Milet Büyük Liman Anıtı

Büyük Liman Anıtı, antik Miletus (Milet) şehrindeki Aslanlı Limanı'nın güneybatı iskelesinde yer alan, MÖ 1. yüzyıla tarihlenen görkemli bir mermer yapıdır. Muhtemelen Milet filosunun kazandığı bir deniz zaferini kutlamak amacıyla inşa edilen bu anıt, Liman Stoası’nın batı kanadının önünde konumlanmıştır.

 Mimari Yapı 
Anıt, üst üste binen dört farklı katmandan oluşmakta olup toplam yüksekliği yaklaşık 18 metreye ulaşmaktaydı. Yapının mimari özellikleri şu şekildedir:

 Alt Kaide 
En altta, yaklaşık 10-12 metre çapında, dört basamaklı dairesel bir platform (krepidoma) yer almaktadır.

 Orta Bölüm 
Bu platformun üzerinde, içbükey kenarlara sahip üçgen şeklinde bir kaide (socle) ve çevresinde 0,37 metre genişliğinde mermer bir oturma alanı (eksidra) bulunmaktaydı.

 Üst Yapı 
Üçgen kaidenin üzerinde, denizcilikle ilgili motiflerle süslenmiş ikinci bir kaide yükselmekteydi. Kabartmalarda, üst gövdesi insan, altı at ve kuyruğu balık olan deniz kentaurosları (Tritonlar) ayna simetrisi içinde tasvir edilmiştir. Bu figürlerin ellerinde deniz kabuğu ve dümen bıçağı yer alırken, kuyruk yüzgeçlerinin altında yunus figürleri bulunmaktadır. Süslemeler, tamamen işlenmiş iki adet gemi pruvası (prora) ile tamamlanmıştır.

 Taçlandırma 
Anıtın en tepesinde, Milet'in ana tanrısı Apollo'yu simgeleyen, köşelerinde çömelmiş aslan heykellerinin bulunduğu alçak bir taban üzerinde yükselen, 7,5 metre yüksekliğinde mermer bir tripod (üçayaklı leğen) ve bir kazan yer alıyordu.

 Tarihçe ve Adanma 
Anıtın kime adandığına dair kesin bir ilk yazıt korunmamış olsa da çeşitli teoriler mevcuttur:

 Pompeius Teorisi 
Anıtın, MÖ 63 yılında Akdeniz'i korsanlardan temizleyen Romalı general Pompeius onuruna dikilmiş olabileceği düşünülmektedir.

 Diğer Zaferler 
Bazı akademisyenler anıtın MÖ 73'teki Lemnos deniz zaferi veya MÖ 100 civarında Miletli amiral Hegemon'un korsanlara karşı kazandığı zafer anısına yapıldığını savunmaktadır.

 Augustus Dönemi 
Mevcut yazıtlara göre yapı, Roma İmparatoru Augustus’a, MÖ 31 yılındaki Aktium Deniz Savaşı’ndaki zaferi anısına yeniden adanmıştır.

 Bizans Dönemi 
Erken Bizans döneminde anıtın üzerine haç, kuş ve çapa gibi Hristiyanlık sembolleri kazınmıştır.

 Günümüz 
Anıt, MS 3. yüzyılda yeni inşa edilen şehir duvarlarına entegre edilmiş, bu süreçte duvarın dışına taşan üst kısmı muhtemelen yıkılmıştır. Yapı, 6. yüzyılda İmparator Iustinianus döneminde surların bir parçası olarak korunmaya devam etmiştir. Günümüzde anıttan geriye sadece dairesel alt kaide ve bazı Triton kabartmaları kalmıştır.

 Kaynakça