Durankulak (arkeolojik sit)

Durankulak Arkeolojik Kompleksi (Bulgaristan: Археологически комплекс Дуранкулак), Bulgaristan’ın kuzeydoğusunda, Durankulak Gölü kıyısında ve Durankulak köyü yakınında yer alan önemli bir arkeolojik alan dır.History of Dobrogea, Cilt 1. İkinci, gözden geçirilmiş baskı. Veliko Tarnovo, 2013 . ()

Saha; Neolitik, Kalkolitik, Tunç Çağı, Antik dönem ve Orta Çağ’a ait yerleşim ve nekropollerin aynı bölgede bulunması nedeniyle Balkanlar’ın en kapsamlı arkeolojik komplekslerinden biri olarak kabul edilmektedir.

 Araştırma geçmişi 
Durankulak'ta sistematik arkeolojik kazılar 1974 yılında başlamıştır. Çalışmalar ilk olarak Henrieta Todorova, Kiril Botov ve Todor Dimov tarafından yürütülmüş; 2015 yılından itibaren kazılara Ivan Vajsov ve Vladimir Slavchev başkanlık etmiştir.Aylia Ismail, Todor Dimov, „Durankulak Gölü Arkeolojik Kompleksi – Doğa ve buluntular“ Son yıllarda dijital belgeleme, fotogrametri ve stratigrafik analiz yöntemlerinin uygulanmasıyla araştırmalar güncellenmiştir.

 Tarihöncesi yerleşim 
Gölün güneybatısında, MÖ 6. binyılın ortalarına tarihlenen geç Neolitik bir yerleşim alanı tespit edilmiştir. Bu yerleşim, bazı araştırmacılar tarafından Hamangia kültürününSlavchev V., Monuments of the final phase of Cultures Hamangia and Savia on the territory of Bulgaria , Revista Pontica vols. 37 – 38 (2004 – 2005), pp. 9 – 20. erken evrelerinden biri olan “Blatnitsa” ile ilişkilendirilir.

Durankulak'taki Büyük Ada, MÖ 5. binyılın başlarında iskân edilmiştir. Bu dönemde, 
kıta Avrupası’ndaki en erken taş mimarili yerleşim de burada kurulmuştur.

Yer, Erken Kalkolitik Hamangia kültürü’nün “idari-iktidar merkezlerinden” birinin inşası için seçilmiştir. Ayrıca yerleşimin, değerli hammaddelerin değişimi ve dolaşımının kontrol edildiği bir merkez olduğu düşünülmektedir.

Bu dönemde Durankulak Gölü henüz mevcut değildi. Gölün bulunduğu yerde, bölgenin peyzajını belirleyen menderesli bir nehir akıyordu. Büyük Ada, bu nehrin batı kıyısında yer alan kayalık bir yükseltiydi.

Bu erken yerleşime ait bazı yapıların, günümüzde Durankulak Gölü sularının altında kalan 
bu eski nehrin kıyıları boyunca da yer almış olması muhtemeldir.

Daha sonra yerleşim, göl içindeki doğal yükseltiye – günümüzde Golyamiyat ostrov (Durankulak yerleşim höyüğü) Büyük Ada) olarak bilinen alana – taşınmış ve MÖ 5. binyılın başından MÖ 4. binyılın sonuna kadar Kalkolitik bir höyük yerleşimi olarak varlığını sürdürmüştür. Taş temelli, dikdörtgen planlı yapılar hem Hamangia hem de Varna kültürüne ait tabakaları yansıtmaktadır.

 Durankulak Nekropolü 
Gölün güney kıyısındaki “Nivata” mevkiinde, Avrupa'nın bilinen en büyük tarihöncesi nekropollerinden biri olan Durankulak nekropolü ortaya çıkarılmıştır. Toplamda 1400'den fazla mezar kayıt altına alınmış ve 1200'den fazlası kazılmıştır., ISBN978-3515076166) |erişimtarihi=6 Aralık 2025 |arşivurl=https://web.archive.org/web/20251114184007/https://www.academia.edu/1470408/Der_kupferzeitliche_Schmuck_Bulgariens_The_Copper_Age_jewelry_from_Bulgaria_Pr%C3%A4historische_Bronzefunde_PBF_XX_6_Stuttgart_2001_ISBN_10_3515076166_ISBN_13_978_3515076166_COMPLETE_book_ |arşivtarihi=14 Kasım 2025 |ölüurl=hayır }} Mezar tipolojisi, gömü yönleri ve mezar eşyaları, bölgedeki Neolitik–Kalkolitik toplulukların sosyal yapısı hakkında önemli bilgiler sağlamaktadır.

Durankulaç Nekropolü, Kalkolitik Çağ’ın son evrelerinde ortaya çıkan toplumsal eşitsizlik, yapısal dönüşümler ve çatışma göstergeleri arasındaki ilişkiyi izlemeye olanak sağlayan en önemli arkeolojik alanlardan biridir.Mohen, Jean-Pierre. The World of the First Farmers. Paris: Editions Gallimard, 1991.

Nekropolde elde edilen arkeolojik bulgular, tarihöncesi toplumlarda doğal kaynaklara (toprak, maden yatakları, su kaynakları) erişimdeki farklılıkların ekonomik asimetri yaratarak toplumsal tabakalaşmaya yol açtığını göstermektedir.Hansen, Svend. “Archaeology and Inequality.” Archaeologia Bulgarica 22.2 (2018): 1–18.

Bu kaynakların sınırlı bir grubun elinde toplanması, zenginlik ve prestij birikimine; buna bağlı olarak da belirli toplumsal ayrıcalıkların ortaya çıkmasına zemin hazırlamıştır.Bălăşescu, Adrian. “Power and Prestige in Prehistoric Burial Practice.” Dacia N.S., LII (2008): 9–36.

Söz konusu süreçler, mezar uygulamalarında ve gömü envanterinde açıkça gözlemlenmektedir. Altın ve bakır gibi “lüks” hammaddelerden üretilmiş nesneler, dış kaynaklı materyaller, özel mezar mimarisi, mekânsal ayrımlar ve bireyselleştirilmiş ritüel uygulamalar bu toplumsal farklılaşmanın maddi göstergeleri olarak değerlendirilir.

Durankulaç Nekropolü, zengin stratigrafisi ve ayrıntılı arkeolojik belgeleri sayesinde, toplumsal eşitsizlik ve değişim süreçlerinin MÖ 5. binyılın sonu – 4. binyılın başlarında nasıl geliştiğine dair somut ve ölçülebilir kanıtlar sunmaktadır.

 Antik dönem 
Büyük Ada'nın güney yamacında Geç Tunç Çağı ve Erken Demir Çağına tarihlenen bir Trak yerleşimi tespit edilmiştir. Göl çevresinde çok sayıda Trak tümülüsü kaydedilmiş olmakla birlikte bunlardan bir kısmı henüz araştırılmamıştır.

Adada ayrıca MÖ 4–3. yüzyıllara tarihlenen küçük bir Hellenistik kaya içi kutsal alanı bulunmuştur. Buluntular, kutsal alanın muhtemelen Kybele kültüyle ilişkili olduğunu göstermektedir.

 Orta Çağ 
9–10. yüzyıllara tarihlenen bir Proto-Bulgar yerleşimi ve buna ait bir nekropol belgelenmiştir. Kazı sonuçları “Durankulak” başlıklı çok ciltli yayında yayımlanmıştır.H. Todorova (ed.), Durankulak, cilt 1, Sofya, 1990.

 Müzeler 
Buluntuların çoğu Dobrç Bölgesel Tarih Müzesi'nde sergilenmektedir. Seçilmiş eserler ayrıca Durankulak köyündeki yerel sergilerde ve Sofya’daki Ulusal Tarih Müzesinde görülebilir.

Durankulak Arkeolojik Kompleksi, Bulgaristan’ın 100 turistik objesi arasında yer almaktadır.

 Galerie 

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 
 Durankulak Arkeolojik Parkı (arşiv)
 Dobrç Bölgesel Tarih Müzesi – Arkeoloji
 Durankulak Gölü – fotoğraflar ve arkeoloji

Kategori:Bulgaristan'daki arkeolojik sitler
Kategori:Bulgaristan tarihi
Kategori:Arkeolojik buluntular