Şıh Baba piri (Kelebe)

Şıh Baba piri (), Kebele'nin Hemzelli köyünde bulunuyor.Şəlalə Məhyəddinqızı, "Qəbələ Qafqazın incisi", Bakı, "Oğuz Eli", 2009. Kebele İlçesinin kadim bir tarihe sahip köylerinden olan Hemzelli köyü, hem güzel doğası hem de tarihi anıtları ile ünlüdür. Bu tarihi anıtlardan biri de halk arasında Şıh Baba olarak tanınan Seyyid Şeyh Molla Muhammed piridir. Burası hem ilçeye gelen misafirlerin hem de turistlerin odak noktasında olan anıtlardandır. Anıtın temel özelliği, bünyesindeki ağaçların "Kırmızı Kitap"a (nesli tükenmekte olan türler listesi) dahil edilmesi ve anıtın çok eski bir tarihe sahip olmasıdır.

 Tarihçe 
Halk arasında Işık Baba olarak da bilinen en önemli inanç merkezlerinden (ocak) biri Hemzelli köyündedir. Şıh Baba piri 16. yüzyıla ait bir anıttır. Pirdeki şeyhe ait türbe, içerideki mezar ve üzerindeki kitabeler günümüzde korunmaktadır. Bu anıtlar kompleksinin oluşum tarihi hakkında kesin bir bilgi bulunmamaktadır. Türbede saklanan Şeyh'e ait bir belge incelendiğinde, bu şahadetnamenin Hicri takvimle 1283 yılının Ramazan ayının başlarında (Ocak 1867) yazıldığı anlaşılmıştır. Şahadetnamede, Hemzelli köyü sakinlerinden Seyyid Hacı Ali Efendi ve Seyyid Lütfali kardeşlerin, yüzyıllardır ziyaretgâh olarak ün salmış türbede gömülü olan alimin soyundan geldikleri ve pirde "mücavirlik" (türbe bakıcılığı) hakkına sahip oldukları belirtilmiştir. Şahadetname, Nuha kazasının Kebele mahaline bağlı olan Kebele, Vendam, Bum, Mıhlıkavak ve Tikanlı köylerinden otuz üçten fazla yüzbaşı, kethüda, din adamı ve beyin mühür ve imzasıyla tasdik edilmiştir. Belgede şeyhin adı şu şekilde kaydedilmiştir:  Şeyh Muhammed'in hayattayken taşıdığı "ariflerin kutbu", "Mevlana" ve "Şeyh" lakapları, türbesinin kutsal bir mekân olarak ziyaretgâh haline gelmesi ve diğer etkenler, onun bir din alimi ve toplumsal-siyasi bir şahsiyet olarak halk kitleleri arasında büyük bir nüfuza sahip olduğunu göstermektedir.

 Mezarlık 
Bu durum, şeyhin türbesi etrafında büyük bir mezarlığın meydana gelmesiyle bir kez daha açıklanabilir. Çevrede Şirvan-Abşeron taş oymacılığı sanatı ve hattatlık okulu ustalarına ait 15.-16. yüzyıla tarihlenen sanduka formunda hatıra anıtları mevcuttur. Türbenin doğu duvarı önünde alim Mevlana Sadreddin defnedilmiştir. Kabrinin üzerine mermer baş taşı ve sine taşı (şahide) konulmuştur. Anıt, oldukça zarif işlenmiş bitkisel motifler ve kitabe detayları ile süslenmiştir. Sine taşının kenarlarında Kur'an'dan 2. Surenin 39. ayeti ve 29. Surenin 56. ayeti yazılıdır. Kenar süslemelerinin iç kısmına halı desenleri işlenmiştir. Dikdörtgen kitabe motifinde Arapça olarak merhumun adı ve vefat tarihi yazılmıştır: "Bu kabir alim, fazıl Mevlana Sadreddin'indir. Yıl 1012" (1603/1604). Baş taşında (0,95x0,41x0,5 m) Kur'an'dan 97. Surenin 1-5. ayetleri ile 29. Surenin 56. ayeti yazılıdır. Araştırmacıların kanaatine göre, yüksek mertebeli alimlere özgü lakaplarla anılan Şeyh Sadreddin, Mevlana Şeyh Muhammed'in haleflerindendir. Çevredeki anıtlara dayanarak, türbenin sosyo-politik ve ekonomik öneme sahip bir merkez olarak 14. yüzyılın başlarından itibaren faaliyet gösterdiği belirtilmektedir (Günümüzde bu inanç merkezine daha çok göz hastalıklarından mustarip olan kişiler niyet ederek gelmektedir.https://web.archive.org/web/20210928095150/https://azertag.az/xeber/Azerbaycanin_gozellik_mebedi___Qebele-7403

 Yürütülen araştırmalar 
Anıt, Şirvan-Abşeron mimarlık ekolüne ait türbe ve sandukalardan oluşmaktadır. Oradaki mezarların ve sandukaların üzerinde zarifçe işlenmiş kitabeler ve yazılar yer almaktadır. Burada oldukça zarif bir şekilde çeşitli karmaşık çiçek ve geometrik desenlerle işlenmiş mezar taşlarına ve yazılı sandukalara rastlamak mümkündür. Bu anıtların yaklaşık olarak 15. - 16. yüzyıllara ait olduğu düşünülmektedir. Ancak türbelerin çevresinde yapılan arkeolojik kazılar ve araştırmalar sırasında yaklaşık 2000 yıl öncesine tarihlendirilen mezarlar da gün yüzüne çıkarılmıştır. Hemzelli köyünde devlet tarafından korunan bu tarihi anıt, neredeyse yıkılma tehlikesiyle karşı karşıyadır. Son olarak 1976 yılında akademisyen Hasan Aliyev tarafından burada araştırmalar yürütülmüş; anıtın hem yaşı hem de onunla ilgili diğer dikkat çekici detaylar ortaya konmuştur. Bir inanç merkezi olan bu tarihi anıt, 1200-1500 yıllık iğne yapraklı ağaçlarıyla da dikkat çekmektedir. Bu anıtı her yıl Azerbaycan'ın yanı sıra Türkiye, Özbekistan, Rusya ve Arap ülkelerinden gelen binlerce turist ziyaret etmektedir. Burada yetişen ağaçları çoğaltmak amacıyla başka yerlere dikseler de, ağaçlar ya kurumakta ya da doğal yapılarını değiştirmektedir.

 Ayrıca bakınız 
 Şıh Baba Türbesi (Cabrayıl)
 Kebele

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 



Kategori:Kelebe bölgesindeki anıtlar