Tezonisi Kilisesi

Tezonisi Kilisesi (Gürcüce: ტეზონისის ეკლესია), tarihsel Tao bölgesinde, günümüzde Erzurum ilinin Oltu ilçesine bağlı ve eski adı Zardenisi olan Sarısaz mahallesinde Orta Çağ'da Gürcülerden kalma bir kilisedir. Ortadan kalkmış bir yerleşim olan Tezonisi köyünün kilisesidir. Bulunduğu köyün adından dolayı Zardenisi Kilisesi (ზარდენისის ეკლესია) olarak da bilinir.

Tarihçe

Tezonisi Kilisesi ile Tezonisi köyünün bulunduğu Tao bölgesi, Orta Çağ'da Gürcistan'ın sınırları içinde yer alıyordu. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi 1549 tarihli Gürcistan seferinin ardından Gürcülerden ele geçirmiştir. Tezonisi, 1574 tarihli Osmanlı mufassal defterinde Oltu livasının Güney nahiyesine bağlı bir köydü ve bu tarihte Müslüman olmuş 4 hane bulunuyordu.Tao (ტაო), Mamia Pağava, Meri Tsintsadze, Maia Baramidze, Malhaz Çoharadze, Tina Şioşvili, Ramaz Halvaşi, Nugzar Mgeladze, Zaza Şaşikadze, Merab Halvaşi, Cimşer Çhvimiani, Cemal Karalidze, Batum, 2020, s. 76.  ISBN 978-9941-25-828-2 Gürcü tarihçi ve arkeolog Ekvtime Takaişvili'nin 1907 yılındaki araştırma gezisinin notlarında kilisenin bulunduğu yerin "Tezonisi" (ტეზონისი) olarak adlandırıldığını belirtmiş, ancak bir yerleşimden söz etmemişti. Bu tespit, bu tarihten önce köyün otadan kalktığını, geriye sadece kilisesinin kaldığını göstermektedir. 

Mimari

Tezonisi Kilisesi günümüze büyük ölçüde yıkılmış olarak ulaşmıştır. Çatı örtüsü tamamen çökmüş olan yapının duvarları görece sağlam kalmıştır. Kabaca yontulmuş taşlar ve kireç harcıyla inşa edilmiş olan kilise, tek nefli bir yapıdır. Yapının güney cephesine bitişik ikinci bir yapı bulunuyordu. Bu yapı apsis ile son buluyordu. Güney ve batı cephelerinde olmak üzere, iki giriş kapısı bulunmaktadır.2016 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları (ტაო-კლარჯეთის ძეგლების 2016 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები), Tiflis, 2017, s. 238  ISBN 978-9941-9470-8-7

Kaynakça

Kategori:Tao-Klarceti
Kategori:Erzurum ilindeki Gürcü Ortodoks kiliseleri
Kategori:Gürcü yazıtları
Kategori:Oltu'daki yapılar