Hezre türbeleri

Hezre türbeleri, Kebele rayonundaki Hezre köyünde 15.-16. yüzyıllarda inşa edilmiş tarihi ve mimari anıtlar kompleksidir. Kompleks, daha önce yedi türbeyi bünyesinde barındırmasına karşın, bunlardan yalnızca dördü günümüze ulaşabilmiştir.

Anıt kompleksi, Hezre köyü sınırlarındaki bir ormanlık alanda yer alan ve yaklaşık 3,5 hektarlık bir alanı kaplayan orta çağ mezarlığının merkezine inşa edilmiştir. Günümüze kadar ulaşan dört türbe Şeyh Bahaddin, Şeyh Mansur, Şeyh Muhammed ve Şeyh Bani'ye aittir. Türbelerden ikisinin üzerindeki kitabelerden, I. Tahmasb döneminde inşa edildikleri anlaşılmaktadır.

Komplekste yer alan türbeler, giriş bölümlerinin çerçeveleri, kornişlerin biçim varyasyonları ve iç mekân çözümleri açısından birbirinden farklılık göstermektedir.

 Tarihi 
Kompleks, daha önce yedi türbeyi bünyesinde barındırmasına karşın, bunlardan yalnızca dördü günümüze ulaşabilmiştir. Günümüze kadar ulaşan dört mezardan ikisi harap durumdadır.

 Genel açıklama 
upright=0.91|küçükresim|left|Şehy Bedreddin Türbesi'nin kitabesi Anıt kompleksi, Hezre köyü sınırlarındaki bir ormanlık alanda yer alan ve yaklaşık 3,5 hektarlık bir alanı kaplayan orta çağ mezarlığının merkezine inşa edilmiştir.

Tüm türbeler, Şirvan-Abşeron mimarlık okulunun geleneklerine uygun olarak inşa edilmiştir. Türbelerin giriş kapılarında ve sandukalarında, ince işçilikle işlenmiş kitâbeler bulunmaktadır. Günümüze kadar ulaşan dört türbe Şeyh Bahaddin, Şeyh Mansur, Şeyh Muhammed ve Şeyh Bani'ye aittir. Türbelerden ikisinin üzerindeki kitabelerden, I. Tahmasb döneminde inşa edildikleri anlaşılmaktadır.

Komplekste yer alan türbeler, giriş bölümlerinin çerçeveleri, kornişlerin biçim varyasyonları ve iç mekân çözümleri açısından birbirinden farklılık göstermektedir.

Mezarlık alanındaki sandukalar da dikkat çekicidir. Gravürcüler ve hattatlar, sandukalar ile mezar taşlarına uyguladıkları desenlerin yanı sıra, Arap alfabesinin karakteristik özelliklerinden yararlanarak anıtları süslemek amacıyla bordürler, dantel motifleri ve çeşitli halı desenleri biçiminde epigrafik motifler de oluşturmuşlardır

 Türbeler 
upright=1.14|küçükresim|right|Şeyh Bedreddin Türbesi

 Şeyh Bedreddin Türbesi 
Türbe üzerinde iki kitabe bulunmaktadır. Birinci kitabede türbenin Şeyh Şemsaddin'in oğlu Şeyh-Rabbani Şeyh Badreddin'e ait olduğu ve şeyhin 850 Hicri yılında (Miladi 1446-1447) öldüğü belirtilmektedir.

Şeyh Badreddin Türbesi'nin planı içten ve dıştan sekizgen şeklindedir. Üst kısımda yer alan ve iki satırdan oluşan ilk kitabenin metni, Arapça nesih hattıyla şu şekildedir: "Bu kutsal türbe, Allah adamı Şeyh Bedreddin binŞeyh Şemsaddin'e aittir. (Allah her ikisinin de mekânını nurla doldursun.) Şeyh Bedreddin , 850 Zilhicce ayının on üçüncü günü (Miladi 1447 yılının 30. gününün ikinci günü) vefat etmiştir. Bu bilgiyi Şeyh Sultan kaydetmiştir." upright=1.14|küçükresim|right|Şeyh Muhammed Türbesi

 Şeyh Muhammed Türbesi 
Şeyh Muhammed'in türbesinin restorasyon çalışmaları sırasında, inşa kitabesi bulunmuş ve duvara yeniden yerleştirilmiştir. İki taş parçası üzerine iki satır halinde, sülüs unsurları içeren anaglif yazıyla yazılmış olan kitabenin içeriği şöyledir: "Bu görkemli yapı, Sultan Ebu'l-Muzaffar Şah Tahmasib'in hükümdarlığı döneminde, şanlı Şeyh Şeyh Muhammed bin Şeyh Barik'in aydınlık mezarı üzerine inşa edilmiştir. 970 (1562/1563)" upright=1.14|küçükresim|right|Şeyh Mansur Türbesi

 Şeyh Mansur Türbesi 
Hazra köyündeki Şeyh Mansur'un türbesi içten dörtgen, dıştan sekizgendir. Türbe, sekizgen planlı çadır biçiminde bir çatıya sahiptir. Kemerli giriş kapısının üzerinde, sülüs yazısıyla yazılmış üç satırlık Arapça bir kitabe bulunmaktadır. Kitabede şöyle yazmaktadır:Bu kitabeden hareketle, köyün 13. yüzyıldan itibaren Şeyh Mansur ile ilişkilendirilerek anıldığı anlaşılmaktadır. upright=1.14|küçükresim|right|Şeyh Bani Türbesi

 Şeyh Bani Türbesi 
Araştırmanın ilk aşamalarında mezarın inşa tarihi bilinmemekteydi ve harap durumda olması nedeniyle fazla dikkat çekmemişti. Daha sonra mezar üzerindeki kitabenin okunması, inşa tarihinin kesin olarak belirlenmesine imkan sağlamıştır.

Türbenin girişinin sol tarafına yerleştirilen kitabede "Üstad Şamahılı Şemseddin'in eseri" yazmaktadır. Türbenin yanına dikilen stel, Hicri takvime göre 978 (1570-1572) yılına tarihlenmekte olup, Şeyh Bani ve Şah Tahmasb'ın isimlerini de içermektedir. Stelin başlangıçta türbenin girişinin üzerine yerleştirilmiş ve sonrasında oradan düşmüş olması muhtemeldir. Üstat Mimar Şamahılı Şemseddin, aynı zamanda Ağsu şehrinde bulunan 16. yüzyıldan kalma Şeyh Mazyed Türbesi'nin de mimarıdır.

 Restorasyon çalışmaları 
Kompleks üzerindeki ilk restorasyon çalışmaları, Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın yerel biriminin başvurusu üzerine 2006 yılında gerçekleştirilmiştir. Bu dönemde restorasyon çalışmaları, Kültür ve Turizm Bakanlığı'na bağlı Şeki Bilimsel Restorasyon ve Üretim Dairesi'nin 4 numaralı birimi tarafından yürütülmüştür.

2018'de yayınlanan bilgilere göre, Hezre türbeleri kompleksinde yer alan anıtların bakımsız kaldığı ve yıkılma noktasına geldiği belirtilmişti.

Köy sakini olan ve anıtların sorumluluğunu üstlenen Elman Memmedov; restorasyon ve koruma çalışmaları için Kültür ve Turizm Bakanlığı nezdinde gerekli girişimlerde bulunulduğunu, ancak anıtın korunmasına yönelik idari ve teknik çözüm sürecinin henüz sonuçlanmadığını ifade etmektedir.

 Kaynakça 

 Bibliyografya 




Kategori:İslam mimarisi