Mayurka Emirliği

Mayurka Emirliği (; ), merkezi Mayurka (Mallorca) Adası olmak üzere, Balear Adaları'nda (el-Cezâirü'ş-Şarkıyye) iki farklı dönemde, farklı kişiler tarafından kurulmuş bir taifa devletiydi (1076–1116, 1147–1203).

Tarihçe
Adalar, 1076 yılına kadar Dâniye Emirliği'ne bağlı bir vali tarafından yönetiliyordu. Dâniye Emirliği'nin fethedilmesiyle Doğu Adaları'nda birinci Mayurka Emirliği kuruldu. Emirlik 1116 yılında Murâbıtlar tarafından fethedildi. İkinci Mayurka Emirliği, Murâbıtlar’ın çöküş döneminde (1147)  ailesi tarafından kuruldu ve 1203 yılında Muvahhidler tarafından fethedildi. 

Birinci Taifa Döneminde Kurulan Emirlik (1076-1116)
küçükresim|upright=1.18|Birinci Taifa Dönemi sırasında İber Yarımadası ve Adalar, 

 (1009-1091), Endülüs Emevî Devleti'nin yıkımına yol açan  (1009–1031) ile başlayıp Murâbıtlar'ın Endülüs'ü 1091 yılında fethetmesine kadar sürmüştür.

Kurtuba Halifeliği’nin zayıflaması ve ’in yönetimden uzaklaştırılması üzerine bu aileye bağlı diğer  komutan ve idareciler gibi  de Kurtuba’dan ayrılarak 1010 yılında Doğu Endülüs’te Belensiye'nin (Valencia) güney sahillerinde Dâniye Emirliği’ni kurdu. Taifa sınırları, hem Kıta İspanyası hem de Mayurka (Mallorca), Manurka (Minorka), Yâbise (İbiza) ve el-Ferentîre (Formentera) gibi adaların da yer aldığı el-Cezâirü'ş-Şarkıyye'ye kadar uzanıyordu.

1076'da Sarakusta (Zaragoza) emiri ,  yönetimindeki Dâniye’nin Kıta İspanyası'nda yer alan toprakları fethetti. Emirliğin düşmesi üzerine Balear adalarında vali olan  bağımsızlığını ilan etti ve Mayurka Emirliği'ni kurdu. Kıta İspanya ile bağlantının kesilmesi sonucunda adalarda gıda sıkıntısı ortaya çıktı. Ada halkı, gıda temini için zamanla düzenli hâle gelen Hristiyan sahillerine korsan saldırılar düzenlemeye başladı. Bu durum, ilerleyen dönemde Haçlı ordularının adaya saldırmasına yol açtı.

Abdullah'ın ölümü (1093) üzerine kendi yetiştirdiği  iktidara geldi.  (Palma de Mallorca) şehir surları onun döneminde inşa edildi. Emirlik, önce Norveç Haçlı Seferi (1109), ardından Katalan-Pisa Haçlı Seferleri (1113-1115) sırasında saldırıya uğradı. Çatışmalar sürerken Mübeşşir 1114 yılında hayatını kaybetti ve yerine  geçti.

Barselona Kontu  önderliğindeki Haçlı kuvvetleri 1116 yılında Medine Mayurka'yı kuşatmanın ardından fethetti. Ebü’r-Rebî Süleyman esir alındı ve şehirde büyük bir katliam gerçekleşti. Mayurka (Mallorca) ve Yâbise (İbiza) adalarına konuşlanan Hristiyan güçleri burada ancak sekiz ay kalabildi. Kıta İspanyası’nda hâkimiyetini artıran Murâbıtlar nedeniyle Haçlılar, takviye amacıyla ana karaya dönmek zorunda kaldı. Aynı yıl Murâbıtlar, herhangi bir direnişle karşılaşmadan adayı hâkimiyetleri altına aldı ve bir vali atayarak burayı yönetmeye başladı. 

İkinci Taifa Döneminde Kurulan Emirlik (1147-1203)
 (1143–1203), Endülüs'te Murâbıtlar'ın zayıflaması ve Muvahhidler'in bölgede güç kazanmaya başlaması sonucunda ortaya çıkan emirlikler dönemidir. Emirliklerin varlığı genellikle kısa sürmüştür.

Benî Gāniye
küçükresim|upright=0.91|sağ|Benî Gāniye Soyağacı

Gāniye, Murâbıt lideri Yusuf bin Taşfin'in akrabasıydı ve  kabilesinin ileri gelenlerinden Ali bin Yusuf el-Messûfî adlı bir kişiyle evlendirildi. Bu evlilikten  ve  adında iki oğlu oldu. Messûfe kabilesi, Berberîler’in büyük kollarından biri olan Sanhâce'ye bağlıydı ve Murâbıtlar Devleti’ni kuran önemli ailelerden biriydi. Hanedan kurucuları adını anneleri Gāniye’den alır.

Benî Gāniye hem Doğu Adalarında hem de Kuzey Afrika'da İfrikiye bölgesinde hüküm sürmüştü.  (1184-1188) ve kardeşi  (1188-1237), Muvahhidlerle olan savaşı Kuzey Afrika'ya taşıdı.

küçükresim|upright=1.18|İkinci Taifa Dönemi sırasında İber Yarımadası ve Adalar, 

Muhammed b. Ali b. Gāniye (1147-1155)
 1126 yılında  tarafından Doğu Adaları valiliğine atandı. Muhammed, Murâbıtlar’ın çöküş döneminde bağımsızlığını ilan ederek 1147 yılında Doğu Adaları’nda Mayurka Emirliği’ni kurdu ve Abbâsî halifesinin otoritesini tanımayı sürdürdü.  Benî Gāniye, soy bağına dayanarak kendilerini meşru hanedan olarak görmekteydi ve Murabıt hâkimiyetini yeniden kurma hedefi güdüyordu. Muhammed 1155 yılında öldü ve yerine oğlu  geçti.

İshak b. Muhammed b. Gāniye (1155-1183)
1147’den sonra Muvahhidler, Endülüs’te İkinci Taifa Dönemi'nde kurulan emirlikleri tek tek ele geçirmeye başladı. Muvahhidler iki emirliği almakta çok zorlandı. Birisi Doğu Endülüs'te 'in yönetiminde bulunan Mürsiye Emirliği, diğeri Benî Gāniye'nin elindeki adalardı. Geriye kalan bu son iki emirlik kendi aralarında ittifak kurdu. Gittikçe güçlenen Muvahhidler sonunda Mürsiye Emirliği’ni fethetti (1172). Böylece Mayurka, Muvahhid egemenliğine girmemiş son Murâbıt kalesi hâline geldi. Mürsiye’nin düşmesiyle, Muvahhidlerin katı din anlayışından kaçan çok sayıda Müslüman Cezâirü'ş-Şarkıyye'ye (Balear Adaları) sığındı. 

İshak, Ceneviz ve Pisa ile ticari ilişkiler kurmaya çalıştı. Bunun karşılığında bu şehirlere ticari imtiyazlar tanımak zorunda kaldı. 1177, 1181, 1185 ve 1188 yıllarında saldırmazlık anlaşmaları yaptı. Gittikçe güçlenen emirlik 1178’de Toulon’a saldırdı ve Marsilya Vikontu Hugo Gaufrido’yu esir aldı.

İshak despot bir yöneticiydi ve emirliği kötü yönetmesi sebebiyle donanma komutanı Lope bin Meymun Muvahhidlerin tarafına geçti. Askeri dengenin bozulması sonucunda İshak, Muvahhid Halife  ile müzakere yapmak zorunda kaldı. İshak, müzakereler sürerken 1183’te bir Hristiyan ayaklanması sırasında öldürüldü.

Muhammed b. İshak b. Gāniye (Birinci dönem: 1183-1184)
Yerine oğlu   geçti. Babasının Muvahhid’lerle başlattığı müzakerelere devam ettiyse de, kardeşleri Ali ve Yahya bu görüşmelerin yapılmasına karşı çıktı. 1184’te II. Muhammed, kardeşleri  ve  tarafından tahttan indirildi. 

Ali b. İshak b. Gāniye (1184-1185)
1184 yılında Muvahhidler, Portekiz Kralı I. Afonso'nun elinde bulunan Şenterîn (Santarém) şehrini kuşattı (). Bu kuşatma Muvahhidlerin yenilgisiyle sonuçlandı ve Muvahhid halifesi Ebû Ya‘kūb Yûsuf b. Abdülmü’min çatışmalarda yaralanarak kısa süre sonra öldü. Halifenin ölümü ve Muvahhid ordusunun büyük bölümünün Endülüs’te bulunmasını fırsat bilen Ali ve Yahya, savunmasız İfrikiye (günümüzde Tunus ve çevresi) topraklarına bir sefer düzenlediler ve bölgenin bir kısmını fethettiler (1184). Muvahhid Devleti ise onları durdurmak amacıyla Adalar’da isyan çıkardı.

Muhammed b. İshak b. Gāniye (İkinci dönem: 1185-1187)
Ali ve Yahya’nın Kuzey Afrika’da bulunmasını fırsat bilen II. Muhammed bu isyanlardan yararlandı ve tekrar iktidara geldi. Muvahhid lideri Ebû Yûsuf Ya‘kūb el-Mansûr’ı halife olarak tanıdı. Ancak Muvahhidler adalara hâkim olmak isteyince, Aragon Kralı  ile ittifak kurdu ve bu girişimi engelledi. 1187’de bu kez kardeşi  tarafından tahttan indirildi. 

Taşfin b. İshak b. Gāniye (1187)
Taşfin kısa süre hüküm sürdü. Ali, Afrika’dan bir ordu göndererek Taşfin’i tahttan indirdi ve yerine kardeşi ’ı getirdi.

Abdullah b. İshak b. Gāniye (1187-1203)
Muvahhid halife Ebû Yûsuf Ya‘kūb el-Mansûr, yaklaşık 3 yıldır İfrikiye'nin bir kısmını elinde bulunduran Ali ve Yahya üzerine büyük bir orduyla saldırdı. Ali ve Bedevî birlikler direnmeye çalıştıysa da yenildi ve Libya’ya kadar geri çekildi (1187). Ali 1188’da öldü ve mücadeleyi Yahya sürdürdü. Yahya 1237 yılına kadar Kuzey Afrika'da Muvahhidlere karşı savaştı.

Kuzey Afrika'daki direnişin bu kadar uzun sürmesi, adalardan gelen maddi destek sayesinde mümkün olmuştu. Muvahhidler adaları tek tek ele geçirerek bu desteği kesti. 1203 yılında idari merkez Mayurka fethedildi. Muvahhid Halife Muhammed Nasır döneminde gerçekleşen bu son saldırıda Abdullah b. İshak b. Gāniye öldü.

Abdullah'ın ölümü ile Doğu Adalarında Benî Gāniye varlığı sona ererken, Yahya b. İshak b. Gāniye, Kuzey Afrika'daki mücadeleyi sürdürdü.

Muvahhidler yönetiminde adalar
Muvahhidler adaları ele geçirince buraya valiler atayarak yönetmeye başladılar. Las Navas de Tolosa Savaşı (İkâb Savaşı) yenilgisinin ardından (1212) Muvahhidler, İber Yarımadası'nda ve Kuzey Afrika'da zayıflamaya başladı. 1229 yılında Aragon Kralı  komutasındaki Haçlı filosu Mayurka'ya saldırdı. Doğu Adaları'nın son Muvahhid valisi , beklediği destek kuvvetlerinin ulaşmaması nedeniyle bu güçlü orduya daha fazla direnemedi ve adanın idari merkezi  (Palma de Mallorca) Hristiyanların kontrolüne geçti. Ebû Yahyâ esir alındı ve 45 gün süren işkencenin ardından öldürüldü; şehir yağmalandı ve yaklaşık 24 bin Müslüman katledildi. Hayatta kalanlar ise Ebû Hafs b. Sîrî komutasındaki kuvvetlerle bir süre daha direnişi sürdürdü. Ancak Mayurka adası, 1231 yılında tamamen .

Taifa Emirleri
 Birinci Taifa Dönemi 
 : 1076-1093
 : 1093-1114
 : 1114-1116
Murabıtlar: 1116–1147

 İkinci Taifa Dönemi 
Benî Gāniye
 : 1126-1155 (önce Vali, 1147 yılı itibarıyla Mayurka Emiri)
 : 1155-1183
 : 1183-1184 (1.dönem)
 : 1184-1185
 : 1185-1187 (2.dönem)
 :1187
 : 1187-1203
Muvahhidler: 1203–1228

Dış bağlantılar
TDV İslâm Ansiklopedisi:
Mayurka 
Benî Gāniye 
Mücâhid el-Âmirî
Âmirîler 
Sakālibe 
Iberia: al-Andalus - MALLORCA (Majorca)  
 Ayrıca bakınız 



 Dâniye Emirliği
 Sarakusta Emirliği
 Endülüs
 İspanya tarihi
 Sünni hanedanlar listesi

 Kaynakça 
Notlar

 Dipnotlar

 Kullanılan kaynaklar






Kategori:Tavâif-i Mülûk

Kategori:1076'da kurulan oluşumlar
Kategori:1203'te feshedilmiş oluşumlar
Kategori:11. yüzyılda Endülüs
Kategori:11. yüzyılda Endülüs'te kurulan oluşumlar
Kategori:12. yüzyılda Endülüs
Kategori:12. yüzyılda Endülüs'te kurulan oluşumlar
Kategori:Endülüs Özerk Bölgesi tarihi
Kategori:Tarihteki Avrupa'daki Müslüman devletleri
Kategori:Avrupa'daki eski monarşiler