İslam'da bilgi edinme yolları

İslam'da bilgi edinme yolları, İslam dininde doğru bilginin nasıl edinileceğini belirten kavramlardır. İslam'da bilgi edinme yolları 3 farklı başlıkta incelenmektedir: Selim akıl, Salim duyular ve Sadık haber.

 Selim akıl 
Akıl kelimesi sözlükte; engellemek, alıkoymak ve bağlamak gibi anlamlara gelir. Terim olarak ise akıl, insanın varlıkları ve olayları kavrayabilme, aralarında bağlantı kurabilme, değerlendirme yapabilme ve hüküm verebilme yeteneğini ifade etmektedir.

Selim akıl, insanın sahip olduğu düşünme gücünü dengeli ve doğru biçimde kullanarak hakikate ulaşmasıdır. İnsan, aklı sayesinde doğru ile yanlışı ayırt edebilir. Kur’an-ı Kerim’de insanın akıl sahibi olduğu ve bu yetisini kullanmasının beklendiği çeşitli ayetlerde belirtilmektedir.

“Göklerin ve yerin yaratılışında, gece ile gündüzün birbiri ardınca gelişinde, insanlara faydalı şeyler taşıyan gemilerde, Allah’ın gökten indirip onunla yeryüzünü ölümünden sonra dirilttiği yağmurda ve rüzgârların yönlendirilmesinde aklını kullanan bir topluluk için deliller vardır.” (Bakara/164)

“Allah hikmeti dilediğine verir. Kime hikmet verilmişse ona büyük bir hayır verilmiştir. Bunu ancak akıl sahipleri düşünüp anlar.” (Bakara/269)

İslam düşüncesine göre kişinin dinî sorumluluk taşıyabilmesi için akıl sahibi ve mükellef olması şarttır. Bu nedenle selim akıl, doğru bilgiye ulaşmanın temel unsurlarından biri kabul edilir.

 Salim duyular 
İnsan dış dünyayı duyu organları aracılığıyla algılar. Görme, işitme, koklama, tatma ve dokunma duyuları sayesinde çevresi hakkında bilgi edinir. İslam düşüncesinde doğru bilginin kaynaklarından biri de salim duyulardır. Salim duyular, herhangi bir bozulma veya eksiklik bulunmayan sağlıklı duyular olarak tanımlanmaktadır.

İnsan doğduğu anda bilgi sahibi değildir; zamanla duyularını kullanarak çevresini tanır. Bu durum Kur’an’da şöyle ifade edilir:

“Allah sizi analarınızın karnından hiçbir şey bilmez halde çıkardı. Şükredesiniz diye size kulaklar, gözler ve kalpler verdi.” (Nahl/78)

Ancak duyuların belirli sınırları vardır. Her duyu kendine özgü bir kapasiteyle çalışır. Ayrıca bazı durumlarda duyular yanıltıcı olabilir. Örneğin uzaktaki bir cismin olduğundan küçük görünmesi ya da suya batırılan bir nesnenin kırılmış gibi algılanması buna örnek gösterilebilir. Bu nedenle duyular önemli bir bilgi kaynağı olmakla birlikte tek başına mutlak doğruluk sağlamaz.

 Sadık haber 
Haber, bir olay veya durum hakkında verilen bilgiyi ifade eder. Terim anlamıyla haber; geçmişte gerçekleşmiş ya da gelecekte gerçekleşmesi beklenen bir durumu bildiren ve doğruluk değeri taşıyan ifadeye denir.

Gerçekleşmiş bir olayın doğru biçimde aktarılmasına sadık haber denir. Bir bilginin sadık haber sayılabilmesi için gerçeğe uygun olması gerekir; kişilerin bunu kabul etmesi ya da etmemesi bu niteliği değiştirmez.

Sadık haber iki ana başlık altında incelenir: vahiy kaynaklı haber (Haber-i resul) ve mütevatir haber.

 Vahiy kaynaklı haber (Haber-i Resul) 
Peygamberlerin Allah’tan aldıkları vahyi insanlara iletmeleri, inananlar açısından kesin bilgi niteliği taşır. Kur’an’da bu konuda şöyle buyrulur:

“Rabbinizden size indirilene uyun…” (Araf/3)

Ayrıca ilahi emirlere uyanların mükâfatlandırılacağı şu ayetle belirtilmiştir:

“Rablerinin emrine uyanlar için mükâfatın en güzeli vardır.” (Rad/18)Bu bağlamda vahiy, iman edenler için güvenilir ve bağlayıcı bir bilgi kaynağıdır.

 Mütevatir haber 
Mütevatir haber, yalan üzerinde birleşmeleri mümkün olmayan çok sayıda kişinin, farklı zaman ve mekânlarda aynı içeriği aktarmasıyla oluşan haberdir. Bu tür aktarım kesintisiz bir şekilde nesilden nesile ulaşır.

Bu nedenle mütevatir haber, güvenilir ve kesin bilgi kaynağı olarak değerlendirilir. Tarihte yaşanmış birçok olay ve önemli şahsiyet hakkındaki bilgiler bu yolla günümüze aktarılmıştır.

Kategori:Din bilimleri
__DİZİN__