Салих Сәйдәшев

Салих Җамалетдин улы Сәйдәшев (3 декабрь (20 ноябрь) 1900, Казан, Казан өязе, Казан губернасы, Россия империясе – 16 декабрь 1954, Мәскәү, ССРБ) – күренекле татар композиторы, татар профессиональ музыкасына нигезче салучы.

Тәрҗемәи хәле
Музыка сәләте Сәйдәшевта кечкенә чагында уяна. Ул уйнаган иң беренче инструмент гармоника була. Аннары туганнары махсус аның өчен рояль сатып алалар. Салих Сәйдәшевның беренче укытучысы – халык музыканты Заһидулла Яруллин. Аннары ул Казан музыкаль училищесы укытучыларында белем ала.

С. Сәйдәшевның әтисе аны күрмичә вафат була. Салих үз апасының гаиләсендә тәрбияләнә, ә апасының тормыш иптәше Шиһап Әхмәров татар интеллигенциясенең күренекле вәкиле була.

1918 елда Салих үз оркестрын төзи. 1920 елда ул Кызыл армия сафларына баса.

1922 елда Сәйдәшев Казанга кайта. Аны яңа ачылган  Кызыл Октябрь исемендәге Татар Дәүләт театрына музыка бүлеге мөдире итеп  эшкә чакыралар.

Салих Сәйдәшев кабере Казаның Яңа бистә зиратында.

Кызыл Армия маршы

1928 елда Казанда сәяси бүлек хезмәткәрләренең киңәшмәсе була. Анда  дивизия командиры Якуп Чанышев Кызыл Армиянең 11 еллыгына оркестр өчен  милли колоритлы яу маршы тудырырга кирәк дигән тәкъдим ясый. Һәм бу эшне Салих Сәйдәшевкә йөкләтәләр.

Маршның премьерасы полкның шәхси составы алдында Кызыл Армиянең туган көненә багышланган тантаналы җыелышта — 1929 елның 23 февралендә  үткәрелә. Марш музыкасын 1нче татар полкы оркестры башкара. Залдагы алкышлар куәтле дулкын сыман яңгырап тора һәм маршны өч мәртәбә кабатларга туры килә. Композиторны хөрмәтләп, полкның почетлы кызылармеецы итеп сайлыйлар, аңа тантаналы шартларда хәрби кием тапшыралар.Мәңге яшәр аның моңнары

 Хәтер 
 1962 елда Казанда урамга исеме бирелгән.
 1990 елда Татарстан китап нәшриятында Мәгъсүм Латыйфуллинның «Сәйдәшнең балачагы» повесте басылган (ISBN 5-298-00763-5).
 2000 елда Салих Сәйдәшев истәлеген мәңгеләштерү һәм Дәүләт Зур концерт залына аның исемен бирү турында карар кабул ителгән  С. Сайдашев исемендәге Зур Концерт Залы.
 2012 елның 11 маенда Казан шәһәре башкарма комитетының 11.05.2012 № 2902 карары белән 17нче санлы Казан балалар музыка мәктәбенә Салих Сәйдәшев исеме биреләКазан мэриясе рәсми порталы.

 Шулай ук карагыз 

 Салих Сәйдәшев музейлары
 Салих Сәйдәшев. Композиторның тормыш һәм иҗат юлы. - 2001 елда басылган китап

 Галерея 

 Искәрмәләр 

Сылтамалар
Салих Сәйдәшев турында истәлекләр / [төз.: Р. Исхакова-Вамба һ.б.].- Казан : Татар. кит. нәшр., 1980.- 159 б.
Салих Сәйдәшев кабере 

Төркем:Татар композиторлары
Төркем:ССРБ композиторлары
Төркем:XX гасыр композиторлары
Төркем:«Мөхәммәдия» (Казан) мәдрәсәсе шәкертләре
Төркем:Салих Сәйдәшев
Төркем:Казан музыка көллиятен тәмамлаучылар