Rixaka (muganga) .

Rixaka ri nga vula ntlawa wa vanhu lava avelana ririmi, ndhavuko, rixaka, masungulo kumbe matimu. Kambe, swi nga ha tlhela swi kombetela eka vanhu lava avelana ndhawu leyi fanaka na mfumo (e.g. lava nga endzeni ka mfumo lowu tifumaka ) ku nga khathariseki rixaka.   Eka timhaka leti fambisanaka ni mfumo wa rixaka, tiko ri tlhela ri tiviwa tanihi rixaka . "Rixaka" ri na tinhlamuselo to tala naswona nxaxamelo wa tinhlamuselo ta rito leri wu cinca hi ku famba ka nkarhi.

Kwalomu ka vanhu hinkwavo va tshama ensin'wini yo karhi leyi vuriwaka tiko . Tinxaka tin’wana ti tshama ngopfu-ngopfu ehandle ka tiko ra rikwavo. Tiko leri amukeriwaka tani hi tiko ra rikwavo ra vanhu vo karhi ri vuriwa "nation-state". Mimfumo yo tala ya manguva lawa yi wela eka ntlawa lowu, hambileswi ku kanetiwaka swinene hi ku va enawini ka yona. Ematikweni lama nga ni timholovo ta ndhawu exikarhi ka tinxaka, timfanelo i ta rixaka leri a ri tshama kwalaho ro sungula. Ngopfu ngopfu eka tindzhawu letingana matimu yale kule ya vutshamo bya European, rito "first peoples" ritirhisiwa eka mintlawa ya vanhu lava avelana ndzhavuko wa ndzhavuko lowu fanaka naswona va lavaka ku amukeriwa ximfumo kumbe ku tifuma.