Mısır'ın Birinci Ahameniş Fethi

Mısır'ın Birinci Ahameniş Fethi MÖ 525'te gerçekleşti ve "Birinci Mısır Satraplığı" () olarak da bilinen Yirmi Yedinci Hanedan'ın kurulmasına yol açmıştır. Mısır böylece 404 yılına kadar [[Ahameniş İmparatorluğu'nun bir satraplığı haline gelirken Mısır kraliyet geleneklerini ve konumlarını korunmuştur. Fetih, MÖ 525'de Pelisyum Muharebesi'nde Mısırlıları yenen ve kendini firavun ilan eden II. Kambises tarafından yönetilmiştir. Ahameniş yönetimi, Amyrtaios'un isyanı ve Firavun olarak taç giymesiyle sona ermiştir. Mısır'da Ahameniş yönetiminin ikinci dönemi , Mısır'ın Otuz Birinci Hanedanı (MÖ 343-332) döneminde gerçekleşmiştir.

 Herodot'a göre çatışmanın kökeni 
Herodot Firavun II. Amasis'in sonunda Perslerle nasıl bir çatışmaya yol açtığını anlatmıştır. Herodot'a göre Amasis'e II. Kiros veya II. Kambises tarafından iyi ilişkiler içinde bir Mısırlı göz doktoru için ricada bulunulmuştu. Amasis, Mısırlı bir hekimi zorunlu çalışmaya zorlayarak bu ricaya uymuş ve ailesini Mısır'da bırakıp zorunlu sürgünle Perslere göç etmek zorunda kalmıştı. Hekim, bunun intikamını almak için Kambises'e çok yakınlaşmış ve Mısırlılarla bağlarını güçlendirmek için Kambises'e bir kızını teklif etmesini önermişti. Kambises bu teklifi kabul etmiş ve Amasis'in bir kızıyla evlenmek istemişti.
sol|küçükresim|Sisam Tiranı Polikrates, Firavun II. Amasis ile birlikte.

Amasis, kızının Pers kralına cariye olacağından endişe ederek, çocuğunu vermeyi reddetmiş; Amasis de Pers imparatorluğunu da karşısına almakta istekli değildi, bu yüzden Herodot'un açıkça Amasis tarafından öldürüldüğünü doğruladığı eski firavun Apries'in kızını kendi çocuğu yerine Pers'e gitmeye zorladığı bir aldatmaca uydurmuştur.

Apries'in bu kızı, Herodot'un anlattığına göre "uzun boylu ve güzel" olan Nitetis'ten başkası değildi. Nitetis, Amasis'e ihanet etmiş ve Pers kralı tarafından karşılandığında, Amasis'in hilelerini ve gerçek kökenlerini açıklamıştır. Bu durum Kambises'i çileden çıkarmış ve intikam almaya yemin etmiştir. Amasis, Kambises ona ulaşmadan önce ölmüş, ancak varisi ve oğlu III. Psamtik Persler tarafından mağlup edilmiştir.

Herodot, tıpkı selefi gibi Amasis'in de Yunan paralı askerlerine ve meclis üyelerine nasıl güvendiğini anlatır. Bunlardan biri, Herodot'un açıkça bilmediği ancak iki kişi arasında kişisel bir nedenden dolayı Amasis'i terk edecek olan Halikarnaslı Fanis'ti. Amasis, hadımlarından birini Fanis'i yakalaması için gönderdi, ancak hadım, bilge meclis üyesi tarafından alt edildi ve Fanis, Perslere kaçarak Kambises ile buluşup Mısır'ı işgali için tavsiyelerde bulunmuştur. Mısır, sonunda MÖ 525'te Pelisyum Muharebesi'nde Persler tarafından ele geçirilmiştir.

 Pelusium'da III. Psamtik'in yenilgisi 

küçükresim|Pelisyum Muharebesi'nden (MÖ 525) sonra Fransız ressam Adrien Guignet tarafından yaratıcı bir şekilde yeniden canlandırılan II. Kambises ile III. Psamtik buluşması
küçükresim|Bir Pers kralını, dört esiri bir ipte tutarken, mızrağını bir Mısır firavununa doğru saplarken tasvir eden Svenigorodsky silindir mührü ."a Persian hero slaughtering an Egyptian pharaoh while leading four other Egyptian captives" "Victor, apparently wearing the tall Persian headdress rather than a crown, leads four bareheaded Egyptian captives by a rope tied to his belt. Victor spears a figure wearing Egyptian type crown." in "Another seal, also from Egypt, shows a Persian king, his left hand grasping an Egyptian with an Egyptian hairdo (pschent), whom he thrusts through with his lance while holding four prisoners with a rope around their necks." 
II. Amasis, Ahameniş istilasından önce MÖ 526'da ölmüş ve yerine sadece altı ay hüküm süren III. Psamtik geçmiştir. Taç giyme töreninden birkaç gün sonra Teb'e yağmur yağmıştır; bu, bazı Mısırlıları korkutan ve bunu kötü bir alamet olarak yorumlayan nadir bir olaydı. Genç ve deneyimsiz firavun, istilacı Perslere rakip değildi. Kambises komutasındaki Persler, Arapların yardımıyla Sina çölünü geçtikten sonra, MÖ 525 baharında Mısır'ın doğu sınırındaki bir şehir olan Pelusium yakınlarında acımasız bir muharebe yaşandı.The New Encyclopædia Britannica: Micropædia, Vol.9 15th edition, 2003. p.756 Mısırlılar Pelusium'da yenildi ve Psamtik, müttefiklerinden biri olan Halikarnaslı Fanis tarafından ihanete uğradı. Sonuç olarak, Psamtik ve ordusu Memfis'e çekilmek zorunda kaldı. Persler uzun bir kuşatmadan sonra şehri ve Psamtik'i ele geçirdiler. Kısa bir süre sonra Kambises, aralarında (söylendiğine göre) düşmüş kralın oğlunun da bulunduğu iki bin ileri gelen vatandaşın halka açık olarak idam edilmesini emretti.

Psamtik'in esareti ve ardından infazı, Herodot'un Tarihler kitabının III. kitabının 14. ve 15. bölümlerinde anlatılmaktadır. Psamtik'in kızı ve tüm Mısırlı soyluların kızları köleleştirildi. Psamtik'in oğlu ve diğer iki bin soylu oğlu, Pers elçisinin ve teknesindeki iki yüz mürettebatın öldürülmesinin intikamı olarak ölüme mahkûm edildi. "Bir zamanlar kralın dostu olan yaşlı bir adam" dilenciliğe mahkûm edildi.The Histories, by Herodotus, Book III.14, Penguin Classics Tüm bu insanlar, tepkisini ölçmek için Psamtik'in huzuruna getirildi ve dilencinin halini görünce üzüldü.

Psamtik'in dilenciye duyduğu şefkat, onun bağışlanmasını sağladı, ancak oğlu çoktan idam edilmişti. Tahttan indirilen firavun, Pers Kralı'nın maiyetinde yaşamak üzere tekrar tahta çıkarıldı.  Ancak bir süre sonra Psamtik, Mısırlılar arasında bir isyan çıkarmaya çalıştı. Kambises bunu öğrendiğinde, Herodot'un aktardığına göre Psamtik boğa kanı içti ve hemen öldü.The Histories, by Herodotus, Book III.15, Penguin Classics

Herodot, Pers Kralı Kambises'in Mısır'ı fethetmesi ve böylece 26. (Saite) Hanedanlığı'nın sona ermesiyle II. Ahmose/Amasis'in mumyasının tahrip edildiğini de anlatır:

 Yağma: Sayda lahitleri 
Saydalı krallar II. Eşmunazar ve babası Tabnit'in Mısır'daki insansı lahitleri, Ahamenişlerin Mısır'ı fethi sırasında üretilmiştir. Benzer Mısır lahitlerinin, karakteristik dolgun ve karemsi geniş yüzleri ve pürüzsüz, eklemsiz gövdeleriyle, II. Psamtik (yaklaşık MÖ 595-589) ve II. Amasis (MÖ 570-526) dönemlerinde Memfis bölgesinde üretildiği bilinmektedir.

Sayda'da bulunan lahitler, başlangıçta Mısır'da Eski Mısır seçkinleri için yapılmıştı; ancak daha sonra Sayda'ya taşınarak Sayda krallarının cenaze törenleri için yeniden kullanılmışlardı. Bu tarz lahitlerin Mısır'da üretimi, 26. hanedanın çöküşüyle birlikte MÖ 525 civarında sona ermiştir. Bu nedenle Elayi, lahitlerin Saydalılar tarafından MÖ 525'te II. Kambises'in Ahamenişler tarafından Mısır'ı fethine katıldıkları sırada ele geçirilip Sayda'ya getirildiğini ileri sürmektedir.

II. Eşmunazar'ın babasına ait olan Tabnit Lahdi, ön yüzünde bir Mısır generalinin adına yazılmış uzun bir Mısır yazısı bulunan, daha önce adanmış bir lahdi yeniden kullanırken, II. Eşmunazar için kullanılan lahit yeniydi ve temiz bir yüzeye Fenike dilinde tam boy bir ithaf yazısıyla yazılmıştı. René Dussaud'a göre, yeni lahit, yazının yapılmasını sağlayan hayatta kalan annesi Kraliçe Amoashtart tarafından sipariş edilmiş olabilir.

Lahitler muhtemelen, en azından kısmen, Sayda Kralları tarafından ganimet olarak ele geçirilmiştir. Herodot II. Kambises'in "Memfis'te bir mezarlığı yağmaladığı, tabutların açılıp içlerindeki cesetlerin incelendiği" bir olayı anlatır; bu olay, muhtemelen lahitlerin Saydalı tebaası tarafından çıkarılıp tekrar sahiplenilmesine vesile olmuştur. Bu durum, özellikle Penptah adlı bir askere adanmış ve tahrip edilmiş olabilecek Tabnit lahdi için geçerlidir; oysa henüz adanmamış ve tamamlanmamış Eşmunazar lahdi, Memfis'teki bir atölyeden alınmış olabilir.

Bu lahitler (üçüncüsü muhtemelen Kraliçe Amoashtart'a aitti), Mısır dışında bulunan tek Mısır lahitleridir.

 I. Darius'un Mısır heykeli 

küçükresim|MÖ 480 civarında Ahameniş ordusunda görev alan Mısırlı bir asker, I. Serhas'ın mezarının kabartmasında.
I. Darius'un Mısır heykeli, Ahameniş hükümdarı I. Darius'un Mısır ikonografisi ve yazıtlarıyla bezenmiş bir heykelidir. Bu, Ahameniş döneminden günümüze ulaşan en bilinen yuvarlak heykel örneğidir. Heykel, Mısır'da gri granitten yapılmış, ancak daha sonra muhtemelen I. Serhas tarafından Susa'ya taşınmıştır.  Heykelin alt kısmında, Ahameniş İmparatorluğu'nun tebaası arasında geleneksel adı Ḳemet ( 𓈎𓅓𓏏𓊖, "Kara Topraklar") olan "Mısır" ifadesi yer almaktadır.

 Sonraki yazım 
Ahameniş fethi, Geç Antik Çağ Kıptîce düzyazı kurgusu olan Kambises Romansı'nın konusudur. Metin eksiktir, ancak kısmen yerli geleneklere dayanıyor gibi görünmektedir..

 Kaynakça 
Özel

Genel





Kategori:MÖ 6. yüzyılda İran
Kategori:Antik Mısır savaşları
Kategori:MÖ 6. yüzyılda Mısır
Kategori:MÖ 6. yüzyılda çatışmalar
Kategori:Ahameniş İmparatorluğu'nun savaşları