Mbuti

mbuti kumbe Mbuti ya le kaya (khapra hikhusi) i muxaka wa timbuti leti talaka ku hlayisiwa tanihi swifuwo. Yi fuyiwile eka Mbuti ya nhova agagrusasiya le Dzonga-vupela-dyambu bya Asiya na le Vuxeni bya Yuropa. Mbuti leyi i xirho xa ndyangu Ti- bhovadiyi, leswi vulaka leswaku yi yelana swinene na tinyimpfu. A ku ri xin'wana xa swiharhi swo sungula ku fuyiwa, erani kwalomu ka malembe ya 10 000 lama hundzeke.Amalthea and Jupiter's goat, 1787, at the French royal dairy, Rambouillet

Timbuti ti tirhisiwe ku endla ntswamba, nyama, voya na madzovo emisaveni hinkwayo. Ntswamba lowu humaka eka timbuti wu tala ku endliwa chizi. Hi lembe ra 2022, a ku ri na timbuti to tlula 1.1 wa tibiliyoni leti a ti tshama emisaveni hinkwayo, laha 150 wa timiliyoni a ti ri e indiya.Goat curry and rice at the Notting Hill Carnival

Timbuti ti humelela eka mintsheketo, mintsheketo ni vukhongeri eswiphen’wini swo tala swa misava, ku katsa ni le ka ntsheketo wa xikhale wa Amalitheya, eka timbuti leti a ti koka kalichi ya xikwembu xa xikwembu xa nurisi, eka mbuti ya Yule ya le Sikaniyanaviya, eka Dakixa leyi nga ni nhloko ya mbuti ya Vuhindu, eka nkhuvo wa Vaisrayele wa mbuti ya xitlhavelo, ni le ka Vukreste tanihi xifaniso lexi tolovelekeke xa Sathana, . exikarhi ka swin’wana.Glazed brick depicting a wild goat, from Nimrud, Iraq, 9th–7th century BC

 Ntivo-vutomi bya rito 
Rito ra Xinghezi ra manguva lawa mbuti ri huma eka Xinghezi xa Khale gati "mbuti, mbuti ya xisati", leri hi ku famba ka nkarhi ri humaka eka Xiproto-Geremiyaniki * gayitazi (ya dachi / Frisina / ayicilandi A yule goat on a Christmas tree in Scandinavia

/ Nowayi, jeremaya na Gothiki ), eku heteleleni ku suka eka Proto indo yurupeni *ǵayitsi leswi vulaka "mbuti leyitsongo" (xilatini"n'wana").  Ku kombetela eka mbuti ya xinuna, Xinghezi xa khale xi tirhise bukha (dachi / Frisiyani, eka xingezi buki ) kufikela loko xi hlongoriwa hi higota,  (‘mbhuti ya xinuna) eku heleni ka lembe xidzana ravu 12.  Nani goat (ya xisati leyikulu) yisungule eka lembe xidzana ravu 18, na bili goat (ya xinuna leyikulu) eka lembe xidzana ravu 19.   Timbuti ta xisati, ku fana na swiharhi swin’wana swo hambana, na tona ti vuriwa ti dazi . 

Ti ta xinuna leti tsemiweke ti vuriwa ti wethasi . Loko marito hirisani na khamprini havumbirhi bya wona ya kombetela eka xin’wana na xin’wana lexi nga na mfanelo yo fana na mbuti, harikhani yi tirhisiwa ngopfu ku kandziyisa ku nun’hwela loku hambaneke ka timbuti ta le kaya.  

 Swihlovo leswi tirhisiweke