Pamela Colman Smith

Pamela Colman Smith (16 Şubat 1878 – 16 Eylül 1951), “Pixie” lakabıyla da bilinen, İngiliz sanatçı, illüstratör, yazar, yayıncı ve okültisttir. Arthur Edward Waite için hazırladığı Rider–Waite Tarot destesine yaptığı illüstrasyonlarla tanınır. Bu tarot destesi, tarot desteleri arasında bir standart haline gelmiş olup günümüzde de en yaygın kullanılan destelerden biridir. Ayrıca Pamela Colman Smith 20'den fazla kitap için illüstrasyonlar hazırlamış, iki Jamaika folkloru derlemesi yazmış, iki derginin editörlüğünü yapmış ve kadın yazarlara odaklanan küçük bir yayınevi olan Green Sheaf Press'i yönetmiştir.

 Hayatı 
Pimlico'daki Belgrave Road 28 numarada doğdu. O zamanlar Middlesex kontluğunda bulunan bu yer, şu anda Londra'nın merkezindeki Westminster şehrinde bulunmaktadır. Smith, New York'un Brooklyn bölgesinde yaşayan tüccar Charles Edward Smith ile ressam Corinne Colman'ın tek çocuğuydu. Ailesi, Smith on yaşına gelene kadar Manchester'da yaşadı. 1889'da, Charles Smith'in Jamaika demiryolu sisteminin genişletilmesinde görev alan West India Improvement Company'de çalışmaya başlaması üzerine aile Jamaika'ya taşındı. Smith ailesi birkaç yıl Kingston'da yaşadı ve bu süreçte Londra ile New York arasında sık sık seyahatler gerçekleştirdi.

1893'te Smith, Brooklyn'e taşınarak 15 yaşında Pratt Enstitüsü'ne kaydoldu. Burada, ressam, baskı sanatçısı ve fotoğrafçı olmasının yanı sıra etkili bir sanat eğitimcisi olarak tanınan Arthur Wesley Dow'un öğrencisi olarak sanat eğitimi aldı. Olgun çizim tarzı, fin de siècle sembolizminin vizyoner nitelikleri ile daha önceki Arts and Crafts akımının romantik etkilerinin açık izlerini taşır.

1896 yılında, Smith sanat okulundayken annesi Jamaika'da hayatını kaybetti. Bu dönemde sık sık hastalanan Smith, 1897'de Pratt Enstitüsü'nden diploma almadan ayrılmak zorunda kaldı. Ardından illüstratör olarak çalışmaya başladı. İlk projeleri arasında William Butler Yeats'in The Illustrated Verses of William Butler Yeats adlı kitabı, Bram Stoker’ın aktris Dame Ellen Terry hakkında yazdığı eser ile kendi yazdığı Widdicombe Fair ve Fair Vanity adlı iki kitap yer aldı.

1899'da babasının hayatını kaybetmesi üzerine Smith, 21 yaşında yetim kaldı. Aynı yıl İngiltere'ye döndü ve illüstratör olarak çalışmayı sürdürdü. Bu dönemde minyatür tiyatro için tiyatro tasarımı alanında da üretim yapmaya başladı. Londra'da, Henry Irving ve Bram Stoker'ın önderliğindeki Lyceum Theatre topluluğunun himayesine girdi. Bu grupla birlikte ülke genelinde seyahat ederek kostüm ve sahne tasarımı üzerinde çalıştı.

Smith, Jamaika folkloru üzerine iki kitap yazmış ve bu eserleri kendisi illüstre etmiştir: Annancy Stories (1899) ve Chim-Chim, Folk Stories from Jamaica (1905). Bu kitaplar, geleneksel Afrika halk kahramanı Örümcek Anansi'nin yer aldığı masalların Jamaika varyantlarını içermektedir. Ayrıca, William Butler Yeats ve kardeşi ressam Jack Yeats için projeler üstlenerek illüstrasyon çalışmalarını sürdürdü. 1911'de Bram Stoker'ın son romanı The Lair of the White Worm'''u, 1913'te ise Ellen Terry'nin Diaghilev'in Ballets Russes topluluğu üzerine yazdığı The Russian Ballet adlı kitabı illüstre etti.

Smith, kadınların seçme hakkı mücadelesini destekledi ve profesyonel illüstratörlerden oluşan Suffrage Atelier aracılığıyla Büyük Britanya'da kadınlara oy hakkı tanınması yönündeki çalışmalara sanatsal katkılarda bulundu. Ayrıca, I. Dünya Savaşı sırasında Kızıl Haç için poster tasarımları yaptı ve oyuncak üretimine yönelik çalışmalarını gönüllü oldu.

1903 yılında Smith, Yeats, Christopher St John, Cecil French, A. E., Gordon Craig, John Todhunter ve diğerlerinin katkılarıyla The Green Sheaf adlı dergiyi yayımlamaya başladı. Dergi, bir yıldan biraz fazla bir süre boyunca yayımlandı ve toplam 13 sayı çıkardı.

The Green Sheaf'ın mali açıdan başarısız olmasının ardından Smith, çalışmalarını Londra'da küçük bir yayınevi kurmaya yöneltti. 1904 yılında The Green Sheaf Press'i kurdu. Bu yayınevi, en az 1906 yılına kadar ağırlıklı olarak kadın yazarlar tarafından kaleme alınmış romanlar, şiirler, masallar ve halk hikâyeleri yayımladı.
alt=Mythical blue cat painted by Pamela Colman Smith|küçükresim|Pamela Colman Smith, Mavi Kedi (1907), karton üzerine suluboya
Smith 1901 yılında Altın Şafak Hermetik Cemiyetine katıldı ve bu süreçte Arthur Edward Waite ile tanıştı. Cemiyet, iç anlaşmazlıklar nedeniyle bölündüğünde Smith, Waite ile birlikte Bağımsız ve Düzeltilmiş Altın Şafak Cemiyetine katıldı. 1909'da Waite, Smith'ten sanat çevrelerine hitap edecek bir tarot destesi hazırlamasını istedi. Bunun sonucunda Waite–Smith tarot destesi ortaya çıktı. Londra'daki William Rider & Son tarafından yayımlanan bu deste, günümüze kadar ulaşan en yaygın kullanılan 78 kartlık tarot destelerinden biri hâline geldi. Destedeki tüm kartlar figürler ve sembollerle tam sahneler halinde tasvir edilmektedir ve onun özgün çizim anlayışı sonraki birçok tarot destesinin tasarımını derinden etkilemiştir.

1911 yılında Smith, katolik mezhebine geçti. Birinci Dünya Savaşı'nın sona ermesinden sonra, Smith amcasından miras kalan parayla, sanatçılar arasında popüler olan Cornwall'daki Lizard Yarımadası'nda bir ev kiraladı. Geçimini sağlamak için, bitişiğindeki evde katolik rahipler için bir pansiyon kurdu. Uzun süredir arkadaşı olan Nora Lake, Cornwall'a gelerek pansiyonun işletilmesine yardım etti.

Birkaç yıl süren mali zorlukların ardından Smith, Lizard'ı terk ederek 1939'da önce Exeter'a, ardından 1940'ların başlarında Bude'ye taşındı. Yazmaya ve resim yapmaya devam etmesine karşın, Birinci Dünya Savaşı sonrasında halkın zevklerindeki değişimler nedeniyle eserleri için yayınevi bulmakta zorlandı.

Smith, 18 Eylül 1951'de Bude'deki evinde hayatını kaybetti. Borçlarının karşılanması amacıyla eşyaları açık artırmayla satıldı. Mezarının yeri kesin olarak bilinmemekle birlikte, büyük olasılıkla Bude'deki St. Michael Mezarlığı'nda isimsiz bir mezara defnedildi.

 Waite–Smith Tarot Kartları 
küçükresim|0 numaralı "Mecnun"(The Fool) Tarot Kartı
Waite–Smith Tarot'u oluşturan 78 illüstrasyon, her birinin kehanet süreçleriyle ilişkilendirilen görünmez işaretler ve semboller dünyasına açılan arketipik temaları temsil ettiği kabul edilen tasarımlardır. Kartlar, stilizasyonları, çizim teknikleri ve kompozisyonları bakımından özgün sanat eserleri olarak değerlendirilir ve estetik açıdan önemli bir yere sahiptir. Bu illüstrasyonlar, Smith'in fantezi, coşku, ölüm ve ürkütücü olana yönelik hayal gücünü yansıtan dikkat çekici örnekler arasında sayılır.

Smith'in illüstrasyonlarını içeren deste, Aralık 1909'da İngiltere'de Rider tarafından yayımlandı ve Tarot Kartları adıyla, Arthur Edward Waite'in Tarot’un Anahtarı adlı rehberiyle birlikte sunuldu. Rehber, ertesi yıl Smith'in siyah-beyaz çizimleriyle güncellendi ve Tarot’un Resimli Anahtarı adıyla yeniden yayımlandı.

U.S. Games, 1971 yılında bu kart destesinin yayımlama haklarını satın aldı ve desteyi Rider Tarot ve Rider Waite Tarot adlarıyla farklı baskılar hâlinde yayımladı. Amerika Birleşik Devletleri ile Birleşik Krallık telif hakkı yasaları arasındaki farklılıklar nedeniyle Waite–Smith tarot destesine ilişkin telif haklarının kapsamı tartışmalı kalmıştır. Son yıllarda, Smith'in katkısının belirleyici önemini vurgulayan akademisyenler bu desteden genellikle Waite–Smith Tarot olarak söz ederken, bazı araştırmacılar Rider–Waite–Smith'' adlandırmasını tercih etmektedir.

Destenin ilk basımından bu yana geçen yüzyıl içinde, farklı yayıncılar tarafından çok sayıda baskı yayımlanmıştır. Bu baskıların bazılarında Smith'in çizimleri başka sanatçılar tarafından yeniden çizilmiş, bazılarında ise kartlar yeniden fotoğraflanarak yeni baskı plakaları oluşturulmuştur. Dönemin renkli baskı olanaklarının sınırlı olması nedeniyle orijinal destedeki renkler oldukça serttir ve bu nedenle birçok baskı yeniden renklendirilmiştir. Buna örnek olarak, aynı kalem ve mürekkep çizimlerinin üzerine daha parlak renklerin uygulandığı 1968 tarihli Albano–Waite Tarot gösterilebilir. Bazı yeni U.S. Games baskılarında, Smith'in her kart için elle çizdiği başlıklar kaldırılarak standart yazı tipleriyle yazılmış metinler kullanılmıştır. Genel olarak bu baskılar, orijinal desteyi büyük ölçüde aslına sadık biçimde izleyenlerden, Waite–Smith destesinden yalnızca esinlenen yorumlara kadar uzanan geniş bir yelpazeyi kapsamaktadır.

Waite, sıklıkla Waite–Smith Tarot'un tasarımcısı olarak anılmaktadır. Desteye ilişkin ana kavramlar, kartların yapısı ve genel sembolik sistem Waite tarafından belirlenmiştir. Kendisi bir sanatçı olmadığından, kart destesinin görsel olarak hayata geçirilmesi için Smith'i görevlendirmiştir.

Smith ve Waite, deste tasarımlarında birden fazla kaynaktan yararlanmıştır. Waite'in, özellikle Büyük Arkana kartları için ilhamını ağırlıklı olarak Fransız Marsilya Tarot'undan aldığı anlaşılmaktadır. En erken örnekleri 16. yüzyıla tarihlenen bu geleneğin, Waite–Smith destesi açısından muhtemel modelinin 18. yüzyıldan kalma bir Marsilya destesine dayandığı düşünülmektedir. Ayrıca 18. ya da 19. yüzyıla ait bazı Marsilya tipi İtalyan tarot destelerinin de ek kaynaklar olarak kullanılmış olması olasıdır. Smith'in esas olarak 15. yüzyıl İtalyan Sola Busca Tarot'undan esinlenmiştir.Place, Robert M. (2005) The Tarot: History, Symbolism, and Divination, Tarcher/Penguin, New York, 2005, pages 177-186  örneğin, 3 Kılıç, iki deste arasındaki uyumu açıkça göstermektedir. Ayrıca, destedeki bazı figürlerin Smith'in arkadaşlarının portreleri olduğuna dair kanıtlar vardır, özellikle aktrisler Ellen Terry (Değnek Kraliçesi) ve Florence Farr (Dünya).

Smith, 1909 yılının Nisan ve Ekim ayları arasındaki yaklaşık altı aylık sürede deste için gerekli sanat çalışmalarını tamamladı. Bu süre, bir sanatçının yaklaşık 80 resim üretmesi açısından oldukça kısadır. Smith, 1909'da Alfred Stieglitz'e yazdığı bir mektupta bu sayıyı belirtmiş olup, söz konusu rakam standart 78 kartlık tarot destesiyle büyük ölçüde örtüşmektedir.Kaplan, Stuart R.. The Encyclopedia of Tarot Volume III, U.S. Games Inc., Stanford, CT, 1990, p. 30  İllüstrasyonların büyük olasılıkla kalem ve mürekkeple, muhtemelen kurşun kalemle hazırlanmış bir taslak üzerine çizildiği düşünülmektedir. Ancak orijinal çizimler günümüze ulaşmadığı için bu durum kesin olarak doğrulanamamaktadır. İllüstrasyonlar ya Smith tarafından sulu boya ile renklendirilmiş ya da daha sonraki bir aşamada başka biri tarafından renklendirilmiştir.

 Kaynakça