Myanmar cumhurbaşkanı

Myanmar Birliği Cumhuriyeti cumhurbaşkanı () Myanmar'ın devlet başkanı ve anayasal hükûmet başkanıdır. Cumhurbaşkanı, Ulusal Savunma ve Güvenlik Konseyine başkanlık eder ve normalde Myanmar Bakanlar Kurulunu, yani Myanmar hükûmetinin yürütme organını yönetir, ancak mevcut olağanüstü hal durumunda kabineyi askeri başbakan yönetir. 2021'den beri ordunun başı olan Vekil Cumhurbaşkanı Min Aung Hlaing, Vekil Cumhurbaşkanı Myint Swe'nin Temmuz 2024'te yetkilerini devretmesinden bu yana görevini sürdürmektedir. Myint Swe, 1 Şubat 2021'de Min Aung Hlaing tarafından askeri darbeyle göreve getirilmişti. Anayasal halefiyet düzeni dışında cumhurbaşkanlığı yetkilerinin devri için anayasal bir mekanizma bulunmadığından, hukuk uzmanlarına göre bu devrin anayasaya uygunluğu tartışmalıdır. Anayasal olarak güçlü bir konumda olmasına rağmen, cumhurbaşkanlığı mevcut askeri hükûmet altında büyük ölçüde sembolik bir görevdir ve cumhurbaşkanının tek görevi olağanüstü hal ilan etmek ve uzatmaktır.

Cumhurbaşkanı, genel halk tarafından değil, parlamento üyeleri tarafından seçilir; cumhurbaşkanı, özellikle parlamento üyelerinden oluşan üç komiteden oluşan Cumhurbaşkanlığı Seçim Kurulu tarafından seçilir. Amyotha Hluttaw, Pyithu Hluttaw parlamento üyeleri veya ordu tarafından atanan milletvekillerinden oluşan üç komitenin her biri, cumhurbaşkanlığı için bir aday gösterir.

2015 seçimlerinden sonra, çoğunluk partisi olan Ulusal Demokrasi Birliğinin lideri Ang San Su Çi'nin cumhurbaşkanlığına aday olamayacağı için, anayasada yer almayan devlet danışmanı görevi oluşturuldu. Su Çi, 2021 darbeyle Savunma Hizmetleri Başkomutanı Min Aung Hlaing tarafından görevden alınana kadar fiili hükûmet başkanı olarak görev yaptı. Min Aung Hlaing, hükûmeti yönetmek için anayasaya aykırı olarak Devlet İdare Konseyi başkanlığı ve başbakanlık görevlerini kendisi için oluşturdu.

 Liderlik rolleri 
Cumhurbaşkanı, devletin ve hükûmetin başkanıdır. Cumhurbaşkanı makamı, 1948 yılında Birleşik Krallık'tan bağımsızlık ilanının kabul edilmesiyle oluşturulmuştur. O tarihten bu yana, on bir kişi bu görevi üstlenmiştir (bunlardan ikisi birden fazla kez).
Ülkenin uzun süre askeri yönetim altında kalması nedeniyle, başbakanın görevde olan (veya yakın zamanda emekli olmuş) bir subay olması nadir bir durum değildir. Başbakanın fiili yetkisi, görevi kimin üstlendiğine bağlı olarak zaman içinde önemli ölçüde değişiklik göstermiştir. 2004 yılında, dönemin devlet başkanı, Devlet Barış ve Kalkınma Konseyi (DBKK) başkanı General Than Shwe ile başbakan General Khin Nyunt arasında yaşanan iktidar mücadelesi, başbakanın görevden alınması ve tutuklanmasıyla sonuçlanmıştır.

Mevcut Anayasa'ya (2008'de kabul edildi) göre, başbakanlık makamı 30 Mart 2011 tarihinde kaldırılmıştır. Anayasa, cumhurbaşkanının hem devlet başkanı hem de hükûmetin de jure başkanı olduğunu öngörmektedir. Ancak 2015 genel seçimlerinden sonra, Ang San Su Çi'nin anayasal olarak cumhurbaşkanı olmasının engellenmesi üzerine, 2016 yılında başbakanlık makamına benzer bir makam olan devlet danışmanı makamı oluşturulmuştur. Ang San Su Çi, 2021 darbesiyle görevden alınana kadar fiili hükûmet başkanı ve ülkenin en güçlü figürü olarak görev yapmıştır. Cumhurbaşkanı, Myanmar'ın güvenlik ve savunma işlerinden sorumlu bir organ olan Ulusal Savunma ve Güvenlik Konseyinin toplantılarını çağırma yetkisine tek başına sahiptir.

 Nitelikler 
Myanmar Anayasası, cumhurbaşkanlığı görevine aday olabilmek için adayların sahip olması gereken temel nitelikleri belirlemektedir. Myanmar Anayasası'nın 1. Bölümü: Cumhurbaşkanı, Kısım I: Myanmar Federasyonu'nda yer almaktadır. Cumhurbaşkanı:

 Myanmar vatandaşı.
 En az 45 yaşında.
 Ulusal Meclis üyesi seçilme şartlarını taşıyan.

Myanmar Anayasası'na göre, cumhurbaşkanı:

 Birlik'e ve vatandaşlarına sadık olacaktır;
 Birlik'in yargı yetkisi altındaki topraklarda doğmuş ve her iki ebeveyni de Birlik vatandaşı olan Myanmar vatandaşı olacaktır;
 En az 45 yaşını doldurmuş seçilmiş bir kişi olacaktır;
 Siyasi, idari, ekonomik ve askeri gibi Birlik'in işleri hakkında iyi bilgi sahibi olacaktır;
 Cumhurbaşkanı seçildiği tarihe kadar en az 20 yıl boyunca Birlik topraklarında sürekli olarak ikamet etmiş olmalıdır (Şart: Birlik'in izniyle yabancı bir ülkede resmi olarak geçirilen süre, Birlik topraklarında ikamet süresi olarak sayılır)
 Kendisi, ebeveynlerinden biri, eşi, meşru çocuklarından biri veya bunların eşleri yabancı bir güce bağlı olmamalı, yabancı bir gücün tebası veya yabancı bir ülkenin vatandaşı olmamalıdır. Yabancı bir hükûmetin tebası veya yabancı bir ülkenin vatandaşı olarak hak ve ayrıcalıklardan yararlanma hakkına sahip kişiler olamazlar;
 Hluttaw seçimlerine aday olmak için öngörülen niteliklere ek olarak, Başkan için öngörülen niteliklere sahip olmalıdır.

Ayrıca, göreve başlarken yemin eden cumhurbaşkanı, anayasa gereği herhangi bir siyasi parti faaliyetine katılamaz (Bölüm III, 64).

 Seçim süreci 
Cumhurbaşkanı, Myanmar seçmenleri tarafından doğrudan seçilmez; bunun yerine, üç ayrı komiteden oluşan bir seçim organı olan Cumhurbaşkanlığı Seçim Kurulu tarafından dolaylı olarak seçilir. Bir komite, her bölge veya eyaletten seçilen milletvekillerinin oranlarını temsil eden milletvekillerinden oluşur; bir diğeri, her ilçenin nüfusundan seçilen milletvekillerinin oranlarını temsil eden milletvekillerinden oluşur; üçüncüsü ise Savunma Hizmetleri Başkomutanı tarafından şahsen aday gösterilen, ordu tarafından atanan milletvekillerinden oluşur.

Üç komitenin her biri bir cumhurbaşkanı adayı gösterir. Ardından, Pyidaungsu Hluttaw milletvekilleri üç adaydan birine oy verir; en fazla oyu alan aday cumhurbaşkanı seçilir, diğer ikisi ise cumhurbaşkanı yardımcısı seçilir. Cumhurbaşkanı 5 yıl süreyle görev yapar. Cumhurbaşkanı herhangi bir nedenle istifa eder veya görev başında ölürse, Cumhurbaşkanlığı Seçim Kurulu toplanır ve üç komite de birer aday gösterir. Adaylar arasından en fazla oyu alan aday seçilir. Böylece, yasama ve cumhurbaşkanlığı dönemleri eşzamanlı olur.

Bu süreç, 1947 Anayasası'nda öngörülen sürece benzerdir. Bu süreçte, Parlamentonun Milliyetler Meclisi ve Temsilciler Meclisi üyeleri gizli oyla cumhurbaşkanını seçerlerdi.The Constitution of the Union of Burma  (1947), Chapter V: The President Cumhurbaşkanı, daha sonra (Temsilciler Meclisinin tavsiyesi üzerine) anayasal olarak hükûmetin başı olarak tanınan ve kabineyi yöneten başbakanı atardı.

 Tarihçe 
Bağımsızlık öncesinde Myanmar'da iki yarı anayasa vardı: 1935 tarihli Burma Hükûmeti Kanunu ve 1943 tarihli Japon işgali altındaki Burma Anayasası. Bağımsızlık sonrasında Myanmar 1947, 1974 ve 2008 yıllarında üç anayasa kabul etti. 2008 Anayasası Myanmar'ın mevcut anayasasıdır.

 Bağımsızlık öncesi 
1863'ten önce, bugünkü Burma'nın farklı bölgeleri ayrı ayrı yönetiliyordu. 1862'den 1923'e kadar, Rangoon'daki Sekreterya binasında bulunan sömürge yönetimi, Hindistan genel valisinin altında, baş komisyon üyesi (1862-1897) veya vali yardımcısı (1897-1923) tarafından yönetiliyordu.

31 Ocak 1862'den 1 Mayıs 1897'ye kadar Britanya Birmanyası'nın başında bir baş komiseri vardı. Bu dönemde Yukarı Burma ve Shan Eyaletleri'nin ilhakıyla Britanya Birmanyası'nın genişlemesi, bu pozisyonun önemini artırdı ve sömürge liderliğinin yükseltilmesine ve hükûmetin genişlemesine yol açtı (Burma'ya 1897'de ayrı bir hükûmet ve yasama konseyi verildi).
Sonuç olarak, 1 Mayıs 1897'den 2 Ocak 1923'e kadar eyalet bir vali yardımcısı tarafından yönetildi. 1937'de Burma, Britanya Hindistanı'ndan resmen ayrıldı ve Senato ve Temsilciler Meclisinden oluşan, tamamen seçilmiş iki meclisli bir yasama organıyla ayrı bir Britanya kolonisi olarak yönetilmeye başlandı. 2 Ocak 1923'ten 4 Ocak 1948'e kadar Britanya Birmanyası, kabineyi yöneten ve koloninin savunması, dış ilişkileri, maliyesi ve etnik bölgelerden (Sınır Bölgeleri ve Shan Eyaletleri) sorumlu bir vali tarafından yönetildi. 1 Ocak 1944'ten 31 Ağustos 1946'ya kadar, koloni bir İngiliz askeri vali tarafından yönetildi. 1942'den 1945'e kadar süren Japon işgali sırasında, hükûmetin başında bir Japon askeri komutan bulunurken, sürgünde koloniye İngilizlerin atadığı vali başkanlık etti.

Burma 1948 yılında bağımsızlığını kazandı. 1948'den 1962'ye kadar ve ardından 1974 ile 1988 yılları arasında bir cumhurbaşkanı görev yaptı. 1962 ile 1974 yılları arasında ve 1988 ile 2011 yılları arasında Burma askeri rejimler tarafından yönetildi. Cumhurbaşkanlığı makamı 2011 yılında yeniden kuruldu.

 1947 Anayasası 
1947 Anayasası Chan Htoon tarafından kaleme alınmış ve ülkenin 1948'deki bağımsızlığından 1962'ye kadar, askeri general Ne Win liderliğindeki sosyalist Birlik Devrim Konseyi tarafından askıya alınana kadar yürürlükte kalmıştır. Ulusal hükûmet üç erkten oluşmaktaydı: yargı, yasama ve yürütme. Yasama organı, 125 sandalyeli Milliyetler Meclisi (Lumyozu Hluttaw) ve sandalye sayısı ilgili seçim bölgelerinin nüfusuna göre belirlenen Temsilciler Meclisi (Pyithu Hluttaw) olmak üzere iki meclisten oluşan iki meclisli bir yasama organı olan Birlik Parlamentosu idi. 1947 Anayasası büyük ölçüde 1946 Yugoslavya Anayasası'na dayanıyordu ve birçok Birmanya yetkilisi Yugoslavya'yı ziyaret etti.

 1974 Anayasası 
1973 yılında yapılan referandumda kabul edilen 1974 anayasası, yazılan ikinci anayasa oldu. Bu anayasa, Burma Sosyalist Program Partisi üyeleri tarafından temsil edilen tek meclisli bir yasama organı olan Halk Meclisini (Pyithu Hluttaw) kurdu. Her dönem 4 yıl olarak belirlendi. Ne Win bu dönemde cumhurbaşkanı oldu.

 1988-2008 
1988 yılının Eylül ayında iktidara gelen askeri Devlet Hukuk ve Düzenin Yeniden Sağlanması Konseyi (DHDYSK), 1974 Anayasası'nı askıya aldı."Legal Constraints on Civil Society in Burma" (conference paper), Strengthening Civil Society in Burma.  DHDYSK, 1993 yılında bir anayasa konvansiyonu düzenledi, ancak Ulusal Demokrasi Birliği (UDB) bunu demokratik olmadığını gerekçe göstererek boykot etti ve konvansiyon 1996 yılında askıya alındı. Anayasa konvansiyonu 2004 yılında yeniden çağrıldı, ancak UDB katılmadı. Myanmar 2008 yılına kadar anayasasız kaldı.

 2008 Anayasası 
9 Nisan 2008 tarihinde, Myanmar (Burma) askeri hükûmeti, demokrasiye geçiş yol haritasının bir parçası olarak, 10 Mayıs 2008 tarihinde halk oylamasına sunulmak üzere ülke için hazırladığı anayasa taslağını yayınladı. Anayasa, ordu tarafından demokrasiye dönüşün habercisi olarak selamlanırken, muhalefet ise ülkenin askeri kontrolünün devamı için bir araç olarak görüyor.

 2008 anayasa referandumu 

 2012 ara seçimleri 
2008 Anayasası'na daha önce karşı çıkmasına rağmen, UDB 2012 yılında 46 sandalye için yapılan ara seçimlere katıldı ve ezici bir zafer elde etti. Ang San Su Çi, partisinden 42 diğer üyeyle birlikte milletvekili oldu.

 2015 seçimleri 

15 Mart 2016 tarihinde, Birlik Meclisi Htin Kyaw'ı Myanmar'ın 9. cumhurbaşkanı olarak seçti. 21 Mart 2018 tarihinde istifa etti ve Myint Swe vekaleten cumhurbaşkanı oldu.

28 Mart 2018 tarihinde, Birlik Meclisi Win Myint'i Myanmar'ın 10. cumhurbaşkanı olarak seçti.

 Myanmar cumhurbaşkanları listesi 

 Ayrıca bakınız 
 Myanmar başbakanı
 Myanmar başbakanları listesi
 Myanmar devlet danışmanı
 Devlet İdare Konseyi başkanı

 Kaynakça 


Kategori:1948'de Asya'da kurulan oluşumlar