Kilisik Heykeli

küçükresim|upright|Kilisik heykelinin döküm kopyası. Archäologisches Museum der WWU Münster

Kilisik heykeli ya da Adıyaman-Kilisik heykeli, androjeni özellikler taşıyan anıtsal bir kireçtaşı figürdür. 1965 yılında, Toros Dağları eteklerinde, Adıyaman yakınlarında yer alan Kâhta ilçesine bağlı Çıraklık köyünün Kilisik mezrasında bulunmuştur. Buluntu yeri, Nevali Çori’nin yaklaşık 30 km kuzeyindedir. Heykel günümüzde Adıyaman Müzesi’nde sergilenmektedir.

Heykelin günümüze ulaşan yüksekliği 80 cm’dir ve Çanak Çömleksiz Neolitik B dönemine, muhtemelen MÖ 7500–7000 yıllarına tarihlenmektedir. Taban kısmı kırık durumdadır; heykelin tamamının, Göbekli Tepe ve Nevali Çori’deki diğer T biçimli dikilitaşlar gibi yaklaşık 3 metre yüksekliğinde olmuş olabileceği düşünülmektedir.

Heykel, yanlarında kollar bulunan ve Göbekli Tepe ile Nevali Çori gibi yerleşimlerde ortaya çıkarılan “T” biçimli stelalarla; ayrıca Göbekli Tepe, Nevalı Çori, Karahan Tepe ve Şanlıurfa-Yeni Mahalle gibi “Taş Tepeler” yerleşmelerinde bulunan heykellerle benzer özellikler göstermektedir.

Kollar ön tarafta birleşmekte, parmakları belirgin biçimde işlenmiş eller, bir penis üzerinde konumlanmaktadır ya da küçük bir insan figürü —muhtemelen bir çocuk— kabartması üzerinde yer almaktadır. Bu “çocuk” figürünün altında, bir vajinayı simgeleyebileceği düşünülen bir delik bulunmaktadır. Bu nedenle heykelin, doğum yapan bir kadını ya da bir tanrıçayı temsil ediyor olabileceği ileri sürülmüştür. Yüz hatlarının bir kısmı seçilebilmektedir; bunlar arasında uzun ve geniş bir burun da yer alır.

Heykel gerçekten bir kadın ve çocuğu tasvir ediyorsa, bu durum Nevali Çori ve Göbekli Tepe’de bulunan bazı totem benzeri heykellerle karşılaştırılabilir. Bununla birlikte, heykelin fallik bir sembolizm taşıdığı ve alt kısımdaki deliğe bir fallusun yerleştirilmiş olabileceği de öne sürülmüştür.

Bu heykel, “T” biçimli stelaların antropomorfik (insan biçimli) olduğunu ve muhtemelen fallik anlamlar da taşıdığını destekler niteliktedir. Bu özellikler, aralarında binlerce yıl olmasına rağmen, özellikle Koptos kolosları olmak üzere Mısır tanrısı Min’in heykelleriyle benzerlik göstermektedir.

Kaynaklar

Notlar

Kategori:MÖ 8. binyıl eserleri
Kategori:1965 arkeolojik keşifleri
Kategori:Antik Yakın Doğu heykeli
Kategori:Neolitik
Kategori:Yakın Doğu arkeolojisi
Kategori:Türkiye’deki arkeolojik keşifler
Kategori:Türkiye’de erkek heykelleri
Kategori:Çanak Çömleksiz Neolitik B
Kategori:Tarihöncesi heykel
Kategori:Türkiye’de tarihöncesi sanat