Sivaslı Er Halim Vakası

Sivaslı Halim (Temsili ve kaynağı kesin değil)

Sivaslı Er Halim Vakası (bazı kaynaklarda Rostkovski olayı olarak da anılır), 8 Ağustos 1903'te Osmanlı İmparatorluğu'nun Manastır Vilayeti'nde Rusya İmparatorluğu'nun Manastır konsolosu Aleksandr Arkadiyeviç Rostkovskinin bir Osmanlı jandarma eri tarafından öldürülmesiyle başlayan ve Osmanlı-Rus ilişkilerinde diplomatik gerilime yol açan olaydır.

 Arka plan 
1903 yazında Makedonya bölgesi, Osmanlı idaresi açısından isyanlar, güvenlik sorunları ve büyük devletlerin reform baskılarının yoğunlaştığı bir dönemdi. Manastır Vilayeti bu süreçte hem askerî hem de diplomatik bakımdan hassas bir konumdaydı.

 Olayın gelişimi 
Hasip Saygılı'nın derlediği kaynaklara göre Rostkovski, 8 Ağustos 1903 sabahı Bukova'dan Manastır'a giderken şehir merkezinde Nüzhetiye Karakolu önünde durmuştur. Nöbetçi jandarma eri Halimin kendisini selamlamadığı gerekçesiyle taraflar arasında tartışma yaşanmıştır.

Kaynaklarda, Rostkovski'nin yanında kavas bulunmaması ve resmî konsolos kıyafeti giymemesi nedeniyle nöbetçi askerin kendisini tanımadığı belirtilmektedir. Tartışmanın büyümesi üzerine yaşanan fiziki ve sözlü gerilim sonucunda Halim ateş açmış, Rostkovski olay yerinde hayatını kaybetmiştir.

 Tanıklıklar 
Bazı tanık anlatımlarına ve hatıratlara göre olay yerine ilk gelen subaylardan biri Erkân-ı Harp Yüzbaşısı Enver Bey (sonradan Enver Paşa) olmuştur. Enver Bey, silah sesini duyması üzerine karakola koştuğunu ve jandarma erinin silahını kendisine teslim ettiğini anılarında aktarmıştır.

 Soruşturma ve yargılama 
Olayın ardından askerî soruşturma başlatılmış ve divan-ı harp yargılaması yapılmıştır. Mahkeme, 13 Ağustos 1903 tarihinde jandarma eri Halim hakkında idam kararı vermiştir. Aynı davada, olay sırasında görevli olan diğer nöbetçi er Abbas da “katle iştirak” gerekçesiyle mahkûm edilmiştir.

 Diplomatik etkiler 
Rostkovski'nin ölümü, Osmanlı Devleti ile Rusya İmparatorluğu arasında diplomatik gerilime neden olmuştur. Rusya'nın olaya sert tepki verdiği, Osmanlı yönetiminin ise krizin büyümemesi için hızlı yargılama ve idarî tedbirler aldığı belirtilmektedir.

 II. Abdülhamid'e etkileri 
Olayın ardından gelişen süreçte II. Abdülhamid, Rusya ile bir savaşa girilmemesi adına hızlıca idam kararlarını onaylamak durumunda kalmıştır. Ancak bu durumun, halk nezdinde ve ordu içerisinde huzursuzluk yarattığı ifade edilmektedir. Kaynağı kesin olmamakla birlikte; başta Enver Paşa (o dönemki rütbesiyle Enver Bey) ve bölgedeki Müslüman halkın, bir askerin sadece görevini yaptığı ve kendisini tanımayan bir yabancıya karşı onurunu koruduğu gerekçesiyle cezalandırılmasına tepki gösterdiği, bu olayın Jön Türklerin ve Abdülhamid karşıtı muhalefetin eline koz verdiği değerlendirilmektedir. Bu rahatsızlıkların boyutu ve detayları üzerindeki tarihsel tartışmalar ve kesin olmayan kaynaklar mevcuttur.

 Kaynaklarda değerlendirmeler 
Olay, literatürde farklı bağlamlarda ele alınmıştır. Bazı çalışmalar vakayı diplomatik protokol ve güç ilişkileri çerçevesinde değerlendirirken, bazıları dönemin yerel güvenlik koşullarını ve askerî disiplin sorunlarını ön plana çıkarmaktadır.

 Görseller 

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 

Kategori:1903'te Osmanlı İmparatorluğu
Kategori:Osmanlı-Rusya ilişkileri
Kategori:Osmanlı İmparatorluğu'nda diplomatik olaylar
Kategori:Bitola tarihi
Kategori:II. Abdülhamid dönemi