Dvaita Vedanta

Dvaita Vedānta (Sanskrit: द्वैत वेदान्त; IAST: Dvaita Vedānta) veya özgün adıyla Tattvavāda (IAST: Tattvavāda), Vedanta geleneği içinde düalist bir Hindu felsefesi ekolüdür. 13. yüzyılda Güney Hindistan’da Madhvacharya tarafından sistemleştirilmiştir. Dvaita’ya göre Brahman (en yüce gerçeklik) ile ruhlar (jīva) ve madde (jaḍa/prakṛti) birbirinden farklı gerçekliklerdir; bu farklılıklar hiçbir bağlamda ortadan kalkmaz. Ekol, özellikle Advaita’nın nondualist yorumuna ve Vişiştadvaita’nın “ayrımlı nondualist” yorumuna karşı konumlanır.

 Adlandırma ve etimoloji 
Madhva ekolü kendisini sıklıkla Tattvavāda (“gerçeklik öğretisi”) olarak adlandırır; modern literatürde ise yaygın olarak Dvaita Vedānta (“ikicilik Vedāntası”) diye anılır. Her iki ifade de Sanskrit diline aittir.

 Öğreti 
 Ontoloji 
Dvaita ontolojisi, varlığı başlıca iki olgu olarak kavrar: (1) bağımsız gerçeklik (svatantra, yalnızca Viṣṇu/Brahman), (2) bağımlı gerçeklik (paratantra), yani ruhlar (jīva) ve cansız/maddî varlık (jaḍa/prakṛti). Bu bağımlılık, ruh ve maddenin gerçekliğini ortadan kaldırmaz; aksine onların Tanrı’dan ontolojik olarak farklı olduklarını vurgular.

 Pañcabheda 
Dvaita’nın en ayırt edici öğretisi pañcabheda (“beşli fark”) doktrinidir. Buna göre gerçeklik daima şu beş farkı içerir:

Viṣṇu ile ruh (īśvara–jīva),
Viṣṇu ile madde (īśvara–jaḍa/prakṛti),
ruh ile madde (jīva–jaḍa),
bir ruh ile başka bir ruh (jīva–jīva),
bir madde türü ile başka bir madde türü (jaḍa–jaḍa). Bu beşli fark ezelî ve ebedîdir, kurtuluş sonrasında da ruhların bireyselliği korunur.

 Tanrı, ruh ve madde ilişkisi 
Dvaita’da Brahman doğrudan Vişnu ile özdeşleştirilir; Viṣṇu ezelî-ebedî, her şeyi bilen ve kuşatan, niteliği olan (saguṇa) Tanrıdır. Ruhlar bilinçli ve ebedîdir; madde ise bilinçsizdir. Ruhlar ve madde Tanrı’ya ontolojik olarak bağımlıdır, fakat gerçeklikleri inkâr edilmez (satkārya).

 Epistemoloji 
Madhva, algı ve çıkarımı baştan geçerli (prāmāṇya) kabul eden realist bir bilgi anlayışından hareket eder; bu nedenle Advaita’nın farklılıkları nihai düzeyde māyā/avidyā olarak yorumlayan yaklaşımına karşı çıkmaktadır. Kutsal metinler (Upanişadlar, Bhagavad Gita, Brahma Sutraları) günlük deneyimin sunduğu çokluk algısıyla çelişmeyecek şekilde yorumlanmalıdır.

 Kurtuluş 
Kurtuluş, ruhun Tanrı’ya mutlak bağımlılığının bilinmesiyle ve bhakti (Tanrı'ya aşk) aracılığıyla, Tanrı’nın lütfuna mazhar olarak gerçekleşir. Bilgi (jñāna) gerekli olmakla birlikte lütuf (anugraha) esastır. kurtuluşta ruh Tanrı ile özdeş olmaz, bireyselliğini korur.

 Karşılaştırma 
 Advaita Vedānta ile farklar 
Advaita, ātman ile Brahman’ın nihai özdeşliğini savunur ve çokluğu illüzyon sayar; Dvaita ise çokluğu ve farklılığı nihai düzeyde gerçek kabul eder, Tanrı’yı nitelikli ve kişisel olarak yorumlar ve ruh–Tanrı özdeşliğini reddeder.

 Viśişṭādvaita ile farklar 
Vişiştadvaita ruhların bireyselliğini korurken onları Brahman’ın “nitelikleri/bedeni” bağlamında açıklar; Dvaita’ya göre Tanrı–dünya ilişkisi “ruh–beden” değil, “egemen neden–etki” ilişkisidir ve iki tarafın ontolojik farklılığı baki kalır.

 Metinler ve gelenek 
Madhva’nın Vedānta yorumu; Upanişadlar, Bhagavadgītā ve Brahmasūtra üzerine kapsamlı şerhler ile sistematik risalelerden oluşur. Ekolün Madhva'nın ardılı olan önemli âlimleri arasında Jayatirtha ve Vyasatirtha anılır. Gelenek günümüzde özellikle Udupi merkezli Madhva sampradaya içinde sürmektedir.

 Akademik literatür 

 Ayrıca bakınız 

Madhvacharya

Vedanta

Advaita Vedanta

Vişiştadvaita

 Dış bağlantılar 

Encyclopedia of Philosophy – Madhva 
Britannica – Dvaita

 Kaynakça 

Kategori:Hinduizm
Kategori:Vedanta
Kategori:Hint felsefesi ve dini