Vumba

Vumba i rixaka ra swilo swa misava swa ntumbuluko leswi nga na mavele makahle leswi nga na timinerali ta vumba [ 1 ] (hydrous aluminium phyllosilicates, xikombiso kaolinite, .  ). Ntalo wa timinerali ta vumba lowu baseke wuna muhlovo wo tenge na waku tima, Naswona vumba bya ntumbuluko byihi kombisa mihlovo yo hlaya ku sungula eka thyaka, kufana na muhlovo wotshuka kumbe wa buraweni kusuka eka yinyingi ya iron oxide . [ 2 ] [ 3 ] .

Vumba byina  vupulasitiki loko byi tsakamile naswona byi nga nonoka hi ku hisa . [ 4 ] [ 5 ] [ 6 ] Vumba i xitirhisiwa xo ka xi nga tirhisiwanga xa ceramic lexi tivekaka nkarhi wo leha swinene. Vanhu va le kusunguleni ka misava va kume swilo leswi pfunaka swa vumba kutani va byi tirhisa ku endla swibye swa vumba . Swin’wana swa swiphemu swa vumba swo rhanga swivekiwa kwalomu ka 14,000 B.C.E., [ 7 ] ni swiphepherhele swa vumba a ku ri switirhisiwa swo sungula leswi tiviwaka swo tsala. [ 8 ] Vumba byi tirha hiti ndlela to tala ta  masiku lawa ya tiindasitiri, ku fana na ku vumba maphepha, ku vumba semendhe, na ku basisa hi tikhemikhali . Exikarhi ka hafu na mbirhi-xa-nharhu xa vaaki va misava va tshama kumbe va tirha tindlwini leti vumbiweke hi vumba, hi ntolovelo yi vumbiwaka yi va switina, tanihi xiphemu xa nkoka xa xivumbeko xa yona xo rhwala ndzhwalo. [ citation needed ] Eka vurimi, ntsengo ya vumba i nchumu lowukulu eka ku kumisisa ku byariwa ka misava . Misava ya vumba hi ntalo ayi fanelanga swinene eka swibyariwa hikuva kaku kayivela ka mati ya ntumbuluko; hambiswiritano, misava ya vumba yi nonile swinene, hikwalaho ka vuswikoti bya le henhla bya cation-exchange .  

Vumba i xilo lexi tolovelekeke ngopfu. Shale, leyi vumbiweke ngopfu hi vumba, i ribye leri tolovelekeke ngopfu ra sedimentary. [ 11 ] Hambi leswi ti deposits tala leti kumekaka hi ntumbuluko ti hlanganisaka silts na vumba, vumba byi hambanisiwa na misava yin’wana ya mavele ya kahle hiku hambana ka vukulu na mineralogy. Silts, leyi kunga misava ya mavele ya kahle leyinga katsi timinerali ta vumba, yitala kuva na vukulu bya swiphemuphemu kuhinda vumba. Nkatsakanyo wa sandi, silt na vumba byale hansi ka 40% swihlamusela loam . Misava leyi nga ni vumba lebyo nono ngopfu ( vumba lebyi andlalekeke ), ku nga timinerali ta vumba leti avekeke hi ku anama loko ti nw'a mati, i ndhundhuzelo lowukulu eka vunjhiniyara bya vaaki . [ 1 ] .

 Swihlovo leswi tirhisiweke