Sofer

Sofer, sofer SeTaM veya sofer ST"M (İbranice: סופר סת״ם, "kâtip"; çoğul soferim, סופרים), Sifrei Kodeş'i (kutsal tomarlar), tefilin'i (filakteriler), mezuza'yı (kutsal tomarlar) yazıya dökebilen Yahudi bir katiptir. (ST"M, סת״ם, bu üç terimin kısaltmasıdır) ve diğer dini yazılarda da geçer.

 Tanım 
küçükresim|Tevrat parşömenleri yazan bir sofer
Soferim, Yahudilik yasalarına göre Yahudi metinlerini yazmak üzere eğitilmiş ve bu yetkiye sahip olan kişilerdir:

 Sefer Torah, Yahudi erkeklerin ibadet sırasında okudukları Torah'ın tam kopyasıdır.
 Tefilin, Yahudi yetişkinlerin dua sırasında taktıkları Tevrat ayetlerinin yazılı olduğu tomarlardır.
 Mezuza, Yahudi evlerinin kapılarına asılan Tevrat ayetlerinin yazılı olduğu tomarlardır.

topluca ST"M olarak bilinir.

Basit tanımıyla, soferim kopyacılardır, ancak Yahudilikteki dini rolleri çok daha fazlasıdır. Sifrei Torah, tefilin ve mezuza'nın yanı sıra, Beş Megillot'u (Ezgiler Ezgisi, Rut Kitabı, Ester Kitabı, Vaiz ve Ağıtlar Kitabı tomarları), Nevi'im'i (haftarah'ı okumak için kullanılan peygamber kitapları) ve gittin'i (boşanma belgeleri) yazmak için kâtiplere ihtiyaç vardır. Birçok katip aynı zamanda hattat olarak da işlev görür; ketuba (evlilik sözleşmeleri) veya herhangi bir katip yeterliliği gerektirmeyen ve harf ve parşömen özellikleriyle ilgili kuralların uygulanmadığı dini metinlerin dekoratif ve sanatsal yorumlamaları gibi işlevsel belgeler yazarlar.

Sofrut'a, yani yazıcılık sanatlarının uygulanmasına ilişkin en önemli halaha, Talmud'daki "Maseket Soferim" risalesinde yer alır. Tevrat'ın 613 emrinde, sondan bir önceki emir,82nd of the 613 commandments as enumerated by Rashi, and the second to final as it occurs in the text of the Torah, Book of Deuteronomy 31:19, the final being in Deuteronomy 32:38 her Yahudi'nin ölmeden önce bir sefer Torah yazması gerektiğidir.

 Nitelikler ve eğitim 
küçükresim|upright=0.79|Mezuza (İbranice: מזוזה), kapı sövesi anlamına gelir ve Yahudilikte önemli bir yeri olan, kapı sövesine tutturulmuş bir kutsal metin tomarıdır.
Bir sofer, dindar, iyi karakterli ve sofrutla ilgili yasalar hakkında bilgili olmalıdır. Sofer olmak için haham olmak gerektiği yaygın bir yanılgıdır. 

Ritüel yazıcı olmak isteyen kişiler genellikle şimuş (çıraklık) yaparak başka bir uzman yazıcıdan öğrenirler, çünkü birinin gerçek bir uygulama olmadan yazıcı olması imkansızdır. Yeni sertifikalı yazıcılar Ester Kitabı tomarları yazarlar.A. M. Amitz. Well Put (2). s. 98. ISBN 1-58330-880-6. I began like every other scribe by writing copies of Megilas Esther Sofer olmayı öğrenmenin en zor kısmı kaligrafi değil, daha ziyade Sifrei Torah, tefilin, mezuza ve parşömen üzerine yazılmış diğer tüm metinlere uygulanan binlerce yasayı hatırlamaktır.

 Katipler tarafından yazılan belgeler 
küçükresim|Tefilin, Kudüs, İsrail, 2017
Tevrat tomarları, tefilin ve mezuza dışında, Beş Megillot'un (Ezgiler Ezgisi, Rut Kitabı, Ester Kitabı, Vaiz ve Ağıtlar Kitabı tomarları) ve Nevi'im'in (haftarah'ı okumak için kullanılan peygamber kitapları) ve gittin'in (boşanma belgeleri) yazılması için de katiplere ihtiyaç vardır. Bazı topluluklarda, özellikle Bney Brak'taki Chaim Kanievsky'nin topluluğunda, soferimler aynı zamanda Mezmurlar veya Ezra Kitabı gibi Kitab-ı Mukaddes'in diğer kitaplarını da yazarlar. Bu, 19. yüzyılda Kudüs'te Haham Shemuel Shelomo Boyarski tarafından teşvik edilmiştir.

 Kaligrafi ve yazı 
küçükresim|İbrani alfabesinin ilk dört harfinin yazıyla yazıldığı şekli (dijital bir yaklaşım)
Yazılı bir metnin dinsel olarak geçerli sayılabilmesi için, harflerin doğru bir şekilde oluşturulmasıyla ilgili uyulması gereken birçok kural vardır.  Aşkenazi, Sefarad, Çabad (Lubavitch) ve Mizrahi Yahudilerinin her birinin harfleri oluşturmak için kendi yazıları vardır, ancak aynı kurallar metin boyunca geçerlidir. Genel olarak, sifrei Torah ile ilgili olarak, bu gruplardan hiçbiri bu farklılıkların bir Tora'yı posul (ritüel olarak uygunsuz veya geçersiz) kılacağını düşünmez.

Belgeler, klaf adı verilen düzgün hazırlanmış parşömen veya vellum üzerine yazılmalıdır.

Birçok katip aynı zamanda hattat olarak da görev yapar; ketubot gibi işlevsel belgeler veya dini metinlerin süslemeli ve sanatsal yorumlarını yazarlar; bunlar için herhangi bir katip yeterliliği gerekmez ve harf ve parşömen özellikleriyle ilgili kurallar uygulanmaz.

 Ayrıca bakınız 

 Tefilin
 Mezuza
 Haftarah
 Leksiyoner
 Peraşa
 Masoretler

 Kaynakça 

Dış bağlantılar
 Vaad Mishmereth STaM
 What makes ST"M pasul
 Overview of a sofer's work www.sofer.co.uk
 Learning to be a sofer
 Machon Melechet Shamayim Sofer Stam School

Kategori:Yahudi yazıcılar (soferim)
Kategori:Musevi ayin sistemi
Kategori:Yahudi dini meslekleri