X ışını (satranç)

Satrançta X ışını, bir taşın bulunduğu hat (yatay, dikey veya çapraz) üzerinde yer alan başka bir taşın arkasındaki kareye veya taşa dolaylı baskı uygulaması prensibine dayanan taktiksel bir motiftir. Bu motif, tahtadaki geometrik kısıtlamaları kullanarak görünürde kapalı olan hatlarda tehdit vektörleri yaratır. Genel olarak rakip bir hedefe dolaylı olarak saldırmak veya kendi taşını aradaki engellere rağmen savunmak amacıyla kullanılır.Edward R. Brace, An Illustrated Dictionary of Chess, David McKay, 1977, s. 310. .Byrne J. Horton, Dictionary of Modern Chess, Philosophical Library, 1959, s. 220.

Satranç literatüründe bu kavram sıklıkla şiş taktiğiyle ilişkilendirilir. Ancak şiş doğrudan bir saldırı hamlesiyken, X ışını daha çok taşların aradaki engellere rağmen hat üzerindeki potansiyel enerjisini ve geometrik etkisini ifade eden temel bir mekaniktir.Edward Winter, Chess Note 4245. Erişim tarihi: 17 Mart 2009.

 Örnekler 

 Dolaylı Saldırı 

Dolaylı saldırı motifi, hedeflenen karenin veya taşın aradaki başka bir birim üzerinden tehdit edilmesidir. Yandaki diyagramda görülen Meksika Savunması c6 3.Af3 e6 4.a3 d6 5.Ac3 g6!? 6.e4 Fg7 7.Fe2 0-0 8.0-0 Ke8 9.Fe3 e5 10.d5 Ad4!) bu kurgunun tipik bir örneğidir. 

Bu konumda, siyahın e8'deki kalesi kendi e5 piyonunun arkasından beyazın e4 piyonuna dolaylı bir baskı uygulamaktadır. Beyazın merkezi parçalamaya çalışarak 11.Axd4 exd4 12.Fxd4 Axe4 13.Axe4 Kxe4 devam yoluna girmesi durumunda, siyah e-hattındaki bu X ışını kurgusu sayesinde materyal dengesini korur ve aktif oyun elde eder.Richard Palliser, Tango! A Dynamic Answer to 1 d4, Everyman Chess, 2005, s. 177. .

 Dolaylı Savunma 

Dolaylı savunma, bir taşın kendi takımına ait başka bir taşı, aradaki rakip taşa rağmen korumaya devam etmesi prensibidir. Bu taktik, yeterince savunulmuş gibi görünen ancak dikey ve yatay hatlarda geometrik zafiyet barındıran taş dizilimlerini istismar eder.Jeremy Silman, The Complete Book of Chess Strategy: Grandmaster Techniques from A to Z, Siles Press, 1998, s. 132–33. .

Yandaki konumda beyaz, d-hattındaki kale kurgusunun yarattığı dolaylı savunma temasına dayanarak 1.Vxd8+! oynar ve taktiksel bir kazanç elde eder. Siyah 1...Kxd8 ile veziri aldığında, beyaz 2.Kxd8+ oynar. Siyahın d5'teki kalesi, beyazın d1'deki kalesinin d8 karesine uyguladığı koruma hattını (X ışınını) kesemez. Oyun, 2...Vxd8 3.Kxd8# mat veya 1...Vxd8 2.Kxd5 Vf8 3.Kd8 varyantlarıyla beyazın mutlak galibiyetiyle sonuçlanır.

 Kaynakça 

Kategori:Satranç taktikleri
Kategori:Satranç terimleri