Liban, Şavşat

Liban (Gürcüce: ლიბანი), Artvin ilinin Şavşat ilçesine bağlı Çukurköy'ün (eski adı Çihori) bir mahallesidir. 

Tarihçe

Liban adı Gürcüce Libani'den gelir. Gürcü tarihçi Ekvtime Takaişvili, Libani adının tarihsel bölge Ligani’nin bugünkü korunmuş biçimi olduğunu yazmıştır.Ekvtime Takaişvili, “İslam Gürcistanı” ("სამუსლიმანო საქართველოა"), Kartlosi dergisi, Paris, 1939, No:19-23.Eter Beridze, Nigali (ნიგალი), Tiflis, 2009, s. 14  ISBN 978-9941-409-02-8 Erzurum ilinin Şenkaya ilçesine bağlı Söğütler mahallesinin eski adı da Libi’dir.

Libani’nin yer aldığı Şavşeti bölgesi, tarihsel Gürcistan’ın sınırları içinde yer alıyordu. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi 16. yüzyılın ikinci yarısının hemen başında Gürcülerden ele geçirmiştir. Ardından Osmanlı idaresi bu bölgede Şavşat sancağını kurmuştur. Bu sancağın 1554 yılındaki yöneticisi, İosebiti adında bir Gürcü beyi (tavadi) idi.Şavşeti (შავშეთი), Mamia Pağava, Meri Tsintsadze, Maia Baramidze, Malhaz Çoharadze, Tina Şioşvili, Şota Mamuladze, Ramaz Halvaşi, Nugzar Mgeladze, Zaza Şaşikidze, Cemal Karalidze, Batum, 2016, s. 16.  ISBN 978-9941-407-11-6. Nikolay Marr'ın sözünü ettiği kilise bu dönemden kalmış olmalıdır.Niko Mari, Şavşeti ve Klarceti Gezi Günlükleri (შავშეთსა და კლარჯეთში მოგზაურობის დღიურები), Batum, 2015 (Birinci basım: 1911, Petersburg, Rusça), s. 223, 231.   ISBN 978-9941-434-11-2.

Libani, bilinen erken dönem Osmanlı kayıtlarında ayrı bir köy olarak geçmemektedir. Bununla birlikte 1886 Rus nüfus sayımında bu yerleşim Libnat (Либнатъ) adıyla Çihori köyünün sekiz mahallesinden biri olarak kaydedilmiştir. Bu tarihte Çihori köyü, Artvin sancağının Şavşet-İmerhevi kazasına (uçastok) bağlıydı ve nüfusu, 47 hanede yaşayan 454 kişiden oluşuyordu. Libani mahallesinde ise sadece 1 hane bulunuyordu. Çihori köyünde hane başına ortalama kişi sayısına bakarak Libani’nin nüfusunun yaklaşık 9-10 kişiden oluştuğu söylenebilir. Bu nüfusun tamamı Gürcü olarak kaydedilmiştir.

Gürcü tarihçi Zakaria Çiçinadze’nin 1893 yılında Şavşeti köyleri arasında saydığı Livanis Dziri (ლივანის ძირი), Libani köyü olmalıdır. Çiçinadze Livanis Dziri köyünden Rus idaresi sırasında 10 hanenin Osmanlı ülkesine göç ettiğini yazmıştır. Öte yandan bu yerleşimin, İmerhevi’de Gürcücenin konuşulduğu köylerden biri olduğunu belirtmiştir.

Klarceti ve Şavşeti bölgelerinde 1904 yılında araştırma gezisi yapan Nikolay Marr’ın gezi notlarında verdiği bilgiye göre Libani, Çihori köyünün sekiz mahallesinden biriydi. Diğer mahalleler köyün merkez mahallesi, Andriatzminda (ანდრიაწმინდა), Tetraketi (თეთრაკეთი), Dasamobi (დასამობა), Gigieti (გიგიეთი), Brili (ბრილი), Agara (აგარა), Nioleti (ნიოლეთი) ve Çedriuli (ჭედრიული) idi. Marr, Libani (ლიბანი) biçiminde yazdığı Libani’den aşağıya doğru yayan 15 dakikada Çihorİ köyüne ulaştığını belirtmiştir.Niko Mari, Şavşeti ve Klarceti Gezi Günlükleri (შავშეთსა და კლარჯეთში მოგზაურობის დღიურები), Batum, 2015 (Birinci basım: 1911, Petersburg, Rusça), s. 223, 232.   ISBN 978-9941-434-11-2. Günümüzde Libani, “Liban” adıyla Çukur (Çihori) köyünün bir mahallesidir. 

1904 yılında Bazgireti köyünün bir mahallesi olan Gamişeti’den Tetraketi’ye giden Nikolay Marr’a köylüler Libani’deki Nakilisvari (ნაქილისვარი) olarak bilinen yerde yıkık bir kiliseden söz etmiştir. Marr’ın Tetraketi’den Çihori’ye giderken uğradığı  Libani’deki kilise temeline kadar yıkılmıştı. Bununla birlikte köylüler kilisenin dört duvarının bulunduğu halini hatırlıyordu. Bir kayanın üzerinde iri taşlarla örülmüş duvar kalıntısı vardı. Bir köylünün verdiği bilgiye göre Libani Kilisesi’nin taşları yağmalanmış ve köydeki evlerin ocaklarında kullanılmıştı.Niko Mari, Şavşeti ve Klarceti Gezi Günlükleri (შავშეთსა და კლარჯეთში მოგზაურობის დღიურები), Batum, 2015 (Birinci basım: 1911, Petersburg, Rusça), s. 223, 231.   ISBN 978-9941-434-11-2.

Kaynakça

Kategori:Artvin ili tarihi
Kategori:Şavşat
Kategori:Tao-Klarceti