Aktinit büzülmesi

Aktinit büzülmesi, aktinit serisindeki elementlerin soldan sağa doğru ilerledikçe atom ve iyon yarıçaplarında, beklenenden daha büyük bir azalma görülmesi olgusudur.

Lantanit büzülmesine kıyasla daha belirgindir; çünkü 5f elektronları, 4f elektronlarına göre çekirdek yükünü perdelemede daha az etkilidir. Seth, Michael; Dolg, Michael; Fulde, Peter; Schwerdtfeger, Peter (Haziran 1995). "Lanthanide and Actinide Contractions: Relativistic and Shell Structure Effects". Journal of the American Chemical Society. 117 (24): 6597-6598. Bibcode:1995JAChS.117.6597S. doi:10.1021/ja00129a026. ISSN 0002-7863. Bu durum, 5f elektronlarının çekirdek yükünü zayıf biçimde perdelemesi ile soldan sağa ilerledikçe artan elektronegatiflik ve çekirdek yükü yönündeki beklenen periyodik eğilimin birleşik etkisinden kaynaklanır. Aktinit büzülmesinin yaklaşık %40–50'sinin ise göreli etkilerden kaynaklandığı düşünülmektedir. Laerdahl, J. K.; Fægri, K.; Visscher, L.; Saue, T. (1998-12-22). "A fully relativistic Dirac–Hartree–Fock and second-order Mo/ller–Plesset study of the lanthanide and actinide contraction". The Journal of Chemical Physics. 109 (24): 10806–10817. Bibcode:1998JChPh.10910806L. doi:10.1063/1.477686. ISSN 0021-9606.

Atom yarıçaplarında azalma, atom numarası 89 olan aktinyumdan 102 olan nobelyuma kadar uzanan 5f elementleri boyunca gözlemlenebilir. Bu durum, 103 numaralı lavrensiyum ile başlayan sonraki d-blok elementleri için, normalde beklenenden daha küçük atom ve iyonik yarıçaplara yol açar. Chistyakov, V. M. (1968). "Biron's Secondary Periodicity of the Side d-subgroups of Mendeleev's Short Table". Journal of General Chemistry of the USSR. 38 (2): 213–214. Retrieved 6 January 2024. Housecroft, C. E.; Sharpe, A. G. (2004). Inorganic Chemistry (2nd ed.). Prentice Hall. pp. 536, 649, 743. ISBN 978-0-13-039913-7. Cotton, F. Albert; Wilkinson, Geoffrey (1988), Advanced Inorganic Chemistry (5th ed.), New York: Wiley-Interscience, pp. 776, 955, ISBN 0-471-84997-9Jolly, William L. Modern Inorganic Chemistry, McGraw-Hill 1984, p. 22

Bu etki, bir periyotta aşağı doğru inildikçe yarıçapın artması yönündeki beklentinin f-blok elementlerinin araya girmesiyle neredeyse tamamen dengelenmesi sonucunda, 5. ve 6. grup geçiş metallerinin yarıçaplarının alışılmadık derecede benzer hâle gelmesine neden olur ve aktinitler sonrası elementlerde geniş kapsamlı birçok başka sonuca da yol açar.

İyon yarıçaplarındaki (M3+) azalma, atom yarıçaplarındaki azalmaya kıyasla çok daha düzenli bir şekilde gerçekleşir.

 Element  Atomik elektron  dizilimi(hepsi [Rn] ile başlar)  M3+ elektron   dizilimi M3+ yarıçapı(pm)  (6-koordinatlı)Ac6d17s25f0111 Th6d27s25f1Pa5f26d17s25f2U5f36d17s25f3103Np5f46d17s2 5f4101Pu 5f67s2 5f5100Am5f77s25f699Cm5f76d17s25f7 99Bk5f97s2 5f8 98Cf5f107s25f9 98Es5f117s2 5f10Fm5f127s2 5f11Md5f137s2 5f12No 5f147s2 5f13Lr5f147s27p1 5f14

Ayrıca bakınız
 Lantanit büzülmesi
 d-blok büzülmesi
 Aktinit

Kaynakça

Kategori:Periyodik tablo
Kategori:Kimyasal bağlar
Kategori:Aktinitler