Aliya Şulyak

Aliya Şulyak (Hırvatça: Alija Šuljak) (10 Ekim 1901, Zasad, Trebinje - 18 Ekim 1992, İstanbul), II. Dünya Savaşı'nda Bosnalı Müslüman asıllı Hırvat olsrak Ustaşa'da görev almış subay, profesör ve siyasetçidir ve Doğu Hersek'teki Sırp soykırımının başlıca faillerinden biri olarak tanınmıştır.

 Gençliği ve eğitimi 
Alija Šuljak, 10 Ekim 1901'de Trebinje yakınlarındaki Zasad köyünde doğdu. Hasan Šuljak'ın ağabeyiydi. Trebinje'de ilkokulu ve Saraybosna'da ticaret lisesini bitirdi. Daha sonra Zagreb ve Viyana'daki yüksekokullarda eğitim gördü ve 1923'te Felsefe Fakültesi'nden mezun oldu. 

1923'ten 1941'e kadar Dubrovnik'teki Ticaret Koleji'nde öğretmenlik yaptı ve 1931'de hükûmet partisine oy vermediği için görevden alındı. 1934’te, I. Alexander Karađorđević suikastının ardından “suçlularla ilişki” suçlamasıyla Dubrovnik’te tutuklandı. Serbest bırakıldıktan sonra Dalmaçya’da dolaşması yasaklandı ancak yeniden öğretmenliğe döndü.

1937’de Dubrovnik’te Hırvat İşçi Kooperatifi’nin bir şubesini kurarak fahri başkanı oldu. Bu süreçte Slavko Kvaternik ile bağlantı kurdu. Ayrıca 1936’da, Hırvat Köylü Partisi (HSS) bünyesinde kurulan Müslüman şubesinin kurucularından biri oldu.

 II. Dünya Savaşı 
Nisan 1941’de Mihver devletlerinin Yugoslavya’yı işgal etmesi ve Bağımsız Hırvatistan Devleti’nin ilan edilmesinin ardından Šuljak, 24 Nisan 1941’de düzenlenen ilk resmi kabulde Ante Pavelić’i Bosna Hersekli Müslümanlar adına ziyaret ederek bir karşılama konuşması yaptı. Bunun üzerine Pavelić tarafından Doğu Hersek bölgesi için Ustaşa komiseri olarak atandı ve Gacko’ya gönderildi.

Šuljak, Müslüman nüfusu Sırplara karşı kışkırtan Ustaşa yetkilileri arasında yer aldı. Andrija Artuković, Pavao Canki ve Mijo Babić ile birlikte Sırplara yönelik sistematik şiddet ve katliam politikalarının uygulanmasında rol aldı. Doğum yeri olan Trebinje’ye ilk “Ustaše Avcıları” birliklerini gönderdi; bu birlikler Hersek’teki ilk katliamları gerçekleştirdi.

Ustaşa örgüt yapısında “poglavni pobočnik” (baş yardımcı) rütbesini taşıdı ve saldırgan propaganda faaliyetleriyle öne çıktı. 27 Mayıs 1941’de Gacko’da yaptığı bir konuşmada Sırpların yok edilmesi veya sürgün edilmesi gerektiğini savunduğu aktarılmaktadır. 1941 sonbaharında Borač bölgesinde Bodenište ve Vratlo köylerinde gerçekleştirilen yakma ve yıkma eylemlerini organize eden birliklerle bağlantılıydı.

Ekim 1941’de Yahudilerin Kerestinec kampı’na sevk edilmesinin organizasyonuna katılarak NDH yönetimi altındaki Holokost uygulamalarında rol aldı. Ayrıca 1943’te, daha sonra 13. SS Waffen Dağ Tümeni "Handschar" olarak adlandırılacak olan Müslüman tümenin kurulmasını destekleyen grup içinde yer aldı. 

NDH lideri Pavelić tarafından, özellikle Hersek’teki faaliyetleri nedeniyle birinci derece Liyakat Nişanı ile ödüllendirildi; ayrıca Alman Kartalı Nişanı’nın üçüncü derecesini aldı.

Tümenin Bosna'ya değil, doğu cephesine gönderileceğini öğrenince, Pavelić ile görüşmek, onu bu konuda bilgilendirmek ve görevinden ayrılmasını istemek istedi. Pavelić onu kabul etmedi, ancak görevinden azad etti. 

Savaş sonrası
8 Mayıs 1945'te görev yeri Zagreb'den ayrılarak ve Haziran 1945'te Avusturya üzerinden İtalya'daki, Roma'da yaşamaya devam etti. 

1947 yılının başında Kahire’ye gitti ve burada Dresdner Bank’ın bir şubesinde görev aldı.

1948–1956 yılları arasında Suriye Hükûmeti nezdinde kooperatifçilik alanında uzman danışman olarak çalıştı. Suriye’de ilk kooperatiflerin kurulmasına katkıda bulundu. Sürgün yıllarında kooperatifçilik ve kooperatif tasarruf sandıkları üzerine, Hırvat kooperatifçilik deneyimlerine atıfta bulunan çeşitli eserler kaleme aldı.

1958–1962 yılları arasında Tunus’ta benzer danışmanlık görevlerinde bulundu. 1964–1966 yılları arasında ise İstanbul’da, kooperatif esaslarına dayalı ilk Türk tasarruf kurumunun kurulması çalışmalarında yer aldı.

1991 yılında, yaklaşık yarım yüzyıllık sürgünün ardından oğlu Nedim ile birlikte, Sırp-Karadağ saldırıları öncesinde Dubrovnik’i ziyaret etti.

Šuljak 18 Ekim 1992’de İstanbul’da hayatını kaybetti.
Oğlu Nedim Šuljak, Bosna Savaşı sırasında ve sonrasında uluslararası silah kaçakçılığı iddiaları kapsamında polis soruşturmasına tabi tutulmuş bir Türk iş insanıdır.