Cavad (kale)

Cavad, 9. yüzyılda kurulmuş bir Orta Çağ Şirvan kale şehridir ve Kura ve Aras nehirlerinin birleştiği noktada yer almaktadır.

 Etimolojisi 
"Cavad" adı, Arapça "geçit" anlamına gelen "javz " kelimesinden türemiştir. Yer adının Arapça olması nedeniyle, şehrin 9. yüzyılda Şirvanşahlar döneminde kurulduğu sonucuna varılabilir. Cavad şehrinin adı 16. yüzyıldaki kaynaklarda da geçmektedir.

 Tarihi 
bağlantı=Fayl:Cavad (Tzawat) və Qalaqayın (Cellan).png|alt=Cavad (Tzawat). 1730-cu ildə tərtib olunub. Müəllif Matthaus Seutterdir (1678-1757).| Javad (Tzawat). 1730 yılında derlenmiştir. Yazar: Matthaus Seutter (1678-1757)|küçükresim|sağEski Cavad, Avrupa ile Doğu arasındaki ticaret yolunun ana noktalarından biri olarak kabul ediliyordu. Yazıları günümüze ulaşan bir dizi Avrupalı ve Rus gezgin ve diplomat, İngiliz Anthony Jenkinson (6 Ekim 1561), Rus Artemi Sukhanov (1551–1552), Fyodor Kotov (Ağustos, Eylül 1623), Alman Adam Oleari (31 Mart 1637), Hollandalı Jan Streys (1671–1672), İskoç Bell (7 Aralık 1716), Cavad'ı ziyaret etmiş ve burada zincirlerle birbirine bağlanan gemilerin üzerinde inşa edilen köprüden İran'a geçmişlerdir. Bazıları, tuğla, kamış ve çamurla sıvanmış evler, bahçeler, halı ve çeşitli ipek kumaşlar üreten ünlü zanaatkarlar ve hatta dokuma tezgahları gördüklerini, kalenin şehre benzeyen bir yerleşim yeri olduğunu yazmıştır.

"Moskova Şirketi"nin temsilcisi olan tüccar-gezgin Anthony Jenkinson şöyle yazmıştır: "Aynı 6 Ekim 1562'de, arkadaşlarımla birlikte Şamahı'dan ayrıldım ve 60 mil yol kat ettikten sonra, kralın (yani Şirvan beylerbeyi Abdullah Han Ustacılı'nın) her türlü meyvenin bolca bulunduğu bahçeleri olan güzel bir sarayının bulunduğu Cavad şehrine ulaştım."

Gezgin Adam Oleari'ye göre, Cavad ismi "cevaz" kelimesinden gelmektedir ve "gemi köprüleri" anlamına gelmektedir. 1563 yılında İran'dan dönerken, 6 Nisan'da Cavad'daki sarayında Şirvan beylerbeyi Abdullah Han Ustacılı ile görüşmüştür. Ayrıca beylerbeyinden serbest ticarete izin veren bir belge almıştır. A. Jenkinson'un anılarında bir kopyası bulunan bu belgede beylerbeyi, belgenin Cavad şehrindeki sarayında yazıldığını, saltanatının 12. yılında bir mühürle onaylandığını belirtiyor ve kendisini "Şirvan ve Girgan'ın hüküm süren sultanı" olarak adlandırmaktadır.

Cavad, 17.-18. yüzyıllarda da büyük bir yerleşim yeriydi. 1720'lerde, tarihi Şirvan topraklarının diğer bölgeleri gibi, Cavad ve çevresindeki köyler de yıkıldı. 1726 sonbaharında, Korgeneral Ştof liderliğindeki Rus birlikleri Kura Nehri üzerindeki Cavad yerleşimine girdi. Yerleşim Kura Nehri üzerinde bulunuyordu ve isyancılar tarafından ağır hasar görmüştü. Sınır, Kura ve Aras nehirlerinin etrafındaki dut ağaçlıklarından geçiyordu.bağlantı=Fayl:Attack Jawad.jpg|alt=Gilanlı Hidayət xanın Cavad xanlığına hücumu|küçükresim|Gilanlı Hidayet Han'ın Cavad Hanlığı'na saldırısı|upright=0.91
1778 yılında Gilan hükümdarı Hidayet Han, Kerim Han Zend'in emriyle Cavad'a saldırdı ve Hasan Han'ı esir aldı. 6 Nisan'da Gilan Hanı Salyan'ı ele geçirdikten sonra Cavad'a saldırdı. Toplar şehre 7 kez ateş açtı. Saldırıların ardından Hasan Han, kardeşi ve oğluyla birlikte şehri terk ederek Gilan Hanı'na geldi ve af diledi. Tarihi kaynaklara göre, Cavad'dan 900 ile 7500 kişi esir alındı ve Reşt'e götürüldü.

Esir alınanlar ağır toprak işlerinde, kale inşaatında ve tarımsal çalışmalarda kullanılmak üzere Reşt ve Anzali'ye götürüldüler. Bu olay, Cavad Hanlığı nüfusunun tarihsel demografik durumu üzerinde olumsuz bir etkiye yol açtı. Cavad şehri yıkıldı ve bir daha eski haline dönmedi.

Kaynakça

Bibliyografya



Kategori:Azerbaycan askerî tarihi