Юпитер иярченнәре

Юпитер иярченнәре — Юпитер планетасының табигый иярченнәре. Бүгенгесе көнгә галимнәргә планетаның 63 иярчене мәгълүм; Кояш системасы планеталары арасында бу иң зур күрсәткеч. Моннан тыш, Юпитерның боҗралар системасы да бар.

Басылып чыккан хезмәтләрдә иярченнәрне шулай ук Юпитер айлары дип тә атыйлар.

1610 елда Галилео Галилей, Юпитерны телескоп аша күзәткән вакытта, иң зур дүрт иярченне — Ио, Европа, Ганимед һәм Каллистоны ача. Аларны хәзер «Галилей иярченнәре» дип атыйлар. Алар якты һәм планетадан шактый ерак орбиталар буенча әйләнәләр, шуңа күрә аларны кыр бинокле аша да күрергә була. Ачышта беренчелекне шулай ук соңрак иярченнәргә грек мифларындагы исемнәрене бирүче алман астрономы Симон Мариус та дәгъвалаган.

Юпитер системасын җир өстеннән күзәтүләр сәбәпле, 1970 еллар ахырында 13 иярчен мәгълүм була. 1979 елда «Вояҗер-1» галәми аппараты, Юпитер тирәсендә очып үтү вакытында, тагын өч иярченне таба.

1999 елдан башлап, яңа буын җир өсте телескоплары аша Юпитерның тагын 47 иярчене ачыла, аларның күпчелеге 2–4 км диаметрлы.

 Номер Исем Сурәт Зурлык (км) Масса (кг) Зур ярымкүчәр(км)(3) Йолдыз елы(көн)(3)(4) Авышлык (°)(5) Эксцентриситет Ачу елы Төркем1XVI Метида  50px|center  60×40×34  ~3,6  127 690(1)  +7h 4m 29s(2)  0,06°  0,00002  1980 Амальтея2XV Адрастея  50px|center  20×16×14  ~2  128 690(1)  +7h 9m 30s(2)  0,03°  0,0015  19793V Амальтея  50px|center  250×146×128  2,08  181 366(1)  +11h 57m 22,67s(2)  0,374°  0,0032  18924XIV Фива  50px|center  116×98×84  ~4,3E  221 889(1)  +16h 11m 17s(2)  1,076°  0,0175  19805I Ио  50px|center  3660,0×3637,4×3630,6  8,9  421 700(1)  +1,769137786(2)  0,050°  0,0041  1610 Галилей иярченнәре6II Европа  50px|center  3121,6  4,8  671 034(1)  +3,551181041(2)  0,471°  0,0094  16107III Ганимед  50px|center  5262,4  1,5E  1 070 412(1)  +7,15455296(2)  0,204°  0,0011  16108IV Каллисто  50px|center  4820,6  1,1  1 882 709(1)  +16,6890184(2)  0,205°  0,0074  16109XVIII Фемисто   8  6,9  7 393 216  +129,87  45,762°  0,2115  1975/2000 Фемисто10XIII Леда   10  1,1  11 187 781  +241,75  27,562°  0,1673  1974 Гималия11VI Гималия   170  6,7  11 451 971  +250,37  30,486°  0,1513  190412X Лиситея   36  6,3  11 740 560  +259,89  27,006°  0,1322  193813VII Элара   86  8,7  11 778 034  +261,14  29,691°  0,1948  190514  S/2000 J 11  4  9,0  12 570 424  +287,93  27,584°  0,2058  200115XLVI Карпо   3  4,5  17 144 873  +458,62  56,001°  0,2735  2003 Карпо16  S/2003 J 12  1  1,5  17 739 539  −482,69  142,680°  0,4449  2003 ?17XXXIV Эвпорие   2  1,5  19 088 434  −538,78  144,694°  0,0960  2002 Ананке18  S/2003 J 3  2  1,5  19 621 780  −561,52  146,363°  0,2507  200319  S/2003 J 18  2  1,5  19 812 577  −569,73  147,401°  0,1569  200320XLII Тельксиное   2  1,5  20 453 753  −597,61  151,292°  0,2684  200421XXXIII Эванте   3  4,5  20 464 854  −598,09  143,409°  0,2000  200222XLV Гелике   4  9,0  20 540 266  −601,40  154,586°  0,1374  200323XXXV Ортозие   2  1,5  20 567 971  −602,62  142,366°  0,2433  200224XXIV Иокасте   5  1,9  20 722 566  −609,43  147,248°  0,2874  200125  S/2003 J 16  2  1,5  20 743 779  −610,36  150,769°  0,3184  200326XXVII Праксидике   7  4,3  20 823 948  −613,90  144,205°  0,1840  200127XXII Гарпалике   4  1,2  21 063 814  −624,54  147,223°  0,2440  200128XL Мнеме   2  1,5  21 129 786  −627,48  149,732°  0,3169  200329XXX Гермиппе   4  9,0  21 182 086  −629,81  151,242°  0,2290  2002 Ананке?30XXIX Тионе   4  9,0  21 405 570  −639,80  147,276°  0,2525  2002Ананке31XII Ананке   28  3,0  21 454 952  −642,02  151,564°  0,3445  195132  S/2003 J 17  2  1,5  22 134 306  −672,75  162,490°  0,2379  2003 Карме33XXXI Этне   3  4,5  22 285 161  −679,64  165,562°  0,3927  200234XXXVII Кале   2  1,5  22 409 207  −685,32  165,378°  0,2011  200235XX Тайгете   5  1,6  22 438 648  −686,67  164,890°  0,3678  200136  S/2003 J 19  2  1,5  22 709 061  −699,12  164,727°  0,1961  200337XXI Халдене   4  7,5  22 713 444  −699,33  167,070°  0,2916  200138  S/2003 J 15  2  1,5  22 720 999  −699,68  141,812°  0,0932  2003 Ананке?39  S/2003 J 10  2  1,5  22 730 813  −700,13  163,813°  0,3438  2003 Карме?40  S/2003 J 23  2  1,5  22 739 654  −700,54  148,849°  0,3930  2004 Пасифе41XXV Эриноме   3  4,5  22 986 266  −711,96  163,737°  0,2552  2001 Карме42XLI Аойде   4  9,0  23 044 175  −714,66  160,482°  0,6011  2003 Пасифе43XLIV Каллихоре   2  1,5  23 111 823  −717,81  164,605°  0,2041  2003 Карме?44XXIII Калике   5  1,9  23 180 773  −721,02  165,505°  0,2139  2001Карме45XI Карме   46  1,3  23 197 992  −721,82  165,047°  0,2342  193846XVII Каллирое   9  8,7  23 214 986  −722,62  139,849°  0,2582  2000 Пасифе47XXXII Эвридоме   3  4,5  23 230 858  −723,36  149,324°  0,3769  2002 Пасифе?48XXXVIII Пазите   2  1,5  23 307 318  −726,93  165,759°  0,3288  2002 Карме49XLVIII Киллене   2  1,5  23 396 269  −731,10  140,148°  0,4115  2003 Пасифе50XLVII Эвкеладе   4  9,0  23 483 694  −735,20  163,996°  0,2828  2003 Карме51  S/2003 J 4  2  1,5  23 570 790  −739,29  147,175°  0,3003  2003Пасифе52VIII Пасифе   60  3,0  23 609 042  −741,09  141,803°  0,3743  190853XXXIX Гегемоне   3  4,5  23 702 511  −745,50  152,506°  0,4077  200354XLIII Архе   3  4,5  23 717 051  −746,19  164,587°  0,1492  2002Карме55XXVI Исоное   4  7,5  23 800 647  −750,13  165,127°  0,1775  200156  S/2003 J 9  1  1,5  23 857 808  −752,84  164,980°  0,2761  200357  S/2003 J 5  4  9,0  23 973 926  −758,34  165,549°  0,3070  200358IX Синопе   38  7,5  24 057 865  −762,33  153,778°  0,2750  1914 Пасифе59XXXVI Спонде   2  1,5  24 252 627  −771,60  154,372°  0,4431  200260XXVIIIАвтоное   4  9,0  24 264 445  −772,17  151,058°  0,3690  200261 XLIX  Коре   2  1,5  23 345 093  −776,02  137,371°  0,1951  200362XIX Мегаклите   5  2,1  24 687 239  −792,44  150,398°  0,3077  200163  S/2003 J 2  2  1,5  30 290 846  −1077,02  153,521°  0,1882  2003 ?