Sabit eylem kalıbı

"Sabit eylem kalıbı", son derece kalıplaşmış ve türe özgü içgüdüsel bir davranış dizisini tanımlayan etolojik bir terimdir. Sabit eylem kalıplarının, bir işaret/anahtar uyaranına veya tetikleyiciye yanıt olarak, doğuştan gelen tetikleyici mekanizma, "sabitlenmiş" bir sinir ağı tarafından üretildiği söylenir. Tetiklendikten sonra, sabit bir eylem kalıbı tamamlanana kadar devam eder.

Bu terim genellikle kavramın kurucusu olan Konrad Lorenz ile ilişkilendirilir. Lorenz, sabit eylem kalıplarının altı özelliğini belirlemiştir. Bu özellikler, sabit eylem kalıplarının kalıplaşmış, karmaşık, türe özgü, serbest bırakılmış, tetiklenmiş ve deneyimden bağımsız olduğunu belirtir.

Sabit eylem kalıpları birçok türde ancak en belirgin olarak balıklarda ve kuşlarda gözlemlenmiştir. Konrad Lorenz ve Niko Tinbergen'in klasik çalışmaları, erkek dikenli balıkların çiftleşme davranışı ve gri kazların yumurta alma davranışı ile ilgilidir.

Sabit eylem kalıplarının hem uygunluğu hem de hızı artırdığı için evrimsel açıdan avantajlı olduğu gösterilmiştir. Bununla birlikte, tahmin edilebilir olmaları nedeniyle, sömürü aracı olarak da kullanılabilirler. Bu sömürüye bir örnek yavru parazitliğidir.

Sabit eylem kalıbı kurallarının dört istisnası vardır: azaltılmış tepki eşiği, vakum aktivitesi, yer değiştirme davranışı ve dereceli tepki.

 Kaynakça 

Kategori:Etoloji