Larisa (Troad)

Larisa, Larissa (), Anadolu'nun Troas bölgesinin güneybatısında yer alan antik bir Yunan şehriydi. Çevresindeki bölge Larissaia () olarak bilinirdi.Strabon 13.1.48.

Kent, günümüzde Çanakkale ilinin Ayvacık ilçesinde, Kösedere köyünün batısında Limantepe olarak bilinen küçük bir yükseltinin üzerinde yer almaktadır.Robert (1951) ss. 36-68, Cook (1973) ss. 218-21, Akalın (1991) s. 65

 Farklı Kullanımlar 
Antik edebi kaynaklarda, -ss- sesini içeren diğer Yunan yer adlarında olduğu gibi, hem tek 's' harfiyle hem de çift 's' harfiyle yazılan farklı versiyonları mevcuttur. Troad'daki Larissa, Menemen yakınlarındaki Larissa (Aiolis), Aydın yakınlarındaki Larisa (Karya) veya İzmir ilindeki Larisa (Lidya) ile karıştırılmamalıdır.Klasik Antik Çağ'da Laris(s)a adını taşıyan yerlerin çokluğu dikkat çeker: Strabon 9.5.19, 13.2.3, Gaius Plinius Secundus, Naturalis Historia 5.123, Bizanslı Stephanus s.v. . RE XII (1925) s.v.  coll. 840-73 Laris(s)a adıyla bilinen yaklaşık 15 yeri listelerler.

 Bronz Çağı 
Antik bir liman kenti olan Limantepe'de yapılan seramik buluntuları, buranın Erken Tunç Çağı III (M.Ö. y. 2700 - y. 2200) döneminden itibaren, Homeros'un Troya'sına tekabül eden Truva VI dönemine kadar, Helen (Yunan) öncesi bir nüfus tarafından yerleşim gördüğünü ortaya koymaktadır.Cook (1973) s. 219, Akalın (1991) ss. 65-6.

 Larissa Adının Kökeni 

 Antik Görüşler: Augustus dönemi coğrafyacı Strabon, "Laris(s)a" adının Pelasg kökenli olduğunu belirtmiştir. Antik çağın sözlük bilimcileri ise bu kelimeyi "hisar" veya "kale" olarak yorumlamıştır.Strabon 9.5.19, 13.3.2; Stephanus of Byzantium s.v. Λάρισσα, Scholion on Dionysius of Halicarnassus, Roman Antiquities 1.40.
 Modern Görüşler: Günümüz filologları, kelimedeki "-ss-" ses dizisinin Helen öncesi ve muhtemelen Luvice kökenli olduğunu düşünmektedir. Bu nedenle "Larisa" adının, Helen öncesi dönemden kalma bir isim olması oldukça muhtemeldir.Bkz. en son Finkelberg (2005). Homeros’un ‘Pelasg kabilesi tarafından meskun’ olarak söz ettiği Larisa (İlyada 2.840-1, ayrıca bkz. 17.301), muhtemelen ‘İon’ ya da ‘Aiol’ Larisa’sına atıfta bulunmaktadır: Robert (1951) 36, dipnot 2-4.
 Pelasg Kavramı: Metin, "Pelasg" atıflarına dikkatle yaklaşılması gerektiğini belirtmektedir. Modern filologlar, Yunanların Pelasgları, Anadolu'da daha önce yaşamış ancak hakkında az bilgi sahibi oldukları Helen dışı toplulukları tanımlamak için kullandıkları genel bir terim olarak değerlendirmektedir. Ünsüz dizisi - ss -'nin kökeninin Yunan öncesi ve muhtemelen Luvi olduğunu düşünmektedir ve bu nedenle Larisa isminin Yunan öncesi bir kalıntıyı temsil etmesi oldukça olasıdır.Finkelberg (2005) ss. 42-64.

Troya'daki Larisa'nın, Homeros'un İlyada'da Troya'nın müttefikleri kataloğunda bahsettiği Larisa olması muhtemeldir.Homeros, Iliad, ii. 840.

Bazı erken dönem tarihçiler burayı Trakya'da konumlandırmıştır, ancak Geoffrey Kirk, bu tarihçilerin Strabon'un bir hatası nedeniyle yanıldığını ve Troya'daki Larisa'nın konumunun, İlyada'daki Pelasglara dair diğer bahsi geçen yerlerle iyi uyuştuğunu göstermiştir.Strabon, 13.3.2.Murray, A Classical Manual, s. 135, Larisa'yı Trakya'da konumlandırır.Kirk, Commentary, Cilt. I, s. 257.

 Arkaik ve Klasik 
Edebi kaynaklarda Arkaik Yunan döneminde Larisa hakkında bir bilgiye rastlanmamasına rağmen, Limantepe'deki seramik buluntuları, bölgenin M.Ö. 8. yüzyılın sonlarından itibaren Yunanlar tarafından iskan edildiğini göstermektedir.Cook (1973) ss. 218-19.

 Mytilene İsyanı ve Atina Hakimiyeti 
M.Ö. 427 yılında Larissa, Midilli isyanının bastırılmasının ardından Atina'nın Midilli'den aldığı "Aktayan şehirler" arasında yer almıştır. M.Ö. 425/424 ve 422/421 yıllarında Atina'nın haraç değerlendirme kayıtlarında adı geçmektedir.IG I3 71.III.130, IG I3 77.IV.19. M.Ö. 425/424'te, Troad bölgesindeki diğer şehirlere kıyasla oldukça yüksek bir rakam olan 3 talent haraç ödemesi yapmıştır. Diğer Aktayan şehirlerinde olduğu gibi, Larissa'ya yerleşen Yunanların da aslen Mytilene'den geldiği düşünülmektedir.Carusi (2003) 35-6. Strabon'un metnindeki bozuk bir pasajın eskiden Larissa ve komşusu Kolonai''nin Tenedos'un bir parçası olduğunu gösterdiği düşünülse de, modern akademisyenler bu boşluğun Lesbos olarak tamamlanmasını tercih etmektedir.Strabon 13.1.47: ‘Larisa ve Kolonai, önceden ... 10 ... δίας’a ait olan’ (). Groskurd, 1833 tarihli baskısında, ‘d’ harfinin aslında ‘a’ olması gerektiğini (Δ ’nin Α ile karıştırılması, yaygın bir paleografik hata) fark eder ve metni ‘’ (Tenedos’a ait Peraia) şeklinde düzeltir. Ancak bu ifade 11 harften oluşuyordu, 10 değil. Bu nedenle Cook’un ‘’ (Lesbosluların Peraia’sı) şeklindeki düzeltmesi — ki epigrafik kanıtlarla da uyumludur — günümüzde evrensel olarak kabul görmektedir: Cook (1973) s. 197-198; Carusi (2003) 36; Radt (2008) s. 497.

 Pers ve Sparta Hakimiyeti 
Larissa, M.Ö. 399 yılında zorla Pers İmparatorluğu'na geri katılmıştır. Ancak bir yıl sonra, M.Ö. 398'de, Spartalı Dercylidas tarafından yeniden özgürlüğüne kavuşturulmuştur.Ksenofon, Hellenika 3.1.16, Diodorus Siculus 14.38.3

Larisa'nın Atina'ya ödediği nispeten yüksek olan 3 talentlik haraç, kentin Klasik Dönem'de oldukça zengin bir yerleşim yeri olduğunu düşündürmektedir.

 Ekonomik Zenginliğinin Kaynakları 

 Verimli Ovalar: Larissa, kuzeydeki Acheloos nehri ve güneydeki Satnioeis nehri arasında yer alan geniş ve verimli bir ovada bulunuyordu. Bu durum, kent için iyi tarım arazileri sağlamaktaydı.Homeros,  (eribōlax) sıfatını — ‘verimli, iri topaklı, alüvyonlu topraklara sahip’ anlamına gelir (LSJ s.v. ἐριβῶλαξ) — Larisa adlı bir yere atfeder. Ancak bu yer genellikle Homeros’un İlyada 17.301’deki ifadesine dayanarak ‘Aiol’ ya da ‘İon’ Larisa’sı olarak tanımlanmaktadır: Strabon 13.3.2; Robert (1951) 36, not 2-4, 64-65, not 7.
 Mükemmel Liman: Kent, Klasik Antik Çağ'da mükemmel bir limana erişime sahipti.Cook (1973) s. 218.
 Tuz Ticareti: Güneydeki sınırı Satnioeis nehri (modern Tuzla Çayı) ile çizilmiş olan kent, M.Ö. 4. yüzyılın sonlarında bir dönem, genellikle Hamaxitos'un kontrolünde olan kârlı Tragasai tuzlalarını kontrol etmiş olabilir.Athenaeus, Deipnosophistae 2.43a: ‘Bazı doğal olarak sıcak olan sular tatlıdır; örneğin Kilikya’daki Aigai’deki ve Pagasai çevresindeki sular ile Troas’taki Larisa’daki gibi’ (çeviri: Gulick, Loeb Classical Library cilt 1). Burada, yakınlardaki Lesbos adasından olan MÖ 4. yüzyıl sonlarındaki yazar Theophrastus’tan alıntı yapmaktadır. Ancak birçok editör, elyazmalarını düzelterek metni ‘Troas’taki Larisa’daki Tragasai çevresinde’ şeklinde okumuştur: Cook (1973) 220, not 2.
 Komşu İlişkileri: Acheloos'un ötesinde Kolonai'nin toprakları bulunuyordu. Görünüşe göre Kolonai, Larisa ile yarı bağımlı bir ilişki içindeydi ve bu durum kentin gelirlerini daha da artırmaktaydı.Carusi (2003) ss. 35-6.

 Helenistik ve Roma 
Antik Larisa kentinin Helenistik dönemdeki tarihi oldukça belirsizdir. Genel kanı, kentin yaklaşık M.Ö. 310'da Antigoneia Troas ile birleşerek (sinokizm) siyasi bağımsızlığını kaybettiği yönündedir.Cook (1973) 221 n. 2, Cook (1988) ss. 13-15.

 Louis Robert'in İddiaları 
Ünlü Fransız epigrafist Louis Robert, bu görüşe karşı çıkmış ve Larisa ile Hamaxitos'un Apamea Anlaşması'na kadar bağımsızlığını koruduğunu savunmuştur. Dahası, Robert, Larisa'nın bulunduğu Limantepe'de bulunan bir sikke üzerindeki yazıtı temel alarak, kentin M.Ö. 3. yüzyılda Ptolemaios Hanedanı tarafından Ptolemais adıyla yeniden kurulduğunu öne sürmüştür.Robert (1946) 516ff, Robert (1951) 16 n. 2 Ancak bu teori henüz genel kabul görmemiş olup, konuyu kesinleştirecek yeterli arkeolojik veya nümizmatik (sikke bilimi) kanıt bulunmamaktadır.İtirazlar: Cook (1973) 219, not 2; Cook (1988) ss. 13-15. Cook, bu sikkeyi bunun yerine Ptolemais-Lebedos’a atfeder. Hamaksitos tarihine dair yakın dönemde yapılan bir yeniden değerlendirme, onun Aleksandreia Troas ile yapılan synoikismos’unu MÖ yaklaşık 188 - yaklaşık 171 arasına tarihlendirerek Robert’ın tezini güçlendirmektedir: Bresson (2007) ss. 139-158.

Larisa o dönemde bir kent (polis) olmasa bile, yaklaşık M.Ö. 230-220 yıllarında Delphi thearodokoi'nin (elçileri) burada konaklaması, alanda hala bir yerleşimin bulunduğunu göstermektedir.Plassart (1921) s. 8. Bununla birlikte, Roma döneminin başlarında Larisa'nın tamamen terk edilmiş olduğu anlaşılmaktadır.Yaşlı Plinius, Naturalis Historia 5.123 (MS 1. yüzyıl ortaları): fuit et Polymedia civitas, Chrysa et Larisa alia; Zminthium templum durat — ‘(bu bölgede) bir zamanlar Polymedia kenti, Chrysa ve başka bir Larisa vardı; Smintheus tapınağı ise hâlen ayaktadır.’ Plinius’un fuit ve fuerat fiillerini kullanımının ne ima ettiği konusunda bkz. Robert (1951) 46, not 3. Robert (1982) 331, not 76, Larisa’nın MÖ 77’de Athena Ilias şenliklerine katılan kentler listesinde (OGIS 444) yer almamasını, bu tarihe gelindiğinde kentin artık varlığını yitirmiş olabileceğine dair bir başka olası gösterge olarak ileri sürmektedir.

 Ayrıca bakınız 

 Antik Yunan şehirlerinin listesi

 Kaynakça 

 Bibliyografya 

 Antik kaynaklar 

 Athenaeus, Deipnosophistae.
 Homeros, İlyada.
 Yaşlı Plinius, Naturalis Historia.
 Strabon, Geographica.
 Ksenophon, Hellenika.

 Modern kaynaklar 

 J. Murray, Klasik Bir El Kitabı: Papa'nın Homeros'u ve Dryden'ın Virgil'in Aeneid'i Üzerine Mitolojik, Tarihsel ve Coğrafi Bir Yorum, Londra (1833).
 L. Bürchner, Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft, cilt. XII (1925) sv Λάρισα (7), sütun. 871.
 A. Plassart, "Inscriptions de Delphes: la liste de theorodoques", Bulletin de Correspondance Hellénique, 45 (1921) s. 1–85.
 L. Robert, "Villes de Carie et d'Ionie dans la liste des theorodoques de Delphes", Bulletin de Correspondance Hellénique, 70 (1946) s. 506–523.
 L. Robert, Études de Numismatique Grecque (Paris, 1951).
 JM Cook, Troad: Arkeolojik ve Topografik Bir Çalışma (Oxford, 1973) s. 218–221.
 L. Robert, "Documents d'Asie Mineure", Bulletin de Correspondance Hellénique, 106.1 (1982) s. 319–333.
 GS Kirk, İlyada: Bir Yorum, Cambridge University Press (1985–1993).
 JM Cook, "Troad ve çevresindeki şehirler", Atina İngiliz Okulu Yıllığı, 83 (1988) s. 7–19.
 AG Akalın, 'Larisa und der Liman-Tepe in der Troas' , Studien zum antiken Kleinasien'de. Grup III (Bonn, 1991) s. 63–68.
 C. Carusi, Isole e Peree in Asia Minore (Pisa, 2003) s. 35–37.
 S. Mitchell, "Larisa", MH Hansen ve TH Nielsen (editörler), Arkaik ve Klasik Polis Envanteri (Oxford, 2004) no. 784.
 M. Finkelberg, Yunanlılar ve Yunan Öncesi Çağlar: Ege Tarih Öncesi ve Yunan Kahramanlık Geleneği (Cambridge, 2005).
 A. Bresson, "Hamaxitos en Troade", J. Dalaison (ed.), Espaces et pouvoirs dans l'Antiquité de l'Anatolie à la Gaule (Grenoble, 2007), s. 139–158.
 S. Radt, Strabons Geographika: mit Übersetzung und Kommentar Cilt. VII (Göttingen, 2008).

Kategori:Çanakkale ili tarihi
Kategori:Yunan şehir devletleri
Kategori:Antik Troas'ta yerleşim yerleri
Kategori:Delos Birliği Üyeleri
Kategori:Türkiye'deki eski yerleşim birimleri
Kategori:Aiolis kolonileri
Kategori:Türkiye'deki Antik Yunan sitler
Kategori:Çanakkale ilindeki arkeolojik sitler