Şeki lehçesi

Şeki lehçesi, veya eskiden Nuha lehçesi olarak bilinen lehçe, Azericenin lehçelerinden biridir.

 Tarihi 
Azerice lehçelerinin ve şivelerinin oluşumu, Azerbaycan hanlıklarının ve sultanlıklarının kurulduğu 18. yüzyıla kadar uzansa da, bu süreçte Nuha lehçesi kendine has özellikleriyle öne çıkmaktadır.Ширалиев М. Ш. Диалекты и говоры азербайджанского языка // Диалекты тюркских языков: очерки. — М.: "Восточная литература" РАН, 2010. — С. 36. — ISBN 978-5-02-036421-9. Oleg Mudrak tarafından gerçekleştirilen diller arası benzerlik analizi ile morfoloji ve tarihsel fonetiğe dayalı glottokronoloji yöntemlerine göre; Nuha lehçesinin genel Azericeden ayrışma süreci, Emir Timur dönemine (~1360) kadar uzanmaktadır.Мудрак О. А. Об уточнении классификации тюркских языков с помощью морфологической лингвостатистики // Сравнительно-историческая грамматика тюркских языков. Региональные реконструкции / Отв. ред. Э. Р. Тенишев. — М.: Наука, 2002. — С. 5–6, 729–730, 735. — ISBN 5-02-022638-6.

Şeki lehçesi, bazı karakteristik özelliklerinde güney lehçesinin kadim izlerini barındırmaktadır. Bu durum, Azerbaycan'ın güney bölgelerinden gelen nüfusun bölgeye yerleşmesiyle sonuçlanan tarihsel göçlerden kaynaklanmaktadır. Ayrıca, Karabağ'dan Şeki'ye göç ederek yerli halkla bütünleşen nüfusun da lehçenin şekillenmesinde önemli bir katkısı bulunmaktadır.Azərbaycan dilinin tarixi dialektologiyası: Dialekt sisteminin təşəkkülü və inkişafı. Müəllif: Əzizov Elbrus. Bakı: Bakı Universiteti Nəşriyyatı, 1999, 352 səhifə.

 Sınıflandırma 
Filoloji doktoru Mammadaga Shiraliyev, Şeki lehçesini tarihsel-coğrafi ilkelere dayanarak Kuzey lehçeleri grubuna dahil etmektedir:Azərbaycan dili dialekt və şivələrinin təsnifi, səh. 19 // Azərbaycan dialektologiyasının əsasları: Ali məktəblər üçün dərs vəsaiti. Müəllif: Məmmədağa Şirəliyev. Bakı: "Marif", 1967, 424 səh. — Təkrar nəşr. Buraxılışa məsul: Əziz Güləliyev. Bakı: "Şərq–Qərb", 2008, 416 səh. ISBN 9789952341836Языки народов Советского Союза. — Алтайские языки. — Тюркские языки, стр. 79. // Сто тридцать равноправных: о языках народов СССР. Автор: М. И. Исаев. Ответственный редактор: член–корреспондент АН СССР Ф. П. Филин. Академии наук СССР. Институт языкознания. Научно-популярная серия. Москва: Издательство "Наука", 1970, 192 стр.Глава III. Народы и языки Советского Союза. — 2. Алтайская семья. — Тюркские языки, стр. 118. // О языках народов СССР. Автор: М. И. Исаев. Ответственный редактор: член–корреспондент АН СССР Ф. П. Филин. Академии наук СССР. Научно-популярная серия. Москва: Издательство "Наука", 1978, 222 стр.Introduction, page XIX. // Elementary Azerbaijani . Author: Kurtuluş Öztopçu. Türk Dilleri Araştırmaları Dizisi. Santa Monica (State of California) — Istanbul: Sanat Kitabevi, 2003, XXIII+381 pages. ISBN 9789759377304 

 III. Kuzey grubu:

 1. Şeki lehçesi
 2. Zakatala-Kah şivesi

Almanya doğumlu Altaylı akademisyen ve Türkolog Gerhard Dörfer, Nuha lehçesini Kuzey grubunda listelemektedir:Fascicle 3. — VIII. Azeri Turkish (author G. Doerfer), pp. 245–248. // Encyclopaedia Iranica. Volume III: Atas-Bayhaqi, Zahir-Al-Din. Edited by Ehsan Yarshater. New York: Bibliotheca Persica Press, 1989, 896 pages. ISBN 9780710091215

 III. Kuzey grubu:
 1. Zakatala lehçesi
 2. Nuha lehçesi
 3. Kutkaşen lehçesi

İsveçli dilçi və türkoloq Lars YohansonLars Yohansonun tərcümeyi–halı və elmi fəaliyyəti ilə tanış olmaq üçün baxın: Lars Johansson's biography and list of publications Nuxa dialektini Şimal qrupu dialektlərinə aid edir:Azerbaijanian — L. Johanson (Johannes Gutenberg University, Mainz, Germany, 2006.), pp. 112–113. // Concise Encyclopedia of Languages of the World. Coordinating editor — Keith Brown (University of Cambridge), co–editor — Sarah Ogilvie (University of Oxford). First edition. Amsterdam: Elsevier , 2009, XXXVI+1283 pages. ISBN 9780080877747

 I. Kuzey grubu lehçeleri (çoğunlukla Azerbaycan'da konuşulmaktadır)
 3. Kuzey alt grubu lehçeleri
 — Zakatala lehçesi
 — Nuha lehçesi
 — Kutkaşen lehçesi

 Gürcüceden ödünç alınan kelimeler 

 cincar — küçük, Gürcücede de aynı anlamda kullanılır;
 mangal — orak, eski Gürcücede orağa mangal denirdi;
 Akhshebi bir yer adıdır, Gürcücede axo ekim yeri anlamına gelir, eb ise çoğul ekidir.

 Notlar 

 Kaynakça 

Kategori:Lehçeler
Kategori:Azerice