Talış (bölge)

Talış (, ; ), Hazar Denizi'nin güneybatı kıyısında yer alan bir bölgedir. Bölgeye yerleşen ve Talış dilini konuşan yerli Talış halkının anavatanıdır. Coğrafi yapısı ve dili, Talış bölgesini komşularından ayırmaktadır.

Talış toprakları, modern Azerbaycan ve İran toprakları içinde yer almaktadır. İran'ın Gilan eyaletindeki Elburz Dağları'nı aşan Sefīd-Rūd Nehri'nden kuzeye doğru Azerbaycan Cumhuriyeti'nin güneyindeki Aras Nehri'ne kadar uzanmaktadır.

Bölgenin ve Talış halkının merkezi Lenkeran'dır (). Talış bölgesindeki nüfusun çoğunluğunu etnik olarak Talışlar oluşturmaktadır.

 Adı ve etimolojisi 

Bu isim ilk olarak Alexander Romance'ın Ermenice çevirisinde "Tʿalis̲h̲" şeklinde geçmektedir. İsmin Farsça çoğul hali ise "Talishan" () şeklinde telaffuz edilmektedir.

Bölge ayrıca Talışistan ya da Taliştan olarak da bilinmektedir.

 Tarihi 
küçükresim|Talış Hamsesi'nin sınırları.
İlhanlılar döneminde, Gilan İspahbadları, Gilan ve Mugan sınırlarında, bir kale ve çevresindeki köylerden oluşan bir prenslik kurmuştur. Daha sonraki dönemlerde, bölgedeki yerel yönetimi elinde bulunduran han, Lenkeran'da ikamet etmeye başlamış ve egemenliğini Pers hükümdarlarının otoritesine bağlı olarak sürdürmüştür. Rus İmparatoru Büyük Petro (), bölgeyi ilk olarak 1722-1732 yılları arasında işgal etmiş ve daha sonra Safevi İmparatorluğu'na geri vermiştir. Bölge, 1796'da ve Rus-İran Savaşı (1804-1813) sırasında Rus İmparatorluğu tarafından yeniden işgal edilmiştir. 1813'te Lenkeran'ın ele geçirilmesinden sonra bölgenin büyük bir kısmı Rusya tarafından ilhak edilmiş; küçük bir kısmı ise Kaçar Devleti'ne bırakılmıştır. 24 Ekim 1813 tarihli Gülistan Antlaşması ile Rus İmparatorluğu, Talış'ın Astara Çayı'nın kuzeyinde kalan büyük kısmını ele geçirmiştir. Savaşın ardından, Mir Mustafa Han'ın gücünü zayıflatmak amacıyla, Fethali Şah, Talış'ın İran'daki kısmını 5 yerel aileye (Karganrud, Asalem, Talış-Dulab, Şandarmin, Masal) paylaştırmış ve Talış Hamsesi'ni kurmuştur.

 Notlar 

 Kaynakça 

 Bibliyografya 




















 İleri okumalar 


 TALYSH MUHAN REPUBLIC
 AZERBAIJAN AUTHORITIES MUST RELEASE TALYSH ACTIVISTS
 James B. Minahan. Encyclopedia of Stateless Nations: Ethnic and National Groups around the world. – Santa Barbara, California: ABC-CLIO, LLC, 2016. – p. 409. – .
 The government in exile supports the struggle in Azerbaijan = Regering in ballingschap ondersteunt strijd in Azerbeidzjan. // Vluchtelingen Dag krant. – Netherlands, 20.06.2019. – p. 4.
 Victor Schnirelmann. Wars of memory: myths, identity and politics in Transcaucasia / Reviewer: L.B. Alaev. – M.: Akademkniga, 2003 – p. 118 – .
 Привольный А. А. Над Муганью зарево Октября. – Азернешр. – Баку, 1967. – С. 92–93.— С. 199.
 Талыши//Талышские народные предания и сказки. Ереван, Кавказский центр иранистики, 2005, стр. 3–6
 Исмаилов Э. Э. Генеалогия Талышинских-Талышхановых. – Б., 2001. – С. 10. – 82 с. – .
 Обозрение российских владений за Кавказом в статистическом, этнографическом, топографическом и финансовом отношениях. – СПб., 1836. – Т. 3. – С. 175–176.
 The trial of the Talysh leader (chronology)

Kategori:İran'ın bölgeleri
Kategori:İran platosu
Kategori:Kafkasya coğrafyası
Kategori:Azerbaycan coğrafyası