Hive Kuşatması (1922)

Hive Kuşatması, Nisan-Mayıs 1922 tarihleri arasında Orta Asya'daki Basmacı Hareketi sırasında, Hiveli Cüneyt Han ve Molla Abdülkahhar önderliğinde Harezm Sovyet Halk Cumhuriyeti'ne karşı gerçekleştirilen askerî bir çatışmadır.

 Arka Plan 
Aralık 1920'de Hanlık rejiminin devrilmesinin ardından Harezm Sovyet Halk Cumhuriyeti kurulmuştur.

Kasım 1921'de Cüneyt Han, Harezm Cumhuriyeti ile bir barış antlaşması imzalamış; ancak bu süreçte Harezm’in kontrolünü ele geçirmek için uygun bir an beklemeye koyulmuştur.

Kısa süre sonra kuvvetlerini yeniden teşkilatlandırmaya başlayan Cüneyt Han'ın ordusunun 1922 yılındaki mevcudu yaklaşık 15.000 kişi olarak tahmin edilmektedir;Kydyralieva, Saltanat (2015). Türk ve Rus Kaynaklarına Göre Türkistan’da Basmacı Hareketi (1916–1924) / Basmachi Movement in Turkestan According to Turkish and Russian Sources (1916–1924) (Doktora tezi). İstanbul, Türkiye: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Tarih Ana Bilim Dalı, Türkiye Cumhuriyeti Tarihi Bilim Dalı. s. 260. ancak tahminler farklılık gösterdiğinden bu rakam mübalağalı olabilir.Örneğin Kydyralieva, 219. sayfada Cüneyt Han komutasındaki birlik sayısını 1918 olarak verirken; "K. B. Muhammetberdiyew/Y. Orazgylyjow, Türkmenistanyn Taryhyndan Materiallar" kitabı 4.000, ÇELEBİ, Ercan ise Yaş Türkistan Dergisi’ne Göre Türkistan Milli Mücadelesi başlıklı tezinin 157. sayfasında 80.000 rakamını zikretmektedir.

Bu dönemde, Buhara'da Sovyet karşıtı ayaklanmaya liderlik eden eski Osmanlı generali Enver Paşa, Karakum Çölü'nde Bolşeviklere karşı mukavemet gösteren Cüneyt Han'a heyetler ve mektuplar göndermiştir.Ali Bademci, 1917-1934 Türkistan Milli İstiklal Hareketi Basmacılar Ve Enver Paşa, Ötüken Yayınları, İstanbul 2008 s. 412 Birçok Türkmen aşireti de, Enver Paşa ile birlikte "İslam Ordusu Kumandanı" unvanını taşıyan Cüneyt Han'a katılmıştır.Emre Esen, Türkistan’da Basmacılık Hareketi s. 62 Netice itibarıyla, Hiveli Basmacıların kontrolü altındaki bölge önemli ölçüde genişlemiştir.

 Hive Taarruzu 
Nisan 1922'de Cüneyt Han, Boldumsaz'ı ele geçirmiştir.Turkestan v Naçale XX Veka s. 624 https://books.google.com.tr/books/about/Turkestan_v_nachale_XX_veka.html?id=ieTozgEACAAJ&redir_esc=y 12 Nisan'da, Sovyetlerle ittifak kuran Çavdur boylarına saldırarak ağır zayiat verdirmiştir.RGASPI, f. 122, op. 4, d. 59, l. 93-94ob 1922 yılının ilerleyen günlerinde, Hive'de Sovyet hükûmetine karşı Basmacı ayaklanmaları patlak vermiştir. Bu süreçte Sovyetler, Hive'de Cüneyt Han ve Molla Abdülkahhar karşısında ağır bir yenilgiye uğramıştır. Abdülkahhar, daha sonra ayaklanmalar sırasında Cüneyt Han ile birlikte Hive kuşatmasına iştirak etmiştir. Bu gelişmeler, Cüneyt Han ve Molla Abdülkahhar'ın Harezm'de kontrolü tesis etmelerini sağlamıştır.Beyoğlu, Nevzat Kösoğlu. Şehit Enver Paşa. Ötüken Neşriyat A.Ş., T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, 2013, s. 623. ISBN 978-605-155-270-5.Baymirza Hayit, Basmacılar / Ruslara Karşı Basmacılar Hareketi. İstanbul: Babıali Kültür Yayıncılığı, 2006, s. 277.Entsiklopedik Luğat, cilt 2 (Taşkent: Özbek Sovet Entsiklopediyasi, 1988), s. 117: "1922 baharında Basmacılar, Buhara Sovyet Halk Cumhuriyeti'nin büyük bir kısmını işgal etmişti; o dönemde benzer hareketler Fergana ve Harezm'de de görülmekteydi."

 Sonrası 
1922 yılının ortalarına gelindiğinde, bölgedeki Sovyet takviye kuvvetlerinin artması nedeniyle Cüneyt Han'ın birliklerinin bir kısmı Kızıl Ordu ile müzakerelere başlamış ve neticede yaklaşık 150 Basmacı teslim olmuştur. Haziran 1922'de Molla Abdülkahhar da Buhara'da Kızıl Ordu birlikleri tarafından mağlup edilmiş ve geri çekilmek mecburiyetinde kalmıştır.

 Kaynakça 

Kategori:1922'de Rusya
Kategori:1922'de Asya
Kategori:Basmacı Hareketi
Kategori:Enver Paşa'nın İsyanı