Alexandrit

Alexandrit veya Aleksandrit, formülü BeAl2O4 olan bir berilyum alüminat minerali olup, değerli taş olan krizoberilin bir varyantıdır.

Alexandrit varyantı, ortam ışığının niteliğine bağlı olarak renk değişikliği gösterir. Alexandrit, kristal yapıda alüminyumun krom iyonları ile küçük ölçekte yer değiştirmesi sonucu oluşur ve bu da görünür ışık spektrumunun sarı bölgesinde (520–620 nm) dar bir dalga boyu aralığında yoğun ışık emilimine neden olur. İnsan gözü yeşil ışığa en duyarlı, kırmızı ışığa ise en az duyarlı olduğundan, alexandrit, görünür ışığın tam spektrumunun mevcut olduğu gün ışığında yeşilimsi, daha az yeşil ve mavi ışık yayan akkor ışıkta ise kırmızımsı görünür. Bu renk değişimi, pleokroizmden kaynaklanan kristal içinden bakış yönüne bağlı renk tonu değişiminden bağımsızdır.

Rusya'nın Ural Dağları'ndan çıkan alexandrit, gün ışığında yeşil, akkor ışıkta kırmızı olabilir. Diğer alexandrit çeşitleri gün ışığında sarımsı veya pembe, akkor ışıkta kolumbin veya ahududu kırmızısı olabilir.

Dramatik bir renk değişimi ve güçlü renkler (örneğin kırmızıdan yeşile) gösteren taşlar nadir ve aranırdır, ancak daha az belirgin renkler (örneğin sarımsı yeşilden kahverengimsi sarıya değişen) gösteren taşlar da Gemological Institute of America gibi mücevher laboratuvarları tarafından "alexandrite" olarak kabul edilebilir.

Popüler ancak tartışmalı bir hikayeye göre, alexandrit Fin mineralog Nils Gustaf Nordenskiöld (1792–1866) tarafından keşfedildi ve gelecekteki Tüm Rusya İmparatoru II. Alexander Romanov'un onuruna alexandrit olarak adlandırıldı. Nordenskiöld'ün ilk keşfi, Perovskii'den aldığı ve ilk başta zümrüt olarak tanımladığı yeni bulunan bir mineral örneğini incelemesi sonucunda gerçekleşti.Nordenskiöld N. Alexandrit oder Ural Chrysoberyll // Schriften der St.-Petersburg geschrifteten Russisch-Kaiserlichen Gesellschaft fuer die gesammte Mineralogie. 1842. Bd 1. S. 116–127. İlk zümrüt madeni 1831'de açılmıştı. Ancak, son araştırmalar bu taşın Yakov Kokovin tarafından keşfedildiğini göstermektedir.

5 karat (1.000 mg)  ve daha büyük alexandritlerin geleneksel olarak sadece Ural Dağları'nda bulunduğu düşünülürdü, ancak daha sonra Brezilya'da daha büyük boyutlarda da bulunmuştur. Diğer yataklar Hindistan (Andhra Pradesh), Madagaskar, Tanzanya ve Sri Lanka'da bulunmaktadır. Üç karattan büyük alexandritler çok nadirdir. Günümüzde, birkaç laboratuvar, doğal alexandrit ile aynı kimyasal ve fiziksel özelliklere sahip sentetik laboratuvar taşları üretebilmektedir. Birkaç yöntemle, akı ile yetiştirilmiş alexandrite, Czochralski (veya çekilmiş) alexandrit ve hidrotermal olarak üretilmiş alexandrit üretilebilir. Akı ile yetiştirilmiş mücevherler, doğal gibi görünen kapanımlar içerdikleri için doğal alexandritten ayırt edilmesi oldukça zordur. Czochralski veya çekilmiş alexandrit, çok temiz olması ve büyütme altında görülebilen kavisli çizgiler içermesi nedeniyle tanımlanması daha kolaydır. Çekilmiş taşlarda renk değişimi maviden kırmızıya kadar olabilir, ancak bu renk değişimi hiçbir yataktan elde edilen doğal alexandritin renk değişimine tam olarak benzemez. Hidrotermal laboratuvar ortamında yetiştirilen alexandrit, gerçek alexandrit ile aynı fiziksel ve kimyasal özelliklere sahiptir.

Yanlış bir şekilde laboratuvarda üretilmiş sentetik alexandrit olarak tanımlanan bazı değerli taşlar, aslında eser elementler (örneğin vanadyum) ile karıştırılmış korindon veya renk değiştiren spineldir ve aslında krizoberil değildir. Sonuç olarak, bunlar "sentetik" yerine simüle edilmiş alexandrit olarak tanımlanmaları daha doğru olur. Bu alexandrit benzeri safir malzemesi neredeyse 100 yıldır kullanılmaktadır ve karakteristik mor-leylak rengi renk değişimi gösterir, ancak yeşil renk hiç olmadığı için alexandrit gibi görünmez.

Alexandrit, Haziran ayının üç resmi doğum taşından biri olarak da bilinir.

Kaynakça

Ayrıca bakınız
 Mineraller listesi
 Türlerine göre değerli taşlar listesi
 Adını insanlardan alan mineraller listesi

Kategori:Berilyum mineralleri
Kategori:Oksit mineralleri
Kategori:Alüminyum mineralleri
Kategori:Ortorombik mineraller