Xikunwana

Swinkunwana i tidijithi ta nenge wa Tetrapod. Tinxaka ta Xiharhi to fana na swimanga leswi fambaka hi swinkunwana swa swona swi hlamuseriwa tanihi digitigrade. Vanhu, na swiharhi swin'wana leswi fambaka hi milenge ya swona, swi hlamuseriwa tanihi hikuva plantigrade;  swiharhi swa  unguligrade hi leswi fambaka swi ri ni Swikunwana emakumu ka swikunwana swa swona.

 Xivumbeko 
Hi ntolovelo ku ni swikunwana swa ntlhanu leswi nga kona eka nenge wun’wana ni wun’wana wa munhu. Xikunwana xin’wana ni xin’wana xi ni marhambu manharhu ya phalanx, ya le kusuhi, ya le xikarhi ni ya le kule, handle ka xikunwana lexikulu ( Latin). Eka vanhu vatsongo, xikunwana lexitsongo na xona xi pfumala marhambu ya le xikarhi. Hallux yina ntsena marhambu mambirhi ya phalanx, ya proximal na distal. Mahlangano exikarhi ka phalanx yin'wana na yin'wana i mahlangano ya interphalangeal . Marhambu ya phalanx ya le kusuhi ya xikunwana xin'wana na xin'wana ya hlangana na rhambu ra metatarsal ra nenge eka nhlangano wa metatarsophalangeal . Xikunwana xin’wana ni xin’wana xi rhendzeriwe hi nhlonge, naswona lexi nga kona eka swikunwana hinkwaswo swa ntlhanu i xipikiri xa milenge .

 Misiha 
Ku famba ka swikunwana hi xitalo i ku olovisiwa naku ndlandlamuxiwa (ku famba kuya eka vuwexe kumbe endzhaku ka nenge) hiku tirhisa ti-tendons leti nga ni tihlampfana leti namarhelaka eka swikunwana eka swiphemu swale mahlweni nale henhla swa marhambu ya phalanx.  : 1 . 573 

 Mphakelo wa ngati 
Swikunwana swi amukela ngati kusuka eka marhavi ya xidijithali ya ti plantar metatarsal arteries naswona swi humesa ngati eka dorsal venous arch ya nenge.  : 1 . 580–81 

 Mphakelo wa misiha 
Ku twa eka nhlonge ya swikunwana swi nyikiwa hi misiha ya ntlhanu. Nsiha wa le henhla wa fibular wu nyika ku twa ehenhla ka swikunwana, handle ka le xikarhi ka hallux na xikunwana xa vumbirhi, lexi nyikiwaka hi misiha ya fibular leyi dzikeke, na vuandlalo bya le handle bya xikunwana xa vuntlhanu, lexi nyikiwaka hi sural nerve . Ku twa ehansi ka swikunwana ku nyikiwa hi misiha ya le xikarhi ka xikunwana, leyi nyikaka ku twa eka xikunwana lexikulu ni swikunwana swa le ndzeni swinharhu ni hafu, ni misiha ya le tlhelo ya le ndzhaku, leyi nyikaka ku twa eka xikunwana lexitsongo ni hafu ya ku twa ka xikunwana xa vumune.

Eka vanhu, hallux hi ntolovelo yi lehe ku tlula xikunwana xa vumbirhi, kambe eka vanhu van’wana, swi nga ha endleka ku nga ri xikunwana xo leha swinene. Kuna mfanelo ku tekelela ka ndzhaka eka vanhu, laha xitekela lexi lawulaka xivangaka xikunwana xa vumbirhi xo leha ("Morton's toe" kumbe "Greek foot") kasi genotype ya homozygous recessive yi humesa na mfanelo leyi tolovelekeke swinene: hallux yo leha.  Vanhu lava nga na vuvabyi bya xitekela lebyi nga tolovelekangiki bya fibrodysplasia ossificans progressiva hi xihlawulekisi va na hallux yo koma leyi vonakaka yi jika endzeni, kumbe exikarhi loko yi pimanisiwa na nenge.

 Tibuku leti tirhisiweke