Makete wa van’wamapurasi

alt=Crates filled with fresh garlic bulbs under a canopy at an outdoor market in France|thumb|Xinyalani yo basa leyi kombisiweke leswaku yi xavisiwa emakete wa le handle eFurwa
Makete wa van’wamapurasi (kumbe makete wa van’wamapurasi kuya hi AP stylebook,   nakambe makete wa van’wamapurasi eka Cambridge Dictionary   ) i makete wa xiviri wa vuxavisi lowu kunguhatiweke ku xavisa swakudya hiku kongoma hi van’wamapurasi eka vaxavi. 

Timakete ta van’wamapurasi tingava endeni kumbe ehandle naswona hi ntolovelo yi vumbiwa hi swiyidlwana , matafula kumbe switandi laha van’wamapurasi va xavisaka swibyariwa swa vona, swifuwo leswi hanyaka na swimilana, naswona minkarhi yin’wana swakudya na swakun'wa leswi lulamisiweke.

Timakete ta van’wamapurasi tikona emisaveni  naswona ti kombisa ndhavuko na ikhonomi ya ndhaw yaleyo

Ti hambanisiwa na timakete tamani namani, leti hi xitalo ti tshamaka eka swivumbeko xin'we, ti pfuleka lembe hinkwaro, naswona ti nyika vaxavisi vo hambana hambana lava nga riki van’wamapurasi/lava nga riki vahumelerisi, swakudya leswi pakiweke na switirhisiwa leswi nga riki swa swakudya.  
Mhaka ya sweswi ya makete wa van’wamapurasi yifana na mhaka ya khale, kambe yihambanile loko ku pimanyisiwa na swivumbeko swin’wana tani hileswi swiphemu swa vuxavisi bya vatirhisi, hiku angarhela swi yaka emahlweni swi cinca hiku famba ka nkarhi. Swivumbeko leswi fanaka a swi ri kona emahlweni ka nguva ya tiindasitiri, kambe hixitalo a swi vumba xiphemu xa timakete leti anameke, laha vaphakeri va swakudya ni nhundzu yin’wana a va hlengeletana leswaku va xavisa swilo swa vona. Tindzhawu ta mabindzu tisungule kuva kona kusukele hi hiva 1930s, ku cinca kuya eka vaxavisi lava ava xavisa switirhisiwa swa van’wana kutlula swa vona. Switolo swa mani na mani na mavhengele ya swa swakudya swi yise emahlweni ntolovelo wolowo wo hlawuleka eka vuxavisi, ku lulamisa ntokoto wa vaxavi,  loko swi ri karhi swi wu tekela emahlweni eka vuhumelerisi na le ka ku rharhangana loku kulaka ka vuhumelerisi. [ ku tshahiwa ka laveka ]

Swakudya swa manguva lawa swa ti indasitiri eka tindlela ta khale swiya ngopfu heka xaxavi va manguva  byo chipa, byo hatlisa xikan’we naku cinca cinca ka swikumiwa leswinga ringanelangiki.  Kambe ku durha ka vutleketli ni ku hlwela a swi nge herisiwi. Kutani laha mpfhuka wu karhateke ku fikelela ka vaphakeri va ti indasitiri, laha vaxavi ava tsakela swinene tinxaka ta laha kaya, timakete ta van’wamapurasi vatshame ti phikizana na swivumbeko swin’wana swa vuxavisi bya swakudya. Kusukela exikarhi ka malembe yamagidi mbhirhi. xilaveko xa vatirhisi xa swakudya leswinga swekiwa (leswi tekaka nkarhi wu tsongo fambafamba) na swakudya leswingana tinxaka totala—swiendle leswaku kuva na kukula ka timakete ta van’wamapurasi tani hi endlelo ro xavisa swakudya.

Timakete ta van’wamapurasi tinga nyika van’wamapurasi mbuyelo lowu engetelekeke kutlula ku xavisa eka vaxavisi va ti wholesale, vaendli va swakudya, kumbe tifemeni letikulu ta girozara. Hiku xavisa hiku kongoma eka vaxavi, swihumelerisiwa switala kuva swilava vutleketli byintsongo, ku khomiwa kutsongo, ku vekiwa ka xigwitsirisi kutsongo xikan’we na nkarhi wutsongo wo hlayisa. Hiku xavisa eka makete wale handle, ntsengo wa misava, miako, ku voninga na xigwitsirisi xa moya na swona swahungutiwa kumbe ku herisiwa. Van’wamapurasi vanga tlhela va hlayisa mbuyelo eka swihumelerisiwa leswinga xavisiwiki eka vatirhisi, hiku xavisa leswinga hundza eka ti canary ta le makaya na tifemeni tin’wana to lulamisa swakudya. Eka makete, van’wamapurasi vanga hlayisa phirimiyamu leyi heleleke eka xiphemu xa swibyariwa swa vona, ematshan’wini ya ntsengo wa wholesele wa xi tirhisiwa xo phurosesa swotala. Hambiswiritano, vativi van'wana va ikhonomi va vula leswaku "ku na mimpfuno yitsongo swinene hi mayelana na ku tirhisa matimba hi ndlela leyinene, khwalithi kumbe ntsengo ... hambi leswi swi tsakisaka, a hi swikombiso swa kahle swa ikhonomi." 

Van’wamapurasi van’wana vatsakela ku olova, ku hatlisa, kuva erivaleni xikan’we naku tiyimela ka ku xavisa hiku kongoma eka vaxavi. Ndlela yin’we leyi xiyiweke hi ntlawa wa ntsakelo wo hlawuleka Phurojeke ya Matimba ya Swakudya yi tlakusa minongonoko ya vurimi leyi seketeriwaka hi vaaki (CSAs).  Eka xikimi lexi, vatirhisi va hakela mapurasi hi tinguva kumbe n’hweti na n’hweti ku kuma mabokisi ya swibyariwa ya vhiki na vhiki kumbe mavhiki mambirhi. Handle ka sweswo, tinga boheka ku hakela ntsengo wa nguva hinkwayo ya swibyariwa emahlweni ka nguva yokula. Eka swiyimo leswimbirhi, vatirhisi va veka ekhombyeni ro lahlekeriwa hi mali ya vona loko ku ri na ku tsandzeka ka swibyariwa. 

 Timakete ta van’wamapurasi ti pfuneta ku hlayisa vuxaka bya nkoka bya ntshamisano, ku hlanganisa vaaki va le makaya na le madorobeni hambi ku ri vaakelani lava nga ekusuhi eka ku cincana loku vuyerisaka. 
 vutleketli bya makete byi tumbuluxa vutleketli eka mabindzu ya le kusuhi
 ku xava eka timakete swi hlohletela nyingiso eka ndzhawu leyi rhendzeleke na migingiriko leyi yaka emahlweni
 hiku nyika tindzhawu to xavisa swihumelerisiwa swa ‘local’, timakete ta van’wamapurasi ti pfuneta ku tumbuluxa ku hambana na ku hlawuleka, leswinga engetela ku tinyungubyisa naku hlohletela vayeni kuva va tlhelela.

 ku hunguta ku durha ka eneji ya vutleketli & xigwitsirisi
 ku thyakisa ka le hansi ka vutleketli
 ku hunguta ntsengo wa switirhisiwa swa vutleketli (magondzo, mabuloho, na swin’wana) .
 misava yitsongo leyi nyiketeriweke ku hlayisa swakudya

 ku hunguteka ka ntsengo: ku chayela, ku paka, na swin'wana.
 Swakudya leswintshwa
 swakudya swa tinguva
 Swakudya leswi hanyeke kahle
 swakudya swo hambana-hambana, xikombiso: swakudya swa ntumbuluko, nyama leyi kurisiweke emadyelweni, mandza ni tihuku, chizi leyi endliweke hi mavoko, swibyariwa leswi humesaka nyama ya ndzhaka ni swimilana swo tala leswi nga riki na nsawutiso leswi nga rhandziwiki hi vaxavisi lavakulu va swakudya
 ndhawu yo hlangana na vaakelani, ku burisana, na swin'wana.
 ndhawu yo tiphina hi ku famba ehandle loko u ri karhi u kuma swakudya leswi lavekaka

Timakete ta ndzhavuko ta mani na mani emadorobeni ya China titiveka tani hi " wet markets "  laha vaxavisi votala vanga vaxavisi. Mfumo wa China wu ringetile ku hundzula timakete leti ta ndhavuko ti va switolo leswikulu eka tiphurojeke to pfuxeta madoroba. Swi endle leswaku timakete leti ti hunguteka emadorobeni man’wana yo tanihi Shanghai.  Hambi swi ri tano, emadorobeni man’wana, timakete leti tsakamaka ta ha ri kona naswona ti lawula vuxavisi bya swibyariwa leswintshwa ni nyama. Hikwalaho ka xiave xa yona xa nkoka eka ku tiyisisa nsirhelelo wa swakudya swa le madorobeni, timakete leti tsakamaka ti kuma nseketelo wo hambana kusuka eka mfumo wa miganga. 

 Nhlangano wa Yuropa 

Category:Van'wamapurasi