Uzun zar

upright=1.36|küçükresim|upright=2.0|Bohemya, Moravya ve Slovakya’dan çoğu dört yüzlü olan tarihî uzun zar koleksiyonu
Uzun zarCulin 1898, s. 820, 825; Murray 1951, s. 134; Bell 1960, s. 10; Parlett 1999, s. 26; Heijdt 2002, s. 20. (kimi zaman dikdörtgenimsiFinkel 2004, s. 39. ya da çubukCulin 1898, s. 827. zarlar) zar türüdür. Genellikle yaklaşık doğru prizma biçimindedir. Fıçı zarlar durumunda antiprizma görünümündedir. Uçlarına değil, üzerlerindeki işaretli yan yüzlerden birinin üstte kalmasına göre sonuç verirler. Zarın ucu üzerinde durma olasılığı, yan yüzlere göre daha küçük kalan uçların boyutları ve yüksekliğin getirdiği kararsızlık nedeniyle düşük kalır. Ayrıca uzun zarlar çoğu zaman atılmak yerine ekseni boyunca yuvarlanır. Birçok uzun zar, uçlarını yuvarlak ya da sivri yaparak düz bir zeminde uca gelme ihtimalini fiziksel olarak ortadan kaldırır.

Uzun zarların tasarımsal üstünlükleri arasında tek sayıda yüzü olan adil zarları nispeten kolay üretmek ve dört yüzlü zarların tetrahedral d4’lere göre atılışta daha pratik olması sayılabilir. Bu özellikler özellikle rol yapma oyunları için önem taşır.

 Dört yüzlüler (kare prizma) 
küçükresim|Dört yüzlü bir Daldøs zarı. Sağda, standart dizilimlerinden biri "açılmış" halde görülüyor.
Kübik zarlar ve dört yüzlü uzun zarlar, MÖ üçüncü binyılın ortalarında İndus Vadisi Uygarlığı yerleşimlerinde birlikte görülür. Üzerlerinde halka-içinde-nokta motifleri, çizgisel işaretler ve İndus yazısı simgeleri bulunur. Halka içinde nokta motifi günümüzde de Hindistan’daki uzun zarlarda kullanılır ve Orta Avrupa örneklerinde de baskındır. Hindistan’da uzun zarlar (pasa) Chaupar oyununda kullanılır ki bu oyun Pachisi ile akrabadır. Yüzlerde 1-3-4-6 ya da 1-2-5-6 değerleri görülebilir.Parlett 1999, s. 46. Daha eski Hint uzun zarlarında ise 1-2-3-4 işaretlemesi yaygındır.Parlett 1999, s. 26.

Benzer zarlar Kavimler Göçü öncesinde Cermen topluluklarında da kullanılmıştır.Heijdt 2002, s. 91. Bunlar arasında yaklaşık oval biçimli ve ilk kez Aşağı Saksonya’daki buluntu yeriyle anılan Westerwanna tipi zarlar vardır. Tipik olarak 2 cm uzunluğunda olup halka-içinde-nokta motifiyle 2-3-4-5 değerleri taşırlar.Heijdt 2002, s. 92–93.

Uzun zarlar İskandinav oyunları Daldøs ve Sáhkku ile birlikte kullanılır. Daldøs’ta yüzler genellikle A---Østergaard & Gaston 2001, s. 15. ya da X---Michaelson 2001, s. 21. Not: Daldøsa’nın Norveç varyantında ve Sáhkku’da "X" bir Romen rakamı değil, özel bir değeri işaretler. Çoğunlukla "1" değerini ve bazen ek bir ayrıcalığı gösterir. biçimindedir. Bu zarlar kimi zaman neredeyse kare yüzler gösterecek kadar kısadır ve bu nedenle piramidal uçlara sahiptir.

 Daha çok yüzlüler (n-gen prizma) 
küçükresim|Kore kökenli Dignitaries oyunu için beş yüzlü uzun zar. Tek sayıda yüzlü uzun zarlarda üstte kenarlar geldiği için değerler kertiklerle kenarlara işlenmiştir.
küçükresim|Lang Larence ("Long Lawrence"), geleneksel bir İngiliz uzun zarı
küçükresim|Modern üç yüzlü uzun zarlar
Beş yüzlü bir uzun zar (beşgen prizma) Kore oyunu Dignitaries’te kullanılır.

Owzthat ve benzeri kalem kriketi türlerinde iki adet altı yüzlü uzun zar kullanılır. Bunlar altıgen prizma biçimindedir ve kalem kesitine benzer.

Geleneksel İngiliz Lang Larence zarı kimi örneklerde dört yüzlü olsa da çoğunlukla sekiz yüzlüdür. Yine de dört farklı değer gösterir. Her değer iki yüzde tekrar eder.Parlett 1999, s. 27.

+Lang Larence’ın yüzleriGomme 1894, s. 326–27. İşaret  Ad  Sonuç XXXXXXXXXX  "Flush"  Havuzdaki tüm taşları al      "Put doan two"  Havuz içine 2 taş koy \/\/\  "Lave all"  Ne al ne koy   "Sam up one"  Havuzdan 1 taş al

Lang Larence ile oynanan kumar oyunu, çoğunlukla teetotum ile oynanan oyunun aynısıdır. Teetotum, ekseninden geçen bir mil sayesinde döndürülen ve ucu üzerine düşmesi engellenen bir tür uzun zardır. Pek çok teetotum dört yüzlüdür. dreidel bunlara örnektir. Ancak pratik olarak istenen sayıda yüze sahip olabilirler.

 Fıçı zarlar 
küçükresim|right|Fıçı zarlar
Fıçı zarlar daha yakın dönem tasarımlardır. En çok rol yapma oyunu ve savaş oyunu oyuncuları tarafından kullanılır. Yaklaşık silindirik görünürler. Genellikle araları düzleştirilmiş üçgensel yüzlerden oluşan değiştirilmiş antiprizma yapısındadırlar ve dört ile yirmi arasında numaralandırılmış yüz taşıyabilirler. Her üçgensel yüz, komşusuna göre 180 derece döndürülmüş hizadadır. Uçlar, numaralı yüz sayısının yarısı kadar üçgensel yüzden oluşan birer küçük piramit şeklinde düzenlenir ki zarın ucu üzerinde durması fiziksel olarak imkânsız olsun.

 Ayrıca bakınız 
küçükresim|Yunnori’de kullanılan ikili talih çubukları
 İkili talih (binary lot)
 Aşağıdaki oyunlarda uzun, yarım yuvarlak iki yüzlü çubuklar kullanılır. Kimi zaman "çubuk zar" ya da "atış çubuğu" olarak da adlandırılır:
 Liubo
 Senet
 Tâb
 Yunnori
 Zohn Ahl

 Notlar ve kaynakça 

 Bibliyografya 

Kategori:Prizmalar