Gürcülü Türbesi

Gürcülü Türbesi, Azerbaycan'daki Kubadlı rayonundaki Gürcülü köyünde yer alan 18. yüzyıldan kalma, tarihi ve mimari bir anıttır. Yapı üzerinde günümüze ulaşan herhangi bir kitabe mevcut değildir; anıtın inşa sürecinde bir kitabe tasarımına yer verilmemiş olması da kuvvetli bir ihtimal olarak değerlendirilmektedir.

Türbenin en belirgin özelliği, gövdeden piramidal (çadır) çatıya geçiş sağlayan mimari yapısıdır. Bu geçiş, yapının dış görünüşüne karakteristik bir form kazandırmıştır. Mimar, mukarnas (sarkıt) formlarından ilham alarak özgün bir tromp geçişi tasarlamıştır. Geçiş kornişinin alışılmış sınırlarının dışına çıkan bu bağımsız yaklaşım, yapıya kendine has bir görünüm kazandırmıştır.

 Tarihi 
Yapı üzerinde günümüze ulaşan herhangi bir kitabe mevcut değildir; anıtın inşa sürecinde bir kitabe tasarımına yer verilmemiş olması da kuvvetli bir ihtimal olarak değerlendirilmektedir. Bu nedenle, anıtı inceleyen araştırmacılar tarihini belirlerken öncelikle mimari özelliklerini temel almışlardır. Abdülvahap Selamzade'ye göre, türbenin tarihini gösteren başlıca unsurlardan biri, giriş kısmının küçük bir kabartma portal şeklinde tasarlanmış olmasıdır Bu yaklaşım, özellikle 17. yüzyıl Azerbaycan türbeleri için karakteristik bir özelliktir. Portalı tamamlayan kemerin şekli de aynı döneme özgüdür. Bu tür kemerler, işlevleri bakımından daha önceki dönemlerde de bilinmekle birlikte, 17. yüzyıldan sonra yalnızca dekoratif bir unsur olarak kullanılmaya başlanmıştır.

 Mimari özellikleri 
Abdülvahap Selamzade, Gürcülü Türbesi'nin bazı özelliklerinden dolayı Azerbaycan'daki sekizgen türbeler arasında eşsiz bir konuma sahip olduğunu yazmaktadır. Türbenin en belirgin özelliği, gövdeden piramidal (çadır) çatıya geçiş sağlayan mimari yapısıdır. Mimar, sarkıt şeklinden esinlenerek özgün bir trompet biçimli yapı yaratmayı başarmıştır. Mimar, sekizgen gövdeden on altıgen piramidal (çadır) çatıya geçişi, araya yerleştirdiği dairesel bir kuşak (halka) vasıtasıyla sağlamıştır.

Baş mimarın, mezar odasına geçişte kornişin tektonik sınırına bağımsız bir şekilde yaklaşımı, türbeye kendine özgü bir görünüm kazandırmıştır. Mimar, mukarnas (sarkıt) formlarından ilham alarak özgün bir tromp geçişi tasarlamıştır. Geçiş kornişinin alışılmış sınırlarının dışına çıkan bu bağımsız yaklaşım, yapıya kendine has bir görünüm kazandırmıştır. Kullanılan bu teknik, anıtın dış yüzeylerine hacimsel bir derinlik (plastisite) ve görsel bir yumuşaklık kazandırmıştır. Mimar, sekizgen türbelerin alışılmış keskin geometrik hatlarını, üst örtüde kullandığı sekizgen piramidal (çadır) külah ile dengeleyerek yapıya daha yumuşak bir görünüm kazandırmıştır.

Ayrıca, türbenin mimarı, kendisinden önceki dönem mimarlarının geliştirdiği mimari gelenekleri koruyarak, girişi alçak bir kapı biçiminde tasarlamıştır.

 Kaynakça 

 Bibliyografya