Erivan lehçesi

Erivan lehçesi, orta Ermenistan'da konuşulanJohanson L. Turcia, the Turkic World. In: Turkic. Cambridge Language Surveys. Cambridge University Press; 2021:41–93. Azericenin batı lehçesidir.Fascicle 3. — VIII. Azeri Turkish (author G. Doerfer), pp. 245–248. // Encyclopaedia Iranica. Volume III: Atas-Bayhaqi, Zahir-Al-Din. Edited by Ehsan Yarshater. New York: Bibliotheca Persica Press, 1989, 896 pages.  … Azeri dialects. We may distinguish the following Azeri dialects (see Širäliev, 1941 and 1947): (1) eastern group: Derbent (Darband), Kuba, Shemakha (Šamāḵī), Baku, Salyani (Salyānī), and Lenkoran (Lankarān), (2) western group: Kazakh (not to be confounded with the Kipchak-Turkic language of the same name), the dialect of the Ayrïm (Āyrom) tribe (which, however, resembles Turkish), and the dialect spoken in the region of the Borchala river; (3) northern group: Zakataly, Nukha, and Kutkashen; (4) southern group: Yerevan (Īravān), Nakhichevan (Naḵjavān), and Ordubad (Ordūbād); (5) central group: Ganja (Kirovabad) and Shusha; (6) North Iraqi dialects; (7) Northwest Iranian dialects: Tabrīz, Reżāʾīya (Urmia), etc., extended east to about Qazvīn; (8) Southeast Caspian dialect (Galūgāh). Optionally, we may adjoin as Azeri (or "Azeroid") dialects: (9) East Anatolian, (10) Qašqāʾī, (11) Aynallū, (12) Sonqorī, (13) dialects south of Qom, (14) Kabul Afšārī. … Şiraliyev'e göre Erivan lehçesinin oluşumu, Azerbaycan hanlıklarının kurulduğu 18. yüzyıla kadar uzanmaktadır.Ширалиев М. Ш. Диалекты и говоры азербайджанского языка // Диалекты тюркских языков: очерки. — М.: "Восточная литература" РАН, 2010. — С. 36. — .

 Sınıflandırma 
Alman filolog Gerhard Dörfer'e göre, Erivan lehçesi, Nahçıvan ve Ordubad lehçeleriyle birlikte Azericenin güney grubuna aittir. Azeri filolog Memmedağa Şiraliyev de lehçeyi güney grubuna yerleştirmekte ve Tebriz lehçesini de bu gruba eklemektedir.Языки народов Советского Союза. — Алтайские языки. — Тюркские языки, стр. 79. // Сто тридцать равноправных: о языках народов СССР. Автор: М. И. Исаев. Ответственный редактор: член–корреспондент АН СССР Ф. П. Филин. Академии наук СССР. Институт языкознания. Научно-популярная серия. Москва: Издательство "Наука", 1970, 192 стр.Глава III. Народы и языки Советского Союза. — 2. Алтайская семья. — Тюркские языки, стр. 118. // О языках народов СССР. Автор: М. И. Исаев. Ответственный редактор: член–корреспондент АН СССР Ф. П. Филин. Академии наук СССР. Научно-популярная серия. Москва: Издательство "Наука", 1978, 222 стр. Sovyet filolog Ninel Hacıyeva da Şiraliyev'le aynı görüştedir.Гаджиева Н. З. Азербайджанский язык // Языки народов СССР: в 5 томах. Тюркские языки. — М.: Наука, 1966. — Т. 2. — С. 66–67. İsveçli filolog Lars Johansson ve Azeri filolog Elbrus Azizov, Azericenin lehçelerini sınıflandırırken Erivan lehçesinden bahsetmemektedirler.Azerbaijanian — L. Johanson (Johannes Gutenberg University, Mainz, Germany, 2006.), pp. 112–113. // Concise Encyclopedia of Languages of the World. Coordinating editor — Keith Brown (University of Cambridge), co–editor — Sarah Ogilvie (University of Oxford). First edition. Amsterdam: Elsevier Ltd., 2009, XXXVI+1283 pages. Языкознание. — Диалектная система азербайджанского языка. — Теймурлу З., стр. 67. // Ученые записки Таврического национального университета имени В. И. Вернадского. — Серия: Филология. Социальная коммуникация. Том 25 (64). № 2, часть 2. Главный редактор: д. г. н, проф, академик НАН Украины Багров Н. В. Симферополь, 2012 г., 214 стр.

 Özellikleri 
Erivan lehçesinin özellikleri şunlardır:İbrahim Məhəmməd oğlu Bayramov. Azərbaycan dialektologiyası, Ankara: 2022, 456 səh.

 ə sesinin uzun telaffuz edilmesi
 n ünsüzünün düşmesi: mə: "mənə", sə: "sənə" (Irak, Şamahı, Muğan, Erivan, Şeki)
 d ünsüzünün düşmesi: o qə:r "o qədər" (Nahçıvan, Zengibasar, Erivan)
 ö sesinin uzun telaffuz edilmesi: kərö:z "kərəvüz" (Təbriz, Zengibasar, Erivan)
 e-ə değişimi: pənir "pendir" (Tebriz, Meğri, Erivan)
 -yız, — yiz, -yuz, -yüz, -iyiz, -iyiz,-uyuz,-üyüz son ekleri: ziliyiz "sizin ziliniz", suçuyuz "sizin suçunuz", gülüyüz "sizin gülünüz" (Cebrayıl, Erivan, Ordubad, Tebriz, Zengilan)
 sıyız, -siyiz, -suyuz, -süyüz son ekleri. Məsələn: uşaxsıyız "uşaqsınız", həkimsiyiz "həkimsiniz", qonşusuyuz "qonşusunuz", sürücüsüyuz "sürücüsünüz" (Erivan, Zengibasar)
 m, p, r, s, f ünsüzleri vasıtasıyla pekiştirme derecesinin oluşması: düpdüz (Erivan, Zengibasar) – çok düz.
 Azericenin Kazak, Şeki, Gedebey, Erivan ve Ordubad şivelerinde, kesin gelecek zaman -ası, -əsi ekleriyle de oluşmaktadır.: aparasısan "aparacaqsan", gətirəsisən "gətirəcəksən", qarşılıyasısan "qarşılayacaqsan". Azerbaycan edebi dilinde daha çok XIV-XVI. yüzyıllarda kesin gelecek zaman eki olarak kullanılan -ası, -əsi sonradan bu işlevi yitirmiş, ancak bir dizi lehçe ve şivede günümüzde de varlığını korumuştur.

 Kaynakça 

Kategori:Azerbaycan'daki diller
Kategori:Ermenistan'da kültür