Dağıstan ve Çeçenistan ayaklanmaları (1922)

1922 yılında, Dağıstan ve Çeçenistan’da Najmuddin Gotsinski liderliğinde ayaklanmalar patlak verdi. Bu isyanlar, Rus İç Savaşı sonrasında Sovyet iktidarının pekiştirilmesine karşı Kuzey Kafkasya’da yürütülen daha geniş çaplı bağımsızlık hareketinin bir parçasıydı.

 Arka plan 
küçükresim|1922 yılında Sovyet Kafkasyası’nın kuzey kesimi
1920 yılında Kuzey Kafkasya, Rus İç Savaşı’nın ardından ciddi bir istikrarsızlık dönemi yaşadı. 1920–1921 yıllarında, Nakşibendi tarikatı ve İmam Şamil’in mirasını sahiplenen gruplar tarafından yönetilen Dağıstan ayaklanması, Bolşeviklerin bölgedeki kontrolüne meydan okudu. İsyancılar başlangıçta dağlık bölgelerin büyük bölümünü ele geçirmeyi başarsa da, Kızıl Ordu Mayıs 1921’e gelindiğinde ayaklanmayı bastırdı. Bu gelişmeler yerel direniş ağlarını zayıflattı ancak memnuniyetsizliği ortadan kaldırmadı ve 1922’de Dağıstan ve Çeçenistan’da Najmuddin Gotsinski liderliğinde ortaya çıkan yeni isyanlara zemin hazırladı.

Enver Paşa’nın Buhara seferi sırasında kazandığı başarılar, ona İslam dünyasında büyük bir ün kazandırdı. Cemal Kutay ve İlyas Kara’ya göre bu başarılar, 1922’nin başlarında Dağıstan’da huzursuzluğun yayılmasını teşvik etti. Aynı yılın başlarında Dağıstan ve Çeçenistan’da büyük çaplı ayaklanmalar alevlendi.

 Ayaklanmalar 
1922’nin başlarında Sovyet yetkilileri, Dağıstan’daki durumun kritik olduğunu bildirdi. Mart 1922 tarihli bir telgrafta “eşkıyalık” olaylarında artış olduğu, mollalar ve “Türk ajanları” tarafından yürütülen Sovyet karşıtı propagandanın güçlendiği ve ayaklanmanın Dağıstan geneline yayılmasından endişe edildiği ifade edildi.

1922–1925 yılları arasında Dağıstan'ın ormanlık bölgelerinde küçük silahlı gruplar faaliyet gösterdi. Bu gruplar sivilleri hedef aldı, balıkçılık tesisleri ve demiryolları gibi altyapılara saldırdı ve zaman zaman Sovyet kolluk kuvvetleriyle çatışmalara girdi.

N. Gotsinski’nin silahlı birliklerine karşılık olarak Sovyet yönetimi, 30 Ocak 1922’de Dağıstan’da Eşkıyalıkla Mücadele Cumhuriyet Askerî Konseyi’ni kurdu. Ağustos 1922’ye gelindiğinde durumun daha da kötüleşmesi üzerine Dağıstan sıkıyönetim altına alındı. 1922 yazında Sovyet birlikleri Çeçenistan’a sevk edildi; burada birkaç yüz tüfek ve üç makineli tüfek ele geçirildi ve isyancılarla bağlantılı olduğu düşünülen kişilerin evlerine baskınlar düzenlendi.

1922’de Dağıstan’daki çatışmalar sonucunda, Narkomput’ başkan yardımcılığı ve Kafkasya Demiryolları başkanlığı görevlerinde bulunmuş kıdemli bir Bolşevik yetkili öldürüldü.

 Kayıplar 
Alex Marshall'a göre, 1922 yılında Kafkasya bölgesinde Sovyet kuvvetleri muharebe ve firar nedeniyle toplam 9.338 kayıp verdi.

 Sonuç 
Aynı yıl içerisinde Gotsinski'nin çevresi, gelecekte kurulması planlanan bağımsız bir Kafkas devleti için Milletler Cemiyeti'nden uluslararası tanınma talebinde bulundu ve bunu daha geniş Müslüman direniş hareketleriyle dayanışma çerçevesinde gerekçelendirdi. 30 Kasım 1922'de Çeçen Özerk Oblastı, Dağlık Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti'nden ayrılarak kuruldu. Aynı yıl, daha önce ağırlıklı olarak Çeçenlerin yaşadığı Auh bölgesi, Moskova yönetimi tarafından yeni kurulan Dağıstan Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti'ne bağlandı.

 Kaynakça 

Kategori:Çeçenistan
Kategori:Dağıstan