Antik İran dini

Antik İran dinleri, Zerdüştlüğün yükselişinden önce İran halklarının eski inanç ve uygulamaları kümesidir. Buna en yakın din, Vedik dönemde uygulanan tarihi Vedik diniydi. Tapınılan başlıca tanrılar İran'dan Roma'ya kadar Ahura Mazda ve Mithra idi, ancak Atar'a da tapınılırdı çünkü kralların ve halkın bu üçüne bağlılığı gösteren isimleri çoğu durumda mevcuttur. Ancak Magi'nin öncülleri olan bazı mezhepler, Ahuraların şefi Ahura Mazda'ya da tapınırdı. Zerdüşt'ün ve onun yeni, ıslah edici dininin yükselişiyle Ahura Mazda başlıca tanrı haline gelirken, Daevalar arka plana itilmiştir. Medya dönemlerinde Fahrana olarak adlandırılan Varuna'nın birçok niteliği ve emri daha sonra Zerdüşt tarafından Ahura Mazda'ya atfedilmiştir.

İran halkları, MÖ 2. binyılda Hint-İranlıların ayrı bir kolu olarak ortaya çıkmış ve bu dönemde Avrasya stepleri ile İran platosu'na hakim olmuşlardır. Dinleri İran dinlerinden türemiştir ve bu nedenle Hindistan'ın Vedik dini ile birçok benzerliği mevcuttur. Pers halkları dini uygulamalarına dair çok az yazılı veya maddi kanıt bırakmış olsalar da, dinlerini yetersiz İran, Babil ve Yunan anlatılarından, Vedik ve diğer Proto-Hint-Avrupa mitolojisi ile benzerliklerinden ve maddi kanıtlardan tekrar inşa etmek mümkündür.

Ahameniş döneminden önce de daivalara yaygın olarak tapınılırdı. Ahameniş kralları, tapınaklarını yıkmayı ve onları kötülemeyi bir devlet politikası haline getirmişlerdir. Eski İran daivası, I. Serhas'ın daiva yazıtında (XPh, MÖ 5. yüzyılın başları) iki kez geçer. Bu üç dilli metinde ayrıca, genellikle bir tapınak veya mabet şeklinde yorumlanan bir daivadana ("daivaların evi") ifadesi de yer almaktadır. I. Serhas yazıtında, "Ahura Mazda'nın lütfuyla o daiva kurumunu yıktım ve 'Daivalara tapmayacaksın! ' diye ilan ettim diye kaydeder. Bu ifade iki şekilde yorumlanmıştır. Ya ifade ideolojiktir ve daivalar reddedilmesi gereken tanrılardı ya da ifade siyasi amaçlıydı ve daivalar devletin (potansiyel) düşmanları tarafından takip edilen tanrılardı.

Ahamenişler döneminde Ahura Mazda, baş tanrı olarak devlet himayesi altına girerek imparatorlar onun temsilcisi olmuştur. Sonuçta Ahura Mazda, dünyanın yaratıcısı olarak kabul edilmiştir. Düalizm güçlü bir şekilde vurgulanmış ve insan doğası özünde iyi kabul edilmiştir. Antik İranlıların başlıca ritüeli, tanrıların yüceltildiği ve zihin değiştirici bir uyuşturucu olan hauma'nın tüketildiği yasna idi. Bu ritüel, son derece eğitimli bir rahip sınıfı tarafından gerçekleştirilirdi. Pers imparatorlukları döneminde siyaset ve din güçlü bir şekilde birbirine bağlıydı.

MÖ 10. yüzyılın başlarından itibaren eski İran dinleri yerini, selefinin bazı yönlerini barındıran Zerdüştlüğe bırakmaya başlamıştır.

 Kaynakça 
Özel




Genel



 Konuyla ilgili yayınlar 

 de Jong, Albert F. Traditions of the Magi: Zoroastrianism in Greek and Latin Literature. Leiden; New York; Köln: Brill. 1997. 





Kategori:İran dinleri