Samet Mansur

Samet Mansur (tam adı: Samet Haji Ahmad oglu Kazimov; ) — 20. yüzyılın başlarında yazan ve yaratan şair, yayıncı, oyun yazarı, oyuncu. 20. yüzyılın başlarında Azerbaycan şiirinin önde gelen temsilcilerinden biridir. Samet Mansur'un milli fanatizmi, aydınlanmanın ışığını ve özgür düşünceyi yayan eserleri, Azerbaycan edebiyatında özel bir yere sahiptir.

 Yaşam 
Samet Mansur Hacı Ahmet Oğlu Kazomov (Kazımzade), 1879 yılında Bakü'de, Emircan yerleşiminde doğdu. 10 yaşında, İçerişehir'deki Hamamçiler Camii'nde Molla Sattar ve Molla Ağababa'nın yanında Arap alfabesini ve Kur'an surelerini öğrenmeye başladı. İlk eğitimini 1891'de bir Rus-Müslüman okulunda aldı. 1897'de Samet Mansur hazinedar olarak çalıştı ve 1911'den itibaren Balabey Aşurov'un yönetiminde muhasebeci olarak çalıştı ve 1917'ye kadar burada görev yaptı.

Şair iki kez evlendi; ilk evliliği başarısız olsa da, ikinci evliliğinde şans ona gülümsedi ve iyi bir aile kurmayı başardı. Hayatının son günlerinde Samet Mansur, "Çocuklarıma Vasiyetim" adlı bir mektup bıraktı. 3 Ocak 1927'de Bakü'de öldü.

 Faaliyetleri 
1910 yılında Bakü'de kurulan "Safa" derneğinin üyesiydi ve tiyatro faaliyetlerine aktif olarak katıldı. S. Mansur, tüm bu yıllar boyunca derneğin hayır işlerine yakından katıldı, yazdığı ve çevirdiği sahne eserleriyle gösteriler hazırladı ve çeşitli kültürel etkinliklerin düzenlenmesine yardımcı oldu. Şiddetli mali zorluklara rağmen, Samet Mansur 1917'de "Turan" adında bir elektronik matbaa kurdu ve Mayıs 1920'deki Bolşevik işgaline kadar burada yayıncı olarak çalıştı. Yaratıcı çalışmalarının en verimli döneminde, 1918-1919 yılları arasında, hiciv dergisi "Şeypur"un yayıncılığını yapmış ve ayrıca "Hummet Partisi"nin yayın organı olan "Azerbaycan Fukarasi" gazetesinin yayınlanmasına yakından yardımcı olmuştur. 1925 yılında aydınlar tarafından "Azerbaycan Edebiyat Derneği"nin kurulmasından itibaren Samet Mansur, derneğin en aktif üyelerinden biri ve denetleme komisyonu üyesi olmuştur. Samet Mansur, hayatının sonlarına doğru Halk Komiserleri Konseyi'nde genel idare başkanı olarak görev yapmıştır.

 Yaratıcılık 
Kariyerine gazellerle başlayan Samet Mansur, klasik formlara ve türlere olan eğilimiyle karakterize edilir. Samet Mansur, 20. yüzyılın başlarında şiirde sosyo-politik bir duruş sergileyen sanatçılardan biriydi. Samet Mansur, klasik sanatın geleneklerini sürdürmenin yanı sıra Azerbaycan şiirine özgün fikirler ve ifadeler getirdi. Bakü'deki Mucemuş-Şuara edebiyat meclisinin oturumlarına katılan ve lirik şiirleriyle tanınmış şairlerin sempatisini kazanan genç şaire, sanat dünyasında yeni bir yeteneğin doğuşunu işaret eden "Mansur" (anlamı: muzaffer, üstünlük kazanmış) takma adı verildi. Gerçekçi duruşuyla öne çıkan şair, şiirlerinin konusu olarak zamanının en önemli sorunlarını seçti. Yeteneği, yaratıcılığının bireysel üslup özellikleri, şairin lirik şiirlerinde ortaya çıktı; sanatçının dünya görüşü, felsefi genellemeleri ve yaşam hakkındaki düşünceleri bu türde daha başarılı bir şekilde geliştirildi. Zengin hiciv mirası ve ciddi lirik eserler, Samet Mansur'un yaratıcılığının lirik-hiciv tarzını belirlemiştir. Samet Mansur'un şiirsel faaliyeti iki yönde devam etmiştir: Hiciv ve lirik. Klasik Azerbaycan şiirinin zengin yaratıcı geleneklerini lirik şiirlerinde sürdürerek ve geliştirerek, Samet Mansur hassas, ince duyguları ve şairin huzursuz ruh halinin, toplumda gözlemlediği adaletsizliklerden kaynaklanan karamsar düşüncelerinin göreceli deneyimlerini etkili sanatsal araçlarla şiirleştirmiştir ve yazdığı lirik şiirlerin çoğu, gazel, mukhamma, musadda ve diğer türlerde romantik amaçlarıyla öne çıkmıştır. Satirik şiirlerinde, şair Mirza Alakbar Sabir'in yolunu izleyerek toplumsal sorunları ve eski ilişkileri eleştirmeye çalıştı. "Tuti", "Şeypur", "Molla Nasreddin" ve diğer yayın organlarında "Pampuşali", "Kenarco Pampuşali", "Müteşair" ve diğer imzalarla çok sayıda satirik şiir ve seri yayımladı. Zengin bir lirik ve satirik mirasa sahip olan sanatçı, makaleler ve seriler yazdı ve iki yıl boyunca satirik dergi "Şeypur"un yayıncılığını yaptı. "Şeypur" takma adıyla yazılmış "Altı Ay", "Askeri", "Gramofon", "Tiflis Duması", "Barış Yapıyorlar", "Var Olan, Olmayan", "Bir Gün", "Gürcü-Ermeni Çatışması" gibi makaleler ve köşe yazıları bulunmaktadır..

Mansurun üslubu sade, anlatımı açık ve tutarlıdır. "Şeypur" dergisinin on üç sayısında yayımlanan "Ziyalyalar" serisi, günün siyasi meselelerini ele alan sosyal-satirik şiirlerdir. Samet Mansur, hicivlerinde klasik şiirin betimleyici araçlarını ustaca kullanmıştır. "İçkiler, oflar", "Ey Örüç", "Karabağlı", "Kalamim" bu tür hiciv şiirleridir. Gazel edebiyatında zarafet ve incelik için kullanılan benzetmeleri ve sıfatları hiciv şiirine dahil ederek hicvin cazibesini artırmıştır. Çok hüzünlü ve dokunaklı bir lirizme sahip ünlü bir gazel olan "Ey Örüç" de bunlardan biridir. Burada, aşık, doktora hitaben aşkın acısından yakınır:

"Aşktan kalbimde gizli bir hastalık var, ey doktor! Gizli acımı insanlara ifşa etme, ey doktor!"

Öte yandan Samet Mansur, doktora farklı bir vesileyle hitap eder. Yoksulluk ve parasızlık nedeniyle doktora gidemeyen Bakü'deki hastaların şikayetlerini yazmıştır. Para düşkünü doktorlar bu tür hastaları geri çevirirdi. Şair, bu hastaların sözlerinden yola çıkarak şöyle yazıyor:

"Ne cebimde para var ne de evde ekmek, ey doktor! Nabzımı boş yere yoklama, kemerimi sıkma, ey doktor! Pazarda et ağırlıklı bir diyet sipariş etme, ne kadar ararsa arasın, alıcı et bulamayacak, ey doktor."

Samet Mansur, en ünlü şiiri "Habsi rangdir"i 1919'da yazdı. Bu şiir, şairin eserlerinde özel bir yere sahiptir. Aslında şair, varoluş dünyasını yoklukla karşılaştırır ve her şeyin felsefi anlamda renkten oluştuğunu yazar. Samet Mansur'un "Habsi rangdir" [şiiri], ikiyüzlülük ve yalanlar dünyasında yaşayan bir insanın güvensizliğini ve umutsuzluğunu gösterir.

Ey dil, itaat etme, insanlarda sadakat yoktur, o renktir.

Cami bir renktir, meyhane bir renktir, ibadet bir renktir.

Gösterinin güzelliği, sevgilinin güzelliği bir renktir.

Her türlü yas bir renktir, her sevinç bir renktir.

Anla, ey yaratılışın kardeşi, cümle yaratılışın rengidir.

Yazarın dramaturjik eserleri arasında "Eğitim", "Suç", "Derviş", "Utanç Sebepleri", "Ödül", "Oyuncu", "Eğitim ve Devletin Etkisi" gibi oyunlar yer almaktadır. Bu eserler, kısa olmalarına rağmen, sosyo-ahlaki sorunlara odaklanmaktadır. Yazar, oyunlarında, dramatik durumların özünü, karakterlerin iç dünyasını ve dünya görüşlerini daha derinlemesine sunmak için metin içinde verilen ilgili şiir parçalarını kullanmıştır. 1920'den sonraki yıllarda Samet Mansur'un oyunları çeşitli tiyatroların sahnelerinde sergilenmiştir.

 Eserlerinin İncelenmesi 
Samet Mansur'un eserleri çeşitli araştırmacılar tarafından incelenmiş ve ele alınmıştır. Şair-bilim insanı Arif Abdullazade, "Sadakat Umut Vericidir"  adlı deneme eserinde Samet Mansur'un yaratıcılığını kendi bakış açısından inceliyor ve lirik şiirlerini, satirlerini ve oyunlarını ele alıyor. Nazif Gahramanov'un "Bir Hayatın Renkleri"  adlı monografisi, Samet Mansur'un kişiliği ve eserleri hakkında daha canlı bir izlenim veren birçok bilgi, anı ve kesin gerçek içerir. Profesör Badirkhan Ahmadov'un "Garip Bir Kaderi Olan Şair" makalesi, özellikle satirik şiirlerinin yorumlanmasıyla okuyucuyu bilgilendirmesi ve S. Mansur'un hayatı ve eserlerine ışık tutması açısından ilgi çekicidir. Abbas Cengiz'in gazetecilik yazıları ve M. Adilov'un şairin mirası üzerine yazdığı bilimsel makaleler, şairin yaratıcılığına dair yorumlar içeren değerli çalışmalardır. Tayyar Salamoğlu, "Trajik Kaderler" adlı portre denemesinde Samet Mansur'un hayatı ve yaratıcılığı hakkında kısaca bilgi vermiş, lirik ve hiciv eserlerini incelemiş, özellikle "Hapishane Bir Renktir" şiiri hakkındaki görüşlerini dile getirmiş ve varsayımlarını inceleyerek örnekler sunmuştur.

Akif Samet'ın "Dünyanın Kendisi Bir Renktir", Saadat Bunyadzadeh'in "Tuti" dergisinde şairin faaliyetleri hakkında yazdığı makaleler ve Ağamir Haydarov'un notları da ilginç örneklerdir. Sona Hayal'ın derlediği "Birinin Bayramı, Birinin Yas Tutanı" ve "Seçilmiş Eserler" kitapları, Samet Mansur'un anısına harika bir armağandır. 2006 yılında, Azerbaycan Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı İlham Aliyev'in 12 Ocak 2004 tarihli emriyle yayımlanan "Seçilmiş Eserler" adlı kitap, birkaç eser hariç şairin tüm eserlerini bir araya getirdi. Merhum metin bilimci Aliheydar Hüseyin, Tarana Hüseyin ve Abbas Abdullayev'in derlediği bu kitabın oluşturulmasına büyük katkıda bulundu. Samet Mansur'un doğumunun 140. yıldönümüne ithaf edilen, Filoloji Doktoru Yadigar Askerova'nın "Samet Mansur: Yaşam ve Yaratıcılık" adlı monografisi de önemli çalışmalardan biridir.

 Kaynak 
 Khayal Sona. Samet Mansur: Edebi Mirasa İlgi. "Edebiyat"
 Mehdiyeva Yadigar. Samet Mansur'un Yaşam Yolu. "Perşembe" gazetesi, 13-19 Ocak 2000, 23 Haziran 2006.

 Rahimli İlham. Azerbaycan tiyatrosunun tarihi. Ders kitabı. Bakü: Chasioglu, 2005, 156
 Sultanlı Ali. Azerbaycan dramaturjisinin gelişim tarihinden. Bakü: Azerbaycan Devlet Yayınevi, 1964, s. 135.

 Kaynakça 

Kategori:Azeri şairler