Yar Uzakta Gözüm Görmez

Yar Uzakta Gözüm Görmez yada bilinen adıyla Kınıfır Bed Renk Olur, Şanlıurfa yöresine ait, Urfa ağzıyla yazılmış, bestesi ve güftesi Şanlıurfalı udi ve bestekar İbrahim Özkan'a ait olan Hicaz makamında, 6/8 ritminde, aşk/sevda konulu Türk halk müziği formunda bestelenmiş bir eserdir. Eser, tematik yapısı, makam kullanımı ve icra üslubu bakımından geleneksel Anadolu türkülerinin özelliklerini taşımasına rağmen anonim değildir. Bazı kaynaklarda Celal Yımaz, bazı kaynaklarda Savaş Akbıyık, bazı kaynaklarda da Ümit Bekizağa tarafından notaya alındığı belirtilmektedir.

Türkü; Halk Müziği repertuvarında Kazancı Bedih, Hüseyin Turan, Alişan, Zekeriya Ünlü, Öykü Gürman & Kubat, Sevcan Orhan, Selahattin Alpay, Dünya Tekin, Bedri Ayseli gibi çeşitli sanatçılar tarafından seslendirilmiş ve özellikle yerel icralar aracılığıyla yaygınlık kazanmıştır.

Eser, Kınıfır bed renk olur adıyla Kültür ve Turizm Bakanlığı'na ait Kültür Portalı isimli çevrimiçi web sitesinde Şanlıurfa türküleri altında 22. sırada yer almaktadır.

 Genel bilgiler 
Eser, Türk halk müziği estetiği içerisinde değerlendirilmekte olup melodik yapısı ve söz dili bakımından geleneksel sevda türkülerinin karakteristik özelliklerini yansıtır. Besteci İbrahim Özkan tarafından oluşturulan eser, daha sonra farklı sanatçılar tarafından icra edilerek repertuvarın bilinen parçalarından biri hâline gelmiştir.

Türkü formunda bestelenmiş eserler arasında yer almasına rağmen anonim olmaması, onu klasik halk türkülerinden ayıran önemli bir özelliktir. Bu tür eserler, halk müziği geleneğinin çağdaş dönemde de sürdüğünü gösteren örnekler arasında kabul edilir.

 Konusu 
Eserin sözleri, ayrılık ve özlem temaları etrafında şekillenmektedir. Anlatıcı, uzak kalan sevdiğine duyduğu hasreti dile getirirken, sözlerde halk şiiri geleneğine özgü sade anlatım ve içli söyleyiş dikkat çeker. Metinde sevilen kişinin yokluğu, mesafe duygusu ve bekleyiş temaları ön plana çıkar. Bu yönüyle eser, sevda türkülerinin tipik duygusal anlatım kalıplarını taşır. 

Daha çok Kınıfır Bed Renk Olur adıyla bilinen türkü, bir sevda türküsüdür ancak yari uzaktadır ve hasret çekmektedir. Anlatıcı dinleyicinin başına bu durumun gelmesinin (bed)duasını okur. 

Türkünün nakarat bölümü şöyledir:
{{Alıntı|Kınıfır bed renk olurAşka düşen denk olur}}
Şanlıurfa'da karanfile verilen ad kınıfır'dır. Yani Urfa ağızında karanfile kınıfır denir. “Kınıfır ekilende / Tohumu dökülende/ Arkamdan bir zılgıt çal/ Kefenim dikilende” sözleriyle uzun hava olarak okunan başka bir türküde de bu tabir geçer. 

"Kınıfır bed renk olur" ifadesinin, karanfilin solduğunda veya öldüğünde aldığı koyu ve açık kirlimsi rengi ifade eder şeklinde yorumlar olsa da, Şanlıurfalı halkbilimci Mehmet Özbek'e göre bedrenk kelimesi şarap rengi (bade renk → bedrenk) yani bordo rengini ifade ettiğini belirtmektedir. 

"Aşka düşen denk olur" ifadesinde geçen denk kelimesi aslında Farsça kökenli "deng" kelimesidir ve anlamı sersem, ahmak, şaşkın anlamlarına gelmektedir.

Urfa ağızında "başına" yerine "başıya" kelimesi kullanılır. Tıpkı "sana" yerine "siye" kullanılması gibi. Dinleyicinin başına bu aşk olayının gelmesini diler yada beddua eder ama "Göresen ne renk olur" diye de ekler.

 Müzikal özellikleri 
Eserin melodik yapısı Türk halk müziğinde sık kullanılan makamsal dizilere dayanmaktadır. İcra örneklerinde genellikle Hicaz karakterine yakın bir yapı görülür. Ezgi akışı, sözlerin duygusal yoğunluğunu destekleyecek biçimde kurulmuş olup ağır tempolu icralar yaygındır.

Ritmik yapı bakımından eser, kırık hava formuna yakın icralarla seslendirilse de yorumlara göre tempo değişebilmektedir. Bu durum, halk müziği eserlerinde görülen yorum çeşitliliğinin bir örneği olarak değerlendirilir.

 İcralar 
küçükresim|234x234pik|Hüseyin Turan, "Kınıfır" adıyla türkü formundaki bu eserin geniş halk kitlelerine ulaşmasını sağlamıştır.
Eser, farklı sanatçılar tarafından çeşitli albüm ve konser kayıtlarında seslendirilmiştir. Halk müziği icracıları tarafından repertuvara alınması, eserin bilinirliğini artırmıştır. Ayrıca yerel müzik çevrelerinde de okunmaya devam etmektedir.

 Halk müziği geleneği içindeki yeri 
Beste sahibi bilinen halk müziği eserleri, Türkiye’de 20. yüzyılın ikinci yarısından itibaren artış göstermiştir. Bu eserler, geleneksel türkü formunun modern dönemde de üretildiğini göstermesi bakımından müzik araştırmalarında ayrı bir kategori olarak ele alınmaktadır.Yar Uzakta Gözüm Görmez'', bu bağlamda hem geleneksel türkü estetiğini sürdürmesi hem de anonim olmaması nedeniyle geç dönem halk müziği repertuvarının örneklerinden biri olarak değerlendirilir.

 Ayrıca bakınız 

 Hüseyin Turan
 Türkü
 Hicaz (müzik)
 Türk halk müziği

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 

 Hüseyin Turan'ın Kınıfır adlı video klibi
 Türkünün notaları (pdf)
 Türkünün sözleri (pdf)
 Türkiye Kültür Portalı'nda 

Kategori:Türküler
Kategori:Şanlıurfa türküleri
Kategori:Türkçe şarkılar
Kategori:Hüseyin Turan şarkıları
Kategori:Şanlıurfa ilinde kültür
Kategori:Türk halk müziği şarkıları