Пенза өлкәсе

Пе́нза өлкәсе́ – Рәсәй Федерациясенең Европа өлеше субъекты. Идел буе федераль бүлгесенә керә.

Өлкә үзәге – Пенза шәһәре.

Сембер, Сарытау, Тамбов, Рязань өлкәләре һәм Мордовия белән чикләнә.

 Тарих 
200px|thumb|left|Пенза губернасы гербы
Өлкә үзәге (Пенза шәһәре) 1663 елда ныгытма буларак нигезләнә.

1718 елда Казан губернасы составында Пенза провинциясе оештырыла.

1780 елның 15 сентябрендә Пенза губернасы барлыкка килә. 1797 елның 5 мартында Пенза губернасы бетерелә, территориясе Сарытау, Тамбов, Түбән Новгород һәм Сембер губерналары арасында бүленә.

1801 елның 9 сентябрьдә Пенза губернасы яңадан оештырыла. 1928 елда ул бетерелә, аның территориясе Урта Идел өлкәсенә кертелә. 1935—1936 елларда — Куйбышев крае составында, 1937—1939 елларда — Тамбов өлкәсе составында.

1939 елның 4 февралендә, ССРБ Югары Советы Президиумы указы буенча, Тамбов өлкәсе Тамбов һәм Пенза өлкәсенә бүленә. Шул ук указ буенча, Пенза өлкәсе составына Куйбышев (7 район) һәм Сарытау өлкәләрнең (7 район) өлешләре кертелә.

1943 елның 19 гыйнварында Пенза өлкәсенең Барановка һәм Николаевка районнары Сембер өлкәсе составына кертеләләр.

 География 
 Чиктәшлек 
ЯкРәсәй субъектыТөньяк Мордовия республикасыТөньяк-көнбатыш Рязань өлкәсеКөнчыгыш Сембер өлкәсеКөньяк Сарытау өлкәсеКөнбатыш Тамбов өлкәсе

Өлкә күбесенчә Идел буе калкулыгында урнаша; кырый көнбатыш өлеше Ока-Дон тигезлегендә урнаша. Көнчыгыштан көнбатышка озынлыгы — 330 км, төньяктан көньякка — 204 км.

 Климат 
Климат — уртача континенталь; гыйнварның урта температурасы — -11,3...-13,3 °С, июльнең урта температурасы — +18,8...+20,5 °С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 550 (көньяк)-680 мм (төньяк-көнчыгыш).

 Гидрография 
Төп елгалар — Мокша, Сыры (Идел бассейны), Хопёр, Ворона (Дон бассейны). Сусаклагычлар — Сыры сусаклагычы, Вадинск сусаклагычы.

 Халык 
 Милли состав 
Народ 1939 елДемоскоп Weekly — Приложение. Справочник статистических показателей1959 елДемоскоп Weekly — Приложение. Справочник статистических показателей1970 елДемоскоп Weekly — Приложение. Справочник статистических показателей1979 елДемоскоп Weekly — Приложение. Справочник статистических показателей1989 елДемоскоп Weekly — Приложение. Справочник статистических показателей2002 елДемоскоп Weekly — Приложение. Справочник статистических показателей2010 елруслар 1 484 913 (86,8 %) 1 311 909 (86,9 %) 1 323 489 (86,2 %) 1 306 093 (86,5 %) 1 296 143 (86,1 %) 1 254 680 (86,4 %) 1 165 668 (86,8 %)мордвалар 132 752 (7,8 %) 109 442 (7,2 %) 106 485 (6,9 %) 95 718 (6,3 %) 86 370 (5,7 %) 70 739 (4,9 %) 54 703 (4,1 %)татарлар 64 660 (3,8 %) 62 224 (4,2 %) 74 835 (4,9 %) 78 236 (5,2 %) 81 307 (5,4 %) 86 805 (6,0 %) 86 431 (6,4 %)чуашлар 7 535 (0,4 %) 6 050 (0,4 %) 7 433 (0,5 %) 7 121 (0,5 %) 7 075 (0,5 %) 6 738 (0,5 %) 8 595 (0,7 %)
400px|thumb|center|Пенза өлкәсенең этнографик картасы
 Торак пунктлар 
Пенза өлкәсенең эре торак пунктлары


 Административ-территориаль бүленеш 
500px|thumb|right
 Районнар 
 № п/п Район Үзәк Мәйдан, км² Халык саны (2010), кеше 1 Башмаково районы Башмаково штп-ы1 710 	 23 314	 	  2 Беково районы Беково штп-ы1 060 	 17 531 	  3 Белинский районы Белинский шәһәре2 020 	 28 884 	  4 Бессоновка районы Бессоновка авылы1 340 	 45 365	 	  5 Вадинск районы Вадинск авылы 1 030 	 9 804  6 Городище районы Городище шәһәре2 160 	 52 479	 	  7 Земетчино районы Земетчино штп-ы2 070 	 24 676	  8 Исса районы Исса штп-ы950 	 11 156	  9 Каменка районы Каменка шәһәре2 170	 62 327  10 Камышкыр районы Рус Камышкыр авылы 1 200 	 	 12 804	 	  11 Колышлы районы Колышлы штп-ы1 660 	 	 26 185 	 	  12 Күзнәй районы Күзнәй шәһәре2 100 	 	 38 080   13 Лопатино районы Лопатино авылы 1 440 	 	 14 943	  14 Лунино районы Лунино штп-ы1 620 	 	 19 941	   15 Кече Сердоба районы Кече Сердоба авылы990 	 	 9 824	  16 Мукшы районы Мукшы штп-ы2 300 	 	 28 024	  17 Наручат районы  Наручат авылы880 	 	 12 070	   18 Неверкино районы Неверкино авылы 1 050 	 	 16 331  19 Түбән Ламу районы Түбән Ламу шәһәре1 850 42 024	  20 Никольск районы Никольск шәһәре2 500 	 	 34 267	 	  21 Пачелма районы Пачелма штп-ы1 410 	 	 16 308	   22 Пенза районы Кондоль авылы2 920	 51 300	  23 Сердобск районы Сердобск шәһәре1 695	 54 523 24 Сосновоборск районы Сосновоборск штп-ы1 630 	  17 241	  25 Спасск районы Спасск шәһәре730 13 008 26 Тамалы районы Тамалы штп-ы1 130 	 	 16 502	  27 Шемышейка районы Шемышейка штп-ы1 500 	 	 17 668	 

 Шәһәр округлар 
 № Шәһәр округы Мәйдан, км² Халык саны (2011), кеше 1 Заречный12463 600 	 2 Күзнәй2388 800 	 	 3 Пенза288 	 517 400 		

 Танылган шәхесләр 
 Татарлар 
 Якуб Агишев
 Азиз Акҗигитов
 Бари Еналиев
 Таһир Керженов
 Гафур Коләхмәтов
 Гадел Кутуй
 Мөдәрис Мостафин
 Әдһәм Тенишев
 Кәрим Тинчурин
 Шамил Усманов
 Руслар 
 Виктор Несмелов (1863, Бәк районы, Вертуновка - 1937, Казан), фәлсәфәче, , Казан руханилар академиясе профессоры, ректоры.
 Виктор Скумин (1948- ), профессоры, Скумин синдромы.

 Моны да карагыз 
 Пенза губернасы
 Пенза өлкәсе татар авыллары

 Искәрмәләр 

Төркем:Пенза өлкәсе