Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti siyasi tarihi

Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti siyasi tarihi, Rauf Denktaş'ın 1983 yılında Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'ni ilan etmesiyle başlar.

 Rauf Denktaş dönemi (1983-2005) 

15 Kasım 1983 tarihinde Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nin ilanından sonra kurucu cumhurbaşkanlığına seçildi. 1985 yılında yapılan seçimlerde ikinci kez cumhurbaşkanı seçildi. 22 Nisan 1990 tarihinde yapılan erken seçimde üçüncü kez cumhurbaşkanı seçildi. 1995'teki seçimlerde de dördüncü kez cumhurbaşkanı seçildi. 2000 yılındaki seçimlerde %43,67 oranında oy aldı ve seçim ikinci tura kaldı; ama ikinci tura kalan diğer aday olan Derviş Eroğlu'nun çekilmesi üzerine seçimden galip olarak çıktıEroğlu yarıştan çekildi  (Hürriyet) Erişim tarihi: 14 Ocak 2012. ve beşinci kez cumhurbaşkanı seçildi. 2004 yılında BM Genel Sekreteri Kofi Annan'ın Kıbrıs Sorunu'nun çözümü için hazırladığı Annan Planı'na karşı çıktı, buna rağmen plan Kıbrıslı Türkler tarafından kabul edilse de Kıbrıslı Rumların reddetmesi üzerine hayata geçmedi. 17 Nisan 2005 tarihinde yapılan Cumhurbaşkanlığı seçimlerinde aday olmadı ve 24 Nisan 2005 tarihinde görevi yeni seçilen cumhurbaşkanı Mehmet Ali Talat'a devretti.

 Mehmet Ali Talat dönemi (2005-2010) 

17 Nisan 2005'te yapılan Cumhurbaşkanlığı seçimlerini 1. turda %55 ile kazananPortre:Mehmet Ali Talat , Al Jazeera, 19 Temmuz 2014 Mehmet Ali Talat, görevi Rauf Denktaş'tan 24 Nisan 2005'te devraldı. Döneminde 2009 Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti genel seçimleri yapıldı. 18 Nisan 2010 tarihinde yapılan seçimler sonucu oyların %43'ünü alarak Derviş Eroğlu'na yenildi.

 Derviş Eroğlu dönemi (2010-2015) 

2010 yılında yapılan Cumhurbaşkanlığı seçimlerinde aday olan Eroğlu, %50.4 oyla ilk turda KKTC'nin 3. Cumhurbaşkanı olarak seçildi. Döneminde 2013 Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti genel seçimleri yapıldı. Eroğlu cumhurbaşkanlığı adaylığını 2015 yılında yenilemeye karar verdi. Katılan yedi adaydan biriydi. Sadece Eroğlu ve Akıncı ikinci tura çıktı. Mustafa Akıncı seçimi kazandı. Seçim sonuçları şöyledir: Eroğlu 39.50%, Akıncı 60.50%.

 Mustafa Akıncı dönemi (2015-2020) 

2015 Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti cumhurbaşkanlığı seçiminde ikinci turda Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı seçilmesi ile birlikte Kıbrıs sorununu çözmek üzere çalışmalara da hız veren Mustafa Akıncı 11 ve 15 Mayıs 2015'te Kıbrıs müzakereleri çerçevesinde Kıbrıslı Rum Lider Nikos Anastaiadis ile görüşmelere başladı.

Anastasiadis'le devam eden görüşmeler, ilk olarak Kasım 2016'da İsviçre'nin Mont Pèlerin kasabasında gerçekleşen ve toprak konusu üzerine yoğunlaşan iki zirvede devam etti. Bu görüşmelerden herhangi bir sonuç alınamadı. Başarısızlıktan dolayı Akıncı Rum tarafının "maksimalist talepleri"ni suçlarken, Rum tarafıysa Türk tarafının pozisyonunu suçladı.

Bunun ardından Birleşmiş Milletler himayelerinde devam eden görüşme süreci, Temmuz 2017'de Crans-Montana'da gerçekleşen 5+1 formatındaki zirvede (Kıbrıslı Rumlar, Kıbrıslı Türkler, Türkiye, Yunanistan, İngiltere + Birleşmiş Milletler) sonuç alınamamasıyla çöktü.

Müzakere sürecinde Akıncı Kıbrıslı Türklerle Rumlar arasında başkanlığın dönüşümlü olması gerektiği üzerinde ısrarcı oldu. Toprak konusunda, Kıbrıs Türk tarafının toprakların %29,2'sine sahip olacağı, aradaki farkı Rum tarafına vereceği şekilde düzenlemenin yapıldığı bir harita sundu. Akıncı, bunun daha önce Rauf Denktaş tarafından kabul edilen "%29+" prensibi doğrultusunda yapıldığını ifade etti ve basında çıkan, verdiği iddia edilen haritaları yalanladı. Kıbrıs Türk tarafının toprak konusunda taviz vermesi Kıbrıs müzakerelerinde önceden de gündemde olan bir konu olup, Birleşmiş Milletler ve Türkiye Başbakanı Turgut Özal'ın baskılarıyla Denktaş 1985 yılında %29+ oranını kabul etmişti.

Cumhurbaşkanı Akıncı, 5 Şubat 2020'de Lefkoşa'da düzenlenen "Güven ve Kararlılık Gecesi"nde adaylığını ilan etti ve "Güven ve Kararlılık Belgesi" adı altındaki ikinci dönem vizyonunu açıkladı. Bu etkinlikte Akıncı, makul ve mümkün olan tek çözümün federal model olduğunu savundu ve "Biz ne Güney Kıbrıs’ın azınlığı olmak, ne de Türkiye’ye bağımlı bir alt yönetim görmek istiyoruz." ifadesini kullandı. Akıncı'nın seçim kampanyası "Cevap Akıncı" sloganı etrafında şekillendi, bunun yanı sıra "güven", "kararlılık"," "samimiyet", "sorumluluk" gibi kavramlara vurgu yapıldı.

Toplumcu Demokrasi Partisi (TDP) Başkanı Cemal Özyiğit, Akıncı'nın henüz adaylığını açıklamadığı 23 Ekim 2019 tarihinde partisinin aday olması hâlinde Akıncı'ya destek vereceğini açıkladı. TDP'nin yanı sıra, Toplumcu Kurtuluş Partisi Yeni Güçler, Bağımsızlık Yolu, Birleşik Kıbrıs Partisi ve Sol Hareket Mustafa Akıncı'yı destekledi.

Akıncı, seçim süreci boyunca açıkça Türkiye'den seçimlere müdahale edildiğine, kendisine oy verilmemesine dair Türkiye'den gelen Adalet ve Kalkınma Partisi ile Milliyetçi Hareket Partisi milletvekillerinin köy köy dolaşıp kampanya yaptığına dair ifadeler kullandı. Kampanyasının başlangıcının ardından adaylığını çekmesi için Türkiye makamlarınca tehdit edildiğine dair açıklamalarda bulundu. Bu iddiaların tamamı Türkiye Cumhuriyeti Lefkoşa Büyükelçiliği tarafından reddedildi.

2020 Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti cumhurbaşkanlığı seçimi'ne bağımsız aday olarak katıldı ve seçimi ikinci turda kaybetti. Görevini yeni seçilen cumhurbaşkanı Ersin Tatar'a devretti. Akıncı son seçimden sonra aktif siyaseti bıraktığını açıkladı.

 Ersin Tatar dönemi (2020-2025) 

2020 Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti cumhurbaşkanlığı seçimi'nde Ulusal Birlik Partisi'nden cumhurbaşkanı adayı oldu. 11 Ekim 2020 tarihinde yapılan seçimlerin ilk turunda %32,34 oy oranıyla birinci oldu ve ikinci olan Cumhurbaşkanı Mustafa Akıncı ile ikinci tura kaldı. 18 Ekim 2020 tarihinde yapılan ikinci turda %51.74 oy oranıyla Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı seçildi. 23 Ekim 2020 tarihinde Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nin 5. Cumhurbaşkanı olarak göreve başlamıştır. 24 Ekim 2025 tarihinde görevini 6. Cumhurbaşkanı Tufan Erhürman'a devretti.

Cumhurbaşkanlığı seçimlerinden sonra hükümet krizi yaşandı. 9 Aralık 2020 tarihinde Saner Hükûmeti'nin kurulmasıyla kriz sona erdi. 2021'in sonbahar aylarına doğru, azınlık Saner Hükûmeti nisap sorunları ve bakan istifaları ile uğraşırken, Başbakan Ersan Saner hakkında kaset skandalı patlak verdi. Başbakan Ersan Saner, iddiaları yalanladı ve nisap sorunları ve benzeri durumlar sebebiyle 13 Ekim 2021 tarihinde istifasını sundu.

Ana muhalefet partisi CTP Genel Başkanı Tufan Erhürman, hükümetin istifası üzerine ''Olmayan hükümet olmadığını nihayet idrak ederek istifa etti!'' ifadelerini kullandı. Büyük değişimler olacağını düşünmediğini söyledi.

31 Ekim 2021 tarihinde iktidar partisi ve koalisyonun büyük ortağı UBP kurultaya gitti. Faiz Sucuoğlu 5295 oyla %60,7 oranla birinci olurken, Hasan Taçoy 2869 oyla %32,9 oranla ikinci, Zorlu Töre ise 468 oy ve %5.4 oyla üçüncü olarak yarış tamamlandı.

5 Kasım 2021 tarihinde yeni hükümet kuruldu. Faiz Sucuoğlu başkanlığında kurulan hükümet, 23 Ocak 2022'deki genel seçimlerden sonra 21 Şubat 2022 tarihinde yeni hükümetin kurulmasıyla sona erdi. Önceki hükümet seçim hükümeti olarak adlandırılmıştı.

23 Ocak 2022 tarihinde Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'ndeki 50 milletvekilini belirlemek için erken genel seçim gerçekleştirilmiştir. Seçimde Ulusal Birlik Partisi birinci parti konumunu korumuş ancak çoğunluğu sağlamak için gereken 26 milletvekili sayısına ulaşamamıştır. Seçim sonrasında Ulusal Birlik Partisi-Demokrat Parti-Yeniden Doğuş Partisi'nin oluşturduğu 2. Sucuoğlu hükûmeti kurulmuştur.

21 Şubat 2022 tarihinde kurulan 2. Sucuoğlu Hükümeti Maliye Bakanı Sunat Atun'u görevden alma isteğine Cumhurbaşkanı Ersin Tatar'dan gelen olumsuz yanıt üzerine Sucuoğlu 2. Sucuoğlu Hükûmeti'nin istifasını sundu, istifa 20 Nisan 2022'de kabul edildi. Hükümet sona erdi.

25 Nisan 2022'de 3. Sucuoğlu Hükûmeti'nin kurulmasıyla Faiz Sucuoğlu yeniden başbakan oldu. Hükûmet 30 Nisan 2022'de Başbakan Faiz Sucuoğlu'nun istifası ile çöktü ve 12 Mayıs 2022'de İçişleri Bakanı Ünal Üstel'in yeni hükûmeti kurmasına kadar bakıcı hükûmet olarak görev yaptı.

12 Mayıs 2022'de tekrar UBP-DP-YDP ortaklığıyla Üstel Hükümeti kuruldu. Zaman zaman YDP'nin hükümetten çekilmesi gündeme gelse de öyle olmadı.

Hükümet başta 29 milletvekilinden oluşurken Hasan Tosunoğlu'nun DP'den istifasıyla 28 vekile düşmüştür. Günümüzde hâlâ mecliste 28 vekiliyle çoğunluktadır ve göreve devam etmektedir.

2022 yılında KKTC, Türkiye ekonomik krizi'nin sonucu olarak Türk lirası'nın değer kaybından etkilendi. Döviz kurlarındaki artış, ithalat maliyetlerini yükseltti ve enflasyonu körükledi. Özellikle gıda enflasyonu %99'a çıkarak 1990'lı yıllardan bu yana en yüksek seviyeye ulaştı. Rusya'nın Ukrayna'yı işgali de enerji ve emtia fiyatlarını artırarak KKTC'yi de olumsuz etkiledi.

Enflasyonun yüksekliği, halkın alım gücünü ciddi şekilde azaltmış, temel ihtiyaç maddelerine erişim zorlaşmıştır. Ekonomik baskılar, aile yapısını da etkilemiş; boşanma oranlarında artış gözlemlenmiştir.

KKTC hükümeti, Türkiye ile imzalanan mali protokoller aracılığıyla ekonomik destek arayışında olmuştur. Ancak, bu protokollerin etkinliği konusunda çeşitli görüşler bulunmaktadır.

Ortaokul öğrencisi İkra Şimşek'in başörtüsü taktığı gerekçesiyle okula alınmaması, kamuoyunda geniş yankı uyandırdı. Bu olayın ardından KKTC hükûmeti, başörtüsüne ilişkin yasal bir boşluğu giderme gerekçesiyle, eğitim kurumlarında öğrencilerin başörtüsü takmasına izin veren bir düzenlemeyi 8 Nisan 2025'te Resmî Gazete'de yayımlayarak yürürlüğe koydu. Bu karar, bazı kesimler tarafından bireysel özgürlüklerin güvence altına alınması olarak değerlendirilse de, laiklik ilkesinin aşındırıldığı yönündeki kaygılar toplumsal muhalefeti tetikledi.

Protestoların başlangıcı, 4 Nisan 2025 tarihinde Kıbrıs Türk Öğretmenler Sendikası (KTÖS) ve Kıbrıs Türk Orta Eğitim Öğretmenler Sendikası (KTOEÖS) öncülüğünde yapılan basın toplantısıyla duyuruldu. Bu toplantıda, laik eğitimi ve toplumsal yapıyı hedef alan siyasi müdahalelere karşı sessiz kalınmayacağı vurgulandı ve 40'a yakın örgütün katılımıyla geniş çaplı bir eylem düzenleneceği açıklandı.

Protestolara KKTC'nin kurucu liderleri olan Fazıl Küçük ve Rauf Denktaş'ın çocuklarının da katılması, laiklik savunusunun yalnızca sol görüşlü gruplara ait olmadığını, tarihsel kimlik ve bağımsızlık hassasiyeti taşıyan milliyetçi çevrelerde de karşılık bulduğunu ortaya koydu. Protestolar sırasında “Kıbrıs laiktir, laik kalacak” ve “İmam değil, öğretmen istiyoruz” sloganları ön plana çıktı. Tahmini olarak 13 bin kişinin katıldığı bu gösteriler, KKTC'de laiklik ilkesine bağlılıklarını ifade eden geniş bir kesimin tepkisini ortaya koydu.

 Tufan Erhürman dönemi (2025-günümüz) 

Erhürman, 2025 KKTC cumhurbaşkanlığı seçimlerinde %62,76 oy alarak Ersin Tatar'ı mağlup etti. Böylece iki turlu seçim sisteminde, Derviş Eroğlu'ndan sonra ilk kez bir aday, birinci turda cumhurbaşkanı seçildi. Ayrıca Erhürman, Rauf Denktaş'ın 1995 seçimlerindeki zaferinden bu yana %60'ın üzerinde oy alan ilk Cumhurbaşkanı adayı oldu. Erhürman, 20 Ekim 2025 günü mazbatasını aldı. 24 Ekim 2025 tarihinde Cumhuriyet Meclisinde yemin ederek görevine başladı.

 Ayrıca bakınız 
 Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'ndeki siyasi partiler listesi
 Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nde seçimler

 Kaynakça 

Siyasi
Kategori:Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti siyasi tarihi
Kategori:VikiProje Tarih kaynak bekleyen maddeler