Gül Hanım (Selfet Ana) Konağı

Gül Hanım (Selfet Ana) Konağı, Türkiye'nin Kayseri iline bağlı Talas ilçesinin Tablakaya Mahallesi'nde yer alan tarihî bir konut olarak anılır. 
Yapı, Talas'ın geleneksel taş konut dokusunun parçası olan yapılarla aynı bölgede konumlanır; bölgede yer alan konutlarda bodrum katlarda mahzen/tol olarak adlandırılan mekânlar yaygındır.

Talas ilçesinin Tablakaya Mahallesi'nde bulunan **Gül Hanım (Selfet Ana) Konağı**, Osmanlı dönemi sivil mimarisinin önemli örneklerinden biridir.


 Tarihçe 
Yapının inşa tarihi ve mülkiyet geçmişine ilişkin açık erişimli, bağımsız ve güvenilir kaynaklarda sınırlı bilgi bulunmaktadır. Bu nedenle bu bölüm, doğrulanabilir yeni kaynaklar sağlandıkça güncellenecektir.  

 Kârgir fırını 
Kârgir fırın, duvar ve kubbe/tonoz örtüsü taş ya da ateşe dayanıklı tuğla ile örülmüş, ısıyı kütlesinde depolayarak pişirme yapan geleneksel bir fırın tipidir. Anadolu’nun pek çok yerinde konut ölçeğinde avluya bitişik ya da bağımsız küçük hacimler hâlinde görülür. Yığma gövde, yüksek ısıda çatlamayı azaltmak için kireç esaslı (yer yer horasan katkılı) harçlarla örülür; ocak tabanında ateş tuğlası/şamot kullanımı yaygındır. 
Fırınların planı genellikle tek gözlüdür; ağız açıklığı dar, iç hacim kubbeli ya da yarım silindir tonozludur. Dar ağız ve kalın kârgir kabuk, ısının içerde tutulmasını sağlar. Duman, ağızdan veya küçük bir duman kanalı/baca ile dışarı verilir. Kullanım pratiğinde önce “ısıtma ateşi” yakılır, gövde ısındıktan sonra köz dışarı alınır ve depolanan ısıyla ekmek, pide gibi ürünler pişirilir. 
Geleneksel konut dokusunda kârgir fırınlar, hane içi üretimi desteklemenin yanı sıra komşuluk ilişkilerinde paylaşım ve dayanışma işlevi de üstlenmiştir. 

 Koruma ve onarım ilkeleri (özet) 
Kârgir fırınlarda bozulmalar çoğunlukla çatlaklar, derz erozyonu, tuz kusmaları ve duman yolunda kurum birikimi şeklinde görülür. Müdahalelerde çimento esaslı harçlardan kaçınılması; orijinal dokuya uyumlu kireçli/horasan katkılı harçlarla derz yenilenmesi; kubbe/tonozun statik sürekliliğinin sağlanması; ateş yüzeylerinde şamot/ateş tuğlası tamamlama yapılması önerilir. Bacanın ve duman yollarının sürekliliği ile havalandırmanın iyileştirilmesi, kullanım güvenliği için önemlidir. 

 Tol (mahzen) 
Tol, Kayseri’nin Talas ilçesi ve çevresinde, konutların bodrum/yeraltı katlarında yer alan mahzen nitelikli hacimler için kullanılan yerel bir terimdir. 
Belediyenin turizm sayfasında, Talas evlerinde bodrum katların servis–depolama–ahır amaçlı kullanıldığı ve bu kısımların “mahzen (tol)” olarak adlandırıldığı belirtilir.

Terim, yerel yayın ve tanıtım metinlerinde kemerli, dehliz benzeri hacimleri anlatmak için de kullanılır; Talas’taki Tol Kilise örneğinde “tol” yerel tabirde kemerli mekân olarak açıklanır. 
Ayrıca Tol Kilise üzerine belediye broşürleri ve tanıtım materyalleri mevcuttur (terminolojinin bölgesel kullanımını gösterir).

 Notlar 
 Tol teriminin anlamı ve kapsamı yereldir; Talas bağlamı belirtilmeden genelleme yapılmamalıdır. 

 İşlev ve konum 
Talas konut dokusunda tol/mahzenler genelde bodrum katlarda yer alır; depolama (gıda, kiler vb.), ısı–nem dengesi sağlama ve mevsimsel kullanım gibi işlevler üstlenir. 
Bazı tanıtım metinlerinde bu mahzenlerin yörede ortaya çıkarılan yeraltı yerleşimleriyle bağlantılı olduğuna değinilir; bu bilgi belediyenin turizm sayfasına dayanmaktadır.

 Yapım tekniği ve biçim 
Tol hacimleri çoğunlukla taş yığma (kârgir) teknikle inşa edilmiş, tonoz/kubbeyle örtülü, dar ağızlı–kalın cidarlı mekânlardır. Bu düzen, iç ısının korunmasına ve doğal iklimlendirmeye yardımcı olur. 

 Koruma notları 
Kârgir mahzenlerde tipik bozulmalar (derz erozyonu, nem–tuzlanma, çatlaklar) görülür; müdahalelerde çimento esaslı sert harçlardan kaçınılması, kireç esaslı/uyumlu harçlarla derzlerin yenilenmesi ve havalandırmanın iyileştirilmesi önerilir. 

 Mimari ve bağlam 
Talas'taki geleneksel konutlarda kesme taş duvarlar, avlulu plan şemaları ve bodrum seviyesinde mahzen/tol kullanımı görülür. 
İlçenin Tablakaya, Han, Harman ve Yukarı Talas mahallelerini kapsayan kentsel sit alanında çok sayıda konut kültür varlığı olarak tescil edilmiştir. 
Tablakaya Mahallesi'ndeki bazı parseller için hazırlanan tescil fişleri ve tanımlayıcı raporlar, 20. yüzyıl başlarına tarihlenen kesme taş konut tipolojisini belgelemektedir.

 Koruma ve uygulamalar 
Talas Belediyesi tarafından 2010’lu yıllarda Tablakaya Mahallesi genelinde sokak sağlıklaştırma ve altyapı çalışmaları yürütülmüştür. 
Ayrıca kentsel sit alanı ve çevresine ilişkin koruma amaçlı plan ve düzenlemeler hakkında Kurul kararları mevcuttur.

 Notlar 
Bu maddede yer alan "yaklaşık 250 yıllık", belirli kişi/kurum adları, özgül restorasyon tarihleri, belirli işletme adları ve efsane anlatıları gibi iddialar için şu an bağımsız ve güvenilir kaynak bulunmamaktadır; bu tür ifadeler doğrulanıncaya kadar maddenin dışında tutulmalıdır. 

 Ayrıca bakınız 
 Talas, Kayseri
 Yaman Dede Konağı
 Ali Saip Paşa Sokağı
Tol Kilise

 Kaynakça 
Kategori:Osmanlı konakları

KAYSERİ EVLERİ

"""