Sainte-Chapelle

Sainte-Chapelle, Paris'teki Île de la Cité üzerinde, Fransız Kralı IX. Louis tarafından 1241-1248 yılları arasında inşa ettirilen ve yüksek gotiğin "ışık mimarisi" idealinin en saf ve en sistematik örneklerinden biri kabul edilen kraliyet şapelidir.Encyclopaedia Britannica, "Sainte-Chapelle", erişim: 20 Kasım 2025. Yapı, özellikle Kutsal Diken Tacı'nın ve Konstantinopolis yağmalarından elde edilen diğer Bizans reliklerinin muhafaza edildiği üst şapeliyle, Orta Çağ Avrupa'sında siyasal meşruiyetin ve kraliyet hac kültünün mimari bir manifestosu niteliğindedir.A. Erlande-Brandenburg, La Sainte-Chapelle de Paris, Paris, 1989. Bu yönüyle Sainte-Chapelle, bütünsel bir ikonografik program, teolojik bir alegori ve Bizans'tan devralınan imparatorluk mirasının Batı'da yeniden yorumlandığı bir "Yeni Kudüs" projesidir.

 Tarihçe 

Sainte-Chapelle'in inşasını hazırlayan bağlam, Haçlı Seferleri, Bizans İmparatorluğu'nun zayıflaması, Latinlerin Konstantinopolis'i yağmalaması ve kutsal emanetlerin Batı'ya taşınmasıyla yakından ilişkilidir. Aralarında Haç'ın parçaları, dikenli taç, çivi ve mızrak gibi Çile relikleri, Meryem'e ve havarilere ait kemikler, kutsal ikonalar ve değerli litürjik kumaşın bulunduğu birçok değerli eşya VIII. Konstantin ve II. Basileios döneminde Bizans imparatorluk hazinesine alınmıştı.Angeliki E. Laiou (ed.), *The Economic History of Byzantium*, Dumbarton Oaks, 2002. 1204’te Dördüncü Haçlı Seferi ordularının Konstantinopolis'i işgali, Bizans başkentinin hazinelerini büyük ölçüde Batı'ya dağıtmış olmakla beraber bu süreçte kutsal emanetlerin siyasal, ekonomik ve dini değerleri olağanüstü artmıştır.Jonathan Phillips, *The Fourth Crusade and the Sack of Constantinople*, Penguin, 2004. Bir kısım eser Venedik'e, Piza'ya, Flandre bölgesine ve Alman prensliklerine taşınırken, en kıymetli parçaların önemli bir bölümü Latin İmparatorluğu yöneticilerinin kontrolü altında kaldı. Bu parçalar, yağmadan sonra kurulan Latin İmparatorluğu'nun ekonomik çöküşü nedeniyle kısa sürede diplomatik hediye ya da para karşılığı Batı krallıklarına satılmaya başlandı.Michael Angold, *The Latin Empire of Constantinople 1204–1261*, Longman, 1997. Latin İmparatorluğu'nun mali sıkıntıları, Bizans saray hazinelerindeki reliklerin sistematik biçimde Batılı devletlere satılmasına yol açtı. Bu satışlarda en etkili alıcı, Capet Hanedanı adına IX. Louis idi. Louis'nin amacı, yalnızca relik toplamak değil, Fransa'yı kutsal emanetlerin merkezi hâline getirmekti.küçükresim|IX. Louis elinde "Gerçek Haç" tutmakta|267x267pik

Latin İmparatoru II. Baudouin, Konstantinopolis'in mali durumunun tamamen çökmesinin ardından içlerinde Dikenli tacın da bulunduğu birtakım kutsal emanetleri satmak zorunda kaldı. Tacın 1238 yılında Venedikli bankerler tarafından rehin tutulması, IX. Louis'nin devreye girmesine yol açtı. 1239 yılında, tacın Paris'e nakli büyük bir törenle gerçekleştirildi. Tacın satın alma bedeli 135.000 livre idi. Louis, 1241 ve 1242 yıllarında Latin yöneticilerinden Gerçek Haç parçalarını, çarmıh çivisini ve Mesih'in Çilesi'ne ait diğer relikleri de satın aldı.William Chester Jordan, *Louis IX and the Challenge of Crusade*, Princeton University Press, 1979. Bu hazineler Paris'e ulaşınca IX. Louis, bir şapel inşa edilmesini emretti. Sainte-Chapelle tam olarak bu amaçla, Capet monarşisinin "teolojik ve siyasal kimliğini güçlendirecek bir mekân" olarak tasarlandı.A. Erlande-Brandenburg, *La Sainte-Chapelle de Paris*, Paris, 1989. Yapımına 1241'de başlandı ve 26 Nisan 1248'de tamamlandı.

Özellikle vitray dizisinin son bölümü, reliklerin Konstantinopolis'ten Paris'e taşınmasını kronolojik olarak anlatır. Bu bir Orta Çağ vitrayında politik bir olayın ikonografiye dahil edildiği nadir örneklerden biridir.Madeline Caviness, *Stained Glass in Medieval Europe*, Cambridge University Press, 2010.küçükresim|Kutsal emanetlerin,Konstantinopolis'ten Sainte-Chapelle'e taşınmasını canlandıran vitray.|267x267pikFransız Devrimi sırasında şapel yağmalandı, mobilyalar söküldü ve birçok heykel yok edildi. Relikler başka yerlere taşındı. Şapel bir süre devlet arşivi olarak kullanıldı. 1840'lardan 1860'lara kadar mimarlar Duban, Lassus ve Boeswillwald öncülüğünde kapsamlı restorasyonlar gerçekleştirildi. Bu restorasyonlar sonucunda, hem yapının fiziksel bütünlüğü hem de orijinal dekoratif programı yeniden kuruldu.Viollet-le-Duc, *Dictionnaire Raisonné de l’Architecture Française*, 1856. Bu yenileme, Sainte-Chapelle'in günümüzdeki görünüşünün belirleyici unsurudur. 20. ve 21. yüzyıllarda vitraylar hava kirliliği, nem değişimleri ve ısı dalgalanmalarına karşı korumaya alınmış; tüm pencereler yavaş yavaş özel koruma camlarıyla kaplanmıştır.French Ministry of Culture, “Restoration Reports of Sainte-Chapelle”, erişim: 20 Kasım 2025. Sainte-Chapelle, Avrupa'daki diğer şapeller için model oluşturmuş, özellikle Almanya ve Burgonya'da çok sayıda taklit yapı doğurmuştur.

Şapel, 1991 yılında UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne dâhil edilmiştir.UNESCO World Heritage Centre, "Paris, Banks of the Seine", erişim: 20 Kasım 2025.

 Envanter 
Şapelin üst katı, en önemli emanetlerin muhafaza edildiği mekândı. Bu yönüyle yapı, 13. yüzyılda Avrupa'nın zengin ve bütünlüklü kraliyet relik koleksiyonlarından birinin merkezi hâline geldi.

 Dikenli taç 
Şapelin en önemli kutsal emanetlerinden biri Dikenli taç idi. Taç, altın ve gümüşten yapılmış, değerli taşlarla bezenmiş özel bir relikyer içinde saklanıyordu.

 Diğer emanetler 
Sainte-Chapelle hazinesinin zenginliği, 14., 15. ve 16. yüzyıl envanterlerinde ayrıntılı biçimde kaydedilmiştir. Bu envanterlerde:

 Gerçek Haç'tan parçalar
 Çarmıh çivisi
 Longinus’un mızrak ucuyla ilişkilendirilen parçalar
 Meryem ve havarilere ait kemikler
 Bizans kökenli litürjik dokumalar ve altın işleme kumaşlar
 Mine tekniğiyle süslenmiş küçük taşınabilir ikonalar
 altın kaplamalı sandukalar,
gibi yüzlerce eserin listesi bulunur.French National Archives, Inventaires médiévaux de la Sainte-Chapelle, erişim: 20 Kasım 2025. Bu eserlerin önemli bir kısmı Orta Çağ boyunca özel metal kaplamalı sandukalarda saklanmış, rölikler çoğu zaman değerli taşlarla, incilerle ve emaye panellerle süslenmiştir.Madeline Caviness, Stained Glass in Medieval Europe, Cambridge University Press, 2010. Üst şapelin mimarisi de bu ritüele göre tasarlanmıştı. Geniş vitray yüzeyleri sayesinde mekânın dramatik ışık etkisi, relikyerlerin altın ve gümüş kaplamaları üzerinde parlak yansımalar oluşturuyordu. Bu eserlerin büyük bir bölümü Fransız Devrimi sırasında kaybolmuş veya eritilmiştir. Dolayısıyla çok az parça günümüze ulaşmıştır. Devrim sonrası kalan eserler, 19. yüzyılda yeniden düzenlenen kraliyet hazinesinin temelini oluşturmuştur. sol|küçükresim|Yapının vitraylı koro bölümü|397x397pik
 Mimari 
küçükresim|Yapının mimari şeması|201x201pik

Sainte-Chapelle, yüksek gotiğin en ileri taş iskelet teknolojilerinden biriyle inşa edilmiştir. Yapının duvarları neredeyse tamamen vitraylara dönüştürülmüş, taşıyıcı elemanlar ince sütunlara indirgenmiştir.Robert Branner, *Gothic Architecture*, Yale, 1961. Alt şapel, saray personeli ve Paris halkı için ayrılmıştı. Alçak tavanlı, sütunlu ve polikromiyle kaplıdır. Kraliyet sembollerinin yoğunluğu, Capet hanedanının meşruiyet anlatısını güçlendirir. Üst şapel, reliklerin sergilendiği ve kralın ibadet ettiği alan olup yüksek gotiğin "ışık teolojisi" idealini somutlaştırır. Dikey taş iskelet, büyük vitray pencerelerini taşımak için son derece ince tutulmuştur. Yapı, iç mekanda ışığın kullanımının en iyi örneklerinden biridir.Stephen Murray, *Building the Sainte-Chapelle*, Columbia Architectural Studies, 2010.

Şapelin vitray programı, 6000'den fazla cam parçası ve 1113 sahneden oluşan dev bir görsel ansiklopedidir.küçükresim|Vitraylı camlar|200x200pik

küçükresim|Ana giriş|200x200pik
 Kaynakça 

Kategori:Fransa'da Gotik mimari
Kategori:Fransa'daki yapılar
Kategori:Fransa'daki Dünya Mirasları
Kategori:Şapeller
Kategori:Gotik mimari