Mardin Arapçası

Mardin Arapçası, Türkiye’nin güneydoğusunda Mardin ve çevresinde konuşulan, Arapçanın Kuzey Mezopotamya (Qeltu/Kıltu) grubuna ait yerel bir dildir. Lehçe; Türkçe, Kürtçe ve Süryanice ile uzun süreli temasın etkilerini yansıtan fonetik ve sözvarlığı özellikleriyle tanınır.

 Sınıflandırma 
Mardin’de konuşulan yerel Arapça, Kuzey Mezopotamya Arapçasının qeltu/kıltu kolu içinde değerlendirilir. Jastrow’un sınıflamasında Anadolu Arapçası; Mardin, Siirt, Diyarbakır, Kozluk–Sason gibi alt kümelere ayrılır.

 Coğrafi dağılım ve konuşur topluluk 
Lehçe başta Mardin ili merkezi ve Midyat, Kızıltepe çevresi olmak üzere kırsal/yarı-kentsel yerleşimlerde görülür; konuşurlar iki dillilik (Arapça–Türkçe) ve kimi yerlerde üç dillilik (Arapça–Türkçe–Kürtçe) gösterir.

 Dil özellikleri 
 Fonoloji
Qeltu grubuna özgü bazı karşıtlıklar (örn. /q/’nin korunumu, interdental sürtünmeli ünsüzlerin görece korunması) Mardin verisinde de gözlenir; ayrıca Türkçe/Kürtçe temaslı ses özellikleri rapor edilmiştir.

 Morfoloji ve sözvarlığı
Türkçe ve Kürtçeden yoğun alıntılar; alıntı sözcüklerin Arapça çekim sistemine uyarlanması (türetim kalıplarıyla) literatürde ayrıntılı örneklerle sunulur. Lahdo’nun Siirt/Tillo çalışması; anlatı söyleminde başlık–artalan, öne çıkarma/topiklilik gibi sentaktik unsurları da inceleyerek Anadolu Arapçasının yapısal çeşitliliğini gösterir.

 Sosyodilbilim 
Cumhuriyet dönemi boyunca Arapçanın kamusal görünürlüğüyle ilgili politikalar, güneydeki Arapça topluluklarını etkiledi; son yıllarda dil ideolojilerindeki değişim, yerel Arapçanın algısına da yansımaktadır. Bölge konuşurlarında iki/üç dillilik yaygındır ve kuşaklar arası aktarım ile kentleşme, lehçenin kullanım alanlarını etkilemektedir.

 İlişkili lehçeler 
Mardin Arapçası, Türkiye’deki diğer qeltu adacıklarıyla (Siirt/Tillo, Kozluk–Sason, tarihsel Diyarbakır vb.) bir küme oluşturur; Anadolu Arapçası başlığı altında genel sınıflandırmada birlikte anılır.

 Kaynakça 

 Genel kaynaklar 







 Dış bağlantılar 
 Arabic in the City – Anadolu Arapçası üzerine bölüm (açık erişim)
 EJTS – The Arabic Dialects of Mardin (açık erişim)

Kategori:Arapça
Kategori:Mardin ilinde kültür
Kategori:Türkiye'deki diller