Savur Emirliği

küçükresim|sağ|upright=1.14|Savur’dan bir görünüm (Nevit Dilmen, 2008)
küçükresim|sağ|upright=1.14|Savur’da geleneksel sürüm (CC BY-SA)

Savur Emirliği, 13. yüzyılın sonlarından 16. yüzyılın başlarına kadar Mardin bölgesinde, özellikle Savur ve çevresinde hüküm sürdüğü düşünülen yerel bir emirliktir. Günümüzde Mardin iline bağlı Savur ilçesinin tarihsel çekirdeğini oluşturmuştur. 
Emirliğin tam siyasi statüsü kesin olmamakla birlikte, tarihçiler Savur’un Artuklu Beyliği’nin yıkılışından sonra ortaya çıkan yarı-bağımsız mahalli idarelerden biri olduğunu belirtir.

 Tarihçe 
Savur’un adı ilk kez 11. yüzyılda Mar Başiha Manastırı kayıtlarında geçmektedir.  
12. yüzyılda Artukluların Mardin kolu döneminde Savur, beyliğin doğu ucunda yer alan bir nahiyeydi. Artukluların zayıflamasıyla birlikte Savur çevresinde yerel beylerin (emirlerin) yönetimi güç kazandı. Bu dönemde Savur, hem ticaret yolları üzerindeki konumu hem de etnik çeşitliliği sayesinde stratejik bir merkez haline geldi.

13. yüzyılın ikinci yarısında “Savur Emirliği” adıyla anılan yapının, Artuklu Beyliği’nin yıkılışından sonra kısa süreli bir yerel otorite olarak kurulduğu düşünülmektedir.  
Kaynaklarda geçen “Emir Halil” ve “Emir İsa” gibi adlar, Mıhellemi ve Arami kökenli yerel bey aileleriyle ilişkilendirilmektedir.

Savur, bu dönemde hem Müslüman hem Hristiyan nüfusun bir arada yaşadığı, cami ve kiliselerin aynı mahallelerde bulunduğu bir yerleşim olarak tanımlanmıştır. Osmanlı kaynaklarında 1517’den itibaren Savur’un doğrudan Diyarbekir Eyaleti’ne bağlı bir sancak olarak kaydedilmesi, emirliğin bu tarihte Osmanlı egemenliğine geçtiğini gösterir.

 Yönetim ve Toplumsal Yapı 
Savur Emirliği, yerel ailelerin yönettiği küçük bir bölgesel idare olarak şekillenmiştir. Emirlikteki yönetim biçimi, Artuklular döneminden miras kalan feodal yapıya dayanıyordu. “Bey”, “Emir” veya “Beg” unvanları yerel otoritenin sembolleriydi. Emirlik sınırları içinde Arap, Kürt, Süryani ve Türk köyleri bulunmaktaydı.

Yönetici aileler arasında “Halil Begi” ve “İsa Begi” soyları anılmakta; bunların Savur, Midyat ve Ömerli hattında etkin olduğu belirtilmektedir. Bu durum, bölgedeki diğer küçük emirliklerle (ör. Hisn Keyfa, Cizre) paralellik göstermektedir.

 Kültür ve Mimari 
Savur, bu dönemde taş işçiliği, kabartma sanatı ve dini mimarisiyle öne çıkmıştır. Günümüzde hâlâ ayakta olan **Savur Kalesi**, emirlik dönemine tarihlenmektedir.  
Savur’daki **Mor Yuhanna Kilisesi** (13. yüzyıl) ve **Savur Ulu Camii** (14. yüzyıl) dönemin dinsel çeşitliliğini göstermektedir.

 Miras 
Savur Emirliği, Mardin ve çevresinde Artuklu sonrası dönemin az bilinen yerel idarelerinden biri olarak görülür. Bölgedeki çok dilli ve çok dinli yapı, hem Süryani Hristiyanların hem de Mıhellemi Araplarının tarihsel kimliğinde iz bırakmıştır. Günümüzde yapılan saha araştırmaları, Savur’un bu çeşitliliğini koruduğunu göstermektedir.

 Ayrıca bakınız 
 Artuklu Beyliği
 Mardin Tarihi
 Tur Abdin
 Mıhellemiler

 Kaynakça 

Kategori:Anadolu beylikleri
Kategori:Savur