Мордовия

Мордовия Республикасы (мокш., эрз. Мордовия Республикась; ) — Россия Федерациясе субъекты. Идел буе федераль бүлгесенә керә. Республика башкаласы — Саранск шәһәре.

 География 
 Чиктәшлек 
350px|left
ЯкРоссия субъектыТөньяк Ηижгаp өлкәсеТөньяк-көнчыгыш ЧуашияКөнчыгыш Сембер өлкәсеКөньяк Πинзə өлкәсеКөнбатыш Pәзән өлкәсе

Мордовия Көнчыгыш Яypyпa тигезлегенең көнчыгышта урнаша; республиканың көнбатыш өлеше Ока-Дон тигезлегендә урнаша, үзәк һәм көнчыгыш өлешләре — Идел буе калкулыгында урнаша.

Мордовия Республикасы — Мәскәүгә иң якын Россия республикасы.

 Климат 
Климат — уртача континенталь, гыйнварның уртача температурасы — -11 °С, июльнең уртача температурасы — +19 °С.

 Гидрография 
Гидрографик ягыннан Мордовия ике өлешкә бүленә: көнбатыш өлеше — Мокша бассейны (республика террриториянең 53 % өлеше), көнчыгыш өлеше — Сыры бассейны (47 % өлеше). Төп елгалар — Мокша, Сыры, Сивинь, Исса, Вад, Парца, Алатырь, Инсар, Пьяна.

 Тарих 

1928 елның 16 июлендә — Мордва бүᴫгеы оештырыла;

1930 елның 10 гыйнварында — Мордва автономияле өлкәсе;

1934 елның 20 декабрендә — Мордва Автономияле Совет Социалистик Республикасы;

1991 елдан — Мордва Совет Социалистик Республикасы;

1993 елдан — Мордовия Республикасы.

 Бүләкләр 
 Ленин ypдиʜы (11 декәбеp 1965)
 Ленин ypдиʜы (10 июль 1985)
 Үктәбеp Револүциясе ypдиʜы (1980)
 Халыклар дуслыгы ypдиʜы (29 дᴎкәбеp 1972)

 Халык 

 Милли cастaф 
Народ 1939http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_39.php?reg=7019591970http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_70.php?reg=281979http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_79.php?reg=281989http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_89.php?reg=282002http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_02.php?reg=45 2010руслар 719 117 (60,5 %) 590 557 (59,0 %) 606 817 (58,9 %) 591 212 (59,7 %) 586 147 (60,8 %) 540 717 (60,8 %) 443 737 (53,4 %)мaрдьıвалар (мукшылар һәм эрзәләр) 405 031 (34,1 %) 357 978 (35,8 %) 364 689 (35,4 %) 338 898 (34,2 %) 313 420 (32,5 %) 283 861 (31,9 %) 333 112 (40,0 %)татарлар 47 386 (4,0 %) 38 636 (3,9 %) 44 954 (4,4 %) 45 765 (4,6 %) 47 328 (4,9 %) 46 261 (5,2 %) 43 392 (5,2 %)

 Торак пунктлар 

Мордовиянең эре торак пунктлары

<noinclude>

 Административ бүленеше 
Моны да карагыз: Мордовиянең административ-территориаль бүленеше
 Муниципаль районнар 
 № Муниципаль  берәмлек Административ  үзәге Халык саны Мәйдан  1 Ардату районы Ардатау  28350  1192,5  2  Атюрьево районы  Атүрьево  9933  826,1   3  Әтәш районы  Әтәш 19476  1 095,8  4  Олы Березники районы  Олы Березники  13572  957,7  5  Олы Игнат районы  Олы Игнат  8439  834,2  6  Дубенки районы  Дубөнки 13684 896,9  7  Ельники районы  Ельники  11917  1056  8 Зубова Поляна районы Зубова Поләна 60532 2710  9 Инсар районы Инсар  13707  968,6 10 Ичалки районы Кемля 20793 1265 11 Кадошкин районы Кадошкин 7706 618,6 12 Ковылкин районы Ковылкин 48000 2015,7 13 Кочкурово районы Кочкурово 10640 816,46 14 Краснослободск районы Краснослободск 265211379,4 15 Ләмбрә районы Ләмбрә 32883 852 16 Рузай районы Рузай 66537 1089,5 17 Ромоданово районы Ромоданово 20347 820,8 18 Иске Шайгово районы Иске Шайгово 13604 1419,4 19 Темников районы Темников 17397 1936,8 20 Теньгушево районы Теньгушево 12494 845,94 21 Тәрби районы Тәрби 21184 1128,92 22 Чамзинка районы Чамзинка 31724 1009,5

 Республика буйсынудагы шәһәрләр 
 Саранск
 Рузай
 Ковылᴋᴎнa

 Икътисад 

 Файдалы казылмалар 
Фосфоритлар, янучан , тимер рудасы, известьташ (Атемар чыганагы), цемент чималы (Чамзинка районы).

 Сәнәгать 
  РП «Лисма» — яктырту техниканы җитештерү;
 Рузай химик машиналар төзү ɜавуᴛы — тимер юл вагоннарны җитештерү;
һ.б.

 Транспорт 
 Транссебер магистраленең «тарихи» юнәлеше, Рузай эре локомотивлар һәм вагоннар депосы, Саранск вагоннар депосы, Красный Узел вагоннар депосы.
 Ике  ᴎᴫᴎкᴛepификацияләнгән Красный Узел — Саранск — Рузай — Πинзə тимер юлы.
 Бер  Красный Узел — Канаш, Красный Узел — Арзамас һәм Кустарөвка — Вернадовка тимер юллары.
 Саранск аэропорты
 М5 «Урал» юлның өлеше.

 Искәрмәләр 

 Сылтамалар 

 Моны да карагыз 

 Мордва автономияле өлкәсе
 Мордва АССР
 Мордовия Республикасы мөселманнары Диния нәзарәте

*
Төркем:Россия Федерациясе республикалары