Yaman Dede Konağı

Yaman Dede Konağı, Kayseri'nin Talas ilçesinde yer alan, 19. yüzyılın ortalarında inşa edilmiş bir konaktır. İç sofalı geleneksel Türk evi mimarisinin önemli örneklerinden olan yapı, 2011 yılında kapsamlı bir restorasyonla “Yaman Dede Kültür ve Sanat Evi” adıyla ziyarete açılmıştır.Konak, adını Talas’ta doğan mutasavvıf ve şair Yaman Dede’den alır.

 Tarihçe 
Konağın inşası 1850 yılına tarihlenmektedir. Yapı aslen Talas’ın ileri gelenlerinden bir aile tarafından yaptırılmış, kesme taş ve ahşap ile inşa edilmiştir. 1890’larda çatısının ve bazı bölümlerinin çökmesi üzerine gayrimüslim bir aile tarafından satın alınmış ve konak bazı gayrimüslim mimari ögeler eklenerek yeniden düzenlenmiştir. Mübadele sonrasında mülk hazineye geçmiş; 1927’de Alaybeyzade Osman Ağa tarafından satın alınmış, 1974’te Kürtüncüzadeler ailesinin mülkiyetine geçmiş ve 1979’da tescil edilerek koruma altına alınmıştır. Talas Belediyesi tarafından 2007’de kamulaştırılan yapı, 2011’de tamamlanan restorasyonun ardından müze ve kültür evi olarak hizmet vermeye başlamıştır.

 Mimari özellikler 
Yaman Dede Konağı üç katlıdır ve tuff taşı ile ahşabın birlikte kullanıldığı bir yapıya sahiptir. İç sofalı plan düzeninde geniş bir koridor (tol), oturma odaları, mutfak (tokana), kiler (zerzembi), mahzen (tol‑köften), şirane ve tuvalet gibi bölümler bulunur. Restorasyon sırasında evdeki havalandırma delikleri, yerleşik su kuyusu ve her odada bulunan banyolar gibi özgün detaylar ortaya çıkarılmış; taş ve ahşap bezemeler titizlikle korunmuştur. Konağın odalarında ahşap tavan süslemeleri, oymalı taş kemerler ve geleneksel kapı kilit mekanizmaları görülebilir.

 Yaman Dede 
Konağa adını veren Yaman Dede (asıl adı: Diyamandi), 1887’de Talas’ta doğan Rum asıllı bir şair, mutasavvıf ve hukukçudur. Kastamonu İdadisi ve İstanbul Darülfünun Hukuk Mektebi’nde öğrenim gördü; Arapça ve Farsça öğrendi ve Galata Mevlevîhanesi’nde Ahmed Remzi Dede ile tanışarak “Yaman Dede” mahlasını aldı. 1942’de İslâm’a geçerek Mehmet Abdülkadir Keçeoğlu adını aldı. Şiirlerinde Mevlânâ’ya duyduğu sevgiyi işleyen Yaman Dede, öğretmenlik ve tercümanlık yapmış; 1962’de İstanbul’da vefat etmiştir.

 Restorasyon ve kültürel işlev 
2011’deki restorasyonla konak, Talas Belediyesi tarafından kültür evi ve etnografya müzesi olarak düzenlendi. Ev içindeki odalar, dönemin yaşamını canlandırmak amacıyla mankenler ve geleneksel eşyalarla donatıldı. Mutfak, misafir odaları ve sofalar, 19. yüzyıl Talas yaşam biçimini sergilemektedir. Restorasyonun bir parçası olarak konakta Tıpkıbasım Mushaflar Kur’an‑ı Kerim Sergisi açıldı; sergide Hz. Osman’ın şehit edilirken okuduğu mushafın tıpkıbasımı, Şeyh Hamdullah’ın 1499 tarihli mushafı ve Ahmet Karahisari’nin Kanûnî Sultan Süleyman için yazdığı mushaf gibi nadide eserlerin facsimile baskıları sergilenmektedir. Sergi üç bölümden oluşur: ilk bölüm hat sanatının tarihî gelişimini anlatır; ikinci bölümde mushaf tıpkıbasımları yer alır; üçüncü bölümde ise Kur’an’da geçen olaylar artırılmış gerçeklik teknolojisiyle üç boyutlu olarak ziyaretçilere sunulur. Sergi 27 Nisan 2022’de Kadir Gecesi’nde açılmış olup kısa sürede büyük ilgi görmüş; 2023 yılı sonunda ziyaretçi sayısı 25 bini, 2024 ortasında 30 bini aşmış, 2025 yılı Mart ayı itibarıyla ise 100 bini geçmiştir. Ayrıca 2024’te konakta Hilye‑i Şerif Odası oluşturuldu ve 17.–21. yüzyıllara ait değerli hilye‑i şerif tıpkıbasımları sergilenmeye başlandı.

 Yaman Dede Camii (Panaya Kilisesi) 
Konağın yakınında yer alan Panaya Kilisesi, 1886’da Rum Ortodoks cemaati tarafından inşa edilmiş ve nüfus mübadelesinden sonra 1925’te camiye dönüştürülmüştür. Yapı, taş malzemeden haç planlı olarak inşa edilmiş olup kubbesi ve taş işçiliği ile dikkat çeker. Terasının altında tonozlu dükkânlar bulunur. 2025’te Talas Belediyesi tarafından “Yaman Dede Camii Restorasyonu” adıyla bir proje başlatılmış; proje Şubat 2025’te başlamış ve 25 Şubat 2025’te tamamlanmıştır. Belediye, kültür mirasına sahip çıkmak amacıyla camide onarım ve çevre düzenlemesi yapıldığını duyurmuştur. Camide ibadet işlevi devam ederken yapı çevresi kültürel etkinlikler ve turistik ziyaretler için düzenlenmektedir.

 Sergiler ve etkinlikler 

 Tıpkıbasım Mushaflar ve Kur’an‑ı Kerim Sergisi – 27 Nisan 2022’de konakta açılan sergi, Türkiye’de Osmanlı mushaflarının yüksek kaliteli facsimile baskılarını topluca sergileyen ilk mekânlardan biridir. Ziyaretçiler hat sanatının tarihsel gelişimini, mushaf tıpkıbasımlarını ve artırılmış gerçeklik bölümünü gezebilmektedir. Sergi pazartesi hariç her gün 09.00–17.00 saatleri arasında açıktır; Ramazan ayında ziyaretçi yoğunluğu artmıştır.
 Hilye‑i Şerif Odası – 2024 başında açılan bu bölümde Topkapı Sarayı ve diğer koleksiyonlarda bulunan hilye‑i şeriflerin tıpkıbasımları sergilenir. Sergide 1867’de kadın hattat Emine Servet Hanım tarafından yazılan hilye de yer alır.
 Talas Kültür Turları – Talas Belediyesi’nin “Rota Talas” adıyla düzenlediği üstü açık gezi otobüsü turları kapsamında Yaman Dede Konağı, Tıpkıbasım Mushaflar Sergisi, Talas Sanat Galerisi ve Su Medeniyetleri Galerisi ziyaret edilir. 2024 yılında düzenlenen turlara üniversite öğrencileri ve Talaslı gruplar büyük ilgi göstermiştir; tur programları konağı son durak olarak kullanır ve katılımcılar sergilenen mushaf ve hilye‑i şerifleri inceleme fırsatı bulur.

 Güncel gelişmeler (2024–2025) 
2024 yılının sonlarında Yükseköğretim Kurulu (YÖK) Başkanı Prof. Dr. Erol Özvar, Kayseri’ye yaptığı ziyaret kapsamında Talas Belediye Başkanı Mustafa Yalçın ile birlikte Yaman Dede Kültür Evi’ni ziyaret etti. Özvar, Tıpkıbasım Mushaflar Kur’an‑ı Kerim Sergisi ile Hilye‑i Şerif Odası’nı gezerek eserler hakkında bilgi aldı. Belediye başkanı ziyarette, konağın kültürel önemine vurgu yaparak YÖK Başkanı’na çeşitli yayınlar hediye etti. Aynı yıl yayımlanan Talas Belediyesi bülteninde, başkanın Han Camii ve Yaman Dede Camii restorasyonları konusunda Ankara’da görüşmeler yaptığı ve Rota Talas turlarında konağın özellikle vurgulandığı aktarılmıştır.

 Ziyaret bilgileri 
Yaman Dede Kültür ve Sanat Evi haftanın altı günü 10.00–17.00 saatleri arasında ziyarete açıktır; pazartesi günleri kapalıdır. Giriş ücretsizdir ve rehberli turlar sağlanmaktadır. Konak ayrıca düğün fotoğrafçılığı ve çeşitli kültürel etkinlikler için popüler bir mekân haline gelmiştir.

 Kaynakça 

Kategori:Kayseri'deki yapılar
Kategori:Talas'taki yapılar