Rus folkloru

Rus folkloru, yani Rus halkının folkloru, kökenini eski Slavların pagan inançlarından alır ve günümüzde Rus masalları ile temsil edilir. Destansı Rus bylinaları da Slav paganizminin önemli bir parçasıdır. Kiev döngüsüne ait en eski bylinalar Rusya'nın kuzeyinde, özellikle de Karelya'da derlenmiştir; bu bölge aynı zamanda Fin ulusal destanı Kalevala'nın büyük ölçüde kaydedildiği yerdir.

19. yüzyılın sonlarında Rus masalları İngilizceye çevrilmeye başlanmıştır. William Ralston'un Russian Folk Tales (1873) ve Edith Hodgetts'in Tales and Legends from the Land of the Tzar (1890) adlı eserleri bu çevirilerin başlıca örneklerindendir.

Pek çok Rus masalı ve bylina, animasyon filmlere veya ünlü yönetmenler tarafından çekilen sinema filmlerine uyarlanmıştır. Bunlar arasında Aleksandr Ptushko (İlya Muromets, Sadko) ve Aleksandr Rou (Morozko, Vasilisa the Beautiful) öne çıkar.

Bazı Rus şairleri, örneğin Pyotr Yershov ve Leonid Filatov, klasik Rus masallarının tanınmış şiirsel yorumlarını kaleme almışlardır. Aleksandr Puşkin örneğinde olduğu gibi, bazı şairler de büyük popülerlik kazanan tamamen özgün masal şiirleri yaratmışlardır.

Tarihçe

 Hristiyanlık Öncesi Rus Halk Geleneği (987 öncesi) 
Erken Slav toplumunun örgütlenmesi büyük ölçüde tek bir lider yerine bir grup insan tarafından yönetilen küçük kasabalara dayanıyor gibi görünmekteydi, ve aile birimine güçlü bir vurgu yapılıyordu.

Slav halklarının anavatanı olarak önerilen alan, kabaca günümüz Doğu Avrupa ülkeleri çevresindedir. Doğu Slavlar Volga–Dinyeper havzasında ortaya çıktı. Oka Nehri Rus kültürünün geliştiği Slav kabilelerinin yurduydu. Güney Slav kültürü Balkan bölgesinde gelişti, Batı Slavları ise büyük olasılıkla doğu Polonya'da gelişti.Google Maps Doğa, erken Slav kültüründe önemli bir rol oynamaktaydı.

Erken Rusya'daki tapınma nesnelerinden biri “Nemli Ana Toprak” idi, ve daha sonra, muhtemelen bununla ilişkili bir tanrıça olan Mokoş, adının anlamı “nemli” olup Fin kökenli olabilir. Mokoş, kadınların, çocukların ve hayvanların tanrıçasıydı ve doğurganlıkla bağlantısı nedeniyle tapınılıyordu. Rus toprağı genellikle güçlü tarım için çok incedir, yağış yetersiz ve çoğu kez uygunsuz zamanlarda görülür, ayrıca büyüme dönemi oldukça kısadır. Bu nedenle doğurganlık ve nem Rus tarımının başarısı için özellikle hayatiydi. Erken dönemlerden itibaren Ruslar yiyecek üretimini avcılık ya da hayvancılıktan ziyade tarıma dayandırmış ve komşu halklarla iyi geçinememişlerdir, bu yüzden Rus toplumunun başarısı büyük ölçüde tarımın başarısına bağlıydı.

Ayrıca, erken Slav kültüründe kadın unsuruna kayda değer bir vurgu olduğu, Hristiyanlığın bölgede yer edinmesiyle birlikte bunun daha ataerkil bir topluma kaydığı düşünülmektedir. Ata kültü de kabile yaşamının merkezî bir unsuru olup geçmiş ve gelecek nesiller arasında bağ kuruyordu. Animizm de yaygın bir inançtı ve doğa ile ev ruhları günlük kabile yaşamında önemli bir rol oynuyordu.

 Hristiyan Rusya’da Halk Geleneği (987 – 1917/1922) 
I. Vladimir (veya "Büyük Vladimir", "Aziz Vladimir") 987 yılında Hristiyanlık'ı kabul etti ve ardından bunu Kiev Rusyası’nın resmî dini olarak ilan etti. Bundan kısa bir süre önce Rus halkına özgü olmayan bir pagan panteonunun tapınmasını teşvik etmişti, fakat bu girişim büyük ölçüde başarısız oldu. Hristiyanlık bölgede zaten mevcut olduğundan, yabancı pagan geleneğine göre daha kolay benimsendi. Putlar Kiev ve Novgorod'da yıkıldı; bu iki şehirde Vladimir daha önce pagan panteonunu kurmaya özel önem vermişti. Pagan inancının yüzeysel olarak ortadan kaldırılmasına rağmen, animizm ve ata kültü köylü yaşamında ritüellerde, hikâyelerde, tılsımlarda ve uygulamalarda yaşamaya devam etti. Bazı pagan tanrıları ve tapınma nesneleri Hristiyan azizleri arasında yer aldı. Diğer durumlarda pagan bayramları uygulamada kaldı fakat yeni isimlerle anıldı. Örneğin Üçleme Günü'nde köylü kızlar doğa ruhu rusalkayı onurlandırıyor, geçmiş ataları anıyor ve kehanet ritüelleri gerçekleştiriyordu. Bir diğer bayram Aziz Yuhanna Günü idi; bu gün “ilkbaharı uğurlama”ya ve baharın yeniden gelmesini teşvik eden ritüeller yapmaya adanmıştı. Pagan ve Hristiyan inançlarının Rus kültüründeki bu eşzamanlılığı “din ikiliği” veya “inanç ikiliği” olarak adlandırılmaktadır ve Rus köylü kültürünün büyük kısmında belirgindi.

Bazı pagan ritüelleri ve inançları Kilise tarafından tolere edilmiş, hatta desteklenmiştir. Bu durumlarda ayinler esasen Hristiyan olarak yeniden yorumlanmıştır. Örneğin kışın yere saman serme ritüeli İsa'nın doğumunu kutlamakla ilişkilendirilmiştir. Kilise bir uygulamayı kınadığında ise genellikle onu hayal ürünü olarak görmez, aksine gücünü kabul eder ve şeytana atfederdi.

 Sovyet Rusyası’nda Rus Folkloru (1917/1922 – 1991) 
küçükresim|left|Rusya’nın uzun ve çeşitli bir müzik tarihi vardır.
Günümüzde folklor araştırmacıları 1920'leri Sovyetler Birliği'nin folklor açısından altın çağı olarak görmektedir. Yeni kurulan ve zorluklarla boğuşan hükûmet, enerjisini yeni bir idari sistem kurmaya ve geri kalmış ekonomiyi inşa etmeye yoğunlaştırmak zorunda olduğundan edebiyatı kontrol etmeye vakit bulamadı; bu nedenle folklor çalışmaları gelişti. On yıl boyunca folklor araştırmalarında iki ana eğilim vardı: Rus formalizmi ve Fin ekolleri. Formalizm, özellikle kendine özgü yapılar ve şiirsel araçların kullanımıyla eski bylinyaların ve masalların sanatsal biçimine odaklanıyordu. Fin ekolü ise Doğu Avrupa'nın çeşitli bölgelerindeki benzer efsaneler arasındaki bağlantılarla ilgileniyordu. Finli bilim insanları farklı bölgelerden benzer masalları topladı ve bunların benzerliklerini ve farklılıklarını analiz ederek bu destansı hikâyelerin göç yollarını izlemeyi umdu.

Josef Stalin iktidara gelip ilk beş yıllık planını 1928'de yürürlüğe koyduğunda, Sovyet hükûmeti folklor araştırmalarını eleştirmeye ve sansürlemeye başladı. Stalin ve Sovyet rejimi folkloru eski çarlık sistemini ve kapitalist ekonomiyi desteklediğine inanarak bastırdı. Onlara göre bu, Bolşeviklerin aşmaya çalıştığı geri kalmış Rus toplumunun bir kalıntısıydı. Folklor çalışmalarını denetim altında tutmak ve uygunsuz fikirlerin halk arasında yayılmasını engellemek amacıyla hükûmet RAPP'ı – Proleter Yazarlar Rus Derneği'ni kurdu. RAPP özellikle peri masallarını ve çocuk edebiyatını sansürlemeye odaklandı, çünkü fantezilerin ve “burjuva saçmalıklarının” erdemli Sovyet vatandaşlarının gelişimine zarar verdiğine inanıyordu. Masallar raflardan kaldırıldı ve çocukların doğa ve bilime odaklanan kitapları okuması teşvik edildi. RAPP sonunda sansür düzeylerini artırdı ve 1932'de Sovyet Yazarlar Birliğine dönüştü.

Folklor üzerine araştırmalarını ve analizlerini sürdürebilmek için aydınların onun değerini Komünist rejime kanıtlaması gerekiyordu. Aksi takdirde folklor derlemeleri, Stalin'in Beş Yıllık Planı için yararsız görülen tüm edebiyat gibi kabul edilemez bir çalışma alanı olacaktı. 1934'te Maksim Gorki, Sovyet Yazarlar Birliği'ne yaptığı konuşmada folklorun bilinçli olarak Komünist değerleri teşvik etmek için kullanılabileceğini savundu. Folklorun sanatsal değerini açıklamanın yanı sıra, geleneksel efsanelerin ve masalların toplum odaklı ideal karakterler sergilediğini, bunun da örnek Sovyet vatandaşını temsil ettiğini vurguladı. Çalışma hayatına dayalı çatışmaların çoğuna sahip olan folklor, işçi sınıfının doğrudan katkısı olmadan var olamayacağı için Komünizmle ilgiliydi. Ayrıca Gorki, folklor karakterlerinin yüksek düzeyde iyimserlik sergilediğini, bu nedenle okuyucuları olumlu bir bakış açısını korumaya teşvik edebileceğini belirtti, özellikle de yaşamları Komünizmin daha da gelişmesiyle değişirken.

Sovyet Yazarlar Birliği'nin folklor bölümü başkanı Yuri Sokolov da folklorun aslında işçi halkın sözlü geleneği olduğunu ve bu nedenle günümüz proletaryası arasında kolektif projeleri motive etmek ve ilham vermek için kullanılabileceğini savunarak folklor çalışmalarını teşvik etti. Geleneksel Rus masallarındaki karakterler genellikle bir kendini keşif yolculuğuna çıkıyor, bu süreç sonunda kendilerini birey olarak değil, ortak bir bütünün gerekli bir parçası olarak değerli görmeye yöneliyordu. Bu tür efsanevi karakterlerin tutumları, Sovyet hükûmetinin vatandaşlarına aşılamak istediği zihniyetle paralellik gösteriyordu. Ayrıca pek çok masalın zalim efendilerini alt eden işçi sınıfı üyelerini tasvir ettiğini, bunun da folklorun Sovyet ideolojisi ve toplumundaki değerini kanıtladığını belirtti.

Gorki ve Sokolov'un argümanlarından ikna olan Sovyet hükûmeti ve Sovyet Yazarlar Birliği, ülke çapında folklor toplamaya ve değerlendirmeye başladı. Birlik, kendi gözlerinde kolektivist ruhu yeterince teşvik eden ve Sovyet rejiminin yararlarını ve ilerlemesini gösteren belirli hikâyeleri seçip kaydetti. Daha sonra onaylanan hikâyelerin kopyaları halka dağıtıldı. Bu arada, tüm büyük şehirlerde yerel folklor merkezleri ortaya çıktı. Sovyet milliyetçiliğini teşvik etmekle sorumlu olan bu kuruluşlar, medyanın Rus masallarının uygun versiyonlarını sistematik biçimde yayımlamasını sağladı.

küçükresim|upright=1.14|Baba Yaga
Var olan ve hükûmetçe onaylanmış masallar ile bylinyaların dolaşıma sokulmasının yanı sıra, Stalin döneminde uygun Sovyet ideolojilerini yineleyen yazarlar Komünist halk masalları kaleme alarak halka tanıttılar. Bu çağdaş masallar, eski bylinyaların yapılarını ve motiflerini Sovyetler Birliği'ndeki çağdaş yaşamla birleştirdi. Noviny olarak adlandırılan bu yeni masallar, Rus destanının Rönesansı olarak kabul edildi. Folklor araştırmacıları, modern halk ozanlarına geleneksel bylinyaların üslup ve yapısını öğretmekle görevlendirildi. Ayrıca icracılara, yeni hikâyeler ve şarkılarda temsil edilmesi gereken uygun Komünist ideoloji türlerini de açıkladılar.

O dönemin icracıları çoğu kez eğitimsiz olduğundan, Sovyet hükûmetine uygun bir biçimde halk masallarını halka aktarabilmeleri için öncelikle Marksizm ideolojisini iyice öğrenmeleri gerekiyordu. Geniş kapsamlı bir eğitimden geçmenin yanı sıra, pek çok halk sanatçısı işçi sınıfının yaşamına dair bilgi edinmek ve böylece hikâyelerini daha etkili iletmek amacıyla ülke genelinde seyahat etti. Komünist idealleri Sovyetler Birliği boyunca yaymadaki kritik rolleri nedeniyle bu icracıların bir kısmı zamanla Sovyet toplumunun çok değerli üyeleri hâline geldi. Hatta bazıları, okuma yazma bilmemelerine rağmen, Sovyet Yazarlar Birliği üyeliğine seçildi.

Bu yeni Sovyet masalları ve halk şarkıları esas olarak eski çarlık Rusyası'ndaki sefil yaşam ile Stalin'in liderliği altındaki daha iyi yaşam arasındaki karşıtlıklara odaklanıyordu. Karakterleri, Sovyet vatandaşlarının ulaşmaya çalışması gereken kimlikleri temsil ediyor, “Yeni Sovyet İnsanı”nın özelliklerini örneklendiriyordu. Sovyet masallarının kahramanları, ortalama vatandaşın dönüştürülmüş ve geliştirilmiş bir versiyonunu tasvir ederek okuyucuya kolektif odaklı ideal benliğin net bir hedefini sunuyordu. Bu yeni masallar büyüyü teknolojiyle, doğaüstü güçleri ise Stalin'le değiştirdi.

Kahraman, efsanevi bir varlıktan hayati tavsiyeler almak yerine, her şeyi bilen Stalin'den öğüt alıyordu. Karakter Stalin'in ilahi öğütlerini izlediğinde, tüm girişimlerinde başarı ve “Yeni Sovyet İnsanı”na tam bir dönüşüm garanti edilmiş oluyordu. Bu çağdaş masalların kötüleri ise Beyazlar ve onların lideri, “en korkunç put” anlamına gelen Idolisce idi; bu figür çarın eşdeğeriydi. Novinylerde Beyazların betimlenişi, bylinyalardaki Tatarlara benziyordu. Bu yeni masallarda Beyazlar beceriksiz, geri kalmış kapitalistler olarak gösterilirken Sovyet vatandaşları yenilmez kahramanlara dönüştü.

Stalin'in Mart 1953'te ölümünden sonra, dönemin folklor araştırmacıları hızla bu yeni masallardan vazgeçti. Bireysel yazarlar ve icracılar tarafından yazılan noviny, işçi sınıfının sözlü geleneğinden kaynaklanmamıştı. Bu nedenle günümüzde gerçek Sovyet (ya da Rus) folkloru değil, sahte-folklor olarak kabul edilmektedir. Kitlelerle gerçek bir bağ kurmadığından, noviny'nin çağdaş edebiyattan başka bir şey olarak görülmesi için bir neden yoktu. Uzmanlar, çağdaş yaşamı eski destanların yapısı ve sanatı yoluyla temsil etme girişimlerinin gerçek folklor sayılamayacağına karar verdiler. Stalin'in adı da dönemin az sayıdaki hayatta kalmış sahte-folklor örneklerinden çıkarılmıştır. Günümüzde Stalin dönemindeki folklor, geleneksel Rus destanının rönesansı olarak değil, kısıtlama ve sahtekârlık dönemi olarak değerlendirilmektedir.

 Türler 

 Halk masalları 
Rus halk masallarına dair kanıtlar 12. yüzyıla kadar uzanmakta olup, bunun daha da öncesinde var olduğunu göstermektedir. Bununla birlikte, günümüze erken dönem halk masallarından pek fazla içerik ulaşmamıştır; bunun başlıca nedeni Kilise tarafından Hristiyan olmayan anlatıların bastırılmasıdır. Halk masalları anlatımı en az 12. yüzyıldan itibaren kesinlikle yasaktı, ve bazı durumlarda bu yasağı çiğnemek ölümle sonuçlanabiliyordu. Rus halk masalları ancak 16. yüzyıldan itibaren kayda geçirilmeye başlandı ve 19. yüzyılda Bogdan Bronitsyn'in Russian Folk Tales (1838) adlı eseriyle birlikte gerçek Rus masallarının bir derlemesi yayımlandı. Folklor çalışmaları özellikle 20. yüzyılın sonlarında (yaklaşık 1960'larda) popülerlik kazandı.

Avrupa folklorunu sınıflandırmaya yönelik birkaç girişim olmuştur ve bunlardan biri, Fin folklor araştırmacısı Antti Aarne tarafından başlatılmış ve daha sonra Leningrad profesörü N. P. Andreyev tarafından geliştirilmiştir. Bu sistem, temalar, olay örgüleri, karakterler ve diğer hikâye unsurlarına göre 915 ana halk masalı türünü tanımlamıştır. Bunlardan yaklaşık üçte biri (317 tür) hem Doğu hem Batı Avrupa masallarında bulunurken, üçte biri (302 tür) yalnızca Batı Avrupa masallarında, üçte biri (296 tür) ise yalnızca Doğu Avrupa masallarında bulunmuştur.

 Halk büyüsü 
Eski ve köylü Rus kültüründe iki temel büyü türü vardı: (1) “kirli” veya kötü büyü, (2) üretken veya iyi büyü. İlki şeytanla ilişkilendirilmiş ve genellikle düşmanca kabul edilmiştir. İkincisi ise kötü büyüye karşı koruyucu ya da kullanıcıya fayda sağlamayı amaçlayan büyüydü. Kehanet gibi bazı büyü uygulamaları, başlangıçta üretken büyü olarak görülürken, Hristiyan Kilisesi iktidara geçtiğinde büyük ölçüde kirli büyü olarak yeniden sınıflandırıldı. Çoğu üretken büyü “homeopatik” idi, yani gerçeklikten benzer bir tepki uyandırma umuduyla sembolik bir eylem gerçekleştirilirdi. Örneğin, baharın gelişini simgeleyen kuş göçünü teşvik etmek için dalların üzerinde yapay kuşlar (veya kuşları temsil eden kurabiyeler) taşınması, baharın gelişine yardımcı olduğuna inanılan bir ilkbahar ritüeliydi. Halk büyüsü geleneklerinin 1648'de Moskova'da hâlâ sürdüğü kaydedilmiştir.

 Bayram ritüelleri 
Pek çok bayramla ilişkilendirilen uygulamaların kökeni büyüsel ritüellere dayanmaktadır. Yılbaşı ve Yeni Yıl şarkıları başlangıçta hanelerin yılın başında cömertlik göstermesi için bir fırsattı; böylece yıl boyunca refah içinde olacaklarına inanılıyordu. Benzer şekilde Maslenitsa haftasında bolca ziyafet ve eğlence düzenlemek, bereketli bir hasadı teşvik ettiği düşünülüyordu. Düğünden sonraki ilk gece bazen çiftin yatağı hayvanların yanına yerleştirilirdi; böylece onların hayvanların doğurganlığını etkilemesi umulurdu. Yumurta yemek, müstehcen şarkılar söylemek ve yeni evlilerin üzerine tahıl atmak gibi diğer düğün gelenekleri de çiftin ilerleyen yıllarda doğurganlık ve refahını güvence altına almayı amaçlıyordu.

 Tılsımlar 
(Ayrıca “büyülü sözler”, “önlemler” ya da “fısıldamalar” olarak da adlandırılır )

Tılsımlar, çeşitli görevleri yerine getirmek için kullanılan büyülü sözlerdir. Bazı tılsımlar, örneğin bir leşiyi kovmak için “Koyunun bardağı, koyunun yünü” demek gibi kullanılabilirdi. Diğerleri ise bir eylemi büyüyle doldurmak ve ritüelin etkili olmasını sağlamak için kullanılırdı. Tılsımların yaygın yapılarından biri, bir eylemi ve onun amaçlanan önemini tanımlamasıydı; böylece kişi o eylemi yerine getirir ve belirtilen sonucu elde ederdi. Örneğin bir aşk büyüsü şu şekilde başlar: “Kalkacağım, Rabbin alçakgönüllü kulu (isim belirtilir), evden kapıya, kapıdan kapıya çıkacağım,...” Tılsımların Tanrı'yı ya da azizleri çağırması da yaygındır. Diş ağrısına karşı bir tılsım şöyledir:“Üç yol, yol kenarında bir ağaç, ağacın altında bir ceset yatıyor, cesedin yanından Aziz Antonius geçiyor ve diyor ki: ‘Neden yatıyorsun, ceset? Dişlerin mi ağrıyor? Kaburgaların mı acıyor? Solucanlar seni mi yiyor? Kanın mı akıyor?’ ‘Hiçbir şey acımıyor.’ Sen de uyu, Tanrı’nın alçakgönüllü kulu (isim belirtilir), dişlerin de bir cesetteki gibi uyu; onu güçlü kıl, Tanrım, taştan daha güçlü.” Rus tılsımlarına dair en eski kayıtlı referanslardan biri, 10. yüzyıla tarihlenen Rus Yıllığında bulunmaktadır.

 İçerik 

 Doğa ve ev ruhları 
Ruhlar, genellikle kendi alanlarının efendileri olarak görülürdü; ister orman, su, tarla, ister ev olsun. Çoğu kez yaşlı adamlar olarak betimlenirlerdi; bu da kabile topluluklarındaki yaşa dayalı aile hiyerarşisini yansıtır. Başlangıçta doğa ruhlarının insanları koruduğuna inanılırken, zamanla tarafsız ya da kötü niyetli güçler olarak görülmeye başlandılar; hatta bazen şeytan ile ilişkilendirildiler. Ayrıca sık sık “kirli” bir güçle, yani doğal olmayan ölüm ve uygunsuz definle ilişkilendirilirlerdi. Günümüzde doğa ruhlarına dair elimizdeki anlatıların çoğu 19. yüzyılın sonundan sonra derlenmiştir ve ikinci el hikâyeler olarak aktarılmaktadır. Geçmişte doğa ruhlarıyla karşılaşmaların daha sık olduğu, günümüzde ise daha nadir görüldüğü bildirilmektedir.

 Baba Yaga 

Bir cadıya benzer şekilde, Baba Yaga sakat ya da korkunç görünümlü yaşlı bir kadın olarak ortaya çıkan doğaüstü bir varlıktır (veya aynı adı taşıyan üç kız kardeşten biri). Rus masallarında Baba Yaga bir havanda uçar, tokmak kullanır ve genellikle tavuk ayakları üzerinde duran bir kulübede, ormanın derinliklerinde yaşar. Baba Yaga, kendisiyle karşılaşanlara yardım edebilir ya da onlara engel olabilir; bazen annelik rolü üstlenir ve orman vahşi yaşamıyla ilişkilendirilir. Vladimir Propp'un masal morfolojisine göre Baba Yaga genellikle bir bağışçı, bir kötü karakter ya da tamamen belirsiz bir figür olarak ortaya çıkar. 
Andrea Johns, Baba Yaga'yı “Doğu Avrupa folklorunun en unutulmaz ve kendine özgü figürlerinden biri” olarak tanımlar ve onun “gizemli” olduğunu, sık sık “çarpıcı bir belirsizlik” sergilediğini gözlemler.Johns, Andrea. [Çalışma adı belirtilmemiş] Johns, Baba Yaga'yı şu şekilde özetler: “Araştırmacıları onu Bulut, Ay, Ölüm, Kış, Yılan, Kuş, Pelikan veya Toprak Tanrıçası; totemik anaerkil ata, kadın inisiyatörü, fallik anne ya da arketipsel imge olarak görmeye yönlendiren çok yönlü bir figür.”

 Domovoy 
Domovoy ya da domovoi, bir ev ruhudur ve doğa ruhlarından biraz farklıdır. Yaramaz olsa da, domovoy evin iyiliksever koruyucusu olarak görülürdü. Hristiyan sembollerine (örneğin haç işareti) karşı değildi ve diğer ruhlar gibi mekânı tehlikeli hale getirmezdi. Muhtemelen ata kültü uygulamalarının bir kalıntısıydı; çünkü ona hitap etmek için kullanılan lakaplardan biri “dede” idi ve sıklıkla evin mevcut ya da geçmiş reisinin suretinde göründüğü söylenirdi.

Ancak çoğu zaman kambur, kıllı yaşlı bir adam olarak tasvir edilirdi. Domovoy genellikle görsel olarak değil, işitsel olarak algılanırdı; duvarları gıcırdatabilir, tencereleri çarpabilir ya da şarkı söyleyebilirdi. Genelde yalnız yaşadığı düşünülse de bazı anlatılarda eş ve çocuk sahibi olduğundan da söz edilir.

Domovoyun temel işlevi, haneyi ve hayvanları korumaktı. Bunu yapma yollarından biri, aileye gelecek olaylara dair kehanetler sunmaktı; örneğin iyi ya da kötü talih, düğünler ya da ailede bir ölüm. Bir hanenin sorumluluklarından biri de ev ruhunu memnun etmekti; bu, evi iyi yönetmek, toplumsal adetlere uymak ya da hatta domovoyun tercih ettiği renkte hayvanlar seçmek olabilirdi. Bu kolaydı; çünkü domovoy kolayca hoşnut edilirdi. Bir domovoyun yardımına sahip olmak, bir hanenin düzgün işleyişi için hayati kabul edilirdi.

Bir domovoyun aktarımı da önemli bir meseleydi. Örneğin bir kadın evlendiğinde ailesinden ayrılıp kocasının ailesine katılması adetti. Evini terk ederken, ailesinin ev ruhlarından ayrılmak ve kocasının ailesinin ruhlarıyla tanışmak için ritüeller yapması gerekirdi. Bir aile ev değiştirdiğinde de, domovoylarını yanlarında getirmeleri için özellikle davet ederlerdi.

 Leshy 
Leshy (diğer adlarıyla leshii, “orman iblisi”) ormanın hâkimi olan bir orman ruhudur. Görünüşü hikâyeler arasında değişiklik gösterse de, daima erkektir. Genellikle insan biçiminde tasvir edilir, ancak hayvan ya da bir vakada mantar şeklinde de görünebilir. Bazen şeytan gibi kanat ve kuyruğa sahip olarak da betimlenmiştir. Bazen de izleyiciye tanıdık gelen birinin görünümünü aldığı söylenir. Boyutu da değişkendir; bu özellik onun çevresini yansıtma rolüne bağlanmıştır. İçinde yaşadığı ormandaki bitki örtüsünün yüksekliğine göre uyum sağlardı. Bazı anlatılarda karısı ve çocukları olduğu, tipik bir köylü hanesini taklit ettiği söylenir. Bazı kaynaklar ise bir ormanda birden fazla leshii bulunduğunu ve bunların hiyerarşik bir topluma sahip olduğunu belirtir.

Bazıları leshiinin konuşamadığını, sadece el çırpma ya da kuş cıvıltısı, yaprak hışırtısı, kükreme gibi doğa sesleri çıkardığını söyler. Diğerleri ise tanıdığınız kişilerin seslerini taklit edebildiğini iddia eder.

Genel olarak yaramaz ya da kötü niyetli kabul edilir; insanları ormanda kaybolmaya sürüklediği, hastalık yaydığı, kadınları kaçırdığı ve hatta insanları yediği söylenir. Geleneksel zayıflıkları arasında ateş ve haç işareti bulunur; bu, leshii ile Hristiyan şeytanı arasındaki sonraki bağlantının göstergesidir.

 Vodyanoy 
Bu varlıklar vodianoi, “su iblisi” veya “su cini” olarak da bilinir.

Vodyanoy erkek bir su ruhudur. Belirli bir su kütlesinde yaşadığına, bazen de onun dibinde bir meskeni olduğuna inanılır. Tıpkı leshii gibi, görünüşü hikâyeler arasında değişir. Genellikle yaşlı, sakallı bir adam şeklinde tasvir edilir; bazen mavi, beyaz ya da yeşil, bazen sümükle kaplı, bazen de suyla şişmiş olarak. Çoğu kez balık pulları veya balık kuyruğu gibi balıksı özelliklerle betimlenir. Leshii gibi, bazen vodyanoyun bir eşi olduğu da söylenir.

Vodyanoyun başlıca işlevi insanları boğmaktır. Bunun dışında sesleri taklit ettiği ya da birini bozup görünümünü değiştirdiği de anlatılır. İnsanlarla dostane ilişkilerinden söz eden hikâyelerde değirmencilerin ve balıkçıların, sularından iyi şans kazanmak için vodyanoya adaklar sundukları anlatılır.

Leshiinin aksine, vodyanoy kesinlikle kötü olarak görülür. Çoğu durumda şeytanın eşdeğeri sayılmıştır.

 Polevoi ve Poludnitsa 
Polevoi erkek bir tarla ruhudur. Diğer doğa ruhları gibi görünüşü de genellikle çevresini yansıtır. Bazen toprak gibi koyu tenli, bazen saçları otlardan oluşmuş, bazen beyazlar içinde ve rüzgârla çevrili olarak betimlenir. Leshii gibi, polevoinin de boyutu çevresine göre değişir; yazın biçilmeyen otlar kadar uzun, hasattan sonra kalan anız kadar kısa olabilir.

Polevoi diğer ruhlara kıyasla genellikle daha az uğursuzdur; yapabileceği en kötü şey insanları tarlada kaybolmaya sürüklemektir. Yine de genellikle kötü bir alamet olarak görülürdü ve ata binerken yanlışlıkla birine çarpabileceği söylenirdi; bu yüzden insanlar öğle vakti tarlalardan uzak durmaya çalışırdı, çünkü o vakitlerde ortaya çıkması en olasıydı. Polevoinin de ailesi ve çocukları olduğuna inanılırdı.

Poludnitsa ise dişi bir tarla ruhudur ve büyük ölçüde kurgusal kabul edilir. Görünüşü esas olarak yaşına göre değişir; bazen genç bir kız, bazen yaşlı bir kadın olarak tasvir edilmiştir. Tahılı koruduğuna, aynı zamanda öğle vakti tarlada çalışanlara zarar verdiğine inanılır.

 Rusalka 
Bir su perisine veya undine'e benzer şekilde, rusalka genellikle suyla ilişkilendirilen dişi bir ruhtur. Çoğunlukla genç ve güzel bir kadın şeklinde tasavvur edilir. Anlatılarda rusalki ormanlarda, tarlalarda ya da nehir kıyılarında yerleştirilmiştir. Genellikle vodyanoy gibi suyun altında yaşadığı, ancak karaya çıkıp dikkatsiz insanlara oyunlar oynadığı düşünülür. Bazı yerlerde rusalki ölü doğmuş ya da vaftiz edilmemiş çocukların ya da boğularak ölenlerin ruhları olarak kabul edilir.

Bazen yaramazlıkları leshii ya da polevoi gibi insanları yoldan saptırmak kadar zararsızdır; bazen ise insanları gıdıklayarak öldürdüklerine ya da boğduklarına inanılır. Rusalkanın “kirli ölü” ile bağlantısı, onu diğer doğa ruhlarında da görülen kirli güçlerin taşıyıcısı yapar. Kimi zaman doğrudan şeytanla ilişkilendirilir. Diğer doğa ruhları gibi haç işaretinden ve bazı büyülü sözlerden zayıfladığına inanılır.

Rusalia, Rusal’naia Haftası veya Üçleme Haftası adı verilen bir ilkbahar festivali vardır; bu dönemde rusalkinin sularındaki yuvalarından daha uzağa dolaştığına inanılır. Festivalin adı, Roma'daki gül festivali Rusaliiden veya rosalia, dies rosarumdan geliyor olabilir. Bu hafta boyunca köylüler geçmiş ataları anıyor ve bahar ritüellerinde rusalkinin adını çağırıyorlardı; örneğin evleri taze kesilmiş huş dallarıyla süslemek veya belirlenmiş huş ağaçlarının yanına kızarmış yumurta bırakmak. Rusalkanın bu bayramdaki rolü biraz belirsizdir. Kimileri onun ata kültüyle ilişkili olduğuna inanırken, kimileri sadece “kirli ölü” ile bağlantılı olduğunu düşünür. Ayrıca kirli gücün genellikle bir yeri bozup tehlikeli hale getirmekle bağlantılı olmasına karşın, rusalka hem “kirli” kabul edilir hem de bitki büyümesini teşvik ettiğine inanılır.

 Hayvanlar 
Hayvanlar hem insan karakterlerle hem de diğer hayvanlarla birlikte yer alır. Birçok halk masalında ve Rus peri masallarında (skazki) en sık görülen hayvanlar tilkiler, koyunlar, keçiler, horozlar, ayılar ve kurtlardır. Bu hayvanlara bazen insan nitelikleri verilir; hem diğer hayvanlarla hem de insanlarla konuşabildikleri düşünülür. Aynı zamanda insanlar gibi duygulara sahip oldukları varsayılır. Zekâ, mizah, kurnazlık hatta aptallık gibi insanî özelliklerle donatılmışlardır. Bu hayvanların özellikleri zamanla devam etmiştir.

 Tilkiler (лиса; lisa) — Zeki dişiler olarak betimlenir; Rus masallarında genellikle insanları, kurtları, horozları ve ayıları kandırırlardı. 
 Horozlar (петух, petukh) — Rus masallarında horoz güneşle, ayrıca talih ve doğurganlıkla ilişkilendirilirdi. Tavukların çoğu zaman altın yumurtladığı ve sahiplerini zengin ettiği anlatılır. Rus kültüründe horoz motifi ev eşyalarında sıkça görülür; iki horoz baş başa verildiğinde, gelin ve damada iyi bir evlilik dilemek için düğün hediyesi olarak sunulurdu. 
 Ayılar (медведь, medved) — Russia: A Cultural Resource Guidea göre Rusça medved kelimesi “balın nerede olduğunu bilen” anlamına gelir. Rus halkının atası olarak kabul edilen ayı dost canlısıdır. Çoğu kez insanlar cezalandırma sonucu ayıya dönüştürülür ya da bilge bir yaşlı adam olarak belirir. Ayı; güç, kudret, sıcaklık ve koruma sembolüdür. 
 Kurtlar (волк, vuk) — Çoğu Rus masalında erkek ve kötü karakter olarak betimlenir. Pek zeki değildirler; sık sık tuzaklara düşerler veya yiyeceklerini kurnaz tilkilere kaptırırlar. Bir kaynağa göre insanların kurt eti yemesine izin verilmezdi; çünkü etin onları kurtadama dönüştüreceğine inanılırdı. Kurtlar vahşi, dizginlenmemiş doğayı temsil eder ve hem saygı hem de korku uyandırırdı. 
 Zmey Gorynych — Adı “Dağların Yılanı” anlamına gelir. Slav ejderhasının Rus versiyonu olan bu yaratığın üç veya daha fazla başı vardır ve diğer Rus masal yaratıkları gibi konuşma yetisine sahiptir. Genellikle erkek olarak tasvir edilir, ormanlarda veya dağlarda bulunur. Uçtuğunda o kadar büyüktür ki güneşi kapattığı söylenir. 
 Alkonost — Kadın başlı bir kuş olarak tasvir edilir; sirenlere benzer. Ruh hâline bağlı olarak havayı değiştirebilir. Yumurtalarını suya bıraktığında hava sakinken, yumurta çatladığında fırtına kopar. 
 İndrik — Güvercin Kitabı ve Rus folklorunda geçen efsanevi bir yaratıktır (Rusça: Индрик-зверь, Indrik zver). Tüm hayvanların kralıdır ve “Kutsal Dağ”da yaşar. Hareket ettiğinde yer sarsılır. İndrik kelimesi, Rusça edinorog (tek boynuzlu at) kelimesinin bozulmuş şeklidir. İndrik, boğa gövdesine, geyik bacaklarına, at kafasına ve burnunda dev bir boynuza sahip devasa bir yaratık olarak betimlenir; bu da onu gergedana benzetir. Bu yaratığın adı, yeryüzünde yaşamış en büyük kara memelisi Paraceratherium'un (İndrikoteryum) eşanlamlısı olarak kullanılmıştır.Rus masalları'''

600'den fazla Rus peri masalı vardır. Bazı önde gelen örnekler şunlardır:

 Çar Saltan'ın Masalı 
 Kosçey Ölümsüz'ün Ölümü  
 Güzel Vasilisa  
 Kızkardeş Alyonuşka ve Kardeş İvanuşka  
 Kurbağa Prenses 
 Çareviç İvan, Ateşkuşu ve Boz Kurt|Çareviç İvan, Ateşkuşu ve Boz KurtKosçey Ölümsüz'ün Ölümü, sevgilisi Marya Morevna'yı ölümsüz büyücü Kosçey'in pençelerinden kurtarmak için yola çıkan kahraman İvan Çareviç'in hikâyesini anlatır.Güzel Vasilisa, üvey annesi ve üvey kardeşleri tarafından kötü muamele gören genç bir kızın hikâyesidir. Masalda Baba Yaga gibi büyüsel karakterler de yer alır.Kızkardeş Alyonuşka ve Kardeş İvanuşka, iki kardeşin aileleri için odun ararken çıktıkları tehlikeli yolculuğu konu alır.Kurbağa Prenses, çok sayıda varyantı olan popüler bir masaldır. Aarne-Thompson endeksinde 402 numaralı “Hayvan Gelin” türüne girer. Hikâye, üç oğlunu evlendirmek isteyen bir kralı (ya da yaşlı bir köylü kadını) konu alır. Büyük oğullar başarısız olurken, en küçük prens konuşan bir kurbağayla evlenerek onu saraya getirir ve sonunda onun sevgisini kazanır.Çareviç İvan, Ateşkuşu ve Boz Kurt, Aleksandr Afanasyev tarafından derlenen klasik Rus masallarından biridir.

 Galeri 

 Kaynakça 

 Konuyla ilgili yayınlar 
 Alexander, Alex E. (1975). Russian Folklore: An Anthology in English Translation. Belmont, Massachusetts: Nordland.
 Ivanits, Linda J. (1992, © 1989). Russian Folk Belief. Armonk, New York ve Londra, İngiltere: M. E. Sharpe.
 Propp, Vladimir Yakovlevich. The Russian Folktale editör ve çevirmen Sibelan Forrester (Wayne State University Press; 2012), 387 s.; 1960'larda Leningrad Devlet Üniversitesi'nde verilen dersler.
 Sokolov, Yuriy M. (1971, © 1950). Russian Folklore''. Çeviren Catherine R. Smith. Detroit: Folklore Associates.

 Dış bağlantılar 
 Rusça folklor eserleri koleksiyonu

Kategori:Rus folkloru