Vehhabîlerin Necef baskınları

Vehhabîlerin Necef baskınları (Arapça:غارات وهابية على النجف, romanize: al-Ghārāt al-Wahhābiyyah ʿalā al-Najaf), Şiilik şehri Necef'e yönelik bir dizi saldırıdır. Amaç, Diriye Emirliği'ni genişletmek ve Vehhabîlik doktrinini yaymaktı. Seferler Şiilere karşı düşmanca olup türbeleri yok etmeyi hedefliyordu. Vehhabî seferleri 19. yüzyılın başlarında başladı.

 Arka Plan 
Osmanlı İmparatorluğu her geçen gün zayıflarken, Vehhâbîler Arap Yarımadası'nda yağmalara girişiyor ve topraklarını genişletiyordu. Bu genişleme hareketlerinden biri de Irak'a yönelikti; burada amaçları Şiî imamların türbelerini yıkmaktı. Bu kapsamda gerçekleştirdikleri seferlerden biri, 1801 ile 1806 yılları arasında Vehhâbî imamları Abdülaziz bin Muhammed ve oğlu Suud bin Abdülaziz döneminde meydana gelen Necef baskınlarıydı. Ancak Vehhâbîlerin Irak'a yönelik en ünlü saldırısı, Kerbelâ’nın yağmalanmasıydı; bu olayda 2.000 ila 5.000 kişi Vehhâbîlerin elinde hayatını kaybetti.

küçükresim|Irak vilayetleri arasında Necef’in konumunu gösteren harita

Ayrıca bazı kaynaklara göre o sıralarda Bağdat'ta bir veba salgını yaşanıyordu; bu durumdan yararlanan Suud bin Abdülaziz komutasındaki Vehhâbîler, 1800 ile 1801 yılları arasında bir tarihte Necef'e yönelik ilk seferlerini başlattılar. Ancak Basra halkıyla çatışmaya girdiler ve bilinmeyen sayıda kayıp verdikten sonra Diriye Emirliği'ndeki üsleri Necid'e geri döndüler.

 Birinci Kuşatma (1801) 
1802 yılında Vehhâbî ordusu Kerbelâ’ya saldırdığında, Suud bin Abdülaziz bir sonraki seferini Necef üzerine yöneltti; hedefi İmam Ali Türbesi'ni yağmalamak, tıpkı Kerbelâ'da yaptığı gibi orayı da soymaktı. O dönemde Gadir Hum Bayramı kutlanmaktaydı, bu nedenle birçok kişi İmam Ali Türbesi'nin yağmalanacağından korkarak Necef'te bulunuyordu.

Osmanlı İmparatorluğu'nun imam türbelerine destek vermediğini bilen halk, Necef'teki İmam Ali Türbesi'nden mücevherleri ve diğer değerli eşyaları çalınmasını önlemek için Bağdat'a taşıdı. Şiî dinî lideri , Necef'te bir seferberlik örgütleyerek halkın silahlanmasını ve şehrin girişlerinin büyük taşlarla kapatılarak tahkim edilmesini sağladı.

Kaynaklara göre, Vehhâbî ordusu Necef'e ulaştığındakuşattı. 12.000 ila 15.000 askerle şehri kuşattı. Suud şehre top atışları başlatarak o gece 5 kişiyi öldürdü. Vehhâbîler ertesi geceye kadar surların dışında kaldılar, ardından geri çekildiler. Bu çatışmada Necef'ten 10 kişi ve Vehhâbî ordusundan 700 asker öldü.

 İkinci Kuşatma (1803) 
İlk saldırıdan dört yıl sonra, , Sadrazam Muhammed Hüseyin Han'ın yardımıyla Necef çevresinde bir sur, derin bir hendek, kuleler, gözetleme kuleleri ve nöbetçi karakollarının inşasını denetledi. Bu tahkimatlar, üst kısımlarında toplar ve tüfekler için yerleştirme açıklıkları içeren yapılar barındırıyor; böylece şehir, girilmesi güç askerî bir bölgeye dönüştürülüyordu.

Bu inşadan birkaç ay sonra, Suud el-Kebîr 10.000 ila 15.000 kadar Vehhâbî askerle Necef üzerine bir sefer başlattı. Bu seferin nedenlerinden biri, bir Şii tarafından öldürülen babasının intikamını almak isteğiydi. Söz konusu kişi Molla Osman adında biri olup bazı kaynaklara göre Afgan, bazılarına göre Kürt, bazılarına göre ise Kerbelâlı bir Iraklıydı. Ancak sefer büyük bir başarısızlıkla sonuçlandı.

 Üçüncü Kuşatma (1806) 
küçükresim|1932’de Ali Türbesi’nin kubbesi
Önceki kuşatmadan üç yıl sonra, Vehhâbîler yaklaşık olarak önceki seferlerle aynı sayıda askerle Necef'e yeni bir kuşatma başlattılar. Bu kez şehir halkının çoğu, Kerbelâ’da yaşananların tekrarlanacağından korkarak kaçtı. Ancak bazıları—özellikle o dönemde Necef'in Şii dinî otoritesi olan Şeyh Ca‘fer Kaşf el-Gıta‘—şehirde kaldı.

O dönemde Necef'te yalnızca yaklaşık 200 asker bulunuyordu. Kaşf el-Gıta‘ ile birlikte Şeyh Cevad el-Hüseynî de bulunuyordu; o sırada Miftah el-Kerame adlı eserinin beşinci cildini yazmaktaydı. Şöyle kaydetmiştir:

Böylece Necef halkı, Vehhâbî kuvvetlerine karşı üçüncü kez üst üste zafer kazandı. Bu saldırı başarıya ulaşsaydı bile, Vehhâbîler daha önce Hicaz'a girmiş ve Bakî İmamlarının türbelerini—Hasan bin Ali, Ali es-Seccad, Muhammed el-Bâkır ve Ca‘fer es-Sâdık'ınkileri—yıkmışlardı. Bu imamlar, Şiî Müslümanların tüm kolları tarafından saygıyla anılır.

 Sonuç 
Necef ve Kerbela'daki saldırılar büyük yankı uyandırdı. Bir kişi Diriye'ye giderek Abdülaziz bin Muhammed El Suud'u öldürdü. Baskınlar 1811 yılına kadar sürdü.

 Ayrıca bakınız 
 Suudi Arabistan'da Şiilik
 Kerbela Baskını
 El-Baki Türbelerinin Yıkımı
 Medine Muharebesi (1812)
 Diriye Kuşatması
 Mekke Muharebesi (1813)

 Notlar 

 Kaynaklar 

Kategori:1801'de çatışmalar
Kategori:1802'de çatışmalar