Güney Afrika Grand Prix

Güney Afrika Grand Prix ilk kez 1934 yılında Grand Prix motor yarışı formatında, handikap usulüyle Prince George Pisti'nde, East London'da düzenlendi. Yarışa Avrupa’dan Bernd Rosemeyer, Richard "Dick" Seaman, Richard Ormonde Shuttleworth ve 1939 Güney Afrika Grand Prix’nin galibi Luigi Villoresi gibi önde gelen pilotlar katıldı.

II. Dünya Savaşı, 20 yıl boyunca yarışın durmasına neden oldu ancak organizasyon 1960 yılında Formula 1 takviminin şampiyona dışı yarışlarının bir parçası olarak yeniden yapıldı ve iki yıl sonra Formula 1 Dünya Şampiyonası takvimine dâhil edildi. Popüler bir Formula 1 yarışı olan Grand Prix, ülkenin apartheid politikası nedeniyle tartışmalı geçen 1985 Güney Afrika Grand Prix’nin hemen ardından askıya alındı.

Apartheid rejiminin 1991 yılında sona ermesinin ardından yarış, 1992 Güney Afrika Grand Prix ve 1993 Güney Afrika Grand Prix ile Formula 1 takvimine geri döndü. 1993 yarışı, 2026 itibarıyla düzenlenen son Güney Afrika Grand Prix olmuştur. Yarışın 2024 yılında yeniden düzenlenmesine yönelik planlar ise iptal edilmiştir.

 Tarihçe 
sağ|küçükresim|Prince George Pisti (1959'da inşa edildi)
sağ|küçükresim|upright=1.14|Prince George Pisti'nin tüm versiyonlarının yerleşim planı.Kahverengi: 1934, Mav: 1936, Siyah: 1959
alt=|küçükresim|upright=1.14|Kyalami (1961'de inşa edildi)
alt=|küçükresim|upright=1.14|Kyalami (1990'ların başında inşa edilmiştir)

 East London (1934-1966) 
İlk Güney Afrika Grand Prix’leri, kıyı kenti East London’ın farklı yerleşim bölgelerinden geçen ve  uzunluğundaki yol pisti Prince George Pisti’nde düzenlendi. Pist, 1936 yılında ’ye kısaltıldı. II. Dünya Savaşı’nın ardından yarışların yeniden başlamasıyla birlikte 1959 yılında kalıcı bir pist inşa edildi ve bu tesis de Prince George Pisti adını korudu.

Güney Afrika’daki ilk Formula 1 Dünya Şampiyonası yarışı olan 1962 Güney Afrika Grand Prix 29 Aralık 1962’de gerçekleştirildi. Bu yarışta Graham Hill, Jim Clark’ın Lotus aracıyla yaşadığı mekanik sorunlardan yararlanarak hem yarışı hem de şampiyonluğu kazandı. Yarış, Prince George Pisti’nde ayrıca 1963, 1965 ve 1966 yıllarında da düzenlendi. 1966 yarışı, aynı gün yürürlüğe giren yeni 3 litrelik motor formülü nedeniyle şampiyona dışı statüye alındı.

1967 yılında yarış, Transvaal’daki yüksek rakımlı iç kesim şehri Johannesburg yakınlarında bulunan Kyalami pistine taşındı. Güney Afrika Grand Prix, resmi Formula 1 takviminde yer aldığı süre boyunca bu pistte düzenlenmeye devam etti.

 Kyalami (1967-1985, 1992-1993) 
1960’ların başında inşa edilen hızlı Kyalami pisti, ilk Güney Afrika Grand Prix’sine 1967 yılında ev sahipliği yaptı. Bu yarışta özel katılımcı John Love zafere çok yaklaşsa da yarışın son bölümünde yakıt sorunu yaşadı; galibiyeti Meksikalı Pedro Rodríguez elde etti. 1968’de Jim Clark kazanarak Juan Manuel Fangio’nun kariyer galibiyeti rekorunu kırdı; bu aynı zamanda Clark’ın Formula 1’deki son zaferi oldu. Clark, aynı yıl Hockenheimring’de düzenlenen bir Formula 2 yarışında hayatını kaybetti. 1969’da Jackie Stewart kazanırken, ertesi yıl 44 yaşındaki Jack Brabham Formula 1 kariyerindeki son galibiyetini elde etti. 1971’de Amerikalı Mario Andretti, Ferrari ile ilk yarışında ilk Grand Prix zaferini kazandı. 1974 hafta sonunda Amerikalı Peter Revson, yarış öncesi antrenmanlarda Barbeque Bend virajında ağır bir kaza geçirerek bariyerlere çarptı ve aldığı yaralar sonucu hayatını kaybetti. Aynı yıl Arjantinli Carlos Reutemann kariyerinin ilk zaferini kazandı. 1975’te Güney Afrikalı Jody Scheckter birinciliğe ulaştı.

1977 yarışı, spor tarihinin en trajik kazalarından birine sahne oldu; Tom Pryce, tam hızla pist görevlisi Frederick Jansen Van Vuuren’e çarparak hem kendisinin hem de görevlinin ölümüne yol açtı. Yarışı Niki Lauda kazandı ancak kaza tüm sporda derin bir etki yarattı. 1978’te Ronnie Peterson; Patrick Depailler ve Riccardo Patrese’yi geride bırakarak son bölümde galibiyete ulaştı. Değişken hava koşullarında geçen 1979’u ise Kanadalı Gilles Villeneuve kazandı.

1980’lere girilirken turboşarjlı araçlar Grand Prix’lere damga vurmaya başladı. Yüksek rakımlı (yaklaşık ) Kyalami pistinde turbo motorlar, motora giren hava miktarını ayarlayabilmeleri sayesinde atmosferik motorlara kıyasla avantaj sağladı. 1982’de turbo motorlar yaklaşık 150 bg daha fazla güç üretiyordu ve sıralama turlarında belirgin üstünlük kuruyordu. Renault F1 takımı 1980 ve 1982 yarışlarında öne çıktı. 1982’de Fransız Alain Prost, yarış ortasında bir tekerleğini kaybetmesine rağmen yükselerek Carlos Reutemann’ı geçip zafer kazandı.

1981 yarışı, FISA-FOCA savaşı nedeniyle Dünya Şampiyonası kapsamına alınamadı. FISA ile anlaşma sağlanamayınca yarış resmî olarak bir Formula Libre etkinliği olarak düzenlendi ve yalnızca FOCA ile bağlantılı takımlar katıldı.

1983 yarışı, sezonun son yarışıydı. Alain Prost, Brezilyalı Nelson Piquet ile Fransız René Arnoux arasında üçlü bir şampiyonluk mücadelesine sahne oldu. Prost ve Arnoux motor arızasıyla yarış dışı kalırken, Piquet üçüncü olarak pilotlar şampiyonluğunu kazandı. Yarışı Piquet’nin İtalyan takım arkadaşı Riccardo Patrese kazandı. 1984 yarışı sezonun başlangıç bölümünde yapıldı. Artık McLaren adına yarışan Prost, yarış aracının çalışmaması üzerine yedek araçla pit yolundan start aldı ve takım arkadaşı Niki Lauda’nın ardından ikinci oldu. Derek Warwick üçüncü olurken, Brezilyalı Ayrton Senna bir Toleman aracıyla altıncı sırayı alarak ilk puanını kazandı.

1985 yarışı, apartheid nedeniyle ilan edilen olağanüstü hâl ve artan şiddet olayları sebebiyle uluslararası boykot çağrılarının gölgesinde kaldı. Bazı hükûmetler pilotlarının katılımını yasaklamaya çalıştı; Ligier ve Renault F1 takımları Fransa hükûmetinin spor etkinlikleri yasağı doğrultusunda yarışa katılmadı. Ancak Fransız pilotlar Alain Prost ve Philippe Streiff Britanya takımları adına start aldı. Yarışı Nigel Mansell kazanırken, takım arkadaşı Keke Rosberg ikinci olarak Williams takımına duble yaptırdı. Yarıştan birkaç gün sonra FIA başkanı Jean-Marie Balestre, apartheid nedeniyle Grand Prix’nin geri dönmeyeceğini açıkladı.

Apartheid rejiminin 1991’de sona ermesinin ardından Formula 1, 1992 ve 1993 yarışları için Kyalami’ye geri döndü. 1992’de Mansell baskın bir galibiyet elde ederken, 1993’te Prost, Senna ve Michael Schumacher arasında yoğun bir mücadele yaşandı ve Prost kazandı. 1993 Temmuz’unda Kyalami, Güney Afrika Otomobil Birliği’ne satıldı; tesis kârlı işletilse de Formula 1 organizasyonunun maliyeti çok yüksek bulundu ve Grand Prix bir daha düzenlenmedi. 1993 yarışı aynı zamanda Formula 1’in Afrika kıtasındaki son yarışı oldu.

Güney Afrika Grand Prix’sini kazanan tek Güney Afrikalı pilot Jody Scheckter’dır (1975). Britanyalı Jim Clark yarışı dört kez, Avusturyalı Niki Lauda ise üç kez kazanmıştır.

 Geri dönüş olasılığı 
Nisan 2018'de, The South African dergisi, Güney Afrika'nın Formula 1 Grand Prix takvimine geri dönme olasılığını, Güney Afrika Motor Sporları CEO'su Adrian Scholtz ile tartıştı. Scholtz, böyle bir etkinliği düzenlemenin önündeki ana engellerin yüksek maliyetler ve şu anda hiçbir Güney Afrika pistinin, Kyalami dahil olmak üzere, FIA'nın Formula 1 yarışı düzenleme gereksinimlerini karşılamaması olduğunu belirtti.

2023 yılı başlarında, Güney Afrika Grand Prix'sinin 2024 sezonu için geri dönmesine yönelik bir anlaşma son aşamaya gelmişti ancak Haziran 2023'te FIA, Güney Afrika hükûmetinin Rusya'nın Ukrayna'yı işgaline yönelik tutumu nedeniyle, Güney Afrika Grand Prix'sinin yakın gelecekte Formula 1 takvimine dönmeyeceğini açıkladı.

2025 yılı başlarında Güney Afrika Cumhuriyeti, Grand Prix'yi 2027 yılına kadar geri getirmek için yeni bir teklif sundu. Haziran 2025'te, FIA, Kyalami pistinde yapılacak olan iyileştirmeleri onayladı ve bu iyileştirmelerin Formula 1 standartlarına uygun olmasını sağlanacak. Ancak, Autosport.com’a göre, yeni bir anlaşmanın tamamlanmasına hala uzak olunduğu ve bu durumun "hayal gibi" göründüğü belirtildi. Ayrıca, Afrika kıtasında Formula 1 Grand Prix'si düzenlemek için Ruanda ve Nijerya gibi diğer Afrika ülkelerinin de arttırdığı rekabet dikkat çekiyor.

 Güney Afrika Grand Prix'sinin kazananları 

 Tekrar kazananlar (sürücüler) 
Pembe arka plan, Formula 1 Dünya Şampiyonası'nın bir parçası olmayan bir etkinliği gösterir.
Kazanma Sürücü Yıllar 4  Jim Clark 1961, 1963, 1965, 1968 3  Niki Lauda 1976, 1977, 1984 2 Jackie Stewart 1969, 1973  Carlos Reutemann 1974, 1981  Nigel Mansell 1985, 1992  Alain Prost 1982, 1993 Kaynak:

 Tekrar kazananlar (takımlar) 
Pembe arka plan, Formula 1 Dünya Şampiyonası'nın bir parçası olmayan bir etkinliği gösterir.

Kalın harflerle belirtilen takımlar, 2026 yılında Formula 1 şampiyonasında yarışacak takımlardır.
Kazanma Takım Yıllar 6  Lotus 1961, 1963, 1965, 1966, 1968, 1978 4  Ferrari 1971, 1976, 1977, 1979  Williams 1981, 1985, 1992, 1993 2  Maserati 1934, 1939 Cooper 1960, 1967  Tyrrell 1973, 1975  Renault 1980, 1982  Brabham 1970, 1983  McLaren 1972, 1984 Kaynak:

 Tekrar kazananlar (motor üreticileri) 
Pembe arka plan, Formula 1 Dünya Şampiyonası'nın bir parçası olmayan bir etkinliği gösterir.

Kalın harflerle belirtilen üreticiler, 2026 Formula 1 şampiyonasında yarışacak olanlardır.
Kazanma Üretici Yıllar 8 Ford* 1968, 1969, 1970, 1972, 1973, 1974, 1975, 1981 5  Zirve 1960, 1961, 1963, 1965, 1966 4  Ferrari 1971, 1976, 1977, 1979  Renault 1980, 1982, 1992, 1993 3  Maserati 1934, 1939, 1967 Kaynak:
* Cosworth tarafından yapılmıştır.

 Yıla göre 
Pembe arka plan, Formula 1 Dünya Şampiyonası'nın bir parçası olmayan bir etkinliği gösterir.
küçükresim|upright=2.05|Güney Afrika Grand Prix'sinin düzenlendiği iki yerin haritası.

 Yıl Sürücü Takım Lokasyon Rapor--- -1993 Yapılmadı   Alain Prost Williams-Renault Kyalami Rapor   Nigel Mansell Williams-Renault Kyalami Rapor 1991-1985 Apartheid nedeniyle yapılmadı   Nigel Mansell Williams-Honda Kyalami Rapor   Niki Lauda McLaren-TAG Kyalami Rapor   Riccardo Patrese Brabham-BMW Kyalami Rapor   Alain Prost Renault Kyalami Rapor 1981  Carlos Reutemann Williams-Ford Kyalami Rapor   René Arnoux Renault Kyalami Rapor   Gilles Villeneuve Ferrari Kyalami Rapor   Ronnie Peterson Lotus-Ford Kyalami Rapor   Niki Lauda Ferrari Kyalami Rapor   Niki Lauda Ferrari Kyalami Rapor   Jody Scheckter Tyrrell-Ford Kyalami Rapor   Carlos Reutemann Brabham-Ford Kyalami Rapor   Jackie Stewart Tyrrell-Ford Kyalami Rapor   Denny Hulme McLaren-Ford Kyalami Rapor   Mario Andretti Ferrari Kyalami Rapor   Jack Brabham Brabham-Ford Kyalami Rapor   Jackie Stewart Matra-Ford Kyalami Rapor   Jim Clark Lotus-Ford Kyalami Rapor   Pedro Rodríguez Cooper-Maserati Kyalami Rapor   Mike Spence Lotus-Climax East London Rapor   Jim Clark Lotus-Climax East Londan Rapor 1964 Yapılmadı   Jim Clark Lotus-Climax East Londan Rapor   Graham Hill BRM East Londan Rapor   Jim Clark Lotus-Climax East London Rapor 1960  Paul Frère Cooper-Climax East London Rapor  Stirling Moss Porsche East London Rapor 1959-1940 Yapılmadı 1939  Luigi Villoresi Maserati 6CM East London Rapor 1938  Buller Meyer Riley East London Rapor 1937  Pat Fairfield ERA-B East London Rapor 1936  Mario Massacuratti Bugatti 35B East London Rapor 1935 Yapılmadı 1934  Whitney Straight Maserati 8CM East London RaporKaynak:

 Notlar 

 Kaynakça 

Kategori:1934'te kurulan yinelenen spor etkinlikleri
Kategori:Güney Afrika Grand Prix