Andriatzminda, Şavşat

Andriatzminda (Gürcüce: ანდრიაწმინდა), Artvin ilinin Şavşat ilçesine bağlı Çukur köyünün bir mahallesidir. Türkçede "Ardiyasminda" biçimini almıştır.Taner Artvinli, Artvin Yer Adları Sözlüğü, İstanbul, 2013, s. 61, ISBN 978-605-5708-85-6.

Tarihçe

Andriatzminda (ანდრიაწმინდა) Gürcüce bir yer adı olup İsa’nın Havarileri’nden Andreas’ın Gürcüce adı olan Andria’dan (ანდრია) gelir. Gürcüce “tzminda” (წმინდა) ise, “aziz/azize” kelimelerinin karşılığıdır."წმინდა" - A Comprehensive Georgian-English Dictionary, Londra, 2006, 2 cilt ISBN 0-9535878-3-5 Bu yer adının köyde Andria adına inşa edilmiş olan kiliseye dayandığı anlaşılmaktadır. Bu yer adı Türkçeye Ardiyasminda veya Adriasminda şeklinde girmiştir.Taner Artvinli, Artvin Yer Adları Sözlüğü, İstanbul, 2013, s. 61, ISBN 978-605-5708-85-6. Ancak Gürcistan’da Ahaltsihe bölgesinde Andriatsminda|Andriatzminda adını taşıyan köy ise, 1595 tarihli Osmnalı mufassal defterinde Andriazminda (اندریەذمندە) şeklinde kaydedilmiştir.

Andriatzimda’nın yer aldığı Şavşeti bölgesi, tarihsel Gürcistan’ın sınırları içinde yer alıyordu. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi 16. yüzyılın ikinci yarısının hemen başında Gürcülerden ele geçirmiştir. Ardından Osmanlı idaresi bu bölgede Şavşat sancağını kurmuştur. Bu sancağın 1554 yılındaki yöneticisi, İosebiti adında bir Gürcü beyi (tavadi) idi.Şavşeti (შავშეთი), Mamia Pağava, Meri Tsintsadze, Maia Baramidze, Malhaz Çoharadze, Tina Şioşvili, Şota Mamuladze, Ramaz Halvaşi, Nugzar Mgeladze, Zaza Şaşikidze, Cemal Karalidze, Batum, 2011, s. 16.  ISBN 978-9941-407-11-6. Andriazminda köyünde varlığı bilinen kilise de bu dönemden kalmış olmalıdır.Tao-Klarceti: Tarihsel ve Kültürel Anıtlar (ტაო-კლარჯეთი: ისტორიისა და კულტურის ძეგლები), (Editör) Buba Kudava, (Yazarlar) Nestan Bagauri, Zurab Batiaşvili, İrma Beridze, Buba Kudava, Nikoloz Jğenti, Goça Saitidze, Natia Hizanişvili, Tiflis, 2018, s. 172, ISBN 978-9941-478-17-8.

Andriatzminda eski Osmanlı kayıtlarında ayrı bir köy olarak yer almamıştır. Bununla birlikte Rus idaresi 1886 nüfusu sayımında bu yerleşimi, “Ardia-Tsminda” (Ардіа-цминда) şeklinde Çihori köyünün sekiz mahallesinden biri olarak kaydetmiştir. Bu tarihte Andriatzminda’da sadece 3 hane yaşıyordu. Artvin sancağının Şavşet-İmerhevi kazasına (uçastok) bağlı olan Çihori köyünün toplam nüfusu ise, 47 hanede yaşayan 454 kişiden oluşuyordu. Köyde hane başına ortalama kişi sayısına bakarak Andriatzminda’nın nüfusunun yaklaşık 30 kişiden oluştuğu söylenebilir. Çihori köyü ile mahallelerinin nüfusunun tamamı Gürcü olarak kaydedilmiştir. 

Klarceti ve Şavşeti bölgelerinde 1904 yılında araştırma gezisi yapan Nikolay Marr'ın gezi notlarında verdiği bilgiye göre Andriatzminda, Çihori köyünün sekiz mahallesinden biriydi. Diğer mahalleler köyün merkez mahallesi, Andriatzminda (ანდრიაწმინდა), Tetraketi (თეთრაკეთი), Dasamobi (დასამობა), Gigieti (გიგიეთი), Brili (ბრილი), Agara (აგარა), Nioleti (ნიოლეთი) ve Çedriuli (ჭედრიული) idi.Niko Mari, Şavşeti ve Klarceti Gezi Günlükleri (შავშეთსა და კლარჯეთში მოგზაურობის დღიურები), Batum, 2015 (Birinci basım: 1911, Petersburg, Rusça), s. 223-224.   ISBN 978-9941-434-11-2. 

Alman coğrafyacı Richard Kiepert’in 1913 tarihli haritasında bu yerleşim “Andrija Tsminda” adıyla kaydedilmiştir. Andriatzminda bu haritada Çihori köyünün kuzeyinde, Tetraketi ile Lionidze köylerinin kuzeybatısında işaretlenmiştir.Richard Kiepert, "Tirabzon, 2nd edition Karte von Kleinasien", Berlin, 1913 

Andriatzminda günümüzde “Adriyasminda” adıyla Çukur köyünün bir mahallesidir. Köyde Zegani (ზეგანი), Urisaklavi (ურისაკლავი), Mariatzminda (მარიაწმინდა), Kvabitzina (ქვაბიწინა), Didaho (დიდახო) gibi çok sayıda Gürcüce yer adı bugün de kullanılmaktadır.2015 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları (ტაო-კლარჯეთის ძეგლების 2015 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები), Tiflis, 2016, s. 181  ISBN 978-9941-9123-9-9

Andriatzminda'da, bu yerleşim yerine adını veren ve Havari Andria adına inşa edilmiş bir köy kilise bulunuyordu. Halkın Osmanlı döneminde Müslüman olmasıyla kilise cemaatini yitirmiş ve zaman içinde temellerine kadar yıkılmıştır.Tao-Klarceti: Tarihsel ve Kültürel Anıtlar (ტაო-კლარჯეთი: ისტორიისა და კულტურის ძეგლები), (Editör) Buba Kudava, (Yazarlar) Nestan Bagauri, Zurab Batiaşvili, İrma Beridze, Buba Kudava, Nikoloz Jğenti, Goça Saitidze, Natia Hizanişvili, Tiflis, 2018, s. 172, ISBN 978-9941-478-17-8.

Kaynakça

Kategori:Artvin ili tarihi
Kategori:Şavşat
Kategori:Tao-Klarceti