İbn İsfendiyâr

Bahâüddîn Muhammed b. Hasen b. İsfendiyâr-ı Kâtib (), yaygın olarak İbn İsfendiyâr olarak bilinir (), 13. yüzyılda yaşamış İranlı Taberistanlı bir tarihçiydi ve memleketi Taberistan'ın tarihini yazdı. Hayatı hakkında bilinen az şey, bu eserin girişinden gelmektedir.

 Hayatı 
İbn İsfandiyâr, Taberistan'ın başkenti Amul'dan önde gelen bir bürokrat ailesine mensuptu. Babası Hasan, Taberistan'ın yönetici hanedanı olan Bâvendîlerin yüksek rütbeli bir saray görevlisiydi. Erken kariyerinde İbn İsfandiyâr, Bâvendî sarayının bir üyesiydi ve I. Erdeşîr'in (ölümü 1206) himayesinden yararlandı. 1206 yılında, o zamana kadar çoğunlukla kayıp olan ve muhtemelen Farsça bir eser olan Bavanname'den oluşan tarih kitabı için materyal toplamaya başladı; İbn İsfandiyar bunu sadece bir Bâvendî romansı olarak görüyordu. 3. 1209 yılında kısa bir süreliğine Bağdat'a gitti. Dönüşünde, iki ay boyunca Rey'de kaldı ve burada Rüstem bin Şahriyar'ın kütüphanesinde, daha sonra kaybolan, Ebu'l-Hasan Muhammed el-Yazdadi'nin Uqidu sihr wa-qala'idu durar adlı Arapça Taberistan tarihine rastladı.Browne, 3. Ibn Isfandiyar excoriates this book as "a work wherein the author sought rather to display his mastery over the Arabic language than to impart information to the reader". Yazdadi includes anecdota up to the time of "Qabus Shamsu'l-Ma'ali (A. D. 976—1012)": Browne p. 36. İbn İsfandiyar bu eseri Farsçaya çevirdi ve bu, Bâvendîler hakkındaki soyağacı ve tarihsel bilgilerle birlikte, tarihinin çekirdeğini oluşturdu. Yıllar içinde, özellikle Harezm'de geçirdiği beş yıl boyunca daha fazla materyal ekledi. Kaderi bilinmiyor; memleketi Taberistan'a dönüp orada ölmüş olabilir veya 1220'de Moğolların Harezm'i yağmalamasında ölmüş olabilir.

1216-1217 yılları arasında İbn İsfandiyâr, Mahmud Gaznevî ve Firdevsî'yi kapsayan Çahar makamının tüm anlatımını Tarih-i Taberistan'ına aktardı. Tarihi, 1210'da Bâvendî Hanedanı'nın ilk düşüşüyle sona erer. Daha sonraki anonim bir yazar, esas olarak Evliya Allah Amuli'nin Tarih-i Ruyan'ına dayanarak, hanedanlığın ikinci döneminin sona erdiği 1349 yılına kadar devam ettirdi. İbn İsfandiyâr'ın eseri, Mâzenderanca ayetler ve Sasani hükümdarı I. Erdeşîr'in baş rahibi tarafından Taberistan prensi Gushnasp'a gönderilen, Pehlevi edebiyatının önemli bir parçası olan Tansar Mektubu'nun Farsça çevirisi de dahil olmak üzere birçok benzersiz tarihsel, biyografik ve coğrafi bilgi içermektedir.

 Kaynakça 
Özel

Genel







Kategori:Taberistan
Kategori:13. yüzyılda İranlılar
Kategori:13. yüzyıl tarihçileri
Kategori:13. yüzyılda ölenler
Kategori:12. yüzyılda doğanlar