Tuti Bike Türbesi

Tuti Bike Türbesi veya Derbent Hanları Türbesi, Derbent şehrinde bulunan ve 18. yüzyılın sonlarına tarihlenen bir mimari anıttır. Türbe, 1788 yılında Kuba Hanı Fethali Han tarafından karısı Tuti Bike'nin anısına yaptırılmıştır.

 Tarihi 
Tuti Bike, Derbent'in savunmasındaki kahramanlığıyla hatırlanan bir kadın hükümdardı. 1774'te üvey kardeşi Kaytak usmisi Emir Hamza şehri ele geçirmeye çalıştı, ancak Tuti Bike şehri halkıyla birlikte savundu. Şehir kuşatma altındayken askeri kararlar aldı ve halkın moralini yükseltmek için adımlar attı.

Tuti Bike'nin 1786'daki ölümünden sonra, Derbent'in kuzeyinde yer alan Kırklar Mezarlığı'nda Tuti Bike'nin adına bu türbe inşa edildi. Tuti Bike ile birlikte oğlu Ahmed Han (1791), Fethali Han'ın ikinci evliliğinden olan oğlu Hasan Han (1803) ve Hasan Han'ın karısı Nur Cihan Han (1841) türbenin içine gömüldü. Daha sonra Hasan Han'ın türbesi kazılarak kemikleri Kerbela'ya götürüldü.

 Mimari özellikler 
Türbe, orta kısmında ok şeklinde bir taş kubbe ile örtülmüş sekizgen bir yapıdan oluşmaktadır. Mimari anıt, konumu, dış görünümü ve inşa tekniği açısından Derbent mimarlık okulunun tipik örneklerinden biridir. Kubbe 1940 yılında çökmüş, ancak 1975 yılında restore edilmiştir. İçeride sekizgen bir salon ve dört adet sandık şeklinde mezar taşı bulunmaktadır. Cephe, yapısı, kullanılan malzemeleri ve kompozisyonu açısından dikkat çekicidir. Anıtın cephesi, iyi yontulmuş taş bloklardan inşa edilmiş olup, yüzeyi hafif ok şeklinde nişlerle süslenmiştir. İnşaatta ana yapı malzemesi olarak büyük boyutlu, iyi yontulmuş kaya taşı kullanılmıştır. Taş blokların boyutu yaklaşık 40 x 50 cm'dir. Binanın içi sıvalıdır ve zemini rakuşnik (kabuklu kireç taşı) levhalardan yapılmıştır. Yaklaşık 1 metre yüksekliğindeki kürsülük kısmı, oyma süslemeli taş panellerle dekore edilmiştir. Türbenin büyük kenarlarının genişliği 6,2 metre, küçük kenarlarının genişliği ise 2,9 metredir. Orta kısım eksenel bir kubbe ile örtülüdür. Kubbenin iç çapı 4,6 metredir.

Türbe, şehrin Kırk Kapı olarak adlandırılan kale kapılarının 500 metre kuzeyinde, Kırklar Mezarlığı'nda bulunmaktadır.

 Koruma 
Türbe Derbent Şehri Tarihi-Mimari ve Sanat Müzesi Koruma Alanı'nda yer alan yapılardan birisidir ve UNESCO'nun 5 Temmuz 2003 tarihli kararıyla Dünya Mirası Listesi'ne alınmıştır.

 Kaynakça 

Kategori:Rusya'daki Dünya Mirasları