Әлмәт

Әлмәт (, ) — Татарстан шәһәре, Әлмәт районы үзәге. Кама буе, Бөгелмә-Бәләбәй калкулыгындагы сөзәклектә, Зәй елгасының (Кама кушылдыгы) сул як ярында, Әлмәт тимер юл станциясеннән төньяк-көнбатышка таба 16 километрда, Казаннан көньяк-көнчыгышка таба 279 километр ераклыкта урнашкан. Автоюлларның эре төене. Шәһәрдән 10 километр читтә – Бөгелмә–Яр Чаллы–Әгерҗе тимер юлы. Бөгелмә-Бәләбәй калкулыгында урнашкан.
Халкы 159 000 кеше тәшкил итә.
Әлмәт – Татарстанның эре нефть сәнәгате үзәге (Ромашкино нефть һәм газ ятмалары чыганагы). Әлмәт – «Дуслык» магистраль нефтьүткәргеченең, Түбән Новгород, Пермь, Самар һәм башка нефтьүткәргечләрнең башлангыч пункты.
 Тарих 
Әлмәт шәһәре Әлмәт авылы нигезендә барлыкка килә. Әлмәт авылы, «Әлмәт энциклопедиясе» хезмәткәрләре тикшеренүләренә караганда, 1720 елда нигезләнгән. 1930 елдан Әлмәт авылы — Әлмәт районының үзәге. Нефть чыгу белән бәйләнешле рәвештә, 1952 елның март аеннан ул шәһәр тибындагы бистәгә (поселок) әверелә, 1953 елның ноябрь аеннан исә шәһәр статусын ала.

 Халык саны 

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 163512 кеше яшиДәүләт статистикасы Федераль хезмәтенең Татарстан Республикасы буенча территориаль органы., шул исәптән:
татарлар — 52,01%,
урыслар — 36,95%,
башка халыклар — 5,96%,
милләтен күрсәтмәүчеләр — 5,08%.

 Сәнәгать 

нефть чыгаручы сәнәгать
 «Әлмәтнефть» нефть-газ чыгару идарәсе
 «Елховнефть» нефть-газ чыгару идарәсе
 «Ямашнефть» нефть-газ чыгару идарәсе
 В.Д.Шашин исемендәге «Татнефть» ААҖ
 «Татнефтеотдача» ЯАҖ
 «Нефтеконсорциум» ЯАҖ,
 «Татойлгаз» ЯАҖ,

газ эшкәртү
 «Татнефть газ эшкәртү» идарәсе
машина төзелеше һәм металл эшкәртү 
 «АЛНАС» батырма электр насослары заводы» ААҖ 
 «Әлмәт торба заводы» ААҖ 
 «Әлмәт резина техника изделиеләр заводы» ҖЧҖ 
 «Әлмәт тимер-бетон изделиеләр заводы» ААҖ
 «Әлмәт «Радиоприбор» заводы» ААҖ
 «АЗГП» ААҖ» производство-сәүдә фирмасы

җиңел сәнәгать
 «Алсу» оек-оекбаш фабрикасы
азык-төлек сәнәгате 
 Әлмәт сөт комбинаты, «Әлмәт икмәк заводы» ААҖ 

«Акташ кирпеч заводы» ААҖ үзәктән читтәрәк урнашкан. Нефть чыгару районның барлык территориясендә алып барыла.
 Авыл хуҗалыгы  
Әлмәт районында бодай, арыш, арпа, солы, борчак, вика, кукуруз, тары, яшелчәләр үстерелә.
Мөгезле эре терлек, дуңгыз, сарык, атлар, кош-корт, читлектә җәнлекләр (ак төлке, чәшке) асрала.
Авыл хуҗалыгы ширкәтләре 
 «Колшәрип» кошчылык фабрикасы» ҖЧҖ.
Территориядә Әлмәт һәм Кәләй урман хуҗалыклары бар.

 Мәгариф  
 Әлмәт нефть институты
 Әлмәт дәүләт муниципаль хезмәт институты
 Әлмәт сәүдә-икътисад техникумы
 Әлмәт политехника техникумы
 Әлмәт физкультура техникумы
 Әлмәт медицина училищесы
 Ф. З. Яруллин исемендәге музыка училищесы
180px|thumb|right|Туган якны өйрәнү музее
 Мәдәният 
 Театрлар 
 Әлмәт татар дәүләт драма театры
 Әлмәт урам театры
 «Аулак» шәһәрлеләр театры
 Курчак театры
 Язучылар оешмасы 
 Әлмәт язучылар оешмасы
 Музейлар 
 Туган якны өйрәнү музее
 Әлмәт картиналар галереясы
 Һәйкәлләр 
 Габулла Тукай һәйкәле (1967)
 Муса Җәлил һәйкәле
 Дин 
 Православие 
 Әлмәт епархиясе
Казан соборы
Петр һәм Павел чиркәве
 Ислам 
200px|thumb|right|«Нурлы» мәчете
 Р.Фәхретдин мәчете
 «Нурлы» мәчете
 Таш мәчет
 Бигәш мәчете
 Зиннур мәчете
 Нурсала мәчете
 Беренче мәхәллә мәчете
 «Дуслык» мәчете
 Мәдинә мәчете
 Тәскирә мәчете
 Спорт 
 "Нефтяник" хоккей клубы
 "Алнас" футбол клубы
 Шәхесләр 

 Локман Бадыйкшан (1919—2015), язучы.
 Минзаһит Баһаветдинов (1951), спортчы.
 Айвар Билалов (1990), спортчы, тренер, милли көрәш буенча Россиянең спорт мастеры (2014), Татарстан, Россия, дөнья (2015) чемпионы.
 Илгизәр Гайнетдинов (1954), футболчы.
 Сергей Мартынов (1962), инженер-механик, ТР Дәүләт бүләге лауреаты (2008).
 Наил Мәганов (1958), «Татнефть» ГАҖ генераль директоры, «ТАНЕКО» АҖ һәм «ЗЕНИТ» банкы ГАҖ директорлар шурасы рәисе.
 Равил Мәганов (1954―2022), «Лукойл» АҖ беренче башкарма вице-президенты.
 Өлфәт Мәганов (1928—2018), 1953 елдан «Татнефтегеофизика» трестының Әлмәт конторасында өлкән инженер, 1978—1998 елларда Әлмәт геофизика хезмәтләре идарәсе башлыгы.
 Ирек Сафин (1932—2004), медицина фәннәре докторы (1987), профессор (1989). БР атказанган фән эшлеклесе (1999), БР атказанган табибы (1993).
 Гүзәл Хәбетдинова (1969), Әлмәт районы башлыгы (2024 елның 15 ноябреннән). Татарстанның атказанган икътисадчысы.
 Уел Хөсәенов (1949), Яр Чаллының фирка, хуҗалык җитәкчесе.
 Ләйсән Фәйзуллина, Камал театры артисты (2008 елдан). Татарстанның атказанган артисты (2018), «Тантана» премиясе лауреаты (2021).

 туу Исем әлма-матер һөнәр төре эш урыны Викиҗыентыктагы төркем үлем датасы 1892-09-11 Касыйм Шамил Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе     1903-12-10 Барый Йосыпов     1983-03-23 1919-12-12 Локман Бадыйкшан Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты журналист    1927-02-07 Әнвәр Сафиуллин     2020-08-11 1932-01-06 Ирек Баһманов  актёр  Irek Bagmanov 2015-11-22 1933-08-22 Динара Үзбәкова Рязань дәүләт медицина университеты тарихчыбиограффармаколог Рязань дәүләт медицина университеты  2020-10-13 1935-08-27 Илдар Әхсәнов  журналист    1947-05-22 Фәрит Мөхәммәтшин Уфа дәүләт нефть-техника университеты сәясәтчедәүләт эшлеклесе Федерация Советы Farid Mukhametshin  1950-01-14 Ирина Ларочкина Казан (Идел буе) федераль университеты сәясәтчедәүләт эшлеклесе Федерация Советы Irina Larochkina  1950-12-22 Хөсәен Вәлиәхмәтов     2020-01-27 1951-12-10 Минзаһит Баһаветдинов  спортчы   2017-02-13 1952-03-21 Геннадий Макаров Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты фольклорчымузыка белгечеэтнографкомпозитор Казан дәүләт консерваториясеКазан дәүләт мәдәният институтыТатарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Шиһабетдин Мәрҗани исемендәге Тарих институтыТатарстан Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты Gennady Mikhaylovich Makarov  1954-09-25 Равил Мәганов И. М. Губкин исемендә Россия дәүләт нефть һәм газ университеты эшмәкәр  Ravil Maganov 2022-09-01 1954-12-27 Илгизәр Гайнетдинов  футболчымини-футбулчы    1955-04-28 Наил Ибраһимов И. М. Губкин исемендә Россия дәүләт нефть һәм газ университеты     1956-02-12 Марат Йосыпов Казан (Идел буе) федераль университеты биолог    1956-04-14 Мәдинә Тимерҗанова   Татарстан Республикасы Милли китапханәсе   1957-03-11 Владимир Крылов Питырбур дәүләт медицина университеты галимneurosurgeonтабиб Россия медицина университетыН. И. Пирогов исемендәге Россия илкүләм тикшеренү медицина университеты Vladimir Krylov  1957-03-31 Әнвәр Маликов  журналист    1958-06-26 Фоат Комаров Казан (Идел буе) федераль университеты мэрсәясәтче  Fuat Komarov  1958-07-28 Наил Мәганов И. М. Губкин исемендә Россия дәүләт нефть һәм газ университеты  Татнефть Nail Maganov  1959-06-12 Наилә Ахунова Казан дәүләт мәдәният институты язучышагыйрьпрозачыәдәби тәрҗемәче  Nailya Akhunova  1960-06-19 Иван Чернов  спортчы    1963-01-01 Виктор Савельев (1963) Казан (Идел буе) федераль университеты сәясәтче    1963-01-12 Нина Сөмбәтова Назари һәм гамәли телбелем бүлегеРФА тел белеме институты телбелгечдиректоруниверситет профессоры РФА тел белеме институты   1964-06-22 Ринат Хәйров П. А. Столыпин ис. Идел буе идарә итү институты сәясәтче  Rinat Khairov  1965-05-24 Андрей Маркин Ижау дәүләт медицина академиясе сәясәтче  Andrey Markin  1969-11-14 Гүзәл Хәбетдинова Казан (Идел буе) федераль университетыРоссия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясе икътисадчы ТатнефтьӘлмәтнефтьӘлмәт районы   1971-02-08 Andrei Nizamayev  алкалы һоккей уйнаучы    1972-02-09 Rustem Amirov  алкалы һоккей уйнаучы    1980-05-02 Рөстәм Шәнгәрәев  алкалы һоккей уйнаучы    1983-12-30 Альберт Вишняков  алкалы һоккей уйнаучы    1986-06-24 Илназ Сафиуллин Казан дәүләт мәдәният институты җырчы    1987-08-17 Алексей Шляпкин  футболчы    1987-08-19 Рафаэль Хисамов  футболчы    1988-05-25 Константин Майоров  алкалы һоккей уйнаучы    1989-01-31 Артём Лукоянов  алкалы һоккей уйнаучыфутболчы    1989-08-02 Василий Тукранов  алкалы һоккей уйнаучы    1990-06-05 Айвар Билалов Әлмәт дәүләт муниципаль хезмәт институты тренеркөрәшче Әлмәтнефть   1992-02-07 Артур Зәйнетдинов  алкалы һоккей уйнаучы    1992-02-27 Илья Миронов  футболчы Сатурн-МВолгарь-АстраханьЧерноморец   1992-04-03 Артур Әмиров  алкалы һоккей уйнаучы    1992-04-08 Анастасия Ляпушкина  воллейболчы    1992-07-27 Ольга Сосина  алкалы һоккей уйнаучы    1994-01-17 Дамир Галин  алкалы һоккей уйнаучы    1994-05-17 Владимир Клонцак  футболчы    1994-12-18 Вячеслав Исаков  рэп җырчысыҗырчы  Slame  1995-06-21 Vladislav Arbuzov  алкалы һоккей уйнаучы    1997-08-08 Артур Гыйззәтуллин  алкалы һоккей уйнаучы    2003-10-27 Илья Симакин  теннисчы    2004-05-10 Никита Евсеев     

 Галерея 

 Искәрмәләр 

 Сылтамалар 

 Әлмәт турында мәгълүмат 
 Моны да карагыз 

Төркем:Татарстан шәһәрләре
Төркем:Татарстан район үзәкләре
Төркем:Әлмәт районының торак пунктлары