Туган тел (шигырь)

«Туган тел» шигыре — Габдулла Тукай тарафыннан 1909 елда язылган шигырь.

 Тарих 
Шигырь беренче тапкыр «Балалар күңеле» җыентыгында нәшер ителә.

Аны инкыйлабка кадәрге чорда мәктәп-мәдрәсәләрдә уку елы башлану алдыннан, уку елы тәмамланган вакытта, шулай ук бәйрәм кичәләрендә балалар хор белән укый яки көйли-җырлый торган булганнар.

Совет заманында күп кенә җыентыкларда шигырьнең дини эчтәлектәге соңгы строфасы төшереп калдырылган.

 Шигырь 

 Танылган тәрҗемәләре 

 Рус теленә 
С. Липкин (rus) тәрҗемәсеПеревод С. Липкина. Г.Тукай. Избранное. М. : 1956 Также, это стихотворение известно как гимн татарского языка « Туган Тел»

 Родной язык, святой язык.
 Отца и матери язык!
 Как ты прекрасен! Целый мир
 В твоем богатстве я постиг!
 Качая колыбель, тебя
 Мне в песне открывала мать.
 А сказки бабушки потом
 Я научился понимать.
 Родной язык, родной язык.
 С тобою смело шел я вдаль.
 Ты радость возвышал мою.
 Ты просветлял мою печаль.
 Родной язык, с тобой вдвоем
 Я в первый раз молил творца:
 «О, боже, мать мою прости,
 Прости меня, прости отца».

 Инглиз теленә 
Сабирҗан Бәдретдин тәрҗемәсеTuqay, Ğabdulla, and Sabırcan Badretdin, trans. http://kitapxane.noka.ru/authors/tuqay/oh_my_mothir_tongui 
 Oh, beloved native language
 Oh, enchanting mother tongue!
 You enabled my search for knowledge
 Of the world, since I was young

 As a child, when I was sleepless
 Mother sung me lullabies
 And my grandma told me stories
 Through the night, to shut my eyes

 Oh, my tongue! You have been always
 My support in grief and joy
 Understood and cherished fondly
 Since I was a little boy

 In my tongue, I learned with patience
 To express my faith and say:
 «Oh, Creator! Bless my parents
 Take, Allah, my sins away!»

 Польша теленә 
Tadeusz Piotrowski тәрҗемәсеWitryna Stowarzyszenia Piotrowskich ze Strachociny: И туган тел

 Mowo ojczysta, piękna mowo,
 Mowo mojego taty, mojej mamy.
 Wszystko co w życiu poznałem
 To poprzez ciebie ojczysta mowo.

 Na początku w tym języku
 Ukołysywała mnie w kolebce mama
 Zaś potem nocami
 Bajki opowiadała mi babcia.

 Mowo ojczysta! Nieustannie
 Pomoc twoja
 Mnie maleńkiemu objaśniała
 Radości moje, troski moje.

 O mowo ojczysta! Mowo
 Mojej pierwszej modlitwy:
 Bądź miłościw mnie
 I mojemu tacie, mojej mamie, Boże!

 Чуаш теленә 
 Тăван чěлхем, атте-аннен ытарайми еткерě!
 Эс çеç мана пěлý тěнчин çýл тýпине сěклерěн.

 Аннен сăпка юрри пулса мана эс сиктереттěн.
 Кайран вара эс каçсерен юмах итлеттереттěн.

 Тăван чěлхем! Мěн пěчěкрен мана эс май паратăн
 Хавасланма та савăнма, хăш чух хурлантаратăн.

 Тăван чěлхем! Сана пула эп пуçласа кěлтурăм:
 Атте-аннем, сире тата мана каçартăр Турă.

 Һәйкәл 
2022 елда Казанда «Туган тел» скульптура композициясе эскизына конкурс игълан ителгән. Татар шагыйре Габдулла Тукайның танылган шигыренең сәнгати гәүдәләнешен ТР Милли китапханәсе янында Кремль яры ягыннан урнаштыру планлаштырыла. Бу идеяне 2021 елда Татарстанның халык шагыйре Зиннур Мансуров ТР Президенты Рөстәм Миңнеханов белән очрашуда тәкъдим иткән.
Казан шәһәре башкарма комитеты скульптураны урнаштыру өчен берничә урын вариантын тәкъдим иткән. Коллегиаль рәвештә аны Татарстан Республикасы Милли китапханәсе янындагы территориядә урнаштыру турында Карар кабул ителгән.
Лилия Шайхутдинова. В Казани появится посвященный стихотворению Тукая «Туган тел» памятник. Татар-информ, 1.11.2022

 Шулай ук карагыз 

 Искәрмәләр 

 Чыганак 


Төркем:Тукай шигърияте