Mahanyelo ya ngwenya

Tingwenya i swihadyana leswi hanyaka ematini nale handle. Rixaka ra tona ri suka le ndzhaku eka malembe ya ti dinosaurs. Ti khoma moya ti nga hefemuli kuringana ti awara ta makumembirhi-mune hi ku hunguta kuba  ka mbilu kuuya 2 ku fika ka 3 hi minete. Ngwenya ya kota ku tswala yinga hlangananga na yinwani,mhaka yo sungula yi rhikhodiwe hi 2018, loko ngwenya ya xisati endhzawini ya swiharhi eCosta Rica yi tshikela mandza endzhaku ko tshama yiriyoxe makembe ma khume ntsevu.

Tingwenya a ti hlawuli lexi ti dyaka xona ti dya xinwana na xinwana lexi ti nhhlanganaka na xona.Swihlawulekisi swa miri wa ngwenya swi endla ku va xiharhi lexi humelelaka eka kudya swihari swinwana.  Ti ni miri lowu  lowu endlaka leswaku ti kota ku hlambela hi ku hatlisa.  Tingwenya titlhela ti tuck milenge ya tona ematlhelo loko tiri karhi ti hlambela, leswi pfunaka ngwenya kuva yi hlambela hiku hatlisa.

Tingwenya tina milenge yo mphambarhala leyi, hambi leswi yinga tirhisiwiki ku susumeta xiharhi lexi ematini, xi pfumelela ku jika hiku hatlisa naku famba hi xitshuketa ematini kutani xisungula ku hlambela.  Milenge yo phambarhala i vuyelo eka mati lawa yanga e hansi laha minkarhi yin’wana tingwenya ti fambafambaka.

Tingwenya i swivumbiwa leswi tsakisaka no chavisa, naswona xikan’we na ti xaki namuntlha ti le henhla ka swakudya eka Mfumo wa Swiharhi.  Ti ngwenya  letikulu ti tala kuva tinga ri na valala va ntumbuluko, handle ka vanhu.  Tingwenya i tin’wana ta vaaki va khale swinene eMisaveni, ti rhelela kwalomu ka 94 wa timiliyoni wa malembe lama hundzeke eka swihadyana leswi hahaka leswi nga riki swinyenyana—ti-pseudosuchian—leswi humeleleke eka malembe ya 248 wa timiliyoni lama hundzeke.  Ku engetela eka tingwenya, ti- pseudosuchian ti katsa ti- archosaur toleto leti a ti yelana swinene ni tingwenya ku tlula swinyenyana.

Ti alligators i muxaka wa xiharhi lexi hi ririmi ra xighezi xi vuriwaka “crocodile” hikuva i xiphemu xa order ya crocodilians.  Tinxaka ta sweswi ta 26 ta tingwenya ti avanyisiwile hi mintlawa yinharhu, laha ntlawa wun’we ku nga ti-alligator na ti-caiman, wun’wana i tingwenya ta ntiyiso, kasi wun’wana i ti- gharial.5

Ku hambana ko hlaya exikarhi ka mindyangu swinga pfuna ku hambanyisa ti gators na ti crocs.  Tingwenya i tihloti letikulu, leti hlaselaka hi tihanyi leti kumekaka ngopfu eka ti ecosystems ta mati ya munyu.Ti alligators i muxaka wa xiharhi lexi hi ririmi ra ririmi xi vuriwaka “crocodile” hikuva i xiphemu xa order ya crocodilians.  Tinxaka ta sweswi ta 26 ta tingwenya ti avanyisiwile hi mintlawa yinharhu, laha ntlawa wun’we ku nga ti-alligator na ti-caiman, wun’wana i tingwenya ta ntiyiso, kasi wun’wana i ti- gharial.5

Ku hambana ko hlaya exikarhi ka mindyangu swinga pfuna ku hambanyisa ti gators na ti crocs.  Tingwenya i tihloti letikulu, leti hlaselaka hi tihanyi leti kumekaka ngopfu eka ti ecosystems ta mati ya munyu.

 swihlovo leswi tirhisiweke