Hasbek Kadı Kümbeti

Hasbek Kümbeti (veya literatürdeki tam adıyla Emir Ali bin Mesud Kümbeti), Türkiye'nin Kayseri ilinin Kocasinan ilçesinde yer alan, Anadolu Selçuklu Devleti dönemine ait 12. yüzyıl sonlarına tarihlenen anıtsal bir mezar yapısıdır.

Hicri 580 (M. 1184-1185) yıllarında inşa edilen yapı, Diyarbakır kökenli Nisanoğulları ailesinden Emir Mesud için yaptırılmıştır. Yapı, mimari özgünlüğünün yanı sıra; kitabesinde yer alan ve banisinin siyasi bir cinayete kurban gittiğini belgeleyen "zulmen katl" (haksız yere öldürülme) ifadesiyle Türk sanat tarihi literatüründe belge niteliği taşıyan nadir eserlerden biridir.Öney, G. (1992). Anadolu Selçuklu Mimarisinde Süsleme ve El Sanatları. Ankara: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.

 Tarihçe 

 Arka plan 
Kümbetin banisi olan Emir Mesud, Diyarbakır bölgesinde hüküm süren Nisanoğulları ailesine mensuptur. Selahaddin Eyyubi'nin bölgedeki genişleme politikası sonucu 1183 yılında Amid'i kuşatması üzerine, Emir Mesud şehri anlaşma yoluyla teslim etmiş ve can güvenliği garantisiyle Anadolu Selçuklu Devleti topraklarına sığınmıştır.

 İnşa nedeni 
II. Kılıç Arslan döneminde Kayseri ve çevresinde ikamet eden Emir Mesud, Hicri 580 (M. 1184/1185) yılında, muhtemelen devlet içindeki nüfuz çekişmeleri sebebiyle öldürülmüştür. Kümbet, bu trajik ölümün hemen ardından inşa edilmiştir. "Hasbek" ismi ise yapının banisinden gelmemekte olup, geç dönemde civarında bulunduğu düşünülen bir mahalle veya vakıf isminden dolayı halk arasında bu şekilde anılagelmiştir.Tuncer, O. C. (1986). Anadolu Kümbetleri 1: Selçuklu Dönemi. Ankara: Güven Matbaası.

 Mimari özellikler 
Hasbek Kümbeti, Anadolu Selçuklu mezar mimarisinin "kare kaide üzerine sekizgen gövde" tipolojisinin erken ve özgün örneklerinden biridir. Süslemeden ziyade kütle plastiğinin (tektonik yapının) ön plana çıktığı sade bir üsluba sahiptir.

 Plan ve kütle 
Yapı, klasik Selçuklu geleneğine uygun olarak iki katlı düzenlenmiştir:
 Mumyalık (Kripta): Zemin kotunun altında kalan, kare planlı ve beşik tonoz örtülü asıl mezar odasıdır.
 Ziyaretgâh (Gövde): Kare bir kaide üzerinden pahlanarak geçilen sekizgen prizmal bir gövdeye sahiptir. İç mekanda ise dış formdan bağımsız olarak silindirik bir plan şeması uygulanmıştır.
 Örtü Sistemi: Yapı, "çift cidarlı" örtü sistemine sahiptir. İçten kubbe, dıştan ise kesme taştan inşa edilmiş sekizgen piramidal bir külah ile örtülüdür.

 Cephe düzeni 
Yapının sekizgen gövdesinin her bir yüzeyi, köşelerdeki sütunçelere oturan sağır sivri kemerlerle hareketlendirilmiştir. Bu "sağır kemer" uygulaması, masif taş kütlesinin ağırlığını görsel olarak hafifleterek yapıya dikey bir estetik kazandırır.
 Malzeme: Yapının tamamında Kayseri yöresine özgü, ince gözenekli sarımtırak tüf taşı (yonu taşı) kullanılmıştır.

 Kitabe 
Yapının en dikkat çekici dekoratif öğesi, saçak kornişinin altında gövdeyi çepeçevre saran Sülüs hatlı mermer kitabe kuşağıdır. Kitabe metninin Türkçe tercümesi şöyledir:

 Konum 
Kümbet, günümüzde Kayseri şehir merkezinde, Kocasinan ilçesi Sanayi Mahallesi sınırları içerisinde, Hastane Caddesi üzerinde (Eski Devlet Hastanesi civarı) yer almaktadır. Bitişiğinde geç dönemde inşa edilen Hasbek Camii bulunmaktadır.

 Kaynakça 
Dipnotlar

Genel
 Tuncer, O. C. (1986). Anadolu Kümbetleri 1: Selçuklu Dönemi. Ankara: Güven Matbaası.
 Önkal, H. (1996). Anadolu Selçuklu Türbeleri. Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Yayını.
 Öney, G. (1992). Anadolu Selçuklu Mimarisinde Süsleme ve El Sanatları. Ankara: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
 Gabriel, A. (1931). Monuments Turcs d'Anatolie. Paris: E. de Boccard.
 Turan, O. (2010). Selçuklular Zamanında Türkiye. İstanbul: Ötüken Neşriyat.
 Erkiletlioğlu, H. (1996). Kayseri Kitabeleri. Kayseri: Kayseri Büyükşehir Belediyesi Kültür Yayınları.

 Dış bağlantılar 
 Kayseri İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü
Kategori:Anadolu Selçuklu mimarisi
Kategori:1185'te tamamlanan yapılar
Kategori:Kocasinan'daki yapılar