Protokanonik kitaplar

Protokanonik kitaplar, Tanah'ta da yer alan ve Ortodoks Hristiyanlığın oluşum döneminde kanonik kabul edilen Eski Ahit kitaplarıdır. Eski Ahit, bazı Gnostisizm biçimleri tarafından tamamen reddedilir, ancak Tanah'a Yahudi Hristiyanlar, Yahudi olmayan Hristiyanlardan daha sıkı bir şekilde bağlı kalmıştır. Protokanonik terimi genellikle bu kitapları, erken kilisede bazıları tarafından "bazen şüphe duyulan"  ve çoğu Protestan tarafından kanonik olmayan kabul edilen deuterokanonik kitaplar veya apokriflerle karşılaştırmak için kullanılır.

Çoğu Hristiyanlık  Kitab-ı Mukaddes'inde genellikle 39 protokanonik kitap bulunur; bu da Yahudilerin Tanah'ındaki 24 kitaba karşılık gelir.

 Liste 
Protokanonik kitapların listesi şöyledir: Tekvin, Çıkış, Levililer, Sayılar, Tesniye, Yeşu, Hakimler, Rut, 1.-2. Samuel, 1.-2. Krallar, 1.-2. Tarihler, Ezra, Nehemya, Ester, Eyüp, Mezmurlar, Özdeyişler, Vaiz, Süleyman'ın Şarkısı, Yeşaya, Yeremya, Ağıtlar, Hezekiel, Daniel, Hoşea, Yoel, Amos, Ovadyah, Yunus, Mika, Nahum, Habakkuk, Sefanya, Hagay, Zekeriya ve Malaki.

 Numaralandırma 

Bu kitaplar, çoğu İngilizce Kitab-ı Mukaddes'te genellikle 39 adettir. Yahudi Tanah geleneğine dayanarak, aynı kitaplar 24 kitap olarak sayılabilir; on iki küçük peygamberi bir kitap, 1. ve 2. Samuel, 1. ve 2. Krallar ve 1. ve 2. Tarihler için birer kitap ve Ezra ile Nehemya için tek bir kitap olarak sayar. Hieronymus, önsözlerinde aynı içeriği 22 kitap olarak saydı; Yeremya'yı Ağıtlar ile ve Hakimler'i Rut ile birleştirdi. Codex Hierosolymitanus'ta verilen liste aynı kitapları 27 olarak numaralandırır. 

Bu sayımlara bazen numerolojik bir önem verilmiştir. 22 kitaptan oluşan sayım, İbrani alfabesindeki harf sayısını temsil ettiği söylenir; 5 çift kitap (Hakimler / Rut, 1./2. Samuel, 1./2. Krallar, 1./2. Tarihler, Ezra / Nehemya ve Yeremya / Ağıtlar) çift biçimli beş İbranice harfi, kaf, mem, nun, pe ve tsadik'i temsil eder. 24 kitaptan oluşan sayım, Vahiy Kitabı'nda Kuzu'nun önünde taçlarını atan 24 ihtiyar tarafından temsil edildiği söylenir. 27 kitaptan oluşan sayım, Yeni Ahit'in 27 kanonik kitabını birebir dengeler.

 Erken varyantlar 
Protokanonik kitapların çoğu erken dönem Hıristiyanlar arasında yaygın olarak kabul görmüştür. Ancak, bazıları en erken kanonlardan birkaçı tarafından göz ardı edilmiştir. Roma İmparatorluğu'nun bazı bölgelerinde baskın olan erken dönem Hıristiyan mezhebi Markionistler, Luka'nın  ve Pavlus'un on mektubu lehine tüm Tanah'ı hariç tutarak azaltılmış bir kanonu kabul etmiştir. 

Markionitlerin aşırı örneği dışında, belirli kitapların kanonikliği konusundaki münferit anlaşmazlıklar yüzyıllar boyunca devam etti. Dördüncü yüzyılda yaşamış İskenderiye piskoposu Athanasius, Ester'i listesinden çıkardı, muhtemelen Josephus tarafından bahsedilen ancak belirtilmeyen erken dönem 22 kitaplık bir Yahudi kanonundan etkilenmişti. Mopsuestialı Theodor, 22 kitaplık bir liste elde etmek için Ezgiler Ezgisi, Vaiz, Eyüp ve Ezra-Nehemya'yı çıkardı.

 Yeni Ahit 
İbranice ve Yunanca kutsal metinlerin çoğunun erken ve yaygın kabulüne benzer şekilde, protokanonik terimi bazen erken Kilise tarafından en yaygın kabul gören 27 kitaplık Yeni Ahit eserlerini tanımlamak için de kullanılır (Homologoumena, Yunanca "itiraf edilmiş ve tartışmasız" anlamına gelen bir terimdir), kalan kitaplardan ("karşı çıkılan" anlamına gelen Antilegomena). Vahiy Kitabı gibi bazı Antilegomena'lar daha sonra kanondaki protokanonik kitaplara katıldı. Ayrıca, neredeyse tüm Hristiyanlar tarafından 1500 yıldır tanındıkları için, özellikle de bunlar ile erken Kilise'nin kanonik olmayan yazıları arasında bir ayrım yapıldığında, 27 kitabın tamamına atıfta bulunmak için de kullanılabilir.

 Ayrıca bakınız 

 Kanonik
 Deuterokanonik kitaplar
 Apokrif
 Kitâb-ı Mukaddes kanonu

 Kaynakça 

Özel

Genel


Kategori:Eski Ahit kitapları