Kilisedağ Kilisesi

Kilisedağ Kilisesi, Kebele rayonundaki Büyük Emili köyünde bulunan eski bir Alban kilisesidir.Azərbaycab Tarixi (yeddi cilddə), Bakı, 2007, II cild Bazı araştırmacılara göre, kilise eski bir Mitra tapınağının temelleri üzerine inşa edilmiştir.

Kilise, 1971 yılında Kebele rayonundaki Büyük Emili köyünde keşfedilmiştir. Kilisedağ Kilisesi, Kafkas Albanyası ve genel olarak Güney Kafkasya'dakidiğer dairesel planlı tapınaklardan ayrılmasını sağlayan bir dizi özgün özelliğe sahiptir. Kilisenin ana yapısı, kuzeydoğu ve güneydoğu taraflarında bulunan iki dairesel yapı ile birleştirilmiştir.

 Tarihi 
Kilisedağ'daki Mitra Tapınağı (Mitra, savaşçı göçebelerin ve barışçıl çiftçilerin tanrısı olarak kabul edilirdi), iki katlı bir düzenlemeye sahip, merkezi kubbeli bir yapıdır. Tapınağın dış duvar yüzeyi, kenarları eşit olmayan on iki köşeli bir plan şeklinde düzenlenmişken, iç yüzeyi 10,4 metre çapında silindirik bir mekân oluşturmaktadır. İçteki ikinci daire, sekiz sütun için bir kaide (sütun tabanı) işlevi görmüştür. Bu sütunlar, kubbeli ikinci katın tamburunu taşımakta olup, kubbeli daire gökyüzünün, yani Mitra'nın sembolü olarak yorumlanmaktadır.

Ana giriş, tapınağın batı cephesindeki ana kompozisyonel çıkıntı üzerinde yer alırken, iki yan giriş ise kuzey ve güney cephelerinde bulunmaktaydı.

Doğu cephesinde, simetrik olarak yerleştirilmiş, dairesel planlı iki oda bulunmaktaydı; bunlar, tanrı Mitra'nın iki anlamını yansıtan kutsal alanlardı. Tapınak, antik mimarinin belirli bir etkisi altında inşa edilmiştir. Tapınak kiliseye dönüştürüldükten sonra, ana mimari özellikleri korunmuş, pagan dünya görüşünü yansıtan duvar desenlerine dokunulmamış, sadece Hristiyan dini doktrinine uygun olarak tapınağa bir apsis eklenmiştir.

 Araştırma 
Tapınak, 1971 yılında Kebele rayonundaki Büyük Emili köyünde keşfedildi.Р. М. Ваидов, К. М. Мамедзаде, Н. М. Гулиев – Новый памятник архитектуры Кавказской Албании. Археологические открытия, Москва, 1972, səh 487 Yapının günümüze ulaşan duvarlarının yüksekliği yaklaşık iki metredir. Yapı dairesel şekildedir ve görünüm olarak iki katlı, merkezi kubbeli bir yapıya sahiptir. Bu tür tapınaklar dünyada sadece altı yerde keşfedilmiş ve incelenmiştir. Bunlar Suriye'deki Bosra tapınağı, (511 - 512)Всеобщая история архитектуры, т. 3, Москва, 1966, səh 73 Türkiye'deki Ani şehrindeki Kacıkaşen (1001 - 1020),В. М. Арутюнян – Город Ани, Ереван, 1964, səh 59Azerbaycan'ın Kah rayonundaki Lekit (6. yüzyıl),П. Д. Барановский – Памятники в селениях  Кум и Лекит, ААЭН, М – Б, 1947, səh 33 Ermenistan'daki İşhani ve ZvartnosР. J. Агабабян – Композиция куполъных сооружений Грузии и Армении, Ереван, 1950, səh 32 ve Türkiye'deki Gürcü BanaГ. Н. Чубинашвили, Н. П. Северов – Пути Грузинской архитектуры, Tiflis, 1936, səh 69 tapınaklarıdır.

2020-2023 yılları arasında ANAS Arkeoloji, Etnografya ve Antropoloji Enstitüsü Alban Araştırmaları Bilim Merkezi tarafından anıt alanında arkeolojik araştırmalar yürütüldü. Bölgedeki ilk arkeolojik gözlemler sonucunda, dairesel tapınak kompleksiyle doğrudan ilişkili binaların kalıntıları kaydedildi.

Kuzeyden güneye 26 metre uzunluğunda, doğudan batıya ise 12,50 metre genişliğinde olan Kilisedağ Tapınak Kompleksi alanında yürütülen arkeolojik araştırmalar sırasında dikkat çekici mimari unsurlar ortaya çıkarılmıştır. Kompleksin kuzey ve güney kesimlerinde, oval planlı bir kamu yapısına ait kalıntılar tespit edilmiş; bu yapının yaklaşık 21 metre uzunluğunda, 12 metre genişliğinde ve duvar kalınlığının 1,40 metre olduğu belirlenmiştir. Alanda gerçekleştirilen kazılarda ayrıca Geç Antik Çağ–Erken Orta Çağ ile Orta Çağ'a tarihlenen çok sayıda seramik, cam ve çini parçası ele geçirilmiştir.

Arkeolojik keşif gezisinin başkanı Natig Alyshov'a göre, "Bölgede ele geçirilen maddi kültür örnekleri, dairesel tapınak kompleksinin çevresinde antik ve erken Orta Çağ dönemlerinde kale tipi bir yerleşimin bulunduğunu göstermektedir. Araştırmalar sırasında, dağın eteğinde inşa edilen bu kale yerleşiminin teraslı bir düzenlemeye sahip olduğu ve savunma duvarının varlığının tespit edildiği belirlenmiştir."

 Kaynakça 

 Bibliyografya 




Kategori:5. yüzyılda tamamlanan kiliseler
Kategori:4. yüzyılda tamamlanan kiliseler