Түбән Кама

Түбән Кама () — Татарстан шәһәре, Түбән Кама районының административ үзәге.
Халык саны — 234 108 кеше. Халык саны буенча Татарстанда өченче урынны биләп тора.
Россиядәге иң зур нефтехимия үзәге. Сәнәгать җитештерү күләме буенча Татарстанда икенче, Россиядә — 14 нче шәһәр.
2024 елның 2 апрелендә Түбән Кама предприятиеләренә пилотсыз очу аппаратлары һөҗүме ясала. Һөҗүм нәтиҗәсендә җитди җимерелүләр юк, предприятиеләрнең эше өзелмәгән. Берничә кеше зыян күргәнАлабуга һәм Түбән Кама предприятиеләренә пилотсыз очу аппаратлары һөҗүме ясалды. Татар-информ, 2.04.2024.
 География 
Шәһәр Казаннан 237 км ераклыкта, Чулман елгасының сулъяк ярында урнашкан. Түбән Кама шәһәреннән ерак түгел Изге Чишмә урнашкан.
 Климат 
 Уртача еллык температура — +4 °C
 Уртача еллык җил тизлеге — 4 м/с
 Уртача еллык һава дымлылыгы — 72%
 Тарих 
Түбән Кама шәһәре 1961 елның февраль аенда төзелә башлый; 1961 елның 19 апреленнән шәһәр тибындагы поселок, 1966 елның 22 сентябрендә аңа шәһәр статусы бирелә.
 Халык 
Төп милләтләр: 
 1989 елгы җанисәп буенча: татарлар — 46,5%, руслар — 46,1%, чуашлар — 3,0%, украиннар — 1,0%, башкортлар — 1,0%.
 2002 елгы җанисәп буенча: татарлар — 49,6%, руслар — 42,7%, чуашлар — 2,7%, украиннар — 0,7%, башкортлар — 0,8%.

2020 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча биредә 241479 кеше яшиДәүләт статистикасы Федераль хезмәтенең Татарстан Республикасы буенча территориаль органы., шул исәптән:
татарлар — 51,06%,
урыслар — 41,98%,
башка халыклар — 5,13%,
милләтен күрсәтмәүчеләр — 1,84%.

Сәнәгать җитештерүе
Җирле углеводород чималы ресурсларының, җайлы географик урынның һәм су белән тәэмин итү шартларының бергә туры килүе бу төбәктә нефть химиясе комплексы, ә аның белән бергә Түбән Кама шәһәре төзелә башлауга сәбәпче була.
Түбән Кама – Россия Федерациясендәге нефть химиясе промышленность үзәкләренең иң эресе. Шәһәрнең промышленность куәтен 20 дән артык предприятие тәшкил итә. Алардан «Түбәнкаманефтехим», Түбән Кама нефть эшкәртү заводы, «Камэнергостройпром», «Татэнергострой» берләшмәләре, механика заводы иң эреләрдән санала.
«Түбәнкаманефтехим» акционерлык җәмгыяте республика химия һәм нефть химиясе продукциясенең 40 проценттан артыгын бирә һәм җитештерү темпын арттыруны дәвам итә. Ул республикага һәм читкә чыгару өчен этилен, изопрен каучык, стирол, дивинил һәм башка химик продуктлар эшләп чыгара. Комбинатта яңа продуктлар җитештерү дә үзләштерелә.
«Түбәнкамашин» – шәһәрнең икенче зур предприятиесе. Ул – Россиядә шиннар җитештерү промышленностеның алдынгы үзәкләреннән берсе. Түбән Кама шинчылары Тольятти һәм Ижау шәһәрләрендәге җиңел автомобильләр заводларын, шулай ук КамАЗны шиннар белән тулысынча тәэмин итә. Техник күмер тудыргыч җитештерүче яңа заводлар комплексы эшли. Бу заводның продукциясе  резина җитештерүдә төп компонентларның берсе булып тора.
Шәһәрнең төзелеше һәм киләчәктә үсүе шушы төп производстволарның, нефтехимикларның, шинчыларның, төзүчеләрнең ихтыяҗларын канәгатьләндерүгә бәйле. Моның өчен энергия саклау базасы, төзелеш индустриясе, шәһәр электр һәм автомобиль транспорты һәм хезмәт күрсәтүче тармаклар булдырылган.
Социаль өлкә
Татарстан шәһәрләре арасында Түбән Кама төгәл, иркен планлаштырылуы, һәр микрорайонның архитектура ягыннан төгәлләнгән булуы белән аерылып тора. Биредә мәһабәт мәдәният сарайлары, китапханәләр, күп санда сәүдә һәм җәмәгать туклану ширкәтләре бар.
Шәһәр кешеләре карамагында гаҗәеп матур урман паркы, спорт һәм сәламәтләндерү комплекслары, ял итү урыннары бар. Өч телекомпания, ике радиостанция эшли.
2001, 2003 елларда Түбән Кама «Россиянең иң төзек шәһәре» конкурсында җиңүче була, 2002 елда «Идел буеның мәдәни башкаласы» 
булып таныла; 2007 елда «Социаль өлкәдә иң яхшы муниципаль берәмлек» Бөтенроссия конкурсында җиңә.
 Гыйбадәтханәләр 
150px|thumb|right|Комплекслы музей
150px|thumb|right|Түбән Кама ТЮЗы
150px|thumb|right|Ә.С. Фәтхетдинов музее
180px|thumb|right|Муса Җәлилгә һәйкәл
180px|thumb|right|Габдулла Тукай һәйкәле
180px|thumb|right|Габдулла Тукай һәйкәле
Түбән Кама районында күпчелеге Татарстан өчен гадәти булган диннәрне тотучыларныкы булган  52 дини берләшмә һәм төркем теркәлү үткән. Шулар эчендә: 29 - мөселман, 14 -  православие  дине, 9 - башка дини агымнар тарафдарлары оешмасы.
Түбән Камада сөнни-мөселманнарның һәм православие динендәге христианнарның дини берлекләре теркәлгән.
 Түбән Кама җәмигъ мәчете – 1989-1996 елларда төзелгән, шәһәрнең 30 еллыгына (1996) ачылган, Махачкала, Грозный, Уфа, Казан шәһәрләрендәге җәмигъ мәчетләреннән кала, Россиянең иң зур мәчетләре исәбенә керә. 
 Кызыл Чишмә бистәсендәге мәчет. 
 Шәһәр мәчете - Гагарин урамында 2013 елда ачылган мәчет. 
 Өмет-Гөлсем мәчете– Зур Афанастагы мәчет. 
 «Ак каен» мәчете (35а микрорайоны).
 Храм Покрова Божией Матери – 1817 елда Зур Афанаста ачылган чиркәү. 
 Изге тугъры  Иоанн Кронштадтлы чиркәве ()  - Кызыл Чишмә бистәсендә 1995 елда ачылган чиркәү.
Үзәк хастаханәдә «Шифа» мәчете (намаз уку бүлмәсе), православие чиркәве ачылган. Түбән Кама ҖЭҮ җирлегендә кечкенә мәчет һәм чәсәүнә бар.
 Мәгариф 
Гомуми белем бирү мәктәпләреннән тыш, шәһәрдә 6 лицей, 10 урта махсус һәм 5 югары белем бирү йортлары эшли.
 Югары мәктәп 
 Түбән Кама муниципаль институты (1997 елда ачылган, 2013 елда ябылган)
 Түбән Кама химия-технология институты (филиал)
 Түбән Кама мәгълүмати технологияләр һәм телебагланышлар институты (филиал)
 Мәскәү гуманитар-икътисад институтының Түбән Кама филиалы
 Икътисад, идарә һәм хокук институтының (Казан) Түбән Кама филиалы
 Урта-һөнәри мәктәп 
 Түбән Кама нефтехимия көллияте
 Түбән Кама технология көллияте
 Түбән Кама транспорт инфраструктурасы көллияте
 Түбән Кама ябыштыру-монтажлау көллияте
 Түбән Кама индустрия техникумы
 Түбән Кама политехника көллияте
 Түбән Кама музыка көллияте
 Түбән Кама медицина көллияте
 Түбән Кама педагогика көллияте
 Түбән Кама нефть химиясе һәм нефть эшкәртү техникумы
 Урта гомуми мәктәп 
 29 нчы мәктәп (Түбән Кама)
 Спорт 
 Нефтехимик (хоккей клубы, Түбән Кама)
 Нефтехимик (футбол клубы, Түбән Кама)
 Мәдәният 
 Театрлар 
 Түбән Кама татар дәүләт драма театры
 Түбән Кама шәһәренең яшь тамашачы театры
 «Мунча ташы» театры
 Музейлар 
 Түбән Кама комплекслы музее
 Әхсән Фәтхетдинов музее
 Әдәби берләшмәләр 
 «Кама таңнары»
 Һәйкәлләр 
 Муса Җәлилгә һәйкәл
 Габдулла Тукайга һәйкәл (1991)
 Габдулла Тукай һәйкәле (1992)
 Шәхесләр 

 Ганҗә Әхмәдиева (1944―2021), төзүче-буяучы, Социалистик Хезмәт Каһарманы (1980), Түбән Каманың мактаулы гражданины (2021).
 Лариса Басырова (1986), фолк-җырчы, композитор.
 Денис Калинкин (1974), сити-менеджер, 2020 елдан Казан шәһәре муниципаль берәмлеге башлыгының беренче урынбасары.
 Алинә Кәримова (1992), җырчы.
 Алмаз Нурмөхәммәтов (2001), спорт көрәше (ирекле көрәш) буенча Россиянең спорт мастеры (2020), Россия чемпионы.
 Фәрит Миңнеголов (1966), ТР, РФ атказанган химигы, VI чакырылыш ТР ДШ депутаты.
 Илдар Фатыйхов (1979), 2013 елдан Татарстан Республикасы Сәламәтлек саклау министры урынбасары, Татарстанның атказанган сәламәтлек саклау хезмәткәре (2020).
 Ирек Фәттахов (1989), җырчы (бас), ТДАОһБТ солисты, КДК укытучысы.
 Дамир Шәрипҗанов (1996), хоккейчы, Россиянең атказанган спорт мастеры (2023).
 Сергей Шмелёв  (1993), хоккейчы (һөҗүмче).

 туу Исем әлма-матер һөнәр төре эш урыны Викиҗыентыктагы төркем үлем датасы 1948-02-15 Владимир Шеповалов  алкалы һоккей уйнаучы   1995-12 1963-08-27 Айдар Мәтшин Казан (Идел буе) федераль университетыКазан милли тикшеренү технология университеты сәясәтче  Aydar Metshin  1969-04-24 Илсур Метшин Казан (Идел буе) федераль университеты сәясәтче  Ilsur Metshin  1969-08-28 Искәндәр Галиев  сценарист    1970-02-27 Роберт Евдокимов  футболчыфутбол тренеры    1970-08-30 Ирина Вострикова  җиңел атлет    1970-10-01 Сергей Васмиллер  алкалы һоккей уйнаучы    1973-11-08 Марат Закиров  ватырпалис    1974-08-15 Андрей Ситчихин  футболчыфутбол тренеры    1974-11-16 Денис  Калинкин Казан (Идел буе) федераль университеты сәясәтче    1975-06-29 Niyaz Yakupov  алкалы һоккей уйнаучы    1975-07-20 Эльвира Мисбахова Казан дәүләт консерваториясеМонреаль университеты музыкачы    1977-09-01 Эдуард Першин  алкалы һоккей уйнаучы    1979-07-11 Александр Колотилко  футболчы    1979-09-25 Илдар Фатыйхов 2 номерлы лицей-интернат (Казан)Казан дәүләт медицина университетыКазан дәүләт финанс һәм икътисад институты табиб    1979-10-31 Сергей Будылин  футболчы  Sergei Budylin  1981-01-24 Oksana Reka Poltava College of Arts named after Mykola Lysenko җырчыактёралыпбаручы    1981-01-31 Ксения Лукичёва Казан (Идел буе) федераль университеты журналистмөхәррирбаш мөхәррирadvertising personpublic relations executivecommunications managerpublic relations officer    1982-01-08 Юрий Будылин  футболчы    1983-05-13 Дмитрий Кудряшов  футболчыфутбол тренеры  Dmitri Kudryashov  1983-11-25 Илдар Әхмәтҗанов  футболчыфутбол тренеры    1983-11-25 Павел Рябошапка  футболчы    1984-06-19 Әлия Ихсанова  чаңгы узышчысы  Aliya Iksanova  1985-01-02 Алексей Угаров  алкалы һоккей уйнаучы  Alexei Ugarov  1985-01-15 Илшат Биләлов  алкалы һоккей уйнаучы  Ilshat Bilalov  1985-06-11 Артём Токарев  алкалы һоккей уйнаучы    1985-06-26 Степан Горячевских  алкалы һоккей уйнаучы  Stepan Goryachevskikh  1985-08-25 Артур Сәрвәров  алкалы һоккей уйнаучы    1985-11-02 Олег Тарасов  алкалы һоккей уйнаучы    1986-04-20 Айдар Шиһапов  алкалы һоккей уйнаучы    1986-05-16 Юлия Мусихина  ballerina    1986-07-12 Андрей Плеханов  алкалы һоккей уйнаучы    1986-11-15 Ирек Хәмитов  алкалы һоккей уйнаучы    1986-12-23 Радик Зәкиев  алкалы һоккей уйнаучы  Radik Zakiev  1987-02-03 Илшат Исхаков  алкалы һоккей уйнаучы    1987-02-04 Илья Суслопаров  алкалы һоккей уйнаучы    1987-02-12 Евгений Нестеров  алкалы һоккей уйнаучы    1987-03-02 Илнар Нургалиев  алкалы һоккей уйнаучы    1987-10-20 Павел Валентенко  алкалы һоккей уйнаучы  Pavel Valentenko  1988-01-25 Эльмира Кәлимуллина Казан дәүләт консерваториясе җырчы    1988-02-22 Константин Куликов  алкалы һоккей уйнаучы    1988-06-03 Артём Харитонов  алкалы һоккей уйнаучы    1988-09-20 Лилия Перетурина  биатлонист    1988-11-29 Татьяна Храмова      1989-04-07 Denis Kuzmin  алкалы һоккей уйнаучы    1989-04-14 Anton Kislitsyn  алкалы һоккей уйнаучы    1989-08-01 Людмила Артамонова  rugby union player    1990-01-13 Евгений Ерёменко  алкалы һоккей уйнаучы    1990-01-16 Пётр Хохряков  алкалы һоккей уйнаучы    1990-03-21 Денис Фәхретдинов  алкалы һоккей уйнаучы    1990-07-30 Марта Зәйнуллина Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты биатлонистчаңгы узышчысы  Marta Zaynullina  1990-10-05 Анастасия Шляховая  воллейболчы    1991-01-24 Aïrat Ziazov  алкалы һоккей уйнаучы    1991-02-06 Илсур Сәмигуллин  футболчы    1991-04-15 Ансил Галимов  алкалы һоккей уйнаучы    1991-05-09 Ярослав Альшевский  алкалы һоккей уйнаучы    1991-05-09 Станислав Альшевский  алкалы һоккей уйнаучы    1991-05-30 Станислав Заборников  алкалы һоккей уйнаучы    1991-08-31 Герман Нестеров  алкалы һоккей уйнаучы    1991-12-13 Алмаз Азат улы Әсхәдуллин Казан дәүләт консерваториясеКазан (Идел буе) федераль университеты музыка белгечекомпозитормузыкачы  Almaz Askhadullin  1992-01-14 Павел Куликов  алкалы һоккей уйнаучы    1992-03-14 Алинә Кәримова Сарман балалар сәнгать мәктәбеКазан музыка көллиятеКазан дәүләт консерваториясе җырчы Татарстан — Яңа Гасыр   1992-05-09 Имил Галимов  алкалы һоккей уйнаучы    1993-03-22 Азат Мифтахов МДУ механика-математика факультеты математик  Azat Miftakhov  1993-08-28 Сергей Шмелёв  алкалы һоккей уйнаучы    1993-10-06 Наил Якупов St. Clair Secondary School алкалы һоккей уйнаучы  Nail Yakupov  1993-11-03 Anton Yefremov  алкалы һоккей уйнаучы    1993-11-12 Алина Якимкина  биатлонист   2015-02-21 1994-10-04 Богдан Якимов  алкалы һоккей уйнаучы  Bogdan Yakimov  1995-03-28 Тимур Билялов  алкалы һоккей уйнаучы    1995-05-11 Ринат Вәлиев  алкалы һоккей уйнаучы    1996-02-17 Дамир Шәрипҗанов  алкалы һоккей уйнаучы    1996-04-18 Артём Исаев      1996-10-20 Ефим Шанин  футболчы    1997-03-02 Игорь Угольников  алкалы һоккей уйнаучы    1997-07-12 Рафаэль Бикмуллин  алкалы һоккей уйнаучы    1997-09-02 Роман Ежов  футболчы  Roman Yezhov  1998-06-25 Михаил Сергачёв  алкалы һоккей уйнаучы  Mikhail Sergachev  1999-01-25 Вадим Логинов  футболчы    1999-02-17 Фёдор Арсентьев  футболчы    1999-04-04 Игорь Кутергин  футболчы    1999-06-12 Timur Sharifyanov  алкалы һоккей уйнаучы    1999-07-20 Bulat Motygullin  алкалы һоккей уйнаучы    1999-12-29 Булат Шәфигуллин  алкалы һоккей уйнаучы    2000-01-28 Dinar Khairullov  алкалы һоккей уйнаучы    2000-02-10 Андрей Чивилёв  алкалы һоккей уйнаучы    2000-07-25 Ярослав Озолин  алкалы һоккей уйнаучы    2001-01-30 Матвей Гуськов  алкалы һоккей уйнаучы    2001-06-16 Илдан Газимов  алкалы һоккей уйнаучы    2001-06-19 Vladislav Shutov  алкалы һоккей уйнаучы    2003-01-19 Всеволод Альметкин  алкалы һоккей уйнаучы    2003-08-07 Никита Хоружев  алкалы һоккей уйнаучы    2004-03-10 Егор Никитин  алкалы һоккей уйнаучы    2005-08-28 Әмир Ногманов  алкалы һоккей уйнаучы    2005-11-17 Никита Артамонов  алкалы һоккей уйнаучы   

 Искәрмәләр 

 Сылтамалар 

 Татарстан: Истәлекле һәм онытылмас даталар календаре 2011
 Шәһәрнең информацион порталы 
 Түбән Кама Татар-төрек лицее
  Яндекс.Панорамаларда
 Моны да карагыз 
  Бегишево аэропорты/Begişevo aeroportı
 Илдус Садыйков

Төркем:Татарстан шәһәрләре
Төркем:Татарстан район үзәкләре
Төркем:Түбән Кама районы торак пунктлары