Huku

Nkuku ( Gallus gallus domesticus ) i xivumbeko lexi fuyiwaka xa xinyenyana xo tshwuka xa le makhwatini ( Gallus gallus ), lexi eku sunguleni a xi tumbuluka eDzonga-vuxa bya Asia.Yisungule ku fuyiwa kwalomu ka 8,000 wa malembe lawa yanga hundza naswona i xin’wana xa swifuwo leswi fuyiweke leswi tolovelekeke naswona swi hangalakeke emisaveni hinkwayo.Tihuku ngopfu ngopfu ti hlayisiwa eka nyama na tandza ra tona, hambi leswi titlhelaka ti hlayisiwa tani hi swifuwo swale kaya.

Ku sukela hi 2023, nhlayo ya tihuku ta misava hinkwayo yi tlula 26.5 wa tibiliyoni, laha ku humelerisiwaka ku tlula khume ntlhanu wa tibiliyoni ta swinyenyana lembe na lembe leswaku swi dyiwa. Tinxaka to hlawuleka tofana na ti "broilers" na tihuku leti vekaka ti endliwile kuva ti humelerisiwa nyama na tandza, hiku landzelelana.Nkuku lowu fuyiweke leswaku wuta veleka wunga humesa kutlula 300 wa matandza hi lembe, Tihuku i swiharhi swa ntshamisano leswingana marito yo rharhangana na mahanyelo, naswona swihumelela eka mintsheketo, vukhongeri, na matsalwa eka miganga yotala, Nkoka wa tona wa ikhonomi wu ti endla xiphemu xa nkoka xa vufuwi bya swiharhi emisaveni hinkwayo.

 Mavito ya mavito 
Mimpimanyeto ya tihuku yi katsa:

 Biddy : huku, kumbe huku leyi ha ku tswariwaka  
 Capon : huku ya xinuna leyi tsemiweke kumbe leyi nga tsemiwiki [ a ].
 Chick : huku leyintsongo 
 Chook /tʃ ʊ k / : huku (Australia/New Zealand, leyi nga riki ya xivumbeko) 
 Mbolo : huku ya xinuna leyikulu leyi noneke  
 Cockerel : huku ya xinuna leyintsongo 
 Nkuku : huku ya xisati leyikulu 
 Pullet : huku ya xisati leyintsongo leyinga ehansi ka lembe.  Eka bindzu ra tihuku, pullet i huku leyi nga vupfangiki hi tlhelo ra rimbewu leyi nga ehansi ka 22 wa mavhiki hi vukhale. 
 Rooster : huku ya xinuna leyikulu leyi noneke, ngopfu ngopfu e North America. Yi sungule hi lembe-xidzana ra vu-18, kumbexana tanihi xivulavulelo xo olova ku papalata nhlamuselo ya rimbewu ya rito mbolo .   
 Yardbird : Huku (dzongeni wa United States, ririmi ra le makaya)