Haç Dağı

Haç Dağı (antik Yunanca: Σταυρεῖον, Staureion; Latince: Mount Staurin veya Stauris), Hatay ilinin Antakya ilçesinin kuzeydoğusunda yer alan kireçtaşı yapılı tarihî bir tepedir. Coğrafi olarak Habib-i Neccar Dağı'nın (antik: Silpius Dağı) kuzeybatı uzantısıdır ve bu ana kütleden derin bir vadi ile ayrılır.Glanville Downey, A History of Antioch in Syria, Princeton University Press, 1961, s. 15-16.

Antik dönemde "Doğunun Kraliçesi" olarak bilinen Antakya (Antiochia) şehrinin savunma sisteminde ve dini hayatında stratejik bir rol oynamıştır. Batı yamacında yer alan ve Hristiyanlığın en eski kiliselerinden biri kabul edilen Saint Pierre Kilisesi nedeniyle inanç turizmi açısından büyük önem taşımaktadır.

 Etimoloji 
Dağın modern adı olan "Haç Dağı", antik Yunanca "haç" anlamına gelen stauros (σταυρός) kelimesinden türetilen Staurin veya Stauris isminin doğrudan çevirisidir. Bu isimlendirmenin, erken Hristiyanlık döneminde dağda bulunan manastır toplulukları veya dağın Hristiyanlık tarihindeki sembolik önemi nedeniyle verildiği düşünülmektedir. Bizans döneminde dağ, Aziz Simeon gibi stilist (sütun üzerinde yaşayan) keşişlerin de bulunduğu bir "kutsal dağ" hüviyeti kazanmıştır.

 Coğrafya ve Konum 
Haç Dağı, Antakya'yı çevreleyen dağ silsilesinin daha alçak bir teşekkülüdür. Ana kütle olan Silpius Dağı (Habib-i Neccar) ile Haç Dağı arasında, antik kaynaklarda Parmenius (bugünkü Hacı Kürüş Deresi) olarak bilinen sarp bir vadi bulunur. Bu vadi, kış aylarında oluşan sel sularının şehre inmesini engellemek amacıyla antik dönem mühendisliğinin önemli bir örneği olan "Demir Kapı" ile kontrol altına alınmıştır.

 Tarihçe ve Önemli Yapılar 

 Sur Duvarları ve Savunma 
Antik Antakya'nın devasa surları, Silpius Dağı'ndan başlayarak sarp yamaçlar boyunca Haç Dağı'na kadar uzanmaktaydı. Bizans tarihçisi Prokopius, İmparator I. Justinianus döneminde surların onarıldığını ve dağın savunma hattına dahil edildiğini belirtmektedir.Procopius, De Aedificiis, II.10.

 Demir Kapı (Bab-ül Hadid) 
Haç Dağı ile Silpius Dağı'nı ayıran Parmenius vadisi üzerinde yer alan Demir Kapı, aslında bir sur kapısından ziyade devasa bir su bendi (baraj) niteliğindedir. Şehri sel baskınlarından korumak için inşa edilen bu yapı, aynı zamanda iki dağ arasındaki sur sistemini birbirine bağlayan stratejik bir geçiş noktasıdır.

 Saint Pierre Kilisesi 
Dağın batı yamacında, şehre hakim bir noktada Saint Pierre Kilisesi (St. Peter Mağara Kilisesi) bulunur. Doğal bir mağaranın genişletilmesiyle oluşturulan bu mekan, Hristiyan geleneğine göre Havari Petrus'un Antakya'daki ilk Hristiyan topluluğuna vaaz verdiği yer olarak kabul edilir. Kilise, 19. yüzyılda Kapuçin rahipleri tarafından restore edilmiş ve günümüzdeki ön cephesine kavuşmuştur.

 Cehennem Kayıkçısı (Charonion) 
Haç Dağı'nın (bazı kaynaklarda Silpius'un kuzey yamacı olarak geçer) eteklerinde, Saint Pierre Kilisesi'nin yakınında, kayalara oyulmuş devasa bir büst bulunur. Halk arasında "Cehennem Kayıkçısı" olarak bilinen bu kabartma, Yunan mitolojisindeki Charon'u veya bir yerel tanrıyı tasvir eder. MÖ 2. yüzyılda, şehri vuran bir veba salgınını durdurmak amacıyla yapıldığı rivayet edilir.

 Ayrıca bakınız 
 Antakya
 Habib-i Neccar Dağı
 Saint Pierre Kilisesi
 Antik Roma mimarisi

 Kaynakça 

Kategori:Antakya
Kategori:Hatay ilinin dağları
Kategori:Hristiyanlık tarihi
Kategori:Türkiye'deki arkeolojik sitler