Kop, Şenkaya

Kop (Gürcüce: კოპი), tarihsel Tao bölgesindeki köylerden biridir. Günümüzde Erzurum ilinin Şenkaya ilçesine bağlı Timurkışla mahallesinin sınırları içindedir. Kop, Gürcüce "Gobi" (გობი) veya "Kvabi" (ქვაბი) adından değişime uğramıştır.Tao (ტაო), Mamia Pağava, Meri Tsintsadze, Maia Baramidze, Malhaz Çoharadze, Tina Şioşvili, Ramaz Halvaşi, Nugzar Mgeladze, Zaza Şaşikadze, Merab Halvaşi, Cimşer Çhvimiani, Cemal Karalidze, Batum, 2020, s. 77.  ISBN 978-9941-25-828-2

Tarihçe

Kvabi veya Kop köyünün bulunduğu Tao bölgesi, tarihsel Gürcistan'ı oluşturan yerlerden biriydi. Bu yerleşim önemli merkezlerden biriydi ve burada Cakeli hanedanından Mzeçabuki'nin (1445-1516) sarayı bulunuyordu.2017 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları (ტაო-კლარჯეთის ძეგლების 2017 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები), Tiflis, 2018, s. 32  ISBN 978-9941-9470-9-4 Osmanlılar bu bölgeyi, 1549 tarihli Gürcistan seferinin ardından Gürcülerden ele geçirmiştir.

Kvabi veya Kop köyü, 1574 tarihli Osmanlı mufassal defterinde Oltu livasının Kop nahiyesinin köylerinden biriydi. Köyde 45 hane bulunuyordu. Bunların içinde 9 hane Müslüman olmuştu. Kop nahiyesi 23 köyden oluşuyordu; ancak yarıdan fazlası, yani 14 köy Osmanlı idaresine geçince boşalmıştı. Toplam 196 haneden oluşan Kop nahiyesinde 30 hane Müslüman olmuş, 166 hane Hristiyan olarak kalmıştı.Tao (ტაო), Mamia Pağava, Meri Tsintsadze, Maia Baramidze, Malhaz Çoharadze, Tina Şioşvili, Ramaz Halvaşi, Nugzar Mgeladze, Zaza Şaşikadze, Merab Halvaşi, Cimşer Çhvimiani, Cemal Karalidze, Batum, 2020, s. 77, 79.  ISBN 978-9941-25-828-2 

Kvabi veya Kop köyü, 1595 tarihli Osmanlı mufassal defterinde "Kob" veya "Gob" (قوب) şeklinde kaydedilmiştir. Bu tarihte bu yerleşim, Penek livasının Penek nahiyesine bağlıydı. Bu defteri yayımlayan Gürcü Türkolog Sergi Cikia, bu yer adının Gürcüce "Gobi" (გობი) olabileceğini yazmıştır. Bu tarihte köyün nüfusu 40 Hristiyan haneden oluşuyordu. Köyde buğday ve arpa tarımı ile arıcılık yapılıyor, koyun ve domuz besleniyordu. Bir adet su değirmeni bulunuyordu.

Kvabi veya Kop köyü, Çıldır Eyaleti'nin 1694-1732 dönemini kapsayan Osmanlı cebe defterinde de "Kob" veya "Gob" (قوب) şeklinde kaydedilmiştir. Bu defterde aynı idari konuma sahip olan köy, Hicri 1134 (1721/1722) tarihinde önce 3.000 akçe hasıla ile Kenan, sonra 4.000 akçe hasıla ile de Hüsrev (veled-i Abdullah) adında birine bırakılmıştı. Kvabi veya Kop, sonraki kayıtlarda bir köy olarak yer almamış, "Kop" adıyla Timurkışla köyünün bir mahallesine dönüşmüştür.

Gürcü yönetimi döneminde önemli bir yerleşim olan Kvabi veya Kop köyünde, içinde Gürcüce yazıların bulunduğu kiliseyi de barındıran Kvabi Sarayı dışında, kale ve mağara tespit edilmiştir. Kvabi Kalesi, Kop mahallesinin 1 kilometre kuzeyinde, büyükçe mağarası olan bir kayanın üzerinde yer alır. Büyük ölçüde yıkılmış olan kalenin surlarla çevrili olduğu alt kısımdaki kalıntılardan anlaşılmaktadır. Kalenin üst kısmında sarnıçlar ve birkaç oda kalmıştır. Kalenin ulaşılması zor kuzey kısmında kayaya yaslı bir kilise bulunmaktadır. Kiliseye giden yol çökmüştür. Kvabi Mağarası ise, Kop mahallesinin 1 kilometre güneydoğusundadır. Büyük bir mağara olup dibinde duvar kalıntıları bulunmaktadır. Bu mağaranın dışarıdan gelen saldırılar sırasında sığınak olarak kullanıldığı tahmin edilmektedir.2017 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları (ტაო-კლარჯეთის ძეგლების 2017 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები), Tiflis, 2018, s. 13, 32  ISBN 978-9941-9470-9-4

 Kaynakça 

Kategori:Şenkaya'nın mahalleleri
Kategori:Tao-Klarceti