхрүм ителгән булган. Өстәмә аларны рус мәктәпләренә күчереп чит (рус) телендә укырга мәҗбүрлиләр.
 1966 — «Искра» рус исемле кинотеатр төзелгән.
 1967 — Икенче Дөньяви сугышында һәлак булган Стәрлетамактагы җәүгир(гаскәр)ләре истәлегенә «Мәңгелек ут» һәйкәле ачылган (рус скульпторы М. — әфәнде Шабалтин юри славян кыяфәтле салдатны сурәтләнгән).
 1972 — Сода — цемент комбинатының тоз суы булдыру цехында вакытыннан алдан 10 млн кубометр тоз суы булдырылган. Шул сәбәптә Шәкетауның җир өсте өлеше бүтенләй юкка чыкты, тауның исе дә калмаган.
 1973 — Латыйп/ов/ (искечә — Бохара) урамы, 47нче йорт адресы буенча урнашкан татар мәчетенә 100 ел тула.
 1981 — Мәскәү(Россия)дән килгән боерыгы буенча бүтенләй кирәк булмаган күн-аяк киеме комбинатын төзүе башалана.
 1982 — Югары төгәллекле станоклар(ВТС) заводы төзелгән.
 1991 — татар гимназиясен ачу планлаштырыла.
 1992 — мэр җитәкләгән шәһәр Хакимияте оештырыла.
 1993 — БРның дәүләт Суверенитеты(мөстәкыйльлеге) турында Декларация игълан ителә. Шул вакыттан башлап Стәрлетамак — БРның республикага буйсындырган үз идарә итүче шәһәре була.
 2001 — Стәрлетамакта 10 ел үткәч рус телендә укытылган татар гимназиясе эшли башлаган.
 2002 — Стәрлетамакта бердән-бер шәһри (җәмәгати) «Мәйдан» татар гәзите ябыла.
 2003 — Латыйп/ов/ (искечә — Бохара) урамы, 47нче йорт адресы буенча урнашкан татар мәчетенә 130 ел тула.
 2004 — Бөтенроссия халык исәбен алуы нәтиҗәләре буенча Стәрлетамакның татар телле халкы саны 80 мең кешегә җиткән. Шул вакытта Стәрлетамакта бер дә татар театры, татар филармониясе, татар гәзите, татар ТВсе, татар радиосы юк. Татар балаларының 75 %ыннан артык аңлаешлы туган татар телен бер нинди формада да өйрәнмиләр. Стәрлетамакта татар укучыларның 100%-ы чит телдә укытыла.
 2005 — Татарстан спонсорлары акчаларына Стәрлетамакның 4 — манаралы «Нур әл—Иман» мәчетен торгызуы башлана (2007 елда ачылган).

 Стәрлетамак урамнары 
 Габдулла Тукай урамы
 Муса Җәлил урамы

 Стәрлетамакның татар урамнары 
Стәрлетамакның татар урамнары турында беренче дөрес хәбәрләре 1858 елда картограф-әфәнде Эгерц төзегән кала картасында нигезләнгән. Стәрлетамакта тагын 20-30нчы вә 50-60нчы елларда күп нинди урамнарның исемнәрен алмаштыруы булган.
 Бакча(Садовая)
 Богдан Хмельницкий: Зират тыкрыгы(1858 елдагы карта буенча) > Верхнеуральский урамы (1890-1920еллар) > Уральский урамы (1920-1954еллар) > Богдан Хмельницкий урамы(1954 елдан башлап)
 Латыйп/ов/: Иске урам (1858 елдагы карта буенча) > Иске Татар урамы > Бохара урамы (1890 ел) > Лотфулла Латыйп/ов/ урамы
 Гафури: Яңавыл урамы > Яңавыл Татар урамы >Мәҗит Гафури урамы(1935 елдан башлап)
 Карл Маркс: Олы Заводский урамы(1858 ел) > Үзәк урам(февраль 1917—1918 еллар) > Карл Маркс урамы(с 1918г.)
 Комсомольская(Комсомол): Чиркәү урамы(1858 ел) > Базар урамы (1917 елдан Базарны 1930нчы елларда күчүенә кадәр) > Пролетарский урамы(1948 елга кадәр) > Комсомольский урамы(1948 елдан комсомолның 30-еллылыгы уңаеннан)
 Коммунарлар: Ярминкә урамы(«каучык/ФизкультАкадемия» стадионы — иске Ярминкә мәйданы булган) > Коммунарлар урамы
 Кутузов: Төрмә тыкрыгы(1858 ел) > Төрмә урамы(1890—1924 еллар) > Азатлык урамы(1924—1946 еллар) > Кутузов (Котдус/ов/) урамы(1946 елдан башлап)
 Мир(Тынычлык): Дворянский урамы (1858 ел) > Гражданский урамы(февраль 1917 — 1920нчы еллар) > Советский урамы (1920нчы еллар — 1937еллар) > Тынычлык урамы (1959 елдан)
 Ногъман/ов/: Шәһәрдән чыгу урамы(1858 ел) > Бүлнис урамы(вакытлы исеме) > Шәһәрдән чыгу урамы > Ногъман/ов/ урамы (1964 елдан)
 Пантелькин: Нагорный урамы > Пантелькин урамы (1967 елдан)
 Пушкин: Красногородский урамы > Пушкин урамы
 Ивлев: Печән урамы > Ивлев урамы(1966 елдан)
 Садовая(Бакча): Соборный тыкрыгы(1858 ел) > Парковый урамы > Садовый (Бакча) урамы
 Сакко һәм Ванцетти: Быковский тыкрыгы (1858 ел) > Миллионный урамы(1900ел) >Сакко һәм Ванцетти урамы
 Советская(Совет): Кече Татар урамы(1858 ел) > Советский(Совет) урамы (1920нчы еллар)
 Тынычлык(Мир)
 Халтурин: Новый(рус) урамы > Ашказар урамы (1858 ел) + Кече Заводский урамы(Стәрледән алып Шәһәрдән чыгу/Ногъман/ов/ урамына кадәр) > Степан Халтурин урамы(1920нчы еллардан)
 Ходайбирде/-ин/: Шафран юлы > Мәчет тыкрыгы(1858 ел) > Мәчет урамы(1890 ел) > Ходайбирде/-ин/ урамы(1925 елдан)
 Шәфи/ев/ урамы: Кырым урамы (1914 ел) > Шәфи/ев/ урамы
 7 Ноябрь: Олы Татар урамы (1858 ел) + Ливәшәү урамы(1858 ел) > 7 Ноябрь урамы(1920нчы еллардан)

 Демография 
1840Статистические таблицы о состоянии городов Российской империи, 1840  1856http://www.mojgorod.ru/r_bashkortst/sterlitamak/ 1877Уфа губернасы торак урыннары исемлеге, 1866 1897http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=1595  1913  1926  1939  19591959 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны  19701970 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны  19791979 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны  19891989 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны  20022002 елгы Бөтенроссия җанисәбе. РФ, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны  20103 496~5 5005 77915 550~20 100~25 000~38 800111 575184 894220 122247 457264 362273 486
 Стәрлетамакта 70 меңләп татар яши, алар халыкның 23 %ын тәшкил итә. Шуның өстәвенә 15 %тан артык башкорт милләте вәкилләре бар.
 руслар — 49 %,
 башкалар — 11 %.

 Мәгариф 
1940 елдан Стәрлетамакның үз югары уку йорты — Зәйнәп Биишева исемендәге Стәрлетамак дәүләт педагогия академиясе бар иде (2012 елдан — Башкорт дәүләт университеты филиалына керә).

Стәрлетамакта 38 гомуми урта мәктәп, гимназия һәм лицей арасында 5нче номерлы татар гимназиясе эшли.

Махсус урта уку йортлар:
 Стәрлетамак политехника көллияте
 Стәрлетамак күппрофильле һөнәри көллияте
 Стәрлетамак физик мәдәният, идарә итү һәм сервис көллияте
 Стәрлетамак төзелеш һәм һөнәри технологияләр көллияте
 Стәрлетамак тармакара көллияте
 Стәрлетамак индустриаль-сәнәгать көллияте
 Стәрлетамак химия-технология көллияте
 Стәрлетамак һөнәри-техник көллияте

 Мәдәният 
 Стәрлетамак дәүләт башкорт драма театры
 Стәрлетамак рус драма театры
 Стәрлетамак филармониясе
 Стәрлетамак дәүләт театр-концерт берләшмәсе (2013 елдан)

 Дин 
200px|thumb|right|Нур әл-Иман мәчете
180px|thumb|right|Мөхәммәтсәлим мәчете
Ислам
 Иске мәчет
 Нур әл-Иман мәчете
 Мөхәммәтсәлим мәчете
Христианлык
 Православие
 Древлеправославие
 Иске йолалык
 Яңа Апостол чиркәве
 Инҗил-лютеран чиркәве
 Христиан-баптистлар чиркәве
 Инҗил христианнары чиркәве
 «Живая вера» Инҗил инануы чиркәве
 Җиденче көн адвентистлары чиркәве
 Әрмән апостол чиркәве
Иудаизм Стерлитамакский район. Статистические сведения о религиозных объединениях.  Религии Башкортостана

 Атаклы кешеләр 
 Гадел Вахитов (1928—2014), нефтьче галим, институт директоры.
 Рәмзия Вәлитева, укытучы, татар "Әлифба"сы авторы (С. Вәгыйзов белән берлектә).
 Ринат Галиев (1955), Россия Федерациясенең Хезмәт Каһарманы (2025).
 Гали Ибраһимов (1919—1989) — язучы, С. Юлаев премиясе лауреаты (1983), Бөек Ватан сугышында катнашкан.
 Рөстәм Сөләйманов (1977―2025), БР Милли симфоник оркестры баш дирижёры (2011—2014). Шәехзадә Бабич премиясе лауреаты.
 Рафаэль Тукаев (1929―1995), 1972―1978 елларда «Татнефть» җитештерү берләшмәсенең «Җәлилнефть» НГДУ башлыгы.
 Исмәгыйль Рәмиев, татар әдәбияты тарихчысы.
 Ләйлә Фәрхетдинова (1961), табиб-терапевт, медицина фәннәре докторы (2008), профессор (2016).
 Гали Шамигулов
 Айсылу Юнысова (1951), тарих фәннәре докторы (1997), профессор (1999). РФ (2016) һәм Башкортстанның (1997) атказанган мәдәният хезмәткәре.

 туу Исем әлма-матер һөнәр төре эш урыны үлем датасы үлем урыны 1863-02-14 Petr Samonov Tver cavalry school сынчы  1930  1888 Сергей Зорин  галим  1973 Уфа 1890-10-15 Гали Шамигулов  сәясәтче  1959-11-25 Киев 1895-01-01 Исмәгыйль Рәмиев      1898-11-25 Николай Барышев Кызыл профессура институты сәясәтче  1937-10-30 Мәскәү 1901-02-01 Ишмөхәмәтов Исмәғил Хажиәхмәт улы  химикхимия фәннәре докторы  1971-03-23 Уфа 1902 Khamid Seyfulin И.В. Сталин исемендәге Көнчыгыш хезмәт ияләренең коммунистик университеты тарихчы  1978 Мәскәү 1905-03-07 Aleksey Yermolayev Башкорт дәүләт аграр университеты   1971-11-04 Великие-Луки 1907-01-01 Nikolay Korn  театр актерыкиноактерактёр Товстоногов исемендәге Зур дырам тиятрыRed Torch Theatre 1971-04-04 Санкт-Петербург 1907 Vasily Kuzmin    1943-10-12 Кагарлык районы 1909 Nikolay Chelov Vystrel course   1943-12-09 Киреч 1909-09-12 Aleksandr Vorobyov Томск дәүләт университеты физик Томск политехника университеты 1981-09-03 Томск 1912-06-13 Виктор Самарин Себер дәүләт автомобиль юллары университеты   1979-08-08 Уфа 1913-03-05 Änwär Räximef  агроном  1994-09-17 Уфа 1914-03-29 Рәмзия Вәлитова Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты укытучы Арча педагогика көллияте 2002-10-22  1914-10-22 Michail Petrovitsj Artamonov    1966-02-02 Магнитогорск 1915-04-20 Әмир Кәримов А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты очучы  1976-10-23  1917-06-09 Ivan Danilovitsj Kotsjetov    1943-05-14 ССРБ 1918 Суханов Николай Иванович    1944-05-31 Румыния 1918-01-20 Rudolf Koch Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты химик  1984-08-10  1919-01-16 Гали Ибраһимыв Башкорт дәүләт университеты язучы  1989-11-26 Уфа 1920-09-03 Җәүдәт Мостаев Уфа дәүләт нефть-техника университеты галим  1999-09-18 Уфа 1922-02-02 Юри Ларин    1981-07-27 Уфа 1923-12-12 Grigoriy Grigorevitsj Sjoemeyko М. В. Фрунзе исемендәге хәрби академия офицер Kyiv Higher Tank Engineering School 1977-05-01 Киев 1924-08-04 Пищальников Владислав Тимофеевич      1927-11-22 Александр Филимонов Ишембай нефть көллияте   1999-08-30 Уфа 1928-04-19 Хөсәен Мәҗитев  җырчы  1989-11-03 Уфа 1928-12-31 Гадел Вахитов Уфа дәүләт нефть-техника университеты галим  2014-08-08 Мәскәү 1929-05-01 Рафаэль Тукаев Уфа дәүләт нефть-техника университеты инженер ҖәлилнефтьТатнефтьMangghystaumunaigasKrasnoyarsk International Airport 1995-06-05 Уфа 1930-09-16 Мидхәт Габдуллин    1994-01-15 Казан 1931-04-28 Yunir Urmantsev Мәскәү дәүләт университетының Биология факультеты галим  2016-05-20 Мәскәү 1931-09-20 Юнир Госманыв    2012-08-02 Стәрлетамак 1935 Alevtina Ivanovna Alatorceva  тарихчы  1993 Мәскәү 1938-05-09 Евгений Воронин К.И. Скрябин ис. Мәскәү дәүләт ветеринар медицинасы һәм биотехнология академиясе вирусолог К.И. Скрябин ис. Мәскәү дәүләт ветеринар медицинасы һәм биотехнология академиясе 2013-07-27  1940-12-14 Валерий Николаевич Сергеев  галим    1941-02-02 Raisa Jäälaid  химик    1946-04-26 Jüri Verrev Тарту университеты медицина галиме    1947-05-20 Aleksandr Garbuz Башкорт дәүләт университетыУфа сәнгать училищесы галимуниверситет профессоры    1948-10-28 Миңзада Кирәева  театр актеры    1948-10-28 Valery Baberdin РФ КК Гомумгаскәр академиясенең хәрби мөһәндисләр институты журналист  2003-10-02 Ashuluk 1949-02-01 Вәлитов Зөфәр Зәки улы  шагыйрь    1949-06-27 Старков, Анатолий Михайлович Уфа дәүләт нефть-техника университеты сәясәтче  2011-02-19  1949-08-05 Юрий Морозов (1949) Уфа дәүләт нефть-техника университеты эшмәкәрсәясәтче    1949-08-05 Viktor Slesarev  футболчыфутбол тренеры  2022-07-14 Пермь 1949-10-23 Салават Таймасов Уфа дәүләт нефть-техника университеты галим Башкорт дәүләт университеты   1950-05-16 Ігар Ігаравіч Палівода Рэспубліканская гімназія-каледж пры Беларускай дзяржаўнай акадэміі музыкіБеларус дәүләт музыка академиясе пианисткомпозитор Belarusian State PhilharmonicPesnyary 1996-02-28 Минск 1950-06-13 Igor Yeryomenko Мәскәү дәүләт нәзек химия технологияләре университетыМәскәү физика-техника институты галим РФА гомуми һәм органик химия институты   1950-07-13 Лукьянчикова Любовь Алексеевна Башкорт дәүләт университеты     1950-11-24 Pavel Tatarov Михаил Иванович Глинка исемендәге Түбән Новгород дәүләт консерваториясе җырчы  2016-11-11 Kostroma 1951-04-11 Айсылу Юнысова Санкт-Петербург дәүләт университетының тарих факультеты ислам белгече Башкорт дәүләт университетыРусия Фәннәр академиясенең Уфа фәнни үзәге   1952-05-13 Alexander Ananenkov Башкорт дәүләт университеты эшмәкәр Газпром   1953-08-12 Oleg Anshakov Мәскәү дәүләт педагогика университеты artificial intelligence researcherинформатика өлкәсендә белгеч Россия дәүләт гуманитар университеты   1954-03-30 Абуталіпова Рамзана Асхатівна Башкорт дәүләт университеты галим    1954-04-17 Бикмөхәмәтов Хәлит Абдулсамат улы Уфа дәүләт нефть-техника университеты     1954-07-11 Tatyana Antsiferova  җырчы    1955-01-05 Ринат Галиев Себер федераль университетыКрасноярск дәүләт техника университеты директор    1956-01-12 Илдар Зәбиров      1957-08-10 Гәрәев Вячеслав Юрьевич Уфа фән һәм технологияләр университетының Стәрлетамак филиалы мәктәп укытучысыфилологмәктәп директоры    1959-08-05 Linar Minigajanovitsj Achmetvaliev Заһир Исмәгыйлев исемендәге Уфа дәүләт сәнгать институты актёр Мостай Кәрим исемендәге милли яшьләр театры   1961-01-03 Ләйлә Фәрхетдинова Башкорт дәүләт медицина университеты терапевт    1961-09-12 Viktor Dobrosotsky  икътисадчысәясәтчедәүләт эшлеклесе Федерация Советы   1962-01-07 Ramil Räximef Башкорт дәүләт университеты тарихчы    1963-05-30 Vadim Tsyganov Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС актёрмузыка продюсерыҗыр сүзләрен язучысценаристдизайнершагыйрьрәссамсынчыколлекционерязучы    1964-08-07 Yury Petrov  футболчы    1965-03-04 Viktor Shapovalov Мәскәү авиация институты инженеравтоузышчы    1965-12-12 Олег Матвеев Кубан дәүләт университеты галим Кубан дәүләт университеты   1966-03-28 Vladimir Kulikov Уфа дәүләт нефть-техника университеты   2021-11-04 Уфа 1967-01-11 Төхбәтова Роза Рәшит ҡыҙы Башкорт дәүләт университеты журналист    1967-09-25 Мусин, Альберт Вакилович      1968-06-01 Салават Хәмидуллин Башкорт дәүләт университеты журналист    1968-08-04 Нечвалода Елена Евгеньевна  этнограф    1968-10-17 Dmitry Donskov  баскетболчыкәрҗинтубы териниры    1968-11-19 Сяргей Анатольевіч Іваноў Grodno State Medical University хирург Гомельскі абласны клінічны анкалагічны дыспансерЛячэбны факультэт ГДМУМедыка-дыягнастычны факультэт ГДМУ   1969-12-05 Andrey Pestryayev  боксчы    1972-04-281972-07-21 Aleksey Makurin  спортчыҗиңел атлет    1972-06-02 Дәминев Рөстәм Риф улы Уфа дәүләт нефть-техника университеты галимуниверситет профессоры    1972-08-11 Голов, Олег Евгеньевич Уфа фән һәм технологияләр университетының Стәрлетамак филиалы  Федерация Советы   1975-07-01 Vener Galiev  катнаш көрәш сугышчысыкөрәшчесамбочыpancratiastUnifight    1976-07-21 Tatyana Lebedeva Волгоград дәүләт физик культура академиясе җиңел атлетсәясәтчедәүләт эшлеклесе Федерация Советы   1977-10-05 Рөстәм Сөләйманов Санкт-Петербург дәүләт консерваториясеЗаһир Исмәгыйлев исемендәге Уфа дәүләт сәнгать институты дирижёр  2025-07-19 Ялта 1978-03-12 Svetlana Khabirova Урал дәүләт физкультура университеты авыл атлетикачы    1978-06-04 Сабанов Юрий Викторович  спортчы    1979 Nadezda Rudik  шәркыятьче    1980-05-11 Обрезкова Ольга Константиновна  спортчы    1980-10-25 Andrei Sidyayev  футболчы    1981-07-08 Anton Fedorov  театр режиссерыдраматургактёрсәхнә бизәүчекинорежиссёр    1982-04-14 Larisa Baranova Мәскәү театр институты актёр    1983-03-27 Ирек Зарипов  биатлонист    1985-04-26 Трофимов, Станислав Владимирович  опера җырчысы    1986-02-26 Roman Fayzullin  шагыйрь  2016-04-09 Стәрлетамак 1986-03-03 Radik Iboyan  көрәшчесамбочы    1986-04-26 Ildar Kinyabulatov  веб остасыuser interface designer    1987-01-29 Sergey Afanasyev Россия Федерациясе гадәттән тыш хәлләр министрлыгының Дәүләт янгын сүндерү хезмәтенең Урал институты спортчы    1987-04-26 Igor Kononov  speedway rider    1988-01-08 Артур Вәликәев  футболчы    1988-09-27 Artur Gubaydullin  футболчы    1988-10-20 Anastasiya Ovsyannikova  җиңел атлет    1988-11-28 Artyom Antipov  футболчы    1990-01-30 Anton Anchin  йөзүче    1991-05-24 BadComedian Россия дәүләт сәүдә-икътисад университеты видеоблогертелеалыпбаручыютубчыкинокритиккино белгечетелепродюсер    1991-11-01 Roman Akbashev  футболчы    1992-01-18 Denis Magadiyev  футболчы    1996-08-27 Iuliia Abubiakirova Александр Сергеевич Пушкин исемендәге Ленинград дәүләт университеты җиңел атлет    1997-01-11 Artur Saifutdinov      1997-11-22 Рысаев Дамир Ринат улы  шашист    1998-04-28 Mark Krivorog  футболчы    1998-06-01 Alexandra Soldatova  нәфис гимнастика спортсменыспорт гимнасты    1998-08-04 Roman Lachbaum  speedway rider    1999-07-14 Dmitry Solyannikov  спортчы    20th century Jelena Kulakowa  биатлонист    2001-08-15 Igor Andreyev  футболчы    2005-05-18 Alex T. Wolf Монтана университетыLindenwood UniversityMontana State University журналистязучыэшмәкәртикшеренүчеProfessional Scouter LearnSynergy Education Solutions L.P.LearnSynergy Global InstituteGreater Saint Louis Area Council    Nadezhda Krylova  хокук белгече   
== Искәрмәләр ==

 Сылтамалар 
 Стәрлетамак — татар шәһәре
 Совет муниципальных образований Республики Башкортостан. 
 Стәрлетамак районы рәсми сайты  
 Стәрлетамак сабак бирә

Төркем:Башкортстан шәһәрләре
Төркем:Стәрлетамак районы
Төркем:Башкортстанның район үзәкләре
Төркем:Стәрлетамак