Gündüz Memmedov

Gündüz Memmedov (d. 26 Ekim 1974), Ukraynalı bir hukukçudur. 
2019–2022 yılları arasında Ukrayna Başsavcı Yardımcısı olarak görev yaptı. 
Ukrayna’da uluslararası suçların soruşturulması alanında yürüttüğü çalışmalarla tanınmaktadır. 

Erken yaşamı ve kariyeri

Gündüz Aydın oğlu Memmedov, 26 Ekim 1974’te Azerbaycan’da, o dönemde Sovyetler Birliği’ne bağlı olan Azerbaycan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti’nin Gence şehrinde doğdu. 1996’da Odesa Üniversitesi hukuk bölümünden mezun oldu. 2013’te Odesa Ulusal Ekonomi Üniversitesi’nden mezun oldu.

Memmedov’un kariyeri 1996’da başladı. Odesa’nın Primorskiy Bölge Savcılığı’nda savcı yardımcısı olarak çalıştı, daha sonra bölgenin birinci başsavcı yardımcısı oldu. 2012–2013 yılları arasında Kiev Oblastı Savcılığı’nda görev yaptı. 2013 yılında Ukrayna Ulusal Savcılık Akademisi Araştırma Enstitüsü’nün Suçla Mücadele Sorunları Araştırma Bölümü’nde baş bilim görevlisi olarak çalıştı. Aralık 2013’ten Temmuz 2014’e kadar Dinyeper Çevre Savcılığı’nın Soruşturma Dairesi Başkanı olarak görev yaptı.

Temmuz 2014’te Memmedov tekrar Odesa’da savcı olarak atandı. Aralık 2015’ten itibaren Odesa Oblastı başsavcı yardımcısı olarak görev yaptı. Odesa’da görev yaptığı süre boyunca önemli davalarla ilgilendi; özellikle güvenlik kurumlarında uyuşturucu dağıtımına karşı aktif mücadele etti, yolsuzluk şemalarını ve yasa dışı kumarı ortaya çıkardı, ayrıca iki yıl boyunca soygun ve gasp yapan bir suç örgütünü yakaladı.

 Kırım Özerk Cumhuriyeti Savcısı 

22 Ağustos 2016’da Memmedov Kırım Özerk Cumhuriyeti Savcısı olarak atandı. Savcı olarak Kırım’da Rusya’nın işlediği savaş suçlarına dair kanıtlar topladı ve bunları Uluslararası Ceza Mahkemesi’ne götürmeyi amaçladı. Özellikle Natalia Poklonskaya olmak üzere, Rusya Federasyonu tarafından Kırım’ın ilhakına karışan kişilerin Ukrayna’ya iadesini talep etti.

Memmedov, Rus yetkililerin savaş suçları ve insanlığa karşı suçlar işlediğini iddia etti. Rus yetkilileri, değeri ₴60,2 milyar (2022’de yaklaşık 2 trilyon ABD doları) olan 4.000’den fazla varlığı çalmakla suçladı.

Savcılık dönemi boyunca, Ukrayna anakarasındaki Kırım kolluk faaliyetlerinin yönü belirlendi, Uluslararası Ceza Mahkemesi ile çalışmalar organize edildi, sivil toplum kuruluşları ile işbirliği kuruldu ve Rusya-Ukrayna Savaşı sırasında ulusal güvenliğe ve savaş suçlarına ilişkin ceza soruşturmaları geliştirildi. Bu girişimler, 2019–2021 yılları için geçici işgal koşullarında Kırım Özerk Cumhuriyeti Savcılığı’nın faaliyetlerinin geliştirilmesine ilişkin Strateji’de yer aldı.

 Ukrayna Başsavcı Yardımcısı 
18 Ekim 2019’da Cumhurbaşkanı Volodimir Zelenskiy, Memmedov’u Ukrayna Başsavcı Yardımcısı olarak seçti. Memmedov’un çalışmaları Ukrayna’daki Rus savaş suçlarının kovuşturulmasına odaklanmaya devam etti; buna Donbas savaşı ve 2014’te Malaysia Airlines Flight 17 uçağının düşürülmesi de dahildi. Memmedov, Ukrayna’nın Roma Statüsü’nü onaylamasını ve savaş suçlarını Ukrayna mevzuatında tanımasını savundu. Ukrinform’a verdiği röportajda Zelenskiy’nin Başsavcılık reformlarını desteklediğini, bunların “toplumun talebi” olduğunu belirtti. 9 Nisan 2021’de, Rus savaş suçlarına ilişkin 19 delili Uluslararası Ceza Mahkemesi’ne gönderdiğini açıkladı.

Memmedov, Ukrayna adına Ortak Soruşturma Ekibi’nin başkanıydı. Bu ekip, 17 Temmuz 2014’te işgal altındaki Donbas semalarında düşürülen MH17 sefer sayılı uçağın soruşturmasını yürütüyordu. Ekip Bellingcat ile işbirliği kurmayı başardı. MH17 saldırısına yönelik soruşturma, Başsavcılık’a kontrol edilemeyen bölgelere erişim olmadan delil toplama yöntemlerini öğretti. 17 Kasım 2022’de Hollanda’daki mahkeme, Rus vatandaşları İgor Girkin, Serhiy Dubınskiy ve Ukraynalı Leonid Harçenko’yu suçlu buldu ve gıyaben müebbet hapse mahkûm etti; Rus vatandaşı Oleg Pulatov ise delil yetersizliğinden beraat etti. 8 Şubat 2023’te Ortak Soruşturma Ekibi temsilcileri Lahey’de düzenledikleri basın toplantısında, Rusya Federasyonu Başkanının uçağın düşürülmesine karıştığını, çünkü uçaksavar füzelerinin Ukrayna’ya gönderilmesini bizzat onayladığını açıkladılar. Soruşturma şu anda askıya alınmış durumdadır.

Ayrıca PS-752 Tahran-Kiev uçağının düşürülmesine ilişkin soruşturmayı da koordine etti. Bugün saldırıya karışanların isimleri belirlenmiş durumda. Düzenli olarak İran yapımı Şahid İHA’ları saldırılarına maruz kalan Ukrayna’nın failleri adalet önüne çıkarmada aktif rol oynaması gerektiğini vurguladı.

Ukrayna iç meselelerinde de aktifti; onun döneminde, mağdur ve tanık çocukların korunması için Başsavcılık bünyesinde ilk kez bir birim kuruldu. Ancak 26 Temmuz 2021’de, “bilinçli olarak yaratılan zor çalışma koşulları” nedeniyle Başsavcı Yardımcılığı görevinden istifa etti. Mamedov’u temsil eden Myller hukuk firması ayrıca Ukrayna Güvenlik Servisi’nin aleyhinde rol oynadığını ileri sürdü.

Memmedov ayrıca çocuk adaletiyle de ilgilendi. 2020’de, Başsavcılık bünyesinde Çocuk Koruma ve Şiddetle Mücadele Dairesi’nin ve bölgelerde ilgili birimlerin kurulmasını başlattı. Böylece kurum içinde küçük ölçekli bir çocuk (juvenil) adalet modeli oluşturuldu. UNICEF Ukrayna, çocuk ombudsmanı ve uzmanlarla birlikte “Barnahus” projesini başlattılar. Bu proje, suç mağduru veya suça tanık olan çocukların hukuki süreçte korunması ve sosyo-psikolojik destek almasını sağlıyordu. İlk pilot proje Vinnıtsya’da uygulandı. Proje özünde çocuğa terapötik yardım ve psikolojik rehabilitasyon sağlıyor, daha sonra ise yargı süreci için sorgu ve tıbbi muayene yapılıyordu. Amaçlardan biri de çocuğun sorgu sayısını asgari düzeye indirmekti.

Ayrıca cezaevi sisteminin reformunu da hayata geçirdi. Bu dönemde Başsavcılık’ın girişimiyle Ukrayna Güvenlik Servisi bünyesinde düzenli cezaevi denetimlerinin çift sistemini hazırlamak için bir bakanlıklar arası çalışma grubu kuruldu. Başsavcılık, Ombudsmanlık ve sivil toplumla birlikte ortak denetimler ve izleme ziyaretleri yapılmasını önerdi. Hâlen üç güney bölgesinde pilot ortak izleme gruplarının oluşturulması konusunda anlaşmaya varıldı.

Mamedov’un ayrılışı, savaş suçları soruşturmalarının koordinasyonu ve organizasyonundaki etkinliği nedeniyle onu öven sivil toplum örgütlerinin tepkisine yol açtı. Bunlar arasında 2014’te Rusya destekli ayrılıkçılar tarafından vurulan MH17 sefer sayılı yolcu uçağına dair soruşturma da vardı. Yenilikçi bir savcı ve hukukçu olan Memmedov’un ekibi, MH17’nin koşullarını ortaya çıkarmak için araştırmacı gazetecilik grubu Bellingcat ile verimli bir işbirliği kurdu.

Mamedov, Rusya Federasyonu’nun yaptırım listesine iki kez alındı: 2018’de Kırım ve Sivastopol Savcısı olarak, 2021’de ise Ukrayna Başsavcı Yardımcısı olarak.

27 Temmuz 2021’de savcılık hizmetinden istifasını sundu. 3 Mart 2022’de resmen görevden alındı.

Görevden ayrılışı, çok sayıda sivil toplum kuruluşunun güçlü tepkisini çekti. Çünkü savaş suçları, özellikle de Malaysia Airlines Flight MH17’nin düşürülmesi soruşturmasını organize etmek ve koordine etmekten sorumluydu.

Görevden ayrıldıktan sonra da Rus savaş suçlarına ilişkin soruşturmaları devam etti. 2022 Rusya’nın Ukrayna’yı işgali sırasında Lahey’e savaş suçlarıyla ilgili bilgi gönderdiğini ve vatandaşların bilgi gönderebilmesi için iletişim kanalları sağladığını duyurdu. Şu anda Rusya’nın Ukrayna’da işlediği savaş suçlarını belgeleyen insan hakları örgütlerinin oluşturduğu “Ukraine. 5 AM” koalisyonunun kurucularından biridir.

Gündüz Memmedov 24 Şubat 2022’de seferber oldu ve Kiev’in savunmasına katıldı. Bu olaylar sırasında, Ukrayna Silahlı Kuvvetleri bünyesinde uluslararası insancıl hukuka uyumu sağlamak ve hukuki hizmetler sunmak amacıyla bir çalışma grubu kurulması fikrini ortaya attı. Grubun temel amacı, yalnızca askerler arasında İHL bilgisini yaymak değil, aynı zamanda etkin uygulama için sağlam bir mekanizma geliştirmekti.

Grup dört ana alanda faaliyet gösterdi: Ukrayna Silahlı Kuvvetleri içinde İHL normlarına uyum sağlamak; savaş alanında İHL ve insan hakları ihlallerine ilişkin verilerin toplanması ve korunması için bir mekanizma oluşturmak; Ukrayna Silahlı Kuvvetleri personelinin ücretsiz hukuki yardıma katılımını sağlamak; silahlı çatışma sırasında kültürel mirasın korunmasına yönelik önlemlere orduyu dahil edecek bir model tasarlamak ve uygulamak.

Kahovka Hidroelektrik Santrali’nin yıkılmasının ardından, Gündüz Memmedov bunun potansiyel bir uluslararası suç olduğunu açıkladı. Ona göre Ukrayna, BM Genel Sekreteri’ne ENMOD ihlali konusunda danışma konseyi kurulması için başvurmalı ve ayrıca Uluslararası Adalet Divanı’na verilen zarar için tazminat davası açmalıdır.

Ödüller

 Ukrayna Savcılık Teşkilatı Emektarı  
 Ukrayna’nın Emektar Hukukçusu

 Akademik ve Uzmanlık Faaliyetleri 
Çok sayıda akademik makale ve hakemli dergilerde yayınların yazarıdır. Hukuk doktoru derecesine sahiptir; “Ukrayna ve Azerbaycan’da Savcılığın Fonksiyonları: Karşılaştırmalı Hukuk Analizi” başlıklı tezi savunmuştur.

Seçilmiş yayınları arasında şunlar vardır:

 Ukrayna Ulusal Savcılık Akademisi Bülteni: “Modern Bağlamda Ukrayna Savcılığının Fonksiyonlarının Dönüşümü”  
 Ukrayna Savcılığı Bülteni: “Kırım’ın Geçici İşgali Koşullarında Vatandaşların Çıkarlarının Korunmasındaki Zorluklar”  
 *Kırım’da Uluslararası Suçların Kovuşturulması*  
 Hukuk ve Yaşam, Uluslararası Bilimsel ve Uygulamalı Dergi: “Ukrayna Ceza Sistemi Üzerinde Savcılık Denetimi”  
 Ukrayna Hukuk Sisteminin Reformunda Öncelikli Konular Uluslararası Bilimsel ve Uygulamalı Konferansı Bildirileri: “1923–1924 Yıllarında Savcılık Faaliyetlerinin Özellikleri” (Kiev, 2015)  
 Odesa Hukuk Akademisi Ulusal Üniversitesi Bilimsel Çalışmaları: “1922–1930 Yıllarında Savcılığın Yetkileri” (Odesa, 2015)  
 Kamu ve Özel Hukuk Bilimsel Bülteni: “Savcılık Çalışmalarında En İyi Avrupa Uygulamaları ve Ukrayna İçin Önemi” (Kiev, 2016)  
 Belediye Yönetimi Akademisi Akademik Bülteni: “Roma İmparatorluğu’nda İlk Yüzyıllarda Savcı Tipleri” (Sayı 1, 2015, Kiev)  
 Ujgorod Ulusal Üniversitesi Bilimsel Bülteni: “Antik Çin ve Yunanistan’da Savcılığın Kökenleri” (Cilt 3, Bölüm 1, 2013)  
 Herson Devlet Üniversitesi Bilimsel Bülteni: “1979–1991 Yıllarında Savcılık Faaliyetlerine Yönelik Hukuki Esaslar” (Cilt 4, Bölüm 3, 2015)  
 Ukrayna Savcılığı Bülteni: “Savcılık Fonksiyonlarının Tanımlanması İçin Optimal Model Üzerine” (Kiev, 2007)  
 Güney Ukrayna Dergisi, No. 2, 2006: “Ukrayna ve Azerbaycan’da Savcılığın Anayasal Düzenlemelerindeki Ortak ve Farklı Özellikler”  
 Uluslararası Bilimsel Konferans Bildirileri: Sosyal İlişkilerin Hukuki Düzenlemesindeki Teorik ve Pratik Sorunlar: “Fransa’da 17–20. Yüzyıllarda Savcılığın Gelişimi” (Harkov, 2016)  
 Odesa Hukuk Akademisi Çernivtsi Fakültesi Bülteni: “1920–1930’larda Savcılığın Yetkileri” (No. 2, 2016)  
 Güncel Politika Sorunları Bilimsel Çalışmaları: “Ukrayna ve Azerbaycan’da Savcılık Fonksiyonlarının Karşılaştırmalı Hukuki İncelemesi: Problem Tanımı” (Odesa, 2016)  
 Bilimsel Dergi “Bilim ve Kolluk”: “Antik Doğu Toplumlarında Savcılığın Ortaya Çıkışının Önkoşulları” (No. 3, Bölüm 2, Odesa, 2014)  
 Hukuk ve Politika, Akademik ve Metodolojik Dergi: “Avrupa Savcılık Uygulamalarının Ukrayna’da Benimsenmesi”  
 Modern Hukuk Çalışmalarının Güncel Sorunları Bilimsel ve Uygulamalı Konferansı Bildirileri: “Savaş Öncesi Dönemde Savcılık Çalışmaları” (Kiev, 2015)  
 Hukuk Biliminin Öncelikli Zorlukları: Güncel Durum ve Perspektifler Konferansı Bildirileri: “Ukrayna SSC’de Savcılığın Kuruluşunun Önkoşulları” (Kiev, 2015)  
 Bilimsel Dergi “Bilim ve Kolluk”: “Savaş Öncesi Dönemde Savcılık Faaliyetlerinin Özellikleri” (No. 4(26), Odesa, 2014)  
 İçişleri Alanında Kamu Yönetimi: “Savaş Sonrası Dönemde Savcılık Faaliyetleri” (Kiev, 2015)  
 Ujgorod Ulusal Üniversitesi Bilimsel Bülteni: “Uluslararası Ceza Mahkemeleri’nde (ICTY, ICTR, SCSL) Delillerin Genel Özellikleri” (Ujgorod, 2024)  
 Askeri Bilim Dergisi: “Ukrayna’daki Silahlı Çatışma Bağlamında Muharip Dokunulmazlığının Uluslararası Hukuki Düzenlenmesi ve Uygulanması” (Kiev, 2024)  
 Ujgorod Üniversitesi Hukuk Bülteni: “Uluslararası Ceza Mahkemesi Önünde Masumiyet Karinesi: Genel Bir Değerlendirme” (Ujgorod, 2025)

Memmedov ayrıca uluslararası ve Ukrayna medyasında (TIME, Ukrainska Pravda, Dzerkalo Tyzhnia, Radio Svoboda, The New Voice of Ukraine, Censor.net ve diğerleri) düzenli olarak köşe yazıları ve yorumlar yayımlar. Rus saldırganlığının sonuçlarını ele almak için bir adalet mekanizmasının kurulmasını savunmakta ve hibrit bir hesap verebilirlik mekanizmasının oluşturulmasını desteklemektedir.

Kaynakça

Dış bağlantılar
Kırım Özerk Cumhuriyeti Savcılığı  
Ukrayna Cumhurbaşkanının №311/2017 sayılı rütbe atama kararnamesi  
Kırım’da uluslararası suçların kovuşturulması  
Gündüz Memmedov ile Kırım’da uluslararası suçların kovuşturulması   
'MH17 baş araştırmacısının istifası sonrası mağdurlar için adalet tehlikede'  

Kategori:Yaşayan insanlar  
Kategori:1974 doğumlular  
Kategori:Ukraynalı insan hakları aktivistleri