Tamgaç Buğra Han

Tamgaç Buğra Han, 10. yüzyılın sonları ile 11. yüzyılın başlarında hüküm sürmüş Karahanlı Devleti hükümdarlarından biridir. Karahanlı Devleti’nin İslamiyet’i benimsemesinin ardından şekillenen Türk-İslam devlet anlayışının kurumsallaşma sürecinde etkili olan hükümdarlar arasında yer almıştır.Erdoğan Merçil, Karahanlılar, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara.

 Hayatı 
Tamgaç Buğra Han’ın doğum tarihi ve çocukluk yıllarına dair kesin bilgiler bulunmamaktadır. Karahanlı hanedanına mensup olduğu bilinmektedir. “Buğra Han” unvanı Karahanlı hükümdarları tarafından yaygın biçimde kullanılmış olup, “Tamgaç” lakabı onu diğer Buğra Hanlardan ayırmak amacıyla kullanılmıştır.Vasili Barthold, Orta Asya Türk Tarihi Hakkında Dersler, Türk Tarih Kurumu Yayınları.

 Hükümdarlığı 
Tamgaç Buğra Han döneminde Karahanlı Devleti, Maveraünnehir ve Kaşgar merkezli topraklarda siyasi varlığını sürdürmüştür. Bu dönemde İpek Yolu üzerindeki ticaret merkezlerinin güvenliği sağlanmış, şehirleşme ve ekonomik faaliyetler desteklenmiştir. Devlet yönetiminde Türk töresi ile İslam hukukunun birlikte uygulanmasına önem verilmiştir.

 Kültürel ve Dinî Faaliyetleri 
Tamgaç Buğra Han, Karahanlı Devleti döneminde İslam kültürünün yayılması ve kurumsallaşmasını destekleyen hükümdarlardan biri olarak değerlendirilir. Hükümdarlığı süresince cami ve medrese inşasının teşvik edildiği, din âlimleri ve ilim adamlarının himaye edildiği bilinmektedir.

Bu dönemde Karahanlı coğrafyasında İslam hukukunun devlet yönetiminde daha etkin hâle geldiği, Türk töresi ile İslami esasların birlikte uygulandığı kabul edilmektedir. Bu gelişmeler, Türk-İslam kültürünün Karahanlılar döneminde kökleşmesine katkı sağlamıştır.Ahmet Bican Ercilasun, Türk Kültür Tarihi, Akçağ Yayınları, Ankara.

 Kutadgu Bilig ile İlişkisi 
11. yüzyıl Türk-İslam edebiyatının en önemli eserlerinden biri olan Kutadgu Bilig, tarafından 1069–1070 yıllarında kaleme alınmış ve Tamgaç Buğra Han’a sunulmuştur.Reşit Rahmeti Arat, Kutadgu Bilig I: Metin, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara.

Eser, ideal devlet yönetimi, adalet anlayışı ve hükümdarın sahip olması gereken ahlaki nitelikleri ele alan bir siyasetnamedir. Kutadgu Bilig’de savunulan yönetim anlayışının, Tamgaç Buğra Han dönemindeki Karahanlı devlet geleneğiyle uyumlu olduğu kabul edilmektedir.

 Ölümü 
Tamgaç Buğra Han’ın ölüm tarihi ve yeri hakkında kesin bilgiler bulunmamaktadır. Ölümünün ardından Karahanlı Devleti’nde hanedan üyeleri arasında taht mücadelelerinin arttığı bilinmektedir.

 Tarihteki Yeri 
Tamgaç Buğra Han, Karahanlı Devleti’nin İslamlaşma sürecinde siyasi istikrarı korumaya çalışan ve kültürel faaliyetleri destekleyen hükümdarlardan biri olarak değerlendirilir. Türk-İslam devlet geleneğinin oluşumunda rol oynayan erken dönem hükümdarları arasında yer alır.

 Kaynakça