Ağbil türbeleri

Ağbil türbeleri, Şeyh Meziyyed Türbesi ya da Ağbil pirleri, Kuba'daki Ağbil köyündeki eski mezarlıkta bulunan tarihi ve mimari anıtlardır.

Ağbil köyünde üç türbe bulunmaktaydı, ancak bunlardan bir tanesi tamamen yıkılmıştır. Yıkılmış olan türbe kare planlı olup, çıkıntılı kemerler küçük bir giriş kapısı oluşturmaktaydı Türbenin iç ölçüleri 2,7 × 2,7 metre olup, girişin üzerinde yer alan 1,43 × 48 cm boyutlarındaki kitabede 940 Hicrî (1533 Miladî) yılı ve türbeye defnedilen kişinin adı olan Şah Murad yer almaktadır.

 Sekizgen Türbe 
upright=1.23|küçükresim|left|Şah Murad Türbesi'nin kitabesi

Günümüze ulaşan ilk türbe, dıştan sekizgen bir plana sahiptir. Bu mezar, bir yandan tarihi ve mimari açıdan nispeten fakir bir döneme, yani 16. yüzyıla ait olması; diğer yandan kuzey ve güney mezarlarının özelliklerini birleştiren tipolojik niteliklere sahip olması nedeniyle büyük ilgi görmektedir.
Sovyet işgalinden sonra mezarlardan ikisi yıkılmıştır.

Türbenin tuğla duvarları taş bir kaide üzerine inşa edilmiş olup, duvarlar ile temelin işçiliği benzer boyutlarda gerçekleştirilmiştir. Bununla birlikte, kaide ile yapının ana hacmi, duvar malzemesinin dokusu açısından farklılık göstermektedir. Kaide (kürsü) kısımlarının yalnızca dokusal varyasyonlarla ana gövdeden ayrıştırılması, Güney Azerbaycan'daki tuğla türbe mimarisinde de rastlanan karakteristik bir tasarım tercihidir.

Türbenin eşsiz özelliklerinden biri, dışarıdan sekizgen şeklinde olmasına rağmen, yapının içten 2,8x2,8 metre ölçülerinde kare bir plana sahip olmasıdır. Türbenin girişi karenin güney tarafında yer almaktadır. Diğer üç tarafa 76x50 cm ölçülerinde küçük nişler inşa edilmiştir. Zemin seviyesinde sıradan bir mezar tipi defin yerinin bulunması, türbede özel bir kripta inşa edilmediğini göstermektedir.

Kare plandan kubbe formuna geçiş, yalın sarkıtlarla zenginleştirilmiş pandantifler (yelkenler) aracılığıyla sağlanmıştır. Türbenin dış cephesi, Şirvan bölgesi mimarisinde nadir görülen almaşık (taş ve tuğla karma) örgü sistemi ile karakteristik bir yapı sergilemektedir. Yapıda kaidenin yanı sıra giriş açıklığının alt bölümünü çerçeveleyen taş bloklar kullanılmış; bu taşlar üzerine işlenen takvim tasviriyle anıta astronomik veya simgesel bir derinlik kazandırılmıştır. Giriş açıklığının üzerinde, dokuz sıra düzgün kesme taş üzerine yerleştirilmiş 53x46 cm ebatlarındaki taş blok, yapının inşa kitabesini barındırmaktadır.

9. yüzyılda Ağbil türbeleri üzerine araştırmalar yürüten Bernhard Dorn, yapılar üzerindeki kitabelerin kopyalarını çıkarmıştır. Sülüs yazısıyla Arapça olarak üç satır halinde yazılmış olan kitabenin tercümesi şöyledir:

 Dikdörtgen Türbe 
Üçüncü Ağbil türbesi küçük bir yapıdır. 2,80 x 2,62 m ölçülerindeki dikdörtgen planlı yapının dar kenarları, yanlara doğru 1,21 m'lik anteler (çıkıntılar) oluşturacak şekilde ileri doğru uzatılmıştır. Bu uzantıların oluşturduğu küçük giriş bölümü (eyvan/balkon), tonozlu bir kemerle örtülerek yapıya anıtsallık kazandırılmıştır. Tasarımıyla bir konutu andıran bu yapı, bölge mimarisinde oldukça karakteristik ve özgün bir tasarım örneği sunmaktadır.

 Kaynakça 

 Bibliyografya 



 Dış bağlantılar 


 Səfəvilərin Qubadakı yadigarı — Ağbil türbələri
 Ağbil türbəsi