Химия

Хи́мия, КимияTatarca-ursca syzlek, prof. Qorbanğəlief, Ğəzizof, Kylief, Qazan, 1931 (с. 165) (гарәпчә خيمياء‎‎, «chemi» – кара) – матдәләр, аларның үзлекләре, матдәләрнең әверелешләре һәм бу әверелешләргә хас күренешләр турындагы фәнне белдергән термин. Табигый фәннәрнең иң әһәмиятлеләрнең берсе.

 Роле 
Фәнни-техник прогресста химиянең роле бик зур.

Химия халык хуҗалыгының барлык өлкәләренә үтеп керә. Химия файдалы казылмаларны кирәкле продуктларга: металларга, аларның эретмәләренә, ягулыкка эшкәртүне тәэмин итә.

Авыл хуҗалыгы производствосының продуктлылыгы күп дәрәҗәдә химия сәнәгате аны минераль ашламалар һәм үсемлекләрне корткычлардан саклау чаралары белән тәэмин итүгә бәйле. Химиянең роле төзелеш материаллары, синтетик тукымалар, пластмассалар, сабын һәм кер порошоклары, медикаментлар җитештерүдә дә аз түгел.

Химия курсын өйрәнеп, химия буенча белемнәрне нигезле кулланганда гына аның халык байлыгын арттыруга булышлык итүенә инанырсыз. Химик матдәләрне һәм аларның әверелешләрен белдексез, контрольсез куллану еш кына әйләнә-тирә мохитнең пычрануына китерә, ә бу исә үсемлекләр, хайваннар һәм кешенең тереклегенә тискәре йогынты ясый.

 Бүлекләре 

 Исем нәрсәнең ассыйныфы өйрәнелгән тармак Gas-phase ion chemistry химия  attochemistry attoscienceхимия  biochemorphology тереклек химиясеморфология  bioinorganic chemistry органик булмаган химиятереклек химиясе  chemurgy гамәли химия  combinatorial chemistry химия  direct quantum chemistry квантлар химиясе  dynamic biochemistry тереклек химиясе  dynamic combinatorial chemistry   evolutionary chemistry химия  excited state chemistry физик химия excited state experimental chemistry химияexperimental science  femtochemistry физик химия  forensic chemistry forensic scienceхимия  functional biochemistry тереклек химиясе  group 2 organometallic chemistry   interfacial chemistry физик химия  nanospectroscopy спектроскопиянанохимия  organofluorine chemistry органик химия organofluorine organorhodium chemistry металлорганик химия organorhodium compoundcarbon–rhodium bond physical inorganic chemistry физик химияорганик булмаган химия  post-mortem chemistry тереклек химиясеаналитик химияforensic pathology  protein biophysical chemistry аксымнар химиясебиофизик химия  silicate chemistry химия  soft chemistry   sonochemistry физик химия  statistical biochemistry тереклек химиясестатистика  агачлар химиясе агрохимияхимик технологияфитохимия  агрохимия agricultural science  азык-төлек аркылы химик субстанцияләр белән агулану ашамлык белән агулануchemically induced disorder  азык-төлек химиясе химияризык фәне chemical compositionхимик реакцияQ14208553food contaminant аксымнар химиясе тереклек химиясехимик биологияprotein science аксым актиноидлар химиясе төш химиясе актиноидлар актинология химия  аналитик химия химия  археологик химия   астрохимия химияастрофизикагамәли химияастрономия  атмосфера химиясе атмосфера турында фәннәрхимия  балчык химиясе химия балчык биогеохимия геохимиябиогеофәннәр  биомолекуляр электроника   биоорганик химия органик химиятереклек химиясе  биофизик химия тереклек химиясефизик химия  биоэнергетика   витаминология тереклек химиясебиомедицина витамин гамәли химия химия  геохимия химияҗирне өйрәнүче фәннәр  гигиеник химия химия  гидрогеохимия геохимия  гидрохимия гидрологиягеохимия  гистохимия гистология  гистохимия гистологияхимия  гомуми химия   динамик стереохимия   иммунохимия химияиммунология  исәпләү химиясе хисап фәннәрехемоинформатикатеоретик һәм исәпләү химия  калориметрия химияфизика  каты җисем химиясе физик химия  квант хисаплау химиясе теоретик химия  квантлар биохимиясе тереклек химиясе  квантлар химиясе физик химиятеоретик һәм исәпләү химия  квантлар электрохимиясе электрохимия  керамика химиясе органик булмаган химия  клиник биохимия тереклек химиясеклиник химия  клиник химия органик химияклиник патология  коксохимия   координацион химия органик булмаган химия  косметика химиясе химия  космохимия химиякосмос тикшеренүләре  кояш нурлары энергиясен химик килеш саклау   кристаллография аналитик химияминералогияматериаллар белеме кристалл кристаллохимия кристаллографияхимия  күзәнәкләр биохимиясе тереклек химиясе  күмер химиясе седиментологиягеохимия  күмерләр химиясе химия  магнетохимия   магнетоэлектрохимия   математик химия теоретик химиягамәли математика  материаллар химиясе материаллар белемехимия  медицина химиясе медицина һәм биомолекуляр химиясеорганик химия  металлорганик химия органик булмаган химия metal-organic compound механохимия химия  молекуляр геометрия математик химиягеометрия молекуляр геометрия молекуляр һәм күзәнәкләр фармакологиясе фармакологиямолекуляр фармакологиякүзәнәкләр фармакологиясе  нанохимия химиянанофәнмакромолекуляр һәм материаллар химиясе  нейрохимия органик химия  нефть химиясе органик химия  олеохимия  oleochemical органик булмаган химия химия органик булмаган кушылма органик геохимия геохимия  органик химия химия органик кушылмалар полимерлар химиясе органик химиякаты җисем химиясе  радиацион химия төш химиясе  радиохимия төш химиясе  синтетик химия химия химик синтез спектроскопия физик химия  статистик механика статистик физикамеханика  стереохимия  absolute configurationrelative stereochemistry структур химия физик химияаналитик химия  су турында фән дисциплинаара фәнни тикшеренү өлкәсегидрологияматериаллар белеменигез су супрамолекуляр химия химиямакромолекуляр һәм материаллар химиясе molecular assembly сәнәгый химия химияикътисад секторы  теоретик химия химия  тереклек химиясе биологияорганик химия биоэлемент термохимия физик химия  техник химия химия  топохимия физик химия топохимик реакцияләр торф химиясе химия торф туфраклар физик химиясе физик химия  төш химиясе физик химия  углеводлар химиясе   фармацевтик химия органик химияфармакология  физик органик химия органик химияфизик химия  физик химия химия  фитохимия органик химия фитохимикатлар фотогеохимия   фотохимия физик химия фотохимик реакцияләр фуллереннар химиясе органик химия фуллерен хемоинформатика химияинформатикаинформатика  хемометрика химиястатистикамашина өйрәнүе  химик биология органик химия  химик графлар теориясе   химик инженерлык инженерлык  химик кинетика физик химия  химик океанография химияокеанография диңгез химиясе химик физикы физик химия  цитохимия   электрохимия физик химия  элементлар анализы   югары басым химиясе   юеш химия химияаналитик химия эремә ярымүткәргечләр химиясе химия ярымүткәргеч яшел химия химия  әйләнә-тирә мохит химиясе химия  өслекләр химиясе өслекләр физика һәм химиясефизик химия 

 Химиклар 

 Химик элементлар 

Химик элементлар төзмәсе Менделеевның периодик таблицасы дип билгеле.

 Аерым кушылмалар 

Төрле химик элементларның кушылуы аркасында барлыкка килгән матдәләр химик кушылмалар дип атала.

 Искәрмәләр 

 Әдәбият 
 Менделеев Д. И. Периодический закон: В 3 т.  на сайте Руниверс
 Некрасов Б. В. Основы общей химии, т. 1. — М.: „Химия“, 1973
 Химическая энциклопедия, п. ред. Кнунянц И. Л., т. 5. — М.: „Советская энциклопедия“, 1988
 Химия: Справ. изд./ В. Шретер, К.-Х. Лаутеншлегер, Х. Бибрак и др.: Пер. с нем. — М.: Химия, 1989



 Дубинская А. М., Призмент Э. Л. Химические энциклопедии, в кн.: Химический энциклопедический словарь. — М., 1983
 Потапов В. М., Кочетова Э. К. Химическая информация. Где и как искать химику нужные сведения. — М., 1988
 Аблесимов Н. Е. Химия — это плохо? http://shkolazhizni.ru/world/articles/52420/
 Кузнецов В. И. Общая химия: тенденции развития. М.: Высшая школа,
 Аблесимов Н. Е. Сколько на свете химий? // Химия и жизнь — XXI век. 2009. № 5. С. 49-52; № 6. С. 34-37.
 Ахметов, Н. С. Общая и неорганическая химия. Общая неорганическая химия. Учеб. для вузов.-4-е изд., испр.,-М,: Высшая школа, Изд. центр» Академия", 2001.-743 с., ил., 2001.
 Мелентьева, Галина Александровна. Фармацевтическая химия. Рипол Классик, 1985.
 Николаев Л. А. Химия жизни. — М., Просвещение, 1977. — 239 c.
 Э. Гроссе, Х. Вайсмантель Химия для любознательных. — Л., Химия, 1987. — 392 c.

 Библиография 




Дәвам итеп укырга мөмкин
Популяр уку
 Atkins, P.W. Galileo's Finger (Oxford University Press) ISBN 0-19-860941-8
 Atkins, P.W. Atkins' Molecules (Cambridge University Press) ISBN 0-521-82397-8
 Kean, Sam. The Disappearing Spoon – and Other True Tales from the Periodic Table (Black Swan) London, 2010 ISBN 978-0-552-77750-6
 Levi, Primo The Periodic Table (Penguin Books) [1975] translated from the Italian by Raymond Rosenthal (1984) ISBN 978-0-14-139944-7
 Stwertka, A. A Guide to the Elements (Oxford University Press) ISBN 0-19-515027-9
Тәмамлау алдыннан кереш дәреслекләр
 Atkins, P.W., Overton, T., Rourke, J., Weller, M. and Armstrong, F. Shriver and Atkins Inorganic Chemistry (4th edition) 2006 (Oxford University Press) ISBN 0-19-926463-5
 Chang, Raymond. Chemistry 6th ed. Boston: James M. Smith, 1998. ISBN 0-07-115221-0.
 Voet and Voet. Biochemistry (Wiley) ISBN 0-471-58651-X
Камил дәрәҗә тәмамлау алдыннан яки тәмамлау дәреслекләре
 Atkins, P. W. Physical Chemistry (Oxford University Press) ISBN 0-19-879285-9
 Atkins, P. W. et al. Molecular Quantum Mechanics (Oxford University Press)
 McWeeny, R. Coulson's Valence (Oxford Science Publications) ISBN 0-19-855144-4
 Pauling, L. The Nature of the chemical bond (Cornell University Press) ISBN 0-8014-0333-2
 Pauling, L., and Wilson, E.B. Introduction to Quantum Mechanics with Applications to Chemistry (Dover Publications) ISBN 0-486-64871-0
 Smart and Moore. Solid State Chemistry: An Introduction (Chapman and Hall) ISBN 0-412-40040-5
 Stephenson, G. Mathematical Methods for Science Students (Longman) ISBN 0-582-44416-0

 Сылтамалар 

 General Chemistry principles, patterns and applications.

 Моны да карагыз 

 Менделеевның периодик таблицасы

Төркем:Химия