Seyidağa Onullahi

Seyidağa Onullahi (),  tarih doktoru, oryantalist ve profesör. 2001–2004 yılları arasında Bakü Devlet Üniversitesi'nde Azerbaycan'ın Eski ve Orta Çağ Tarihi (doğa bilimleri) Bölümü başkanlığı görevini yürütmüştür. "21 Azer"” madalyası sahibi olan Onullahi, 1945-1946 yıllarında Güney Azerbaycan milli kurtuluş hareketine fiilen katılmıştır.

 Yaşamı 
Seyidağa Onullahi, 26 Ağustos 1925'te Güney Azerbaycan'ın Astara şehrinde doğmuştur.

Farsça eğitim veren bir liseden mezun olmuştur.

1945-1946 yılları arasında Güney Azerbaycan'ın milli kurtuluş hareketine katılmış ve bu nedenle "21 Azer" madalyası ile taltif edilmiştir. Milli hükümetin çöküşünden sonra göç etmek zorunda kalmış ve Sovyet Azerbaycan'a (modern Azerbaycan Cumhuriyeti) sığınmıştır. Astara'da şehir siyasi dairesi başkanı olarak görev yapmıştır. Güney Azerbaycan'daki Pişevari hareketinin çöküşü sırasında Sovyet Azerbaycan'a gelmiş, 1952'de Gence'deki Zerdabi Pedagoji Enstitüsü Tarih Fakültesi'nden mezun olmuş; ardından altı yıl boyunca Ağstafa'da bölüm başkanı ve müdür olarak görev yapmıştır. 1958'de Bakü Devlet Üniversitesi Doğu Bilimleri Fakültesi'nde yüksek lisans eğitimine başlamıştır. 1963'te doktora (namzetlik), 1983'te ise yüksek doktora dissertasyonunu (tezini) savunmuş; 1985 yılında profesör unvanını almıştır. 1962 yılından sonra Azerbaycan SSC Bilimler Akademisi Tarih Enstitüsü'nün (günümüzde Azerbaycan Milli Bilimler Akademisi) "Orta Çağ Tarihi Bölümü"nde; küçük, kıdemli ve baş araştırmacı unvanlarıyla görev yapmıştır. Hayatının son yıllarında, 2001-2004 yılları arasında Bakü Devlet Üniversitesi'nde (BSU) 'Azerbaycan'ın Eski ve Orta Çağ Tarihi (Doğa Bilimleri)' bölümünde başkanlık görevini yürütmüştür. Bilimsel faaliyetleri temel olarak Azerbaycan'ın Orta Çağ tarihine dair kritik meselelerin tetkiki üzerine yoğunlaşmıştır. Çok sayıda muteber monografinin ve yüzü aşkın bilimsel makalenin müellifidir.Bakı Dövlət Universitetinin Professorları. Bakı:Bakı Universiteti nəşriyyatı, 2014, s.311,312

 Eserleri 
Onullahi, ANAS'ın "Tebriz Şehri Tarihi" (1982),Onullahi S. M. XIII–XVII əsrlərdə Təbriz şəhəri (Sosial-iqtisadi tarixi). Bakı: Elm, 1982, 280 s."İran İşçi Grevi Hareketi: 1951–1953" (1968),Onullahi S. M. 1951–1953-cü illərdə İran fəhlələrinin tətil hərəkatı. Bakı: Azərbaycan SSR EA, 1968, 145 [3] s. "Evliya Çelebi",Evliya Çələbi. Səyahətnamə (Azərbaycan tarixinə aid seçmələr). Tərcümə edəni S. Onullahi, Bakı: Azərnəşr, 1997, 92 s. "Gence Tarihi", "Azerbaycan Tarihi"İ. Məmmədov. Azərbaycan tarixi: ali məktəblər üçün dərslik. Elmi redaktoru S. Məmmədov; red. S. M. Onullahi. Bakı: Adiloğlu, 2005, 486 s ve çok ciltli "Azerbaycan Tarihi"Azərbaycan tarixi: yeddi cilddə. Bakı: Elm, 1998–2003 kitaplarının yazarlarından biridir. "Ermeni Milliyetçileri ve İran"S. M. Onullahi. Erməni millətçiləri və İran. Bakı: Maarif, 2002, 88 s. adlı kitabı Londra ve Bakü'de yayımlanmıştır. Farsça, Arapça, Fransızca, Rusça ve Türkçe dillerine hakim olan Onullahi; Orta Çağ'a ait kaynakları inceleyerek yayıma hazırlamıştır. Onullahi; Azerbaycan tarihi açısından kıymetli bir kaynak olan Muhammed Müfid Yezdi'nin 'Muhtasar-ı Müfid' adlı eserini ilk analiz eden ve bu çalışmaya atıfta bulunarak 17. yüzyıl sonundaki Tebriz'in sosyo-ekonomik durumuna dair özgün bilgiler sunan bir araştırmacıdır. Bu eser, 1680 yılında Lahor'da Muhammed Müfid Yezdi tarafından kaleme alınmış olup henüz basılmamıştır.S. M. Onullahi. Azərbaycan tarixinə aid yeni mənbə "Azərbaycan SSR EA Məruzələri", 1975, № 4, səh. 69–72. Bu kaynağın yanı sıra Onullahi, Hondemir'in 'Nâme-i Nâmî' adlı eserinin Bakü nüshası,S. M. Onullahi. "Nameyi Nami" əsərinin Bakı nüsxəsi. "Əlyazmalar xəzinəsi"ndə, Azərbaycan SSR EA RƏF nəşri, IV cild, Bakı, 1976, səh. 61–69. Ebü'l-Kasım Kaşani'nin İlhanlılar dönemine ışık tutan 'Tarih-i Olcaytu' adlı çalışması,S. M. Onullahi. Elxanilər dövrünə aid istifadə edilməmiş mənbə. "Azərbaycan SSR EA Məruzələri", XXXII cild, № 5, 1976, səh. 58–61. Mahmud Natanzi'nin Nukavatü'l-Âsâr fî Zikri'l-Ahyâr' eseri,S. M. Onullahi. Mahmud Nətənzi və onun əsəri haqqında. "Azərbaycan SSR EA. Məruzələri", 1978, № 7, səh. 72–76. Fazlı İsfahani'nin 'Efdalü't-Tevârih' adlı eseriS. M. Onullahi. "Əfzəl-ət-təvarix" əsəri Azərbaycan tarixinin mənbəyi kimi. "Azərbaycan SSR EA Xəbərləri", TFH seriyası, 1978, № 2, səh. 39–45. ve Celaleddin Muhammed Müneccim Yezdi'nin 'Tarih-i Abbasi'S. M. Onullahi. Cəlaləddin Məhəmməd Münəccim Yəzdi və onun "Tarix-i Abbasi" əsəri haqqında. "Azərbaycan SSR EA Xəbərləri", TFH seriyası, 1972, № 2, səh. 29–38 gibi kaynakların yanı sıra Safevi Devleti'ne dair bazı mektuplar üzerine makalelerS. M. Onullahi. A. Q. Həsənov. Səfəvi hökmdarlarının daha iki naməlum məktubu haqqında. S. M. Kirov adına ADU-nun "Elmi Əsərlər"i (tarix və falsəfə elmləri seriyası), 1974, № 4, səh. 84–94 yayımlamıştır.

 Karabağ 
Araştırmalarında Karabağ'a özel bir yer veren Onullahi, "Azerbaycan Karabağ'ı", "Arran Karabağ'ı"Onullahi S. M. Dövrün farsdilli qaynaqlarında "Azərbaycan Qarabağ", "Arran Qarabağı" / Qarabağ Azadlıq Təşkilatı. "Qarabağ dünən, bu gün və sabah": 2-ci Ümumrespublika elmi-əməli konfransının materialları, s.217–220 ve "15.-17. Yüzyıllarda Karabağ"Onullahi S. M.. "Azərbaycan" qəz., Bakı, 1989, 9 dekabr, s. 5 başlıklı makalelerinde, dönemin Farsça kaynaklarına atıfta bulunarak, Karabağ hakkında ilginç bilgiler vermiştir. "Arran, Şirvan ile Azerbaycan'ın güney kısmı arasında kalan, batıda Anadolu, kuzeyde Mugan ve Gürcistan, güneyde ise Ermenistan ile sınır komşusu olan bir bölgeydi" diye yazmaktadır. Dönemin kaynaklarına atıfta bulunarak, şöyle yazmaktadır:

 Təbriz 
Onullahi, Tebriz şehrinin tarihi üzerine de kapsamlı çalışmalar ortaya koymuştur. 1982'de tarih bilimleri alanında doktora derecesi almak için savunduğu temel çalışmasıОнуллахи, Сеидага Мирон оглы. Тебриз в XIII–XVII веках. (Социально-экономическая история города) : диссертация … доктора исторических наук : 07.00.02. Баку, 1982 370 c. ve Tebriz şehri üzerine bir dizi makalesi bilinmektedir. Bu makalelerde Tebriz kültürü,S. M. Onullahi. Təbrizin mədəniyyət tarixindən (X–XVII əsrlərdə "Qobustan" incəsənət toplusu, 1974, № 3, səh. 54–56. eğitim ve okulların tarihi,Təbrizin maarif və məktəb tarixindən (XIII–XV əsrlər). "Azərbaycan EA Xəbərləri", TFH seriyası, 1976, № 4 Tebriz kütüphaneleri,S. M. Onullahi. Təbriz kitabxanaları (X–XVII əsrlərdə). S. M. Kirov adına ADU-nun elmi əsərləri; Şərqşünaslıq seyiası). 1971, № 1, s. 57–62 Tebriz'de gerçekleşen depremler,S. M. Onullahi. Təbrizdə baş verən zəlzələlər haqqında. "Azərbaycan SSR EA Məruzələri", 1976, № 1, səh. 98–101C. М. Онуллахи. Уточнение каталога сильных землетрясений в зоне Азербайджана. Материалы конференции по изучению сейсмичности и глубинного строения Азербайджана (Баку, март, 1973). Баку, 1974, Ин. геологии им. акад. И. М. Губкина, стр. 160–164. Safevi devletinin başkentinin Tebriz'den Kazvin'e taşınması,S. M. Onullahi. Paytaxtın Təbrizdən köçürülməsinə dair. "Azərbaycan SSR EA Məruzələri", 1975, № 11, səh. 42–46. Kağan Şirvani'nin Tebriz ile bağlantısı,S. M. Onullahi, A. Q. Həsənov. Xaqani və Təbriz. S. M. Kirov ad. ADU-nun "Elmi əsərlər"i (Dil və ədəbiyyat seriyası), 1971, № 6, səh. 11–17 İlhanlılar döneminde Tebriz'de inşa edilen Rab-i Raşidi Mahallesi'nin tarihi ve önemi,S. M. Onullahi, A. Q. Həsənov. "Rəb-i Rəşidi" və onun tarixi əhəmiyyəti. S. M. Kirov ad. ADU-nun "Elmi Əsərlər"i (Şərqşünaslıq seriyası), 1971, № 1, səh. 55–63. Tebriz anıtları,S. M. Onullahi. Təbriz yadigarları. "Qobustan" incəsənət toplusu, 1971, № 1, səh. 12–15. Tebriz'de Cihan Şah'ın bir şaheseri olarak kabul edilen 1465 yılında inşa edilen Sultanahmet Camii'nin tarihiS. M. Onullahi. Göy məscidin memarı kimdir? "Qobustan" incəsənət toplusu, 1974, № 3, səh. 57. ve diğer tarihi konular hakkında bilgiler vermiştir.

 Safevîler 
Onullahi'nin çalışmaları arasında Safevî Devleti üzerine gerçekleştirdiği araştırmalar önemli bir yer tutmaktadır. Özellikle Safevîler'in Türk kökenine dair sunduğu veriler, tarih yazımı açısından hem dikkat çekici hem de özgün niteliktedir. Yazar; 14. yüzyılda kaleme alınan ve Tevekkül bin İsmail bin Hacı el-Erdebîlî'ye ait olan 'Safvetü's-Safâ' adlı esere atıfta bulunarak şu ifadeleri kaydetmektedir:

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 

 Onullahi S. M. XIII–XVII əsrlərdə Təbriz şəhəri (Sosial-iqtisadi tarixi). Bakı: Elm, 1982, 280 s.
 Onullahi S. M. İranda milli məsələnin qoyuluşu/Güney Azərbaycan: tarixi, siyasi və kulturoloji müstəvidə. Bakı, Azərnəşr, 2010

 21 Azər hərakatı

Kategori:Azeri doğubilimciler
Kategori:Azeri tarihçiler
Kategori:"21 Azer" madalyası ile taltif edilenler
Kategori:Doktora dereceleri
Kategori:Bakü'de ölenler
Kategori:2004'te ölenler
Kategori:Gilan Eyaleti doğumlular
Kategori:1925 doğumlular