Nişabur Kuşatması

Nişabur Kuşatması, 1755 yılında Ahmed Şah Durrani’nin Horasan’ı istilası sırasında gerçekleşti. Daha önce Meşhed’i itaate zorlayan Ahmed Şah, 1755 baharında Kara Bayat Emirliği’nin başkenti Nişabur’u kuşattı.

Ahmed Şah, şehri ele geçirmeye yönelik ilk girişiminde başarısız olmuştu. Şehre yeniden geldiğinde Abbas Kulu Han başlangıçta teslim oldu. Ancak bir Afgan komutanın yenilgiye uğradığına dair haberler üzerine isyan etti. Bunun sonucunda bir hafta süren yoğun bir kuşatma başladı ve Afgan kuvvetleri şehri top ateşine tuttu.

Ağır kayıplar üzerine şehir halkı kapıları açmak zorunda kaldı. Afgan kuvvetleri şehre girerek geniş çaplı yağma ve yıkım gerçekleştirdi. Abbas Kulu Han esir alınarak Kabil’e götürüldü; burada Ahmed Şah’ın güvenini kazandı ve daha sonra onun tâbiliği altında yeniden yönetici olarak Nişabur’a döndü.

 Arka plan 
1750–1751 yıllarında Ahmed Şah Horasan’a ilk seferini düzenlemiş ancak Nişabur savunmasını aşamayarak 1751 kışında ağır kayıplarla geri çekilmişti. 1754’te ikinci bir sefer için hazırlıklara başladı. Bu sırada Nişabur, eski bir Afşar vali yardımcısı olan Alam Han tarafından kuşatılmıştı. Ahmed Şah’ın Horasan’a yöneldiği haberi üzerine Alam Han’ın ordusu dağıldı ve Camesgazak Kürtleri Durrani tarafına geçti.

Ahmed Şah Mayıs 1754’te harekete geçti. Afgan kuvvetleri Herat’tan çıkıp Tun’a yöneldi. Sardar Cihan Han ile Kalatlı Nasır Han kırsal bölgeyi tahrip etmek üzere gönderildi. Ardından Tabes valisi Ali Murad Han ile karşılaştılar. Singh bu çarpışmayı İran tarihinin en kanlı savaşlarından biri olarak niteler. Ali Murad Han’ın ölümüyle İran ordusu dağıldı.

Haziran–Temmuz 1754 arasında Tabes ve Tun Afganların eline geçti. Ordu 23 Temmuz’da Meşhed’i kuşattı ve 1 Aralık 1754’te Afşarlar teslim oldu. 4 Aralık’ta hutbede Ahmed Şah’ın adı okunarak hâkimiyeti tanındı.

Bu zaferle Torshiz, Bakharz, Cem, Haf ve Turbat-ı Haydari Durranilere bağlandı. 1755 baharında Ahmed Şah Nişabur üzerine yürüdü.

 Kuşatma 
17 Haziran 1755’te Ahmed Şah Nişabur’a ulaştı ve Abbas Kulu Han başlangıçta teslim oldu. Ancak Şah Pasand Han’ın Kaçarlar tarafından yenildiği yönündeki haberler üzerine yeniden isyan etti.

Şehrin kapıları kapatıldı ve tam kuşatma başladı. İlk ay boyunca Durrani mühendisleri askerlerin taşıdığı metalden büyük bir top döktüler. Bu top yaklaşık altı Hint manı (yaklaşık 472 pound) ağırlığında gülle atabiliyordu.

Bir haftalık yoğun bombardıman başladı. İlk atış şehir surlarını delerek evler ve çarşılar üzerinde büyük yıkıma yol açtı.

Bu durum şehir ileri gelenlerini teslim olmaya zorladı. Şehir yağmalandı; halkın canı, eşyasız şekilde camilere sığınmaları şartıyla bağışlandı. Şehrin büyük kısmı yıkıldı.

Abbas Kulu Han son bir direniş girişiminde bulunduysa da başarısız oldu ve Ahmed Şah’ın huzuruna çıkarak af diledi. Esir alınarak daha sonra Kandahar’a götürüldü.

 Yağma 
Ahmed Şah’ın Nişabur halkına öfkesi dinmedi. Şah Veli Han aracılığıyla halkın canının bağışlanması karşılığında kalenin teslimi teklif edildi. Şah, herkesin eşyasız olarak Ulu Cami’ye girmesi şartıyla kabul etti. En küçük bir eşya taşıyanlar ölümle cezalandırılacaktı.

Şehir boşaltıldıktan sonra sistematik yağma başladı. Evler talan edildi, cami dışındaki yapıların çoğu yıkıldı. Şehir harabeye döndü.

Çok sayıda sivil öldürüldü, kadın ve çocuklar esir alındı. Nişabur büyük ölçüde harap edildi.

 Sonrası 
Abbas Kulu Han Kabil’e götürüldü ancak Ahmed Şah’ın güvenini kazandı. Ahmed Şah, Abbas’ın kız kardeşiyle evlendi ve kendi kızını da onun oğluna verdi. Daha sonra Abbas Kulu Han Nişabur’a döndü ve Malcolm’a göre “hayatının geri kalanını şehri ve bağlı bölgeleri imar etmeye adadı”.

1768–69’da Nasrullah Mirza Afşar’ın Meşhed’i ele geçirmesi üzerine Nişabur yeniden kuşatma tehdidiyle karşılaştı; ancak gelişmeler sonucu bu girişim sonuçsuz kaldı.

 Kaynakça