Kazak lehçesi

Kazak lehçesi Azericenin batı lehçe grubuna ait bir lehçedir.Н. А. Баскаков, "Введение в изучение тюркских языков", с. 266Azərbaycan dili dialekt və şivələrinin təsnifi, səh. 19 // Azərbaycan dialektologiyasının əsasları: Ali məktəblər üçün dərs vəsaiti. Müəllif: Məmmədağa Şirəliyev. Bakı: "Marif", 1967, 424 səh. — Təkrar nəşr. Buraxılışa məsul: Əziz Güləliyev. Bakı: "Şərq-Qərb", 2008, 416 səh. ISBN 9789952341836Языки народов Советского Союза. — Алтайские языки. — Тюркские языки, с. 79. // Сто тридцать равноправных: о языках народов СССР. Автор: М. И. Исаев. Ответственный редактор: член-корреспондент АН СССР Ф. П. Филин. Академии наук СССР. Институт языкознания. Научно-популярная серия. Москва: Издательство "Наука", 1970, 192 с.Глава III. Народы и языки Советского Союза. — 2. Алтайская семья. — Тюркские языки, с. 118. // О языках народов СССР. Автор: М. И. Исаев. Ответственный редактор: член-корреспондент АН СССР Ф. П. Филин. Академии наук СССР. Научно-популярная серия. Москва: Издательство "Наука", 1978, 222 с.Kurtuluş Öztopçu, "Elementary Azerbaijani", p. XIXЯзыкознание. — Диалектная система азербайджанского языка. — Теймурлу З., с. 67. // Ученые записки Таврического национального университета имени В. И. Вернадского. — Серия: Филология. Социальная коммуникация. Том 25 (64). № 2, часть 2. Главный редактор: д. г. н, проф, академик НАН Украины Багров Н. В. Симферополь, 2012 г., 214 с.Гаджиева Н. З. Азербайджанский язык // Языки народов СССР: в 5 томах. Тюркские языки. — М.: Наука, 1966. — Т. 2. — С. 66Azerbaijanian — L. Johanson (Johannes Gutenberg University, Mainz, Germany, 2006.), pp. 112–113. Azerbaycan'ın Kazak, Ağstafa ve Tovuz rayonlarında ve Gürcistan'ın Dmanisi ve Marneuli belediyelerinde yaygın olarak konuşulmaktadır.

 Yapı 

 Fonetik 
Kazak lehçesinde, tıpkı Azerbaycan edebi dilinde olduğu gibi 9 ünlü fonem bulunmaktadır. Ancak bu lehçede, bu ünlülerin uzun ve kısa varyantları mevcuttur. Kazak lehçesinde asli uzunluk yoktur; uzunluklar, belirli ünsüzlerin (esas olarak h, y; kısmen v, ğ, k, n, l) düşmesi neticesinde sonradan oluşur. Ünlü uzaması esas olarak a, ə, o, ö ve kısmen de e, i, u, ü ünlüleri ile ilişkilidir. Örneğin, ā (ikiqat a) da < daha (hələ), ça < çağa (yeni doğulmuş);Али Джафарли. Казахский диалект азербайджанского языка. — Баку: Азербайджанский государственный университет имени С. М. Кирова, 1962. — С. 4. ə̃ — də̃ < dəyə (ayaqda), sə̃r < səhər, Zə̃m < Zəyəm (Şəmkir r-nunda kənd); ī — īd < igid (cigit), īrmi < iyirmi (iyirmi), çid < çiyid; ē — dēr < deyir, yēr < yeyir; ō — dōr < doyur (doyur), dōğa < dovğa; õ — dõr < döyür (vurur), qarõz < qara göz (qara göz); ū — qurdūm < qurdugum (mən tikdirmişəm); ŭ — gŭm < güyüm (mis küp). Ünlüler Sandhi (ses birleşmesi) yoluyla da uzatılır: bizə̃l < bizə gəl (bizə gəl), nəsirdi < nə gəzirdi (başqa yerdə olmaq).

Kazak lehçesinde kapalı ünlülerin (ı, i, u, ü) kısa varyantları bulunmaktadır. Kısalık, kural olarak kökün vurgusuz olan birinci hecesinde görülür; örneğin: ''kilim, sini, qıfıl, qutu''. Vurgu kökten eke geçtiğinde, kısalık da önceden vurgulanmış olan hecenin ünlüsüne geçer; örneğin: kişiyi, küçüyə, sürüyü, ütüyə, tuluğumuz, qızılı.

Kazak lehçesi, aşağı inen oū, ōū, öü diftongları: toūz < tovuz (Tovuz quşu), hoūz < hovuz (pool), qoūrma < qovurma, soūx < soyuq (cold), oūn < onun, nöüt < növü < neft (neft), cöüz < cövüz (qoz), ve yükselen ūa, ūə, oa, öə diftongları: Cūad < Cavad (kişi adı), yūan < yavan (quru çörək), tua < tava, yuaş < yavaş, dūə < düvə (dəvə), nūə < nüvə (nəvəsi), būə < büvə, qōala < qoyala, ōandı < oyandı, ōazımax < oyazımaq (solğunlaşmaq, təravətini itirmək), ōa < ova (ovlamaq), nõə < nəvə (nəvə), õəliẋ < əvəlik (əvəlik), qöəm < göyəm (göyəm) ile karakterize edilir.

 Kaynakça 

 Bibliyografya 

 Kitaplar 




 Makaleler 











Kategori:Azeri asıllı Gürcüler