Gama

Gama i vito leri tolovelekeke ra swinyenyana swo karhi leswikulu leswi dyaka eka ndyangu wa "<i>Accipitridae"</i>. Loko kuri eka xiyimo xa ti "gene", i ndyangu lowuntsongo ntsena wa "<i>Aquilinae"</i> lowu vumbiwaka hi magama ma mampela, tinxaka tin’wana totala titala kuvuriwa magama, kufana na bald eagle, naswona rito leri hi xitalo ari rhwali ntiko wa <i>taxonomic</i>. Vunyingi bya tinxaka ta 68 ta tinjiya ti huma eEurasia ni le Afrika. Ehandle ka ndhawu leyi, ku nga kumeka tinxaka ta 14 ntsena—timbirhi eAmerika N’walungu, nkaye eAmerika Xikarhi ni le Dzongeni ni tinharhu eAustralia.

Magama ahi ntlawa wa ntumbuluko kambe kahle kahle swi vula muxaka wun’wana na wun’wana wa xinyenyani lexi dyaka swiharhi leswikulu nyana kuva swi hlota leswikulu (kwalomu ka vo 50 cm hiku leha kumbe ku tlula hi ku angarhela) swihadyani swa marhambu ya nhloko.

 Ntivo-vutomi bya rito 
Rito gama ri lomba eka Xinghezi ku suka eka Xifurwa xa Khale aigle, eku heteleleni ku suka eka Xilatini aquila . Yi fambelana na marito yo fana na aigle ya Xifurwa, águia ya Xiputukezi na águila ya Xipaniya .  Hi matimu, rito ra Xinghezi ra ndzhavuko ro vula gama a ku ri "ern" (hi Xilungu xa khale: earn), leswi humaka eka Proto-Germanic​​​ *arnuz, ​​ ​​​naswona  xisweswo yi fambelana na marito man'wana lama fanaka hi tindzimi ta xi Germanic kufana na Geramn Aar, Dutch arend, Swedish orn na Gothic(ara). Rito "ern" kumbe "erne" ra ha tirhisiwa eka Xinghezi xa manguva lawa loko ku kongomisiwa eka tinxaka tin'wana letikulu ta magama, ngopfu-ngopfu ti- <i>fish</i> eagles. Hambi leswi vativi van’wana va swinyenyana vanga tsakelaka rito leri tani hi ndlela yo hambanyisa ti fish eagles kusuka eka magama ma ntiyiso, tinxaka hinkwato ta ti fish eagle (kufana na <i>bald eagle</i> na <i>white-tailed eagle</i>) ta hatala kuvuriwa magama.

 Nhlamuselo 
Tinjiya i swinyenyana leswikulu leswi akiweke hi matimba, leswi nga ni tinhloko ni milomu yo tika. Hambi ku ri tinjiya letitsongo swinene, to tanihi ntsumi leyi nga ni maphaxani ( Hieraaetus pennatus ), leyi ringanisiwaka hi vukulu ni ximanga lexi tolovelekeke ( Buteo buteo ) kumbe ximanga xa ncila wo tshwuka ( B. jamaicensis ), ti ni timpapa to leha swinene ni leti anameke hi ku ringana, naswona ti haha hi ku kongoma, hi ku hatlisa, ku nga khathariseki vukulu bya tinsiva ta tona leti nga ni moya lowu hungutekeke. Tinjiya to tala tikulu ku tlula ti raptor tin'wana, handle ka ti vulture tin'wana . Muxaka lowuntsongo swinene wa ntsumi i Great Nicobar serpent eagle ( Spilornis klossi ), leyi nga ni  na  . Tinxaka letikulu swinene ti xopaxopiwile laha hansi. Ku fana ni swinyenyana hinkwaswo leswi dyaka swiharhi, tinjiya ti ni milomu leyikulu swinene leyi nga ni swikhomo leswaku ti handzula nyama eka xiharhi xa tona, milenge leyi tiyeke, leyi nga ni misiha ni swikunwana leswi nga ni matimba .

 Swihlovo leswi tirhisiweke 

Category:Gama