Üç konum tekrarı

Satrançta üç konum tekrarı kuralı, aynı konum üç defa oluştuğunda oyuncunun beraberlik talep edebilmesine izin veren kuraldır.

İki konumun aynı sayılabilmesi için gerekli koşullar şunlardır: 
 Aynı oyuncunun hamle sırası olmalıdır.
 Aynı taşlar aynı karelerde bulunmalıdır.
 Tüm taşların olası hamleleri aynı olmalıdır.
 Rok hakları aynı olmalı ve geçerken alma imkânı da aynı şekilde mevcut olmalıdır.

Konumlar arka arkaya olmak zorunda değildir; oyun boyunca farklı zamanlarda da tekrarlayabilir.

Oyun üçüncü tekrar ile otomatik olarak berabere sayılmaz. Oyuncu, sırası geldiğinde hakeme başvurarak talep etmelidir. Talep şu şekillerde yapılabilir: 
 (a) Eğer bir hamle yapılmak üzereyken bu hamle sonucunda üçüncü tekrar ortaya çıkacaksa, oyuncu önce hamlesini not kağıdına yazar ve hakeme beraberlik talep ettiğini bildirir. 
 (b) Eğer rakip hamle yapmış ve bunun sonucunda üçüncü tekrar oluşmuşsa, oyuncu sırası geldiğinde doğrudan talepte bulunabilir.

Konumların aynı sayılmadığı durumlar: 
 Eğer ilk konumda bir piyon geçerken alma ile alınabilecek durumdaysa, ancak sonraki konumda bu hak kaybolmuşsa,
 Eğer aradaki hamlelerde oyunculardan biri rok yapma hakkını kaybetmişse (örneğin şah veya kale oynamışsa).

 Kuralın tanımı 
İlgili FIDE satranç kurallarına göre:

 Bir konum oyun içinde (en az) üç defa tekrar ederse oyun beraberedir. (Aradaki hamleler önemli değildir.) Bu beraberlik, sırası gelen oyuncu tarafından talep edilmelidir. Talep şu şekillerde yapılır:

 (a) Eğer konum üçüncü defa oluşmak üzereyse, talepte bulunacak oyuncu önce yapacağı hamleyi kendi notasyon kağıdına yazar ve hakeme bu hamleyi yaparak beraberlik talep edeceğini bildirir.

 veya

 (b) Eğer konum üçüncü defa oluşmuşsa, hamle sırası kendisinde olan oyuncu doğrudan beraberlik talep edebilir.

 Konumların aynı sayılması için şu koşullar aranır:
 (1) Aynı oyuncunun hamle sırası olmalıdır, 
 (2) Aynı taşlar aynı karelerde bulunmalıdır, 
 (3) Tüm taşların olası hamleleri aynı olmalıdır.

 Ancak (3) numaralı koşul gereği, konumlar aynı sayılmaz eğer: 
 (a) İlk konumda bir piyon geçerken alma ile alınabilecek durumdaysa ama sonraki konumda artık bu mümkün değilse,
 (b) Oyunculardan biri aradaki hamlelerde rok yapma hakkını kaybetmişse (örneğin şah veya kale oynamışsa).

Üçlü tekrar genellikle art arda yapılan hamlelerle oluşsa da bunun zorunlu bir şartı yoktur. Kural hamlelerden değil, yalnızca konumlardan ibarettir.

 Beş konum tekrarı 
2014'ten itibaren FIDE kurallarına göre aynı konum beş defa tekrarlandığında oyun zorunlu olarak berabere sayılır. Bu durumda hakemin müdahale etmesi gerekir; oyuncuların talepte bulunmasına gerek yoktur.

 Örnekler 

 Fischer vs. Petrosyan, 1971 

1971 Adaylar Turnuvası final maçının üçüncü oyununda, Buenos Aires'te Bobby Fischer ile Tigran Petrosyan karşı karşıya geldi. Petrosyan üstün bir konuma sahipken, 30.Ve2 hamlesinden () sonra aynı konum üç kez tekrarlandı. Oyun şu şekilde devam etti:
30...Ve5
31.Vh5 Vf6
31...Vxf4 32.Vxf7+ da üçlü tekrara yol açmaktadır.
32.Ve2 (ikinci kez) Ke5
33.Vd3 Kd5?
ve Fischer notasyon kağıdına
34.Ve2 (üçüncü kez) ½-½
yazarak siyahın hamle sırası olduğu aynı konumun üçüncü kez oluştuğunu belirterek üçlü tekrar üzerinden beraberlik talep etti. Bu örnek, ara hamlelerin aynı olmasının gerekmediğini, önemli olanın konumun tekrarı olduğunu göstermektedir.

 Capablanca vs. Lasker, 1921 

Üçlü tekrar kuralının uygulanabilmesi için oyunculardan birinin bunu talep etmesi gerekir; aksi hâlde oyun devam eder. 1921 Dünya Satranç Şampiyonası'nın beşinci oyununda, Havana'da José Raúl Capablanca ile Emanuel Lasker arasında oynanan karşılaşmada aynı konum üç kez oluşmasına rağmen hiçbir oyuncu beraberlik talebinde bulunmadı. 
34...h5 hamlesinden () sonra oyun şu şekilde devam etti:
35.Vd8+ Şg7
36.Vg5+ Şf8 (ikinci kez)
37.Vd8+ Şg7
38.Vg5+ Şf8 (üçüncü kez)
Capablanca bu tekrarları zaman kontrolü öncesinde hamle kazanmak amacıyla kullandı. Oyun devam etti ve Lasker ilerleyen hamlelerde hata yaparak oyunu kaybetti.

 Kasparov vs. Deep Blue, 1997 

1997 yılında New York'ta oynanan Garri Kasparov - Deep Blue karşılaşmasında oyun, olası bir sürekli şah sonucu üçlü tekrar meydana geleceği için beraberlik ile sonuçlandı. 
49...Şb4 hamlesinden () sonra beyaz 50.g8=V oynarsa siyah aşağıdaki şekilde sürekli şah vererek üçlü tekrar elde edebilmektedir:
50...Kd1+
51.Şa2, Şb2 veya Şc2 Kd2+
52.Şb1 (ikinci kez) Kd1+
53.Şa2, Şb2 veya Şc2 Kd2+
54.Şb1 (üçüncü kez)
Bu nedenle taraflar oyunu devam ettirmeden beraberlik konusunda anlaşmıştır.

 Kaynakça 

Kategori:Satranç kuralları