Gıda gücü

Uluslararası ilişkilerde gıda gücü, bir ulusun, başka bir ulusun davranışlarını manipüle etmek amacıyla tarımı siyasi kontrol aracı olarak kullanmasıdır. OPEC'in petrolü siyasi bri silah olarak kullanmasının ardından gıdanın da silah olarak kullanılabileceği anlaşılmıştır. Gıda, bir ulusun siyasi eylemleri üzerinde büyük bir etkiye sahiptir. Gıda gücü kullanımına karşılık olarak bir ulus genellikle vatandaşlarının çıkarları doğrultusunda gıda temin etmek için hareket eder.

Gıda gücü, gıda politikasının ayrılmaz bir parçasıdır. Gıda gücü kavramı, ambargolar, istihdam ve gıda politikalarında kullanılır. Bir ulusun gıda gücünü etkili bir şekilde kullanabilmesi için kıtlık, arz yoğunlaşması, talep dağıtımı ve eylem bağımsızlığını etkili bir şekilde uygulaması gerekir. Daha küçük ölçekte, özellikle de bazı Afrika ülkelerinde, gıda gücü iç savaşlarda ve kendi halkına karşı çatışmalarda karşı taraflarca bir silah olarak kullanılmıştır.

 Tarihsel arkaplan 
Bu gıda gücünü kullanacak kadar tarım ürünü ihraç eden beş küresel ihracatçı vardır: Avrupa Birliği, Amerika Birleşik Devletleri, Brezilya, Çin ve Kanada. Kıtlık dönemlerinde bu ülkelere bağımlı hale gelen gıda ithalatçısı ülkeler, ihtiyaç duydukları tedarik kesintiye uğradığında gıda krizleriyle karşı karşıya kalabilirler. Gıda ithalatçısı ülkelerin siyasi liderleri bu bağımlılık konusunda endişelerini dile getirirken gıda ihracatçısı ülkeler genellikle gıda tedarikini kesmezler çünkü bu ülkelerdeki tarım üreticileri hükümetlerine ihracata devam etmeleri için baskı yaparlar.Robert Paarlberg, Food Politics, The Oxford Companion to Politics of the World, 2008  

 Politika 
küçükresim|upright=1.61|2005 yılında gıda ithalatı
Gıda politikası, gıdanın üretimi, kontrolü, düzenlemesi, denetimi ve dağıtımının politik yönleridir. Politika, uygun tarım, tarım, perakendecilik yöntemleri ve düzenlemeleri ile ilgili etik, kültürel, tıbbi ve çevresel tartışmalardan etkilenebilir. Gıda gücü, gıda politikasının ayrılmaz bir parçasıdır.

1974 yılında ABD Tarım Bakanı Earl Butz, "Gıda bir silahtır" demişti. OPEC'in petrolü siyasi bir silah olarak kullanması, Amerika'nın gıdayı diğer devletlere karşı bir araç olarak kullanma ve ABD'nin hedeflerini ilerletme olasılığını ortaya çıkardı. Gıda gücünün alternatif kullanımları da vardır. Bir ithalatçı, siyasi tavizler verilmedikçe ithalata devam etmeyi reddedebilir. Bu, bir ihracatçının ihracatı reddetmesinin yaratacağı etkilerle aynı etkileri yaratır. Bunun bir örneği olarak ABD'nin Küba'nın şeker kotasını azaltmasıdır. Ayrıca, talep yoğunlaşması (tek bir ithalatçının baskın alıcı olması) ve arz dağılımı (aynı ürünü satmak için rekabet eden birkaç ihracatçı) durumunda, ithalatçı bu değişimi politik olarak kendi lehine kullanmaya çalışabilir. Bu da ihracatçının ihraç edecek başka ürünü az olduğunda (düşük eylem bağımsızlığı) özellikle etkilidir.

 Gıda gücü ve gıda güvencesi 
Gıda güvencesi ve gıda gücü aynı şey değildir ancak bunlar genellikle doğrudan ilişkilidir. Gıda güvencesi, bir bölgedeki tüm insanların her zaman aktif ve sağlıklı bir yaşam sürmek için yeterli gıdaya sahip olmasıdır. Gıda gücü, bir hükümet, şirket, lider, ülke vb. karşılığında bir şey elde etmek için bu güvenceyi ortadan kaldırdığında ortaya çıkar. Birçok ülke, başka bir ülkenin gıda güvenliğini tehdit etmek için gıda gücünü kullanır. Bir ülkenin refahı, halkının refahıyla doğrudan ilişkilidir, bu nedenle her ülke vatandaşları için uygun bir gıda tedarikine sahip olmak ister ancak bu istek, gıda politikasında kolayca bir koz olarak kullanılabilir ve gıda gücünü ortaya koyabilir.

 Gıda gücü ve ambargolar 
sağ|küçükresim|upright=0.9|Fidel Castro, Birleşmiş Milletler Genel Kurulu toplantısında
Ambargo, gıda gücü ile aynı şey değildir ancak gıda gücü ambargoda kullanılabilir.Robert A. Doughty and Harold E. Raugh, Embargoes in Historical Perspective, Parameters, 1991, pg. 24  Genellikle, kısıtlı ürünler listesinde gıda bulunmayan ambargolar başarısız olur.Robert A. Doughty and Harold E. Raugh, Embargoes in Historical Perspective, Parameters, 1991, pg. 26  Örneğin, 20 Ağustos 1914'te İtilaf devletleri, normalde Almanya'ya gönderilen önemli ürünlere ambargo uyguladı ancak gıda ürünleri kısıtlı malzemeler listesine eklenene kadar ambargo ne tam ne de kısmen başarılı olabildi. Gıda gerçek güce sahiptir. Gıda ürünleri ambargoya dahil edildikten sonra Almanya'nın ekonomisi gıda ithalatına bağımlı olduğu için abluka Almanya'nın ekonomisini boğmaya başladı. İtilaf devletleri ambargoda gıda gücünü kullandıkları için Almanya çaresiz önlemlere başvurmak zorunda kaldı ve sonunda bu önlemlere rağmen başarısız oldu.Robert A. Doughty and Harold E. Raugh, Embargoes in Historical Perspective, Parameters, 1991, pg. 27 

1980'lerin başında, Amerika Birleşik Devletleri Sovyetler Birliği'ne tahıl ambargosu uyguladı. Bu, ABD'nin gıda gücünü kullanma girişimiydi ancak bu girişim tam olarak doğrulanmadı. Sovyetler, farklı tedarikçilerden tahıl ithal etti ve bu da o dönemde tahıl ithalatının artmasına neden oldu ancak maliyetleri daha yüksek oldu. Bir başka başarısız gıda gücü ambargosu girşimi, 1990 yılında BM Güvenlik Konseyi tarafından Irak'a uygulandı.

Ambargo uygulanan bir başka örnek ise ABD'nin Küba'ya uyguladığı ambargodur. Bu ambargo halen devam etmektedir ve Küba halkının kötüleşen durumu ve sağlığı nedeniyle ambargo çok sayıda protestoya maruz kalmıştır.Rémy Herrera, The Effects of the U.S. Embargo Against Cuba, Alternatives, 2003 

 Kullanımı 

 Yapısal koşullar 
Gıda gücü, yalnızca belirli yapısal koşullar sağlandığında etkili bir şekilde kullanılabilir:

 Kıtlık: Talep yüksek ve arz sınırlı olduğunda belirli bir emtianın değeri artar. Fiyat genellikle malın bir silah olarak potansiyelini yansıtır çünkü ona verilen önemi gösterir. Örnek olarak bir tüketici parasal açıdan yüksek bir fiyat ödemeye hazırsa siyasi tavizler konusunda da yüksek bir bedel ödemeye hazır olabilir.
 Arz yoğunlaşması: Arz, yalnızca birkaç üretici/satıcının elinde olmalıdır çünkü bu, sınırlı rekabet, fiyat sabitlemesi veya potansiyel olarak tekel oluşturmayı mümkün kılar.
 Talep dağılımı: Satıcıların tüketicileri birbirlerine karşı oynamasına, fiyatları artırmasına veya şartları koşullu hale getirmesine olanak tanır. Bu, ekonomik malların silah olarak kullanılmasını destekler.
 Eylem bağımsızlığı: Etkinliği sağlamak için satıcı/üretici kendi varlıklarını en iyi şekilde kontrol etmelidir. Satıcı/üretici, üretim sürecini kontrol edebilmelidir (belki de üretimi gerçekleştiren şirketler üzerinde hükümetin kontrolü yoluyla) veya varlıkları üzerindeki kontrolünü sürdürebilmek veya genişletebilmek için diğer boyutlardaki araçlara erişebilmelidir.

Ekonomik bir varlık olan gıdayı siyasi bir araca dönüştürmek için yukarıda sıralanan dört koşul aynı anda mevcut olmalıdır. Bu, yukarıdaki dört koşul mevcut olduğunda varlığın mutlaka kullanılacağı anlamına gelmez. Böyle bir karar ancak şu koşullar da mevcutsa, örneğin belirli bir çatışmanın niteliği ve yargı, hedefler, alternatif araçlar ve fayda yargısı gibi değerlendirilebilir.

 Ekonomik bir silah olarak kullanımı 
Bir ülkeye karşı ekonomik silahların kullanılması için çeşitli nedenler vardır. Ekonomik silahların kullanım amaçlarından biri, satıcı/alıcının bir iş sözleşmesinin koşulları üzerinde pazarlık yapmasıdır. Bu, fiyat, nakliye, sevkiyat ve ödeme takvimi vb. hususları içerir. Bu, gıda gücünün başarılı bir şekilde kullanıldığı bir örnek olsa da siyasi amaçlı değildir. Diğer bir kullanım ise mal alım satımıyla ilgili olanlar dışındaki ekonomik hedeflerle, alıcının genel ekonomi politikasıyla ilgilidir. Bu, ödemeler dengesi, englasyon veya vergilendirme ve toprak mülkiyeti gibi genel sorunları kapsar. Bunu ilkinden ayıran şey, belirlenen koşullar ile ürün transferi arasında hiçbir bağlantı olmamasıdır. Koşullar, yaşamın ekonomik alanıyla ilgilidir. Siyasi kullanım, alıcının dış ve savunma politikalarıyla ilgilidir. Birçok kişi, ekonomi ve siyaset arasında ahlaki bir eşik olduğunu ve bu nedenle siyasi kazançlar için ekonomik araçların kullanılmasının sorgulanabilir olduğunu düşünmektedir. Siyasi amaçlar için ekonomik silahların kullanılmasına örnek olarak belirli ülkelere karşı boykotlar ve BM'de oy satın alınması verilebilir. Dördüncü amaç, üçüncü kategorinin temel varsayımı ile ilgilidir. Hükümetler artık birbirlerini meşru kabul etmemektedir, ekonomik hedefler artık karşı hükümeti etkilemek için bir araç olarak değil, muhalefeti teşvik etmek ve devrim veya teslim olmayı sağlamak için bir araç olarak görülmektedir.

 Amerika Birleşik Devletleri 
sağ|küçükresim|upright=1.24|Arpa, önemli bir hayvan yemi bitkisidir.
Amerika Birleşik Devletleri askeriye, enerji, ihracat vb. tüm alanlarda en dominant güçken gıda gücü pek dikkate alınmıyordu ancak bu güçlerin bir kısmı azaldığından beri gıda gücü ön plana çıkmaya başladı. Gıda alanında ABD, rakipsiz bir şekilde zirvede yer almaya devam etmektedir. ABD, en büyük gıda üreticisi ve ihracatçısı konumundadır. Diğer ülkeler, özellikle gelişmekte olan ülkeler ve hatta en zengin petrol ihracatçısı ülkeler bile gıda kıtlığı yaşamaya başlamış ve ABD'den ithal edilen gıdalara giderek daha fazla bağımlı hale gelmişlerdir, bu da ABD'ye giderek daha fazla güç kazandırmaktadır. Bu durum, ABD'nin Amerikan gıda ürünlerini ithal eden ülkelerden dostane davranışlar beklemelerine olanak sağlamaktadır. ABD'nin bu ülkeler üzerinde bir tür etkiye sahip olması da muhtemeldir. En yoksul OPEC ülkeleri üzerinde baskı kurmak için bir araç olarak kullanılabilir. Gıda gücü, gıda kıtlığı veya kıtlık dönemlerinde çok etkilidir çünkü bu dönemlerde ABD'ye bir ölçüde bağımlı olan ülkeler en çaresiz durumdadır.

ABD, diğer ülkeleri cezalandırmak için sık sık ekonomik gücünü kullanır. ABD'nin bunu yapma yollarından birisi gıda ihracatını kısıtlamaktır. Başka bir ülkeyi cezalandırmanın nedenleri çeşitlidir ancak bunlar genelde iki ana gruba ayrılır: yabancı ülkeleri kontrol altına alma isteği ve pazar geliştirme/insani yardım hedefleri.Dışarıdan kontrol etme hedefi, ABD'yi tehdit eden ülkeleri cezalandırma eğilimindedir. Bu tür bir tehdidin örneği başka yönetim biçimlerine sahip ülkeler olabilir. Dışarıdan kontrol etme hedefiyle ilgili diğer örnekler arasında komünist ülkelere, sosyalist hükümetlere, radikal rejimleri destekleyen ülkelere, anti-komünist olamayacak kadar zayıf ve yetersiz demokrasiye sahip rejimlere ve ABD anlaşmalarını kabul etmeyen ülkelere yardım yapılmaması sayılabilir. Pazar geliştirme ve insani yardım hedeflerine bir örnek olarak ekonomik olarak ABD ile rekabet etmeye çalışan ülkeler kategorisine girer. ABD, ABD şirketlerinin mülklerini kamulaştırmaya çalışan ülkelere ABD şirketlerinin işlevlerini devralmak isteyen ülkelere ve milliyetçi ekonomi politikaları başlatmaya çalışan ülkelere dış yardım cezaları uygular.

ABD, 1970'lerde Dışişleri Bakanlığı ve CIA'in gıda ambargolarının potansiyelini araştıran raporlar yayınladığından beri tutumunu değiştirmiştir. Kongre Tasarısı H. R. 5426, 2000 tarihli Ticaret Yaptırımları Reformu ve İhracat Artırma Yasası; Libya, Sudan ve Kuzey Kore'ye uygulanan tarımsal ihracat yaptırımlarını kaldırdı (Küba ile tarımsal ticaret bazı kısıtlamalar altında kaldı) ve Kongre'ye bu konudaki tek taraflı başkanlık kararları üzerinde veto yetkisi verdi.

 Afrika 
Afrika'daki gıda politikası, Kuzey Amerika ve Avrupa'daki durumlardan farklıdır çünkü Afrika'da özellikle Sudan'da küçük ölçekli gıda gücü söz konusudur. Bazı uzmanlar, Afrika'daki kıtlık ve gıda güvencesizliği vakalarının, gıda üretiminin tutarsızlığı ve nüfus artışı ile çevresel sürdürülebilirlik arasındaki etkileşimin aşağı doğru sarmalından kaynaklandığı söylemektedir. Daha yakından incelendiğinde ise Afrika'nın sayısız gıda güvencesizliği sorunlarının tek katalizörünün doğa olmadığı ortaya çıkmaktadır.

 Sudan 
sağ|küçükresim|upright=1.21|Sudan'ın uydu görüntüsü
Kıtlık genellikle iki teoriyle açıklanır. Birincisi gıda bulunabilirliğinin azalmasıdır. Bu, kuraklık, savaş veya tarım sisteminde meydana gelen diğer köklü değişikliklerin sonucudur. Kıtlığın doğal nedeni budur. Diğer teori ise öncelikle nüfusun gıdaya erişim veya gıda hakkı elde etme yeteneği ile ilgilidir. Bu durumda, Sudan'da karşıt siyasi güçler kıtlığı kışkırtarak veya yeşvik ederek halkın oylarını almak için rekabet ederken gıda gücü küçük ölçekte kendini gösterir.

1980'lerde Sudan'da yaşanan kıtlık tamamen kasıtlıydı ve çeşitli elit grupların siyasi ve ekonomik statülerini iyileştirmek için bir araç olarak kullanıldı ancak bu siyasi partiler tek yararlananlar değildi. Tüccarlar da kıtlık ticaret koşullarını değiştirdiğinde tahıl stoklayıp hayvanları uygun olmayan düşük fiyatlardan satın alıyorlardı. 1987'de kıtlık sırasında Batı Sudanlı tüccarlar, Darfur'daki muhtaç köylere makul fiyatlarla tahıl satmayı reddettikleri için "kalpsiz" olarak tanımlandılar. Dolayısıyla, Sudan'daki kıtlık, gıdanın bir politika olarak kullanıldığı ve halkın ihtiyaçlarının tamamen göz ardı edildiği, ülkedeki karşıt savaşan güçlerin siyasi ve iktidar hırsı dolu niyetlerini besleyen gıda gücünün bir başka örneğiydi.

1998'de Sudan'da yaşanan kıtlık, esas olarak insan hakları ihlalleri, kuraklık ve uluslararası toplumun kıtlık riskine yeterince hızlı tepki vermemesi nedeniyle meydana gelen bir insani felaketti. En çok etkilenen bölge, Sudan'ın güneybatısındaki Bahr El Gazel bölgesiydi. Bu bölgede kıtlık sırasında 70.000'den fazla kişi hayatını kaybetti.

 Ayrıca bakınız 

 Gerçek nüfus yoğunluğuna göre ülkelerin listesi

 Kaynakça 
 Paarlberg, Robert. "Food Politics." Oxford Companion to Politics (2008). Mywire. University of Oxford, 1 Jan. 2008. Web. 2 Nov. 2009.

 İleri okumalar 




 Robert L. Paarlberg, Food, Oil and Coercive Power, in Mark W. Zacher (ed.), The International political economy of natural resources., Edward Elgar Publishing, 1993, , Google Print, p.76-92


Kategori:Gıda politikası
Kategori:Dış ticaret politikası