Bretonya Dükalığı

Bretonya Dükalığı (, ), yaklaşık 939 ile 1547 yılları arasında var olmuş bir Orta Çağ feodal devletiydi. Toprakları, Fransa'nın kuzeybatısındaki yarımadayı kapsıyor, batıda Biskay Körfezi ve kuzeyde Manş Denizi ile çevreleniyordu. Güneyde Loire Nehri, doğuda ise Normandiya ve diğer Fransız eyaletleriyle olan sınırları daha az kesin biçimde belirlenmişti.

Dükalık, Viking ordularının yaklaşık 939 yılında bölgeden çıkarılmasının ardından kuruldu. 10. ve 11. yüzyıllarda siyasi açıdan istikrarsız bir yapıya sahipti ve dükler, kendi kişisel toprakları dışında sınırlı bir otorite kullanabiliyordu. Bretonya Dükalığı, komşu Normandiya Dükalığı ile değişken ilişkiler içindeydi. Bazı dönemlerde Normandiya ile ittifak kurarken, Breton-Norman Savaşı'nda olduğu gibi kimi zaman da açık çatışmalara girdi. 11. yüzyılın ortalarında İngiltere Kralı II. Henry, Bretonya'yı işgal etti ve 1158 yılında Dük IV. Conan ile yaptığı bir antlaşma sonucunda Nantes Kontu oldu. Henry'nin oğlu Geoffrey, kalıtsal düşes Constance ile evlenerek Bretonya Dükü unvanını aldı. Anjou Hanedanı, 1204 yılında kuzey Fransa'daki imparatorluklarının çöküşüne kadar dükalık üzerindeki denetimini sürdürdü. 13. yüzyıl boyunca Fransa Krallığı, dükalık üzerindeki etkisini artırarak devam ettirdi.

Breton aristokrasisinin desteğini alan manastır tarikatları, 11. ve 12. yüzyıllarda dükalık genelinde yayılırken, 13. yüzyılda dilenci tarikatlarının ilki Bretonya'nın büyük kentlerinde kuruldu. 14. yüzyılda, dükalık üzerinde hak iddia eden taraflar arasında çıkan Breton Veraset Savaşı sırasında bir iç savaş yaşandı. Bu çatışmada İngiltere ve Fransa tarafından desteklenen farklı gruplar iktidar için mücadele etti.

Dükalığın bağımsız egemenliği, Dük II. Francis'in 1488 yılındaki ölümüyle zayıflamaya başladı. Dükalık, kızı Anne'e miras kaldı ancak Fransa Kralı VIII. Charles, Anne'in mevcut evliliğini iptal ettirdi ve onunla evlendi. Bu evlilik sonucunda Fransa Kralı, eşinin hukuku gereği (jure uxoris) Bretonya Dükü unvanını elde etti. Dükalık tacı, Fransa'nın son egemen düşesi olan Kraliçe Claude'un ölümünün ardından, 1532 yılında Bretonya Meclisi'nin kararıyla Fransız tacı ile birleştirildi. Oğulları III. Francis ve II. Henri, babalarının ölümünden sonra Bretonya ve Fransa'yı aynı hükümdar altında birleştirdi.

Fransız Devrimi'nin ardından ve 1792'den itibaren uygulanan farklı cumhuriyetçi yönetimler sonucunda, dükalığın yerini Fransız département sistemi aldı ve bu idari yapı Beşinci Fransız Cumhuriyeti döneminde de sürdürülmektedir. Modern dönemde bu departmanlar daha geniş idari bölgelere dâhil edilmiştir ancak günümüzdeki Bretonya idari bölgesi, Orta Çağ'daki dükalığın tüm topraklarını kapsamamaktadır.

 Tarihi 
Bretonya, 9. yüzyılda kısa ömürlü bir krallık döneminin ardından dükalık olarak örgütlenmiştir. Nominoë, Erispoë ve Salomon dönemlerinde ortaya çıkan Breton krallığı, iç çekişmeler ve Viking akınları nedeniyle 10. yüzyılın başlarında ortadan kalkmış, krallık unvanı terk edilmiştir. Bu tarihten itibaren Bretonya, dükler tarafından yönetilen bir siyasal yapı hâline gelmiştir. 10. yüzyılın ortalarından itibaren Bretonya Dükleri, Armorica yarımadasındaki beş eski civitas üzerinde tam bir otorite kurmakta zorlanmıştır. Buna rağmen dükler, Normandiya, Anjou ve Poitou gibi komşu güçlere karşı dükalığın sınırlarını genel olarak korumayı başarmıştır. Siyasal ağırlık merkezi zamanla Nantes ve Rennes'e kaymış, bu iki kent dükalık içinde rakip merkezler hâline gelmiştir.

Geç Orta Çağ'a gelindiğinde Bretonya'da iki ana hanedan hüküm sürmüştür. Bunlardan ilki, 12. yüzyılın sonlarında Plantagenetlerin gerilemesinin ardından Fransa Kralı tarafından kurulan Dreux Hanedanı, ikincisi ise Montfort Hanedanı'dır. Geoffrey'nin erken ölümü ve oğlu Arthur'un 1203'te öldürülmesinin ardından Plantagenet egemenliği sona ermiştir. 1204–1205 yıllarında Fransa Kralı II. Philippe, Normandiya ve Anjou'yu ele geçirmiştir. Ardından Arthur'un üvey kız kardeşi Alix, Capet hanedanından Pierre de Dreux ile evlendirilmiş ve böylece Dreux Hanedanı, Bretonya Dükalığı'nda iktidara gelmiştir. Dreux hanedanı döneminde, iklim koşullarının elverişli olması, büyük salgınların ve uzun süreli savaşların yaşanmaması sayesinde Bretonya'da ekonomik gelişme hız kazanmıştır. Bu dönemde dükalığa ait devlet yapıları oluşmaya başlamış ve Konsey, Parlamento, Sayıştay ve temsilî meclis gibi kurumlar ortaya çıkmıştır.

Bretonya Dükalığı, sınır bölgelerinde kaleler inşa ederek askerî gücünü pekiştirmiş ve İspanya, İngiltere, Flandre ve Baltık bölgeleriyle deniz ticareti yürütmüştür. Dük III. John'un erkek vâris bırakmadan ölmesi üzerine, 1341–1364 yılları arasında Breton Veraset Savaşı yaşanmış, bu süreçte Charles de Blois Fransa Kralı tarafından, Jean de Montfort ise İngiltere Kralı tarafından desteklenmiştir. Bu iç savaş, Yüz Yıl Savaşları'nın bir parçası hâline gelmiş ve dükalık ciddi yıkıma uğramıştır.

1364'te Auray Muharebesi'nden sonra Montfort Hanedanı dükalıkta egemenliği ele geçirmiş ve 1491'e kadar yönetimi sürdürmüştür. Bu dönemde Bretonya, etkili bir idarî yapı sayesinde iyi yönetilmiş ve Batı Avrupa'nın en zengin bölgelerinden biri hâline gelmiştir. Dükler, bağımsızlıklarını meşrulaştırmak amacıyla egemenlik iddiasını güçlendirmiş, kendi adlarına altın ve gümüş para bastırmış, dış ülkelere elçiler göndermiş ve temyiz hakkını kullandıklarını ilan etmiştir. 15. yüzyılın sonlarında Fransa Krallığı, bölgesel düklerin gücünü azaltmaya yönelmiş ve Bretonya bu politikanın hedeflerinden biri olmuştur. 1487'de Fransa Kralı VIII. Charles ile Dük II. Francis arasında savaş çıkmış, Breton ordusu 1488'de Saint-Aubin-du-Cormier'de yenilmiştir. Dük II. Francis'in ölümünün ardından, kızı Anne bağımsız bir Bretonya'yı kısa süreliğine yönetmiş, ancak 1491'de VIII. Charles ile evlenmek zorunda kalmıştır. Bu evlilik, Bretonya'nın Fransa'ya bağlanma sürecini başlatmıştır.

1498'de VIII. Charles'ın ölümü üzerine Anne, Bretonya'ya dönerek dükalığın kurumlarını yeniden canlandırmış, ertesi yıl Fransa Kralı XII. Louis ile evlenmiştir. Anne'in 1514'te ölümü ve erkek vâris bırakmaması, Bretonya'nın Fransa ile tam bütünleşmesinin önünü açmıştır. Bu süreç, 1532 tarihli Birlik Fermanı ile tamamlanmış ve Bretonya resmen bir Fransız eyaleti hâline gelmiştir. Buna rağmen Bretonya, tuz vergisinden muafiyet gibi bazı ayrıcalıklarını ve temsilî kurumlarını bir süre daha korumuştur.

 Kaynakça