Швеция

Шве́ция ( ), рәсми атамасы — Швеция Корольлеге ( ) — Европаның төньягында, Скандинавия ярымутравында урнашкан дәүләт.

Европа берлегенә керә.

Кулланышта йөргән акчалары евро түгел, ә бәлки крона. Крона – Европа илләре арасында Швециягә үз мөстәкыйльлеген сакларга булыша. Җан башына тулай эчке продукция җитештерү 38 920 АКШ долларына тиңләшә. Шведлар хезмәт хакларының 65 проценты күләмендә салым түли. Сәламәтлек өчен тулай милли продукциянең – 9,4 проценты, мәгариф системасына 7,7 процент тотыла. Ирләр биредә уртача 78,6 яшькә чаклы, ә хатын-кызлар 83 яшькә чаклы гомер кичерәләр.

 География 
Төньяк Европаның Атлантика буе өлешендә, уртача поясының төньягында урнашкан. Төньяк һәм көнбатыш өлешләре таулы (Скандинавия таулары, иң биек ноктасы 2123 м). Швеция төньягында Норланд яссытаулыгы (биеклеге 200–800 м), көньякта Смоланд калкулыгы бар. Калган өлеше түбәнлек һәм күлләрдән гыйбарәт.

Файдалы казылмалардан тимер, бакыр, кургашын, тутыя, уран нәре, алтын, көмеш, марганис, вольфрам чыганаклары бар. Климаты уртача, Гольфстрим җылы агымының тәэсире зур. Төньякда климат суык. Гыйнварның уртача температурасы көньякта 0—5°, төньякта -6°...-14°, июльнеке тиешенчә +15...+17° һәм +10...+11°. Еллык явым тауларда 1500–2000 мм, тигезлекләрдә 700–800 мм.

Елгалар кыска һәм бусагалы. Швеция территориясенең 9%ын күлләр алып тора. Эре күлләр: Вәнерн, Вәттерн, Елмарен, Мәларен. Территориясенең 57%ы урман, нигездә, ылыслы, катнаш урманнар, төньякта тундра үсемлекләре үсә.

Туфраклары көлсу, кәсле-көлсу, соры урман, тау көлсу, тау тундра һәм сазлык.

 Тарих 

Скандинавия ярымутравы территориясендәге бозлар эрегәннән соң, аңа Европадан халыклар әкренләп күчеп килә башлаган.  

 Административ бүленеш 
 ISO-код Илтамга Лән (Län) Үзәк Мәйдан (км2) Халык саны (2013) AB  16px  Стокһолм ләне  Стокһолм  6,519.3  2,163,042 AC  16px  Вәстерботтен ләне  Умео  55,186.2  261,112 BD  16px  Норботтен ләне  Лулео  98,244.8  249,436 C  16px  Уппсала ләне  Уппсала  8,207.2  345,481 D  16px  Сөдерманланд ләне  Нүчөпиң  6,102.3  277,569 E  16px  Өстергөтланд ләне  Линчөпиң  10,602.0  437,848 F  16px  Йөнчөпиң ләне  Йөнчөпиң  10,495.1  341,235 G  16px  Кроноберг ләне  Вәкшө  8,466.0  187,156 H  16px  Калмар ләне  Калмар   11,217.8  233,874 I  16px  Готланд ләне  Висбү  3,151.4  57,161 K  16px  Блекинге ләне  Карлскрона  2,946.4  152,757 M  16px  Сконе ләне  Малмө  11,034.5  1,274,069 N  16px  Һалланд ләне  Һалмастд  5,460.7  306,840 O  16px  Вәстра-Гөталанд ләне  Гөтеборг  23,948.8  1,615,084 S  16px  Вәрмланд ләне  Карлстад   17,591.0  273,815 T  16px  Өребро ләне  Өребро  8,545.6  285,395 U  16px  Вәстманланд ләне  Вәстерос  5,145.8  259,054 W  16px  Даларна ләне  Фалун  28,188.8  277,349 X  16px  Гәвлеборг ләне  Гәвле   18,198.9  277,970 Y  16px  Вәстернорланда ләне  Һәрнөсанд  21,683.8  242,156 Z  16px  Ямтланд ләне  Өстерсунд  49,341.2  126,461

 Дәүләт корылышы 
Швеция — конституцион монархия. Гамәлдәге конституция 1975 елда кабул ителгән. Дәүләт башлыгы — патша. Канун чыгаручы хакимиятне риксдаг (бер пулатлы парламент), башкарма хакимиятне хөкүмәт гамәлгә ашыра.

 Дәүләт гимны (рәсми өлеше) 
miniatyr|Du gamla, du fria, framförd av kören Harmonica (1:40).
miniatyr|Du gamla, du fria (instrumental). Framförd av United States Navy Band (1:28).

 Швед телендәге текст Татар теленә тәрҗемәDu Gamla Du Fria
Du gamla, du fria, du fjällhöga nord
Du tysta, du glädjerika sköna!
Jag hälsar dig, vänaste land uppå jord,
Din sol, din himmel, dina ängder gröna,
Din sol, din himmel, dina ängder gröna.

Du tronar på minnen från fornstora dar,
då ärat ditt namn flög över jorden.
Jag vet att du är och du blir vad du var.
Ja, jag vill leva jag vill dö i Norden,
Ja, jag vill leva jag vill dö i Norden.Борынгы азат илем
Котып түрендә – борынгы үрләрең,
Тыныч иркенлектә җиһан гүзәле!
Сәлам, Ватаным, урман-күлләреңә,
Күгең, кояшың һәм үзәннәреңә,
Күгең, кояшың һәм үзәннәреңә.

Хәтер түрендә – ил булып үскәнең,
Даның танытып, Җир гизеп үткәнең.
Изге теләгем: кодрәтле бул, илем!
Котып түрендә – яшәвем, үлемем,
Котып түрендә – яшәвем, үлемем.

Гимнның тарихы

“Du gamla, du fria” (“Борынгы азат илем”) гимнының текстын халык авыз иҗаты белгече һәм балладалар иҗат итүче Рихард Дүбек (Richard Dybeck, 1811-1877) язган. Ә инде булачак гимнның көен бу әдип XIX гасыр уртасында Вестманланд (Västmanland) провинциясендә киң таралган халык җыры буларак язып алган булган. 
гимнның әле хәзер дә заманча яңгыравы аның шул гасыр башында гына барлыкка килүен фаразларга мөмкинлек бирә. 1880-1890 елларда бу җыр бөтен илдә дә һәм торган саен ешрак җырлана. Тора-бара аны Швециянең милли гимны итеп саный башлыйлар. 
Дәүләт башлыгы булган король катнашындагы чараларда “Du gamla, du fria” белән бергә ”Kungssången” (“Король җыры”) дип исемләнгән гимн да башкарыла. Ул шулай ук гимнның беренче юлы булган “Ur svenska hjärtans djup en gång” (“Швед йөрәгенең иң-иң түреннән”) исеме белән дә билгеле.

Дүрт куплетлы Швеция дәүләт гимнының беренче ике куплеты рәсми чараларда башкарыла. Икенче куплеты югарырак тональлектә җырлана.
200px|thumb|left
 Дин 
Швеция Конституциясендә ватандашларга дин тоту иреге беркетелгән. 2000 елга кадәр лютеранлык дәүләт дине хокукына ия булган. 2016 елда ил халкының 67,2 % ы — христианнар, 27 % ы — дини булмаган кешеләр, 4,6 % ы — мөселманнар, 0,1 % ы — яһүд дине, 0,2 % ы — һинд дине тарафдарлары булган. Башка тикшеренүләр буенча,  85 % ка кадәр шведлар атеистлар булып тора — бу дөньяда атеизмның иң югары дәрәҗәсе Atheism: Contemporary Rates and Patterns  .
 Швециядә ислам

 Искәрмәләр 

 Сылтамалар 
 Швециядә Сабан туе

 Моны да карагыз 

Төркем:Европа дәүләтләре
Төркем:Балтыйк илләре
Төркем:Конституцион монархияләр