Gence-Karabağ Eyaleti Müfessel Defteri

Gence-Karabağ Eyaleti Müfessel DefteriGence-Karabağ eyaletinin Mufassal Defteri. İstanbul, Başbakanlık Osmanlı Arşivi, Tahrir Defterleri, 903. (), Osmanlı İmparatorluğu döneminde Gence-Karabağ Eyaleti'ndeki gelir kaynaklarını belirlemek ve vergileri sistematik bir şekilde toplamak amacıyla oluşturulmuş istatistiksel bilgiler içeren bir belgedir."Ҝәнҹә-Гарабағ әјаләтинин муфәссәл дәфтәри"  (latın əlif. "Gəncə-Qarabağ əyalətinin müfəssəl dəftəri"). Bakı, "Şuşa" nəşriyyatı, 2000. "Ön söz" (kiril əlif. "Өн сөз"), Hüsaməddin Məmmədov (Qaramanlı). Bakı, 2 avqust 1999-cu il. səh. 3–22.

 Hakkında 
Osmanlı İmparatorluğu'nun 1725'te Gence-Karabağ bölgesini ele geçirmesinin ardından, vergi tahsilatını düzenlemek amacıyla 1727'de hazırlanan "Gence-Karabağ Eyaleti Müfessel Defteri"nde, bölgedeki köylerde yaşayan nüfusun sayısı ile bu kişilerin isimleri, milliyetleri ve dini mensubiyetleri ayrıntılı biçimde kaydedilmiştir. Kanunla başlayan defterde, bölgesel-idari birimler ile bunlara bağlı yerleşim yerlerinde vergi ödemekle yükümlü olanların adları, baba adları, medeni halleri ve bazı durumlarda, özellikle şehir sakinleri için, meslekleri kaydedildikten sonra; öncelikle ektikleri ve yetiştirdikleri tahıllardan alınan aynî verginin miktarı ve akçe cinsinden değeri, ardından bahçeler, arı kovanları, faal değirmenler, hayvanlar ve benzeri unsurlar üzerinden alınan vergilerin tutarları kayda geçirilmiştir.

Her yıl, eyaletin yıllık gelirine dair sunduğu bilgiler merkezi devlet dairesinde kontrol edilmekte; herhangi bir sebeple bir eksiklik tespit edilmesi hâlinde, Sadrazam başkanlığında toplanan Divan'ın kararına istinaden, durumun incelenmesi için eyalet beylerbeyine "emir", "hüküm" ve benzeri yazılar gönderilmekteydi. Sebebin daha ciddi olarak görüldüğü durumlarda ise, meseleye bizzat sultan müdahale etmekteydi.

 Teknik bilgiler 
İki nüshası bulunan bu defterler, ait oldukları ilde ve İstanbul'daki devlet dairesinde saklanmıştır. Şu anda tek nüshası İstanbul'daki Devlet Arşivleri Başkanlığı Arşivi'nde (No. 903) saklanmaktadır. Boyutları 34x12 cm olup; yazı türleri nesih, siyakat ve kırma siyakattir. 632 sayfalık bu defterin 214, 296, 355, 520 ve 540. sayfaları boştur. Gence-Karabağ Eyaleti'nin büyüklüğüne rağmen bu defter; diğer eyalet defterlerinin derlenme sürecinden daha kısa bir sürede, 1725 ile 1727 yılları arasında hazırlanmıştır."Ҝәнҹә-Гарабағ әјаләтинин муфәссәл дәфтәри"  (latın əlif. "Gəncə-Qarabağ əyalətinin müfəssəl dəftəri"). Bakı, "Şuşa" nəşriyyatı, 2000. "Ön söz" (kiril əlif. "Өн сөз"), Hüsaməddin Məmmədov (Qaramanlı). Bakı, 2 avqust 1999-cu il. səh. 4.

1727 yılında hazırlanan "Gence-Karabağ Eyaleti Müfessel Defteri", Gence-Karabağ bölgesinin idari-bölgesel bölünmesi hakkında eksiksiz bilgi sağlayan tek belgedir.

 Kaynakça 

Kategori:Gence tarihi
Kategori:Karabağ tarihi