Yörük Ese Efe

Yörük Ese Efe (Asıl adı: İsa Angın; d. 1900, Aydın - ö. 25 Ocak 1935, İsabeyli), Türk Kurtuluş Savaşı sırasında Aydın ve çevresinde Yunan işgaline karşı mücadele etmiş Kuvayi Milliye milis komutanı ve efe. Yörük Ali Efe müfrezesinin "Baş Zeybeği" (ikinci komutanı) ve en güvendiği kurmayı olarak görev yapmış; Malgaç Baskını'ndaki cesareti, okur-yazar oluşu ve düzenli ordu kurulana kadar bölgedeki asayişi sağlamadaki rolüyle tanınmıştır.

 Hayatı 

1900 yılında Aydın'ın Sultanhisar ilçesi civarında, Burhanlı Yörük Aşireti'nin Abdurrahmanoğulları Obası'na mensup bir çadırda doğmuştur. Babası, 93 Harbi (1877-78) gazisi olan Abdioğlu Süleyman'dır. Aile mensuplarının önemli bir kısmı I. Dünya Savaşı ve Çanakkale Cephesi'nde hayatını kaybetmiştir. Mensup olduğu Burhan Yörük aşiretinin Abdurrahmanoğulları kolunda savaşlar nedeniyle ciddi kayıplar yaşandığı ve bu dönemde aşirette erkek nüfusunun büyük ölçüde azaldığı belirtilmektedir.

Döneminin şartlarına göre rüştiye (ortaokul) mezunu olup okur-yazardır.
Henüz 5 yaşlarındayken, dönemin ünlü efesi Çakırcalı Mehmet Efe'nin obayı ziyareti sırasında dikkatini çekmiştir. Bir anı olarak anlatıldığına göre; Çakırcalı Mehmet Efe, küçük İsa'nın cesaretini sınamış ve "Bu çocuk çok zorlu bir efe olacak" diyerek gelecekteki kahramanlığını o günden öngörmüştür.

Gençlik yıllarında, İsabeyli Muhtarı Hacı Mahmut Ağa ile yaşadığı haksız bir husumet ve iftira sonucu hapse girmiş, suçsuzluğu anlaşılıp çıktıktan sonra kendisine iftira atan güç odaklarıyla çatışarak dağa çıkmak zorunda kalmıştır. Ancak İzmir'in İşgali üzerine bireysel mücadelesini tamamen bırakarak vatan savunması için Yörük Ali Efe'ye katılmıştır.

 Milli Mücadele'deki Başarıları 
Ese Efe, Milli Mücadele tarihinin dönüm noktalarından biri olan ve Batı Anadolu'da Yunan işgaline karşı gerçekleştirilen ilk planlı sivil direniş sayılan Malgaç Baskını'nda (16 Haziran 1919) en ön saflarda yer almıştır.

Okur-yazar olması, stratejik zekası ve cesareti sayesinde Yörük Ali Efe'nin müfrezesinde "Baş Zeybek" (Müfreze Komutan Yardımcısı) ve "sağ kolu" olmuştur. Düzenli ordu kurulana kadar Büyük Menderes Havzası'ndaki direnişin örgütlenmesinde kritik roller üstlenmiştir. Özellikle İsabeyli civarında mevzilenen işgalci askerlerin bölgeden temizlenmesi operasyonunu bizzat yönetmiş ve bölgeyi düşmandan arındırmıştır. 7 Eylül 1922'de Aydın'ın düşman işgalinden kurtarılmasına kadar cephede bilfiil savaşmıştır.

 Cumhuriyet Dönemi ve Hizmetleri 
Zaferden sonra "Kırmızı Şeritli İstiklal Madalyası" ile onurlandırılan kahramanlardan biri olarak sivil hayata dönmüştür. İsabeyli'ye yerleşerek çiftçilikle uğraşmıştır. 

 Evlilik Süreci 
Ese Efe, Yörük Ali Efe’nin manevi kızı olarak bilinen ve Müslüman olduktan sonra Leyla adını alan İfiyeniya (Leyla Hanım) ile evlenmiştir.Yılmaz, Şahin Efe (2022). Yörük Ali Efe’nin Manevi Kızı: İfiyeniya (Leyla Hanım).

Kaynaklarda, Leyla Hanım’ın daha önce Kıllıoğlu Hüseyin Efe ile nişanlandığı, ancak bu nişanın kısa süre içinde sona erdiği belirtilmektedir. Nişanın bozulmasının ardından Leyla Hanım ile Ese Efe arasında gelişen ilişki evlilikle sonuçlanmıştır.

Savaş bitmesine rağmen vatana hizmeti devam etmiştir. Yerel kaynaklara göre; Cumhuriyet'in ilk yıllarında bölgedeki iç asayişin sağlanması ve rejim karşıtı unsurların takibi konusunda, bugünkü Milli İstihbarat Teşkilatı'nın temeli olan Milli Emniyet Hizmeti Riyaseti (MAH) ile koordineli çalışmış, devletin istihbarat subaylarına yerel konularda destek vermiştir.

Yörük Ali Efe ile olan bağı hayatı boyunca devam etmiştir. 1925 yılında Yörük Ali Efe’nin İzmir’de geçirdiği tramvay kazası sonrasında hastanede tedavi gördüğü dönemde, Ese Efe günlerce başucunda nöbet tutmuş, olası bir suikast veya zehirlenme ihtimaline karşı yemeğini ve suyunu bizzat kontrol etmiştir. Yerel anlatımlarda, Efe’nin içmesi için dağdan su getirdiği de ifade edilmektedir. Bu durum, aralarındaki ilişkinin resmî bir hiyerarşiden ziyade güçlü bir sadakat ve manevi bağlılık çerçevesinde şekillendiğini göstermektedir.

 Ölümü 
25 Ocak 1935 tarihinde İsabeyli'de kurulan bir pusu sonucu sırtından vurularak şehit edilmiştir. Ölümünün ardından Mustafa Kemal Atatürk, aileye bir telgraf çekerek üzüntülerini bildirmiş ve "Vatanın bu yiğit evladının" çocuklarının eğitimini devletin üstlenmek istediğini belirtmiştir. Ancak Yörük Ali Efe, "Paşam ben çocukların amcası sayılırım, o vazife benimdir" diyerek ailenin bakımını üstlenmiştir. Cenazesi askeri törenle İsabeyli mezarlığına defnedilmiştir.

 Kaynakça 

Kategori:Türk Kurtuluş Savaşı'nda kişiler
Kategori:Aydın doğumlular
Kategori:1900 doğumlular
Kategori:1935 yılında ölenler
Kategori:Kuvâ-yi Milliye kişileri
Kategori:Efeler
Kategori:Yörükler
Kategori:Aydın ili tarihi