Lübnan-Kıbrıs Cumhuriyeti deniz yetki alanı anlaşması

Lübnan ile Kıbrıs Cumhuriyeti deniz yetki alanı anlaşması, tam adıyla Lübnan Cumhuriyeti ile Kıbrıs Cumhuriyeti Arasında Münhasır Ekonomik Bölgenin Sınırlandırılmasına İlişkin Anlaşma, 25 Kasım 2025 tarihinde Lübnan ile Kıbrıs arasında imzalanmış bir deniz yetki alanı anlaşmasıdır. Kıbrıs Cumhurbaşkanı Nikos Hristodulidis ile Lübnan Cumhurbaşkanı Joseph Avn tarafından Beyrut yakınlarındaki Baabda Sarayı'nda imzalanan anlaşma, iki ülkenin Doğu Akdeniz'deki doğal gaz arama alanları konusunda 20 yılı aşkın süredir yürüttüğü uzlaşma çabalarının ardından gerçekleştirilmiştir.

 Arka Plan 
Ocak 2007, Kıbrıs ile Lübnan'ın iki ülkenin kıyıları arasındaki orta hat esasına dayalı bir münhasır ekonomik bölge (MEB) sınırını belirleyecek bir anlaşmayı ilk kez ele aldığı tarih oldu. Kıbrıs şartları kabul etti. Buna karşın siyasi gerilimler, iç bölünmeler, Lübnan'ın İsrail ile yaşadığı deniz yetki alanı ihtilafı ve Doğu Akdeniz'de örtüşen talepler üzerindeki bölgesel baskılar nedeniyle anlaşma Lübnan parlamentosunda askıya alındı. Bu süreçte Kıbrıs, İsrail ve Mısır ile ayrı MEB anlaşmaları imzalayarak bölgesel doğal gaz işbirliğindeki konumunu güçlendirdi.

Lübnanlı yetkililer, 2007'de Kıbrıs ile üzerinde uzlaşılan hattın İsrail ile yürütülen müzakerelerde Lübnan'ın konumunu zayıflatabileceğini ileri sürdü. İsrail ve Lübnan, ABD'nin arabuluculuğunda 2022 yılında bir anlaşma imzaladı. Bu anlaşma, Kıbrıs ile Lübnan sınırının tamamlanmasının önündeki başlıca hukuki ve siyasi engellerden birini ortadan kaldırdı. Lübnan'daki ekonomik kriz, henüz ticari açıdan uygulanabilir sahalar bulunmamış olmasına rağmen, açık deniz doğal gazına olan ilgiyi artırdı. Bu gelişmeler, 2007'deki mutabakatları temel alan teknik ve diplomatik görüşmelerin 2023 yılında Beyrut ve Kıbrıs'tan yetkililer arasında yeniden başlatılmasına yol açtı. Ekim 2025'te Lübnan Bakanlar Kurulu, Kıbrıs ile yapılacak yeni anlaşmayı onaylayarak resmî imzalama sürecinin önünü açtı.

 İmza 
Anlaşma, 25 Kasım 2025 tarihinde Baabda'da her iki ülkenin cumhurbaşkanları tarafından imzalandı. Cumhurbaşkanı Hristodulidis, ortak basın toplantısında anlaşmayı “stratejik öneme sahip bir dönüm noktası” olarak nitelendirdi. Anlaşmanın aralıklı biçimde sürdürülen yirmi yıllık görüşmeleri sona erdirdiğini ve iki devlet arasındaki ilişkilerin düzeyinin gelişmişliğini kanıtladığını ifade etti. Cumhurbaşkanı Avn ise anlaşmanın, her iki ülkenin denizel kaynaklarının araştırılması ve geliştirilmesi yönünde ilerlemesine imkan sağlayacağını ve daha geniş kapsamlı bölgesel iş birliği için bir temel oluşturabileceğini belirtti.

 Temel Hükümler 
Münhasır ekonomik bölge - deniz sınırının sınırlandırılması

Anlaşma, Kıbrıs ile Lübnan arasında, büyük ölçüde 2007 tarihli geçici anlaşmada ve Kıbrıs'ın Mısır ile İsrail'le yaptığı MEB anlaşmalarında kullanılan orta hat esasına dayanan bir deniz sınırı hattı tanımlamaktadır. Bu hat, her bir devlete hidrokarbonlar ve balıkçılık dahil olmak üzere doğal kaynaklar üzerinde egemen haklara sahip olduğu bir münhasır ekonomik bölge sağlamaktadır.

Uluslararası hukuka atıf

Her iki taraf da anlaşmanın Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi'ne (UNCLOS), uluslararası hukukun ilgili ilkelerine ve “iyi komşuluk ilişkileri” anlayışına dayandığını belirtmiştir.

Enerji iş birliği

Anlaşma, Kıbrıs - Lübnan hattı yakınındaki açık deniz arama bloklarına ilişkin hukuki belirsizliği ortadan kaldırmaktadır. Her iki ülkeden yetkililer, sınırlandırmanın gelecekteki ruhsatlandırma turları ve özellikle Avrupa'nın Rus gazına alternatifler aradığı bir dönemde uluslararası enerji şirketlerini çekmeye yönelik çabalarla doğrudan bağlantılı olduğunu ifade etmiştir.

Altyapı ve bağlantılar

Kıbrıslı ve Lübnanlı yetkililerin açıklamalarında, iki ülke arasında bir elektrik bağlantısının araştırılması ile enerji, telekomünikasyon ve turizm alanlarında iş birliğinin geliştirilmesine de değinilmiştir. Bununla birlikte, bu tür projelerin hayata geçirilmesinin ayrı teknik çalışmalar ve anlaşmalar gerektireceği vurgulanmıştır.

 Anlaşmanın Lübnan Üzerindeki Etkileri 
Lübnan, 2019'dan bu yana derin bir ekonomik ve mali kriz içindedir. Yıllar içinde hükûmetler, gelir ve yabancı yatırım sağlamanın olası ancak belirsiz bir yolu olarak denizaşırı (offshore) doğal gaz aramalarına ilgi göstermiştir. Hükûmet, anlaşmayı 2022'de İsrail ile yapılan deniz yetki alanları anlaşmasının ardından, Lübnan'ın denizaşırı kaynaklarının kullanılmasına yönelik atılan bir başka adım olarak sunmuştur.

Anlaşma, Hizbullah'a yakın medya organları ve siyasetçiler tarafından, Lübnan'ın Doğu Akdeniz'deki konumunu zayıflattığı ve egemenliğinin bir kısmından vazgeçilmesini içerdiği iddiasıyla eleştirilmiştir. Destekleyenler ise anlaşmanın, Birleşmiş Milletler tarafından tanınan Lübnan haklarını teyit ettiğini ve uluslararası enerji şirketleri karşısında ülkenin elini güçlendirdiğini savunmuştur.

 Kıbrıs'ın Bakış Açısı 
Kıbrıs açısından bu anlaşma, Mısır ve İsrail ile imzalananların ardından deniz yetki alanlarına ilişkin anlaşmalar zincirindeki eksik halka olarak değerlendirilmektedir. Söz konusu anlaşmalar, Doğu Akdeniz'deki enerji ve denizcilik politikasının hukuki temelini oluşturmaktadır. Kıbrıslı yetkililer, 2025 tarihli anlaşmanın Kıbrıs'ın bölgesel bir enerji gücü olarak rolünü güçlendirdiğini ve Türkiye ile devam eden ihtilaflardaki konumuna katkı sağladığını belirtmektedir.

2025 itibarıyla Kıbrıs, halihazırda birkaç denizaşırı doğal gaz sahası keşfetmiş olup, gazı boru hatları veya sıvılaştırılmış doğal gaz projeleri aracılığıyla Avrupa Birliği'ne ihraç etmeyi hedeflemektedir. Deniz sınırının Lübnan ile açık biçimde belirlenmesi, yatırımcıların ilgisini çekmeye yardımcı olmakta ve gelecekteki olası çakışan hak iddiaları riskini azaltmaktadır.

 Bölgesel ve Uluslararası Tepkiler 
Türkiye ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti

Türkiye, anlaşmayı Kıbrıslı Türklerin haklarını göz ardı ettiği gerekçesiyle eleştirmiş ve bu nedenle “kabul edilemez” olarak nitelendirmiştir. Türkiye Cumhuriyeti Milli Savunma Bakanlığı ile Dışişleri Bakanlığı, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nin (KKTC) katılımı olmaksızın Kıbrıs Cumhuriyeti tarafından yapılan herhangi bir deniz yetki alanı düzenlemesinin Ankara nezdinde meşruiyeti bulunmadığını açıklamıştır. Türkiye Cumhuriyeti'nin resmi haber ajanı Anadolu ise anlaşmayı bir "oldubitti" siyaseti olarak nitelendirmiş ve Türkiye'nin Suriye ile bir deniz yetki alanı sınırlandırma anlaşması imzalaması gerektiğini savunarak karşılık vermesi gerektiğini savunmuştur. Anadolu Ajansı, Türkiye ile Suriye arasında imzalanması olası bu anlaşmanın, Türkiye ile KKTC arasında 2011 yılında yapılan kıta sahanlığı sınırlandırma anlaşmasının kuzeydoğu koordinatlarını esas alarak kurgulaması gerektiğini de savunmuştur.

Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Tufan Erhürman da anlaşmayı kınamış; anlaşmanın, Kıbrıslı Türkleri denizaşırı kaynaklara ilişkin karar alma süreçlerinin dışında bırakarak tüm ada adına hareket ettiğini ifade etmiştir.

Uluslararası tepkiler

Avrupa Birliği üyesi ülkeler ile Doğu Akdeniz'de enerji iş birliğine dahil olan diğer devletler anlaşmayı memnuniyetle karşılamıştır. Söz konusu aktörler, anlaşmanın bölgesel istikrara ve Avrupa'nın enerji arzının çeşitlendirilmesine katkı sağlayan önemini vurgulamıştır.

 Kaynakça 

Kategori:Kıbrıs Cumhuriyeti-Lübnan ilişkileri
Kategori:2025'te Kıbrıs Cumhuriyeti
Kategori:2025'te Lübnan