Obelus

Obelus (çoğul: obeli), kodikolojide (el yazmalarının kültürel eser olarak tarihi amaçlarla incelenmesi) kullanılan tarihsel bir ek açıklama işaretidir. Günümüzde üç farklı modern biçimi, anlamı ve tipografik kullanımı bulunmaktadır:
 Bölme işareti 
 Hançer 
 Ticari eksi işareti  (sınırlı coğrafi kullanım alanı)

"Obelus" kelimesi, sivriltilmiş çubuk, şiş veya sivri uçlu sütun anlamına gelen Eski Yunanca  () kelimesinden gelir. Bu kök aynı zamanda 'obelisk' (dikilitaş) kelimesinin de köküdür. Kodikolojide, hançer biçimindeki (genellikle yatay) bir obelus, hatalı veya şüpheli içeriği belirtmek için kullanılırdı. Üçüncü sembol ise bazı Avrupa ülkelerinde kullanılan ve artık eskimekte olan bir işarettir.

Matematikte,  sembolü temel olarak Anglofon ülkelerde bölme matematiksel işlemini temsil etmek için kullanılır (ancak başka yerlerde farklı anlamları vardır) ve eski ders kitaplarında obelus olarak adlandırılır. Modern tipografide, hançer işareti  olarak adlandırılan ikinci sembol, bir referans işareti veya dipnot göstergesi olarak kullanılır.

 Metin ek açıklamalarında kullanımı 

Modern hançer sembolü, obelusun bir varyantından türemiştir; başlangıçta düz bir çizgi  veya bir ya da iki noktalı bir çizgi  olarak tasvir edilmiştir. Bu işaret; demir bir kızartma şişini, bir dartı veya bir ciritin sivri ucunu temsil ederdi ve şüpheli maddenin şişlenmesini veya kesilip atılmasını simgelerdi.

Başlangıçta, bu işaretlerden biri (veya düz bir çizgi), eski el yazmalarında 
bozulmuş veya sahte olduğundan şüphelenilen pasajları işaretlemek için kullanılırdı; bu tür kenar notları ekleme uygulaması obelizm olarak bilinmeye başlandı.
Obelisk olarak da adlandırılan hançer sembolü , obelustan türetilmiştir ve bu amaçla kullanılmaya devam etmektedir.

Obelusun, bir editöryal semboller sisteminin parçası olarak Homeros uzmanı Zinodotos tarafından icat edildiğine inanılmaktadır. Bu semboller, Homeros destanlarının el yazmalarındaki şüpheli veya bozulmuş kelimeleri ya da pasajları işaretliyordu. Sistem, öğrencisi Bizanslı Aristophanes tarafından daha da geliştirildi; Aristophanes ilk kez asteriski tanıttı ve obelus için  benzeri bir sembol kullandı.
Son olarak Aristofanes'in öğrencisi Aristarkus tarafından rafine edildi ve bu semboller "Aristarkus sembolleri" adını aldı.

Bazı ticari ve finansal belgelerde, özellikle Almanya ve İskandinavya'da, mektup kenarlarında bir eklentiyi (ilişik belgeyi) belirtmek için bir varyant () kullanılır; burada üst nokta bazen ilgili sayı ile değiştirilir. Finlandiya'da obelus (veya hafif bir varyantı, ), doğru bir yanıt için sembol olarak kullanılır (yanlış bir yanıt için kullanılan onay işareti  ile birlikte).

Unicode'un 7.0 sürümünde, , spesifikasyona eklenen "Antik Yunanca metin sembolleri" grubunun bir parçasıydı.

 Matematikte 

küçük|Artılar ve eksiler.
Obelus veya bölme işareti, «Næringsoppgave 1» adlı resmi Norveç ticari beyanname formundan alınan bu alıntıda (2010 vergilendirme yılı için) eksi işaretinin bir varyantı olarak kullanılmıştır.
Üstte ve altta birer nokta bulunan yatay bir çizgi şeklindeki obelus formu , ilk kez İsviçreli matematikçi Johann Rahn tarafından 1659 tarihli Teutsche Algebra kitabında bölme sembolü olarak kullanıldı. Bu kullanım, günümüzde İngilizce konuşulan ülkelerde bölme işareti olarak kullanılan modern matematiksel sembolün  doğmasına yol açtı. Bu kullanım, İngilizce konuşulan ülkelerde yaygın olmasına rağmen ne evrenseldir ne de önerilmektedir: ISO 80000-2 matematiksel gösterim standardı, bölme işlemi için yalnızca solidus  veya kesir çizgisini, oranlar için ise iki noktayı  önerir;
 işaretinin bölme için "kullanılmaması gerektiğini" belirtir.ISO 80000-2, Bölüm 9 "İşlemler", 2-9.6

Obelusun bu formu, Kuzey Avrupa'da zaman zaman çıkarma için matematiksel bir sembol olarak da kullanılmıştır;
bu kullanım Avrupa'nın bazı bölgelerinde (Norveç ve oldukça yakın bir zamana kadar Danimarka dahil) devam etmiştir..
1928 baskısının tıpkıbasımı. İtalya, Polonya ve Rusya'da, bu notasyon bazen mühendislikte bir değer aralığını belirtmek için kullanılır (örneğin, "24.1÷25.6", 24.1 ile 25.6 arasındaki değer aralığı anlamına gelir).

Bazı ticari ve finansal belgelerde, özellikle Almanya ve İskandinavya'da,  sembolü bir bölme işleminin negatif kalanını belirtmek için kullanılmıştır. 

 Kaynakça 

Kategori:Tipografik semboller