Gökhan Açıkkollu

Gökhan Açıkkollu (1 Nisan 1974 – 5 Ağustos 2016), 15 Temmuz 2016 Darbe Girişiminin sonrası Türkiye'de yaşanan yaygın tasfiyeler sırasında tutuklanmasının ardından işkence ve tıbbi ihmal nedeniyle polis nezaretinde hayatını kaybeden bir tarih öğretmeniydi. Açıkkollu'nun ölümü, ardından gelen hukuki mücadeleler ve ölümünden sonra göreve iade edilmesi, onu 2016 darbe girişiminin ardından Gülen hareketinin sözde üyelerini hedef alan yaygın tasfiye ve operasyonların güçlü bir sembolü haline getirdi.

 Yaşamı ve kariyeri 
Gökhan Açıkkollu, 1 Nisan 1974'te Kars, Türkiye'de doğdu. İlköğretim, orta ve lise eğitimini İstanbul'da tamamladı. 1993 yılında Selçuk Üniversitesi ve Bilim Fakültesi Tarih bölümünden 1997 yılında mezun oldu. Kariyerine Nevşehir Serhat Öğretim Merkezinde çalışarak başladı. 2002 ve 2003 yılları arasında 7 aylık kısa süreli askeri hizmetini Hakkâri Şemdinlitamamladı. Askeri hizmetinde bile Mehmetçik Öğretim Merkezinde öğrencilere öğretmeyi sürdürdü.

Daha sonra Aksaray, Konya ve İstanbul'da çalıştı. 2012 yılında Milli Eğitim Bakanlığı Kamu Personel Seçim Sınavı (KPSS) aracılığıyla görevlendirildi. Bir yıl boyunca Gaziantep'te çalıştıktan sonra, karısının işinden dolayı İstanbul'a döndü. Son pozisyonu Ümraniye Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi Tarih öğretmeni olarak yaptı.

 Tutuklanması ve ölümü 
15 Temmuz 2016'daki darbe girişiminden sonra Açıkkollu, Kanun Hükmünde Kararname (KHK) ile görevinden kovuldu ve Gülen Cemaati mensubu olduğu iddiaları nedeniyle soruşturma başlatıldı.

23 Temmuz 2016'da İstanbul İl Emniyet Müdürlüğü tarafından gözaltına alındı. Olağanüstü hâl kapsamında tutuklanma süresi 30 günü geçti. Açıkkollu kronik bir diyabet hastasıydı ve ailesi, gözaltındayken gerekli ilaçlarına erişiminin izin verilmediğini bildirdi. Kayıtlarda Açıkkollu'nun beş kişiyle bir kişilik hücreye tutulduğunu ve üç kişiyle tek bir yatak paylaşmak zorunda kaldığını kaydedildi. Ölümüne kadar 13 gün hapiste dayak ve işkence gördü. Görüntülerde, uykusundan uyanan Açıkkollu bir gariplik hissedince dışarıdaki polislere sesleniyor. Yardım gelmeden bilincini kaybeden Açıkkollu, hücreye giren polislerce dışarı çıkartılıyor.

5 Ağustos 2016'da, Açıkkollu, Vatan Caddesi'nde bulunan İstanbul Emniyet Müdürlüğü bodrumundaki C-3 gözaltı odasında hastalandı ve gözaltında 14. gününde hayatını kaybetti. Ölüm nedeni "kalp krizi" olarak kaydedildi. İnsan hakları örgütleri ve ailesi tıbbi ihmal, kötü muamele ve işkence iddia etti. Memorial Center ölümünü "açık bir insan hakları ihlali" ve "devlet şiddetinin" bir durumu olarak tanımladı.

 İşkence iddiaları ve soruşturma 
Açıkkollu'nun ailesi onun işkenceye maruz kaldığını ve sağlık durumunun göz ardı edildiğini iddia etti. Adli tıp uzmanı Prof. Dr. Şebnem Korur Fincancı'nın bağımsız raporu işkence, fiziksel şiddet ve diyabet ilacına erişiminin bilinçli olarak sağlanmamasını ortaya koydu. Bu işkenceler kalp krizi ile sonuçlandı. Tenkil Müzesi'ne göre, bir müzede sergilenen kırık gözlükleri, yaşadığı işkencenin bir sembolü haline geldi.

Aralarında bir avukat ve üç adli tıp uzmanının da bulunduğu birçok tutuklu arkadaşı, tanık oldukları işkence hakkında ifade vermek üzere dilekçe verdi. Savcı Burhan Görgülü, bu tanıkları dinlemeden davayı kapattı ve "olaya karışan herhangi birinin kasıt veya ihmalinin olduğuna dair hiçbir kanıt bulunmadığını" belirtti.

 Cenaze töreni ve kamuoyunun tepkisi 
İddialara göre yetkililer Açıkkollu'yu sözde "Hainler Mezarlığına" gömmeyi planlıyordu. Ailesi buna karşı çıktı ve bunun yerine eşinin memleketi olan Konya'nın Ahırlı ilçesine bağlı Büyüköz köyüne defnedildi. Tenkil Anıt Merkezi'ne göre, bazı imamlar cenaze namazını kılmayı reddettiği için, eşinin bir akrabası cenazeyi yönetti.

Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikası (EĞİTİM-SEN) Başkanı Feray Aytekin Aydoğan, olaya ilişkin şu açıklamayı yaptı: "Gözaltı, işkence iddiaları ve hatta ölüm, yargısız infaz gerçekleştirenler için yetmiyor; şimdi de 'hainler mezarlığına' gömülme talepleri ve ardından göreve iade mektupları geliyor. Hukuka aykırı yasal kararnamelerinizle meslektaşlarımızın, ailelerinin ve çocuklarının hayatlarını çaldınız. Bu zulümden kim sorumlu tutulacak?"

 Ölümünden sonra göreve iade 
7 Şubat 2018'de, Açıkkollu'nun ölümünden yaklaşık 1,5 yıl sonra, Milli Eğitim Bakanlığı, kendisine uygulanan uzaklaştırma kararını iptal eden resmi bir karar (No. E.2561776) yayınladı. Bakanlık onayına atıfta bulunan karar, Gülen Cemaatiyle bağlantılı olduğu iddia edilen Açıkkollu'ya karşı uygulanan disiplin tedbirini kaldırdı. Resmi belge, Kanun hükmünde kararname (KHK) yoluyla öğretmenlik görevinden de uzaklaştırılan eşine teslim edildi.

Bakanlığın bu eylemi medyada geniş yankı buldu ve kamuoyu tarafından "ölümünden sonra göreve iade" ve fiilen masumiyetinin kabulü olarak yorumlandı; zira kendisi resmi bir yargılama öncesinde polis gözetiminde hayatını kaybetmişti.

 Hükümetin tepkisi ve eleştirisi 
Ancak, üst düzey hükûmet yetkilileri kararın aklanma olarak nitelendirilmesini açıkça reddetti. Dönemin Milli Eğitim Bakanlığı Müsteşarı Yusuf Tekin, iptalin Açıkkollu'nun ölümüyle tetiklenen zorunlu bir idari prosedür olduğunu, beraat olmadığını açıkladı. Tekin, olağanüstü hâl kanun hükümlerine göre disiplin tedbirlerinin ölen bir kişiye uygulanamayacağını belirterek, "kişinin masum bulunmadığını" vurguladı. Ayrıca, Açıkkollu'nun dosyasında Gülen hareketine bağlılığına dair "yasal göstergeler" bulunduğunu iddia etti, ancak bunların ne olduğunu veya mahkemede karara bağlanıp bağlanmadığını belirtmedi.

Bu açıklama, muhalif medya ve insan hakları yorumcularından önemli eleştirilerle karşılandı. HakSöz Haber'de yer alan bir makalede, Tekin'in açıklamalarının Açıkkollu'yu yargılanmadan suçlu ilan ettiği ve masumiyet karinesini ihlal ettiği savunuldu. Ayrıca, bir kişinin devlet gözetiminde ölmesinin ardından suçluluk karinesinin sürdürülmesinin etik ve hukuki gerekçeleri de sorgulandı. Dava, 2016 darbe girişiminin ardından Türkiye'de ilan edilen olağanüstü hâl dönemindeki görevden almalar ve adil yargılama eksikliği hakkındaki tartışmalarda odak noktası haline geldi.

Birçok insan hakları gözlemcisi, Gökhan Açıkkollu'nun ölümünden sonra görevine iade edilmesinin, gözaltında tutulmasında yapılan yanlışlıkların örtük bir şekilde kabulü olarak yorumlandığını belirtti. Uluslararası medyada, kararın darbe sonrası olağanüstü hal döneminde tutuklulara yönelik muameleyle ilgili süregelen endişeleri vurguladığı ve insan hakları gruplarının bu vakayı daha geniş sistemik sorunların göstergesi olarak nitelendirdiği vurgulandı.

 Hukuki süreç ve BM kararı 
Ailesinin suç duyurusunda bulunmasına rağmen, savcılık dava açmamaya karar verdi. Bu karar insan hakları örgütleri tarafından eleştirildi. Türkiye İnsan Hakları Vakfı (TİHV), ölümünü "işkence ve tıbbi ihmal sonucu" olarak nitelendirdi.

Açıkkollu'nun eşi Tülay Açıkkollu, BM İnsan Hakları Komitesi'ne başvurdu. Komite, 30 Kasım 2022 tarihli 3730/2020 sayılı kararında Türkiye'nin ciddi ihlallerde bulunduğunu tespit etti:

 Keyfi gözaltına karşı güvencelerin olağanüstü hâl bahanesiyle askıya alınamayacağı.

 Türkiye'nin, fiziksel ve psikolojik travma iddialarına ilişkin hızlı, tarafsız ve kapsamlı bir soruşturma yürütmediği.

 Türkiye'nin, bilinen sağlık sorunlarına rağmen onu işkenceden koruyamaması ve hayatını güvence altına alamaması nedeniyle, Medeni ve Siyasi Haklar Uluslararası Sözleşmesi'nin 6. (yaşam hakkı) ve 7. (işkence yasağı) maddelerini ihlal ettiği.

 Türkiye'nin, tanık ifadelerinin neden göz ardı edildiğini ve işkence iddialarının neden etkili ve zamanında soruşturulmadığını gerekçelendiremediği.

 Ölümü polis memuruyla ilişkilendiren ifade 
İstanbul 29. Ağır Ceza Mahkemesi'nde, İstanbul Jandarma Komutanlığı'ndaki darbe gecesi olaylarıyla ilgili duruşmada, sanık N.K., o dönemde Vatan Polis Merkezi'nin terörle mücadele şefi olan Kayhan Ay'ın kendisine işkence yaptığını ifade etti. N.K., Ay'ın kendisine "Şeker hastası öğretmeni tanıyor musun? Benim ellerimde öldü. İlk kalp masajını ben yaptım. Konuşmazsan sonun aynı olacak" dediğini belirtti. Bahsi geçen öğretmen Gökhan Açıkkollu olarak teşhis edildi.

 Mirası ve hatırası 
küçükresim|Tenkil Müzesinde sergilenen Gökhan Açıkkolu'ya ait gözlükler
Gökhan Açıkkollu, tasfiyelerin ilk ve en öne çıkan sembolik figürlerinden biri oldu. Tenkil Anıt Merkezi ona bir sayfa ayırdı ve kırık gözlükleri de dahil olmak üzere kişisel eşyaları, devlet şiddetinin kurbanlarını belgeleyen bir müze sergisinin parçası olarak sergileniyor. Davası, insan hakları örgütleri tarafından olağanüstü hâl dönemindeki cezasızlık ve adaletsizliğin bir örneği olarak sıklıkla gösteriliyor.

Sonraki yıllarda Gökhan Açıkkollu'nun davası Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde gündeme gelmeye devam etti. Milletvekili Ömer Faruk Gergerlioğlu, bir meclis komisyonu oturumunda ölümünün koşullarını eleştirerek onu adaletsizliğin kurbanı olarak nitelendirdi.

2023 yılında, eşi Tülay Açıkkollu tarafından yazılan ve seslendirilen bir mektubun yer aldığı "Gökhan'ıma Mektup" adlı müzikal bir anma videosu YouTube'da yayınlandı. Video, eşinin metnini Süvari Öztürk'ün 2022 tarihli Enkaz albümünden "13 Gece" şarkısıyla birleştirdi.

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 
 Gökhan Açıkkollu at Tenkil Memorial Center
 An updated Turkish translation of the UN Human Rights Committee decision in the case of Gökhan Açıkkollu at Life Memory Freedom website

Kategori:1974 doğumlular
Kategori:Kars ili doğumlular
Kategori:2016'da ölenler
Kategori:İstanbul ilinde ölenler