Paletli yüzme

Paletli yüzme, yüzgeç kullanarak yapılan bir su altı sporudur. Spor; monopalet veya çift palet ile, şnorkel kullanarak su yüzeyinde ya da monopalet ile nefes tutma veya açık devre tüplü dalış ekipmanı kullanarak su altında yapılan dört teknikten oluşur. Yüzme yarışmalarındaki mesafelere benzer mesafelerde hem yüzme havuzunda hem de açık suda etkinlikler düzenlenir. Dünya ve kıta düzeyindeki organizasyonlar, Confédération Mondiale des Activités Subaquatiques (CMAS, Dünya Sualtı Federasyonu) tarafından yürütülür. Sporun ilk dünya şampiyonası 1976 yılında yapılmıştır. Ayrıca Dünya Oyunları’nda 1981 yılından beri yer almakta ve 2015 Avrupa Oyunları’nda Haziran 2015’te tanıtım branşı olarak gösterilmiştir.

Sporun Kuralları ve Tanımı
Uluslararası Kurallar’da yarışmacılar, “finswimmer” (paletli yüzücü) ya da dalgıç olarak değil, yüzücü olarak tanımlanır.

Yarışma Sınıfları
Yarışmalar iki sınıfa ayrılır: havuz ve uzun mesafe (açık su olarak da adlandırılır).

Bir yüzme havuzu 50 m uzunluğunda, 21 m genişliğinde ve 1,8 m derinliğinde olmalıdır. Yani Olimpik standart havuz (uzun kulvar) hem Olimpiyat Oyunları hem de FINA Dünya Şampiyonaları yarışları için uygundur. Uluslararası Kurallar, 25 m'lik kısa kulvar havuzlarının kullanımına izin vermez; ancak bu havuzlar bölgesel ve ulusal yarışmalarda kullanılmaktadır.

Uzun mesafe yarışları deniz, nehir ve göl gibi doğal su alanlarında yapılır. Parkur seçiminde düşük akıntı ve gelgit ile yerel makamlarca onaylı yüzmeye uygun su kalitesi şartı aranır. Yarış sırasında parkur şamandıralarla işaretlenir, güvenlik botları devriye gezer ve dönüş noktaları teknelerden ya da gözetleme noktalarından hakemler tarafından izlenir.

Teknikler

Yüzey Paletli Yüzme
Yüzey paletli yüzme (İngilizce kısaltması SF) maske, şnorkel ve monofin kullanılarak su yüzeyinde yapılır. SF yarışları havuzlarda 50, 100, 200, 400, 800, 1500 metre ile 4 × 50 karma bayrak (2 erkek, 2 kadın), 4 × 100 ve 4 × 200 metre bayrak yarışlarında; açık sularda ise çeşitli uzun mesafelerde düzenlenir. Yüzücüler yarış boyunca su yüzeyinde kalmak zorundadır. Sadece startta veya havuz dönüşlerinde 15 metreye kadar su altına dalmaya izin verilir.

Apnea Paletli Yüzme
Apnea paletli yüzme (kısaltması AP) maske, monofin ve nefes tutma yöntemiyle havuzda su altında yapılır. AP yarışları yalnızca 50 metre mesafede düzenlenir. Yüzücünün yüzü yarış boyunca su altında olmalıdır; aksi takdirde diskalifiye edilir. Güvenlik gerekçesiyle açık suda yapılmaz.

Tüplü Dalış ile Paletli Yüzme
Tüplü paletli yüzme (kısaltması IM), maske, monofin ve açık devre tüplü dalış ekipmanı kullanılarak havuzda yapılır. Tüp taşıma şekli için bir kural yoktur ancak yarış sırasında ekipman değiştirilemez ya da bırakılmaz. IM yarışları 100, 200 ve 400 metre mesafelerde yapılır. Yüzün yarış boyunca su altında olması zorunludur. Güvenlik gerekçesiyle açık suda yapılmaz. Tarihsel olarak IM yarışları açık suda 1000 metreye kadar yapılmaktaydı.

Çift Palet
Çift palet (İngilizce kısaltması BF, stereo-fins olarak da bilinir) maske, şnorkel ve bir çift palet kullanılarak serbest stil (crawl) tekniğiyle su yüzeyinde yapılan yüzmedir. BF yarışları havuzda 50, 100, 200, 400 metre ve 4 × 100 karma bayrak (2 erkek, 2 kadın) mesafelerinde, açık suda ise 4 km ve 6 km gibi uzun mesafelerde düzenlenir. BF'nin 2006 yılında, monofin alamayan sporculara yarışma imkânı sağlamak amacıyla tanıtıldığı bildirilmiştir. Yüzücüler yarış boyunca su yüzeyinde kalmak zorundadır; sadece startta veya havuz dönüşlerinde en fazla 15 metreye kadar dalışa izin verilir.

Ekipman
küçükresim|Monofin
Paletli yüzme, sıklıkla spor yüzme ile karşılaştırılsa da kullanılan dalgıç maskesi, palet, şnorkel ve su altı solunum cihazı açısından farklılık gösterir. Bu durum, sporun şnorkelle dalış, serbest dalış ve tüplü dalış gibi su altı dalış tekniklerinden doğmuş olmasından kaynaklanır.

Gözlerin korunması ve su altında görüş için maske kullanımı zorunludur; ancak uluslararası kurallar maske seçimi konusunda sınırlama getirmez. Ortadan takılan şnorkeller (ön şnorkel olarak da bilinir) tek onaylı tiptir ve boru uzunluğu ile iç çapı için belirlenmiş asgari ve azami ölçülere uymalıdır. Paletler de uluslararası kurallara tabidir: monofinler, şablon ile kontrol edilen azami boyuta sahip olabilirken çift paletler CMAS tarafından sertifikalandırılmış (homologe) markalardan olmalıdır.

Su altı solunum cihazı, sıkıştırılmış atmosferik hava kullanan açık devre tüplü dalış sistemi ile sınırlıdır. Oksijen zenginleştirilmiş karışımlar yasaktır. Dalgıç tüpü azami basınç değeri 200 bar, asgari kapasitesi ise 0,4 litredir. Dalış regülatörüiçin bir zorunluluk bulunmaz; sporcular gereksiz parçaları çıkararak modifiye edebilir.

yarışma mayosu, bone ve dalgıç kıyafeti gibi giysiler ile bu giysiler ve ekipman üzerindeki logoların kullanımı da uluslararası kuralların hükümlerine tabidir.

Yaş Grupları ve Kısıtlamalar
Aşağıdaki yaş grupları ve bunlara ilişkin kısıtlamalar, uluslararası kurallar tarafından hem erkek hem kadın sporcular için belirlenmiştir.

 Yaş grubu adı Kod Yaş aralığı Kısıtlamalar Büyükler A 18 yaş ve üzeri Kısıtlama yok Gençler B 16–18 yaş Kısıtlama yok Gençler C 14–16 yaş Açık suda en fazla 8 km Gençler D 12–14 yaş Açık suda en fazla 6 kmAP mesafesi en fazla 25 m Gençler E 12 yaş altı "Ön yarışma grubu" olarak bilinir; bu grup için uluslararası yarışma yoktur, ulusal kurallar geçerlidir. Master V0 25–35 yaş Kısıtlama yok Master V1 35–45 yaş Kısıtlama yok Master V2 45–55 yaş Kısıtlama yok Master V3 55–65 yaş Kısıtlama yok Master V4 65–75 yaş Kısıtlama yok Master V5 75 yaş üstü Kısıtlama yok

Kökeni ve tarihi
Spor, 1930'larda ilk kauçuk paletlerin piyasada yaygın olarak bulunmaya başlamasından sonra Avrupa'da gelişmeye başladı.  İtalyan dalış öncüsü Luigi Ferraro, 1951 yılında denizde ilk paletli yüzme yarışmasını düzenledi ve 1955'te ’lik okyanus yüzüşünü gerçekleştirdi.  Sovyetler Birliği’ndeki ilk yarışma ise 1958 yılında yapıldı.

İlk Avrupa Şampiyonası, su altı yön bulma ile paletli yüzmenin bir arada yer aldığı çok sporlu bir etkinlik olarak, Ağustos 1967’de İtalya’nın Angera kentinde "Birinci Avrupa Su Altı Teknik Şampiyonası" adıyla düzenlendi. Paletli yüzmeye özel yarışlar 40 m ve 1000 m mesafelerinde yapıldı; bu yarışlarda yüzey yüzme teknikleri ile sırasıyla apne ve immersiyon teknikleri kullanıldı. 1969'da ise su altı yön bulmadan ayrı olarak ilk Avrupa Paletli Yüzme Şampiyonası İsviçre'nin Locarno kentinde düzenlendi.

İlk Dünya Şampiyonası 1976'da Almanya'nın Hanover kentinde yapıldı. Spor, 1981'de ABD'nin Santa Clara kentinde düzenlenen ilk Dünya Oyunları'na dahil edildi. 1988'de ilk Dünya Uzun Mesafe Şampiyonası Paris'te, 1989'da ise ilk Dünya Gençler Şampiyonası Macaristan'ın Dunaújváros kentinde düzenlendi.

1970'lerin başında monofin'in kullanıma girmesi, çift palet yerine kullanılabilmesi sayesinde sağladığı performans artışı ile on yılın sonunda tüm dünya rekorlarının kırılmasına yol açtı.

2007 yılında, CMAS tarafından homologe edilmiş paletlerin kullanıldığı ilk çift palet yarışları düzenlendi.

Antrenman
Çoğu spor yüzme antrenman programının aksine, paletli yüzme antrenmanları çok daha spesifik olup, atletizmde pist koşuları için kullanılan sistemlere daha çok benzer. Ayrıca paletli yüzme antrenmanlarında karada yapılan çalışmaların payı daha fazladır; bunlara yoğun core stabilizasyonu (merkez bölge güçlendirme), pliometrik egzersizler ve ağırlık antrenmanı dahildir.

Spor yüzücülerin, paletli yüzmeye genellikle teknik hakkında ön yargılarla yaklaştığı ve bunun da başarılarını sınırlayabildiği kaydedilmiştir.Koulianou, M. & S. Vosniadou (2002). Differences between experts and novices in finswimming: A cognitive system analysis. Res-Systemica, 2, Special Issue: Proceedings of the fifth European Systems Science Congress, October 2002, Crete.Koulianou, M. & S. Vosniadou (2003). Differences between experts and novices in finswimming: A cognitive analysis of sports behavior. 2003 Cognitive Science Society European Proceedings.Koulianou, M. & S. Vosniadou (2006). Effects of Incompatible Prior Knowledge in Butterfly Style on Understanding Finswimming Style. Cognitive Science Journal, 30: 2539.

Yönetim organı
Paletli yüzmenin yönetim organı, CMAS Paletli Yüzme Komisyonu'dur.

Komisyonun görevleri arasında, gerektiğinde yarışma kurallarını güncellemek, CMAS şampiyonaları, Dünya Oyunları ve ulusal federasyonların rekorlarını (uluslararası seviyedeki rekorlara eşit veya daha iyi olduklarında) kayıt altına almak, CMAS Dünya Sıralaması'nı (hem son Paletli Yüzme Dünya Şampiyonası'ndan hem de Dünya Kupası etaplarından en iyi performans gösteren büyükler ve genç erkek-kadın sporcuların listesi) tutmak yer alır. Ayrıca CMAS Yönetim Kurulu'na ve CMAS himayesinde düzenlenen yarışmaları organize eden diğer kurumlara yardımcı olur.

 Uluslararası düzeyde yarışmalar 

CMAS yarışmaları
2007 yılı itibarıyla CMAS, uluslararası düzeyde şu dört yarışmayı doğrudan düzenlemektedir: Dünya Şampiyonası, Kıta Şampiyonaları, Dünya Kupası ve CMAS Gençler Kupası.

Dünya Şampiyonası
 1976'dan beri  
Dünya Şampiyonası, 2007 yılından itibaren tek yıllarda büyükler, 2008 yılından itibaren ise çift yıllarda gençler kategorisinde düzenlenmektedir. Havuz yarışları beş gün, açık su yarışları ise en fazla üç gün sürer.

Dünya Kupası
 2006'dan beri  
İlk kez 2006 yılında düzenlenmiş olup her yıl yapılmaktadır. En az üç ayaktan oluşur; bunlardan biri finaldir. CMAS'a bağlı ulusal federasyonlara üye kulüplerin sporcuları katılır. Yarışlar hem havuzda hem de açık suda, büyükler ve gençler kategorilerinde, erkekler ve kadınlar için yapılır.

CMAS Gençler Kupası
Her yıl düzenlenen ve yalnızca havuzda yapılan bir organizasyondur. Erkek ve kadın milli genç takımlar yarışır.

Kıta şampiyonaları
Kıta şampiyonaları, dünya şampiyonasıyla aynı formatta düzenlenir. Afrika, Amerika, Asya, Avrupa ve Okyanusya gibi IOC tarafından tanımlanan kıtasal birliklere bağlı en az beş ülkenin katılımı gerekir. 2008'den itibaren tek yıllarda büyükler, 2007'den itibaren çift yıllarda gençler için yapılır.  
Avrupa Şampiyonaları 1967'den beri düzenlenmekte olup 21 kez yapılmıştır. Asya Paletli Yüzme Şampiyonası ise 1989'da başlamış, 2012'de Da Nang, Vietnam'da 13'üncüsü yapılmıştır.

 CMAS Paletli Yüzme Avrupa Şampiyonası – 28 kez (1967–2023)
 CMAS Paletli Yüzme Avrupa Gençler Şampiyonası – 18. (2024)
 CMAS Afrika ve Arap Paletli Yüzme Şampiyonası – 1. (2023)
 CMAS Asya Paletli Yüzme Şampiyonası – 18 kez (1989–2023)
 CMAS Asya Gençler Paletli Yüzme Şampiyonası – 6 kez (2012–2023)
 CMAS Panamerikan Paletli Yüzme Şampiyonası – 8 kez (2023)

Dünya Oyunları

Paletli yüzme, 1981'deki ilk Dünya Oyunları'ndan beri trend spor olarak yer almaktadır. Katılım, CMAS Dünya Sıralaması'ndaki en iyi yüzücüler ve en iyi bayrak takımları ile CMAS Paletli Yüzme Komisyonu tarafından seçilen ekiplerle sınırlıdır.

Olimpiyat Oyunları
2020 itibarıyla, Olimpiyat Oyunları'nda paletli yüzme branşı ya da gösterisi yapılmamıştır. CMAS, IOC tarafından 1986'da yalnızca paletli yüzme temelinde sualtı sporlarının uluslararası federasyonu olarak tanınmıştır.  
1999'da, paletli yüzmenin 2004 Yaz Olimpiyatları'na (Atina, Yunanistan) dâhil edilmesi gündeme gelmiştir.  
2002'de ise IOC, paletli yüzmenin de içinde bulunduğu sualtı sporlarını 2008 Yaz Olimpiyatları'na eklenebilecek sporlar arasında değerlendirmiş, ancak aşağıdaki gerekçelerle reddetmiştir:  
Federasyon üyelikleri, büyük etkinliklere katılan ülke sayısı, yayın ve basın kapsamı gibi istatistikler incelendiğinde, mevcut programdaki sporlara kıyasla daha yüksek bir küresel katılım ve ilgi düzeyi tespit edilmemiştir. Bu nedenle ek değer sağlayacak bir branş olarak değerlendirilememiştir.

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 
 CMAS Paletli Yüzme Komisyonu resmî sitesi
 CMAS Paletli Yüzme Şampiyonaları Arşivi 
 CMAS tarih sitesinde paletli yüzme
 CMAS Dünya Kupası resmî sitesi
 Dünya Oyunları paletli yüzme sayfası
 2013 Paletli Yüzme Dünya Sıralamaları

Kategori:Paletli yüzme
Kategori:Sualtı sporları