Kiş-Dohun Nekropolü

Kiş-Dohun Nekropolü, Şeki'deki Kiş ve Ohud köyleri arasında, Kiş Nehri'nin sağ kıyısında yer alan eski bir mezarlıktır. Anıt, Kiş Nehri'nin periyodik taşkınları nedeniyle kısmen tahrip olmuştur. Günümüzde nekropol yaklaşık 0,5 hektarlık bir alanı kapsamaktadır.

 Coğrafi konumu 
Kiş-Dohun Nekropolü, Şeki'de, Kiş Nehri'nin sağ kıyısında, Kiş köyünün Dohun mahallesini Ohud köyüyle sınırlayan iki yamaçta yer almaktadır. Nekropol alanı, doğu ve batı yönlerinde Kiş Nehri'nin erozyonu sonucu oluşmuş, 5–10 metre yüksekliğindeki dik yamaçlarla; kuzeyde Kiş–Ohud dağ yolu ile; güneyde ise Kiş Nehri ve geniş bir eğimli yamaçla sınırlandırılmıştır. Nekropol iki ayrı yamaç üzerinde konumlanmakta olup, ana bölümü erozyon nedeniyle büyük ölçüde tahrip olmuştur.

 Arkeolojik kazılar 
Kiş-Dok Nekropolü ilk olarak 1982 yılında arkeolog Nasib Mukhtarov tarafından kazılmıştır. 1983 yılında, Azerbaycan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti Bilimler Akademisi Tarih Enstitüsü'nde görev yapan araştırmacı V. Mammadov'un başkanlığındaki Şeki araştırma grubu, nekropol alanında saha çalışmaları yürütmüştür. 1990'larda Nasib Muhtarov nekropolde çeşitli kurtarma çalışmaları gerçekleştirdi. Nekropol alanında, "savaşçı mezarları" da dâhil olmak üzere Antik Çağ ve Erken Orta Çağ dönemlerine tarihlenen dikkat çekici gömme gelenekleri tespit edilmiştir. 2020 yılında, Zaur Hasanov ve Kazak arkeolog Zaynolla Samashev'in başkanlığında yürütülen uluslararası bir proje kapsamında anıtta kapsamlı arkeolojik kazılar gerçekleştirilmiştir. Bu çalışmalar sırasında toplu mezarlar ile ritüel amaçlı alanlar araştırılmıştır.

 Mezarların özellikleri 
Kiş-Dohun Nekropolü'nde yapılan arkeolojik kazılar, farklı toplu gömme uygulamalarını yansıtan özgün mezar yapılarını inceleme imkanı sunmuştur. Alanda gömme işlemlerinin çukur mezarlar ve toprak mezarlar içinde yapıldığı tespit edilmiştir. İncelenen tüm mezarlarda ikiden fazla bireyin gömülü olduğu belirlenmiştir. Mezarlardan birinde 18 insan kafatası ile bunlara ait diğer antropolojik kalıntılar kayıt altına alınmıştır. Çukur mezarların hiçbirinde iskeletlerin anatomik bütünlüğünün korunmadığı gözlemlenmiştir. Toprak mezarlarda ise anatomik pozisyonun yalnızca kısmen muhafaza edildiği anlaşılmaktadır. İskeletler genellikle sıkışık ve kısmen bükülmüş durumda, sağ ya da sol yanları yukarı gelecek şekilde yerleştirilmiştir. Mezarların planimetrik olarak çoğunlukla dikdörtgen biçimde olduğu tespit edilmiştir. Nekropolde farklı yapılara sahip mezarlar da kaydedilmiştir. 2020 yılında yapılan arkeolojik araştırmalar sırasında, taş yapılarla çevrili küçük bir tepe şeklindeki bir çukur mezar tespit edilmiştir. Çukurun içinde ve çevresinde toplam 5 insan kalıntısı bulunmuştur. Alanda ayrıca sırtüstü yatırılmış, anatomik bütünlüğünü koruyan eksiksiz bir iskelet tespit edilmiştir. Söz konusu gömü, taşıdığı morfolojik ve bağlamsal özellikler bakımından Kuzey Kafkasya'daki Albano-Sarmat dönemine tarihlenen Sarmat mezarlarıyla uyumluluk göstermektedir. Mezar çukurunun içinde ve çevresinde mızrak uçları ile Sarmat tipolojisine ait bir hançer gibi silah buluntuları ele geçirilmiştir. Buna ek olarak, mezardan kurt dişleri ve geyik boynuzlarından yapılmış muskalar, bronz bir kolye, kemik ve bronzdan imal edilmiş çeşitli düğmeler ile farklı malzeme ve kültürel niteliklere sahip eserler çıkarılmıştır. İncelenen mezarlar ve mezarlardan çıkarılan buluntulara dayanarak nekropol alanı M.Ö. 1. ila 3. yüzyıllara tarihlendirilmiştir.

 Ayrıca bakınız 

 Nekropol

 Kaynakça 

 Bibliyografya 

 N.Muxtarov. Şəki abidələrinin mühafizə zonalarının ilkin layihələrinin yaradılması üçün görülən işin hesabatı. Şəki-Bakı.1992.
 Z. Həsənov; Z.Samaşev, E.Karıyev və b. "Azərbaycan-Qazaxıstan arxeoloji ekspedisiyası"nın "Kiş" Tarix-Memarlıq Qoruğunda çöl-tədqiqat işlərinin 18 sentyabr-22 noyabr, 2022-ci il ərzində aparılması haqqında hesabat. Bakı. 2020.
 N.Muxtarov. Kiş Doxun nekropolunda kollektiv dəfnin bəzi xüsusiyyətləri haqqında. Şəki.2006.

 Dış bağlantılar 

 Şeki'de Arnavut savaşçıların mezarları keşfedildi.
 Dokhun Nekropolü
Kategori:Azerbaycan'daki arkeolojik sitler