Gezegenler arası uzay uçuşu

Gezegenler arası uzay uçuşu, ya da gezegenler arası seyahat, aynı gezegen sistemi içindeki gök cisimleri arasında gerçekleştirilen uzay uçuşudur (mürettebatlı veya mürettebatsız).Interplanetary Flight: an introduction to astronautics. [tr: Gezegenler arası Uçuş: Astronotluğa giriş] London: Temple Press, Arthur C. Clarke, 1950 Uzay uçuşları, uzay araçlarının yörünge hızının ötesine hızlandırılması, Dünya'ya göre 11.2 km/s'lik kurtulma hızına ulaşılması, güneş merkezli yörüngeye girilmesi ve çoğunlukla Dünya ve diğer gezegenlere yerçekimi destekli uçuşlar gerçekleştirilerek daha da hızlandırılmasıyla gezegenler arası hâle gelir. Günümüzdeki uzay uçuşlarının çoğu gezegenler arası olmaktan çok Dünya'ya bağlı kalmaktadır. Bunların hepsi insansız uzay araçları tarafından gerçekleştirilmekte ve sadece birkaç uzay uçuşu sistem kaçış hızının ötesine geçerek sonunda yıldızlar arası uzay uçuşuna evrilmiştir.

İnsansız uzay sondaları, Güneş Sisteminde gözlemlenen tüm gezegenlerin yanı sıra cüce gezegenler Plüton ve Ceres'e ve birkaç asteroite uçtu. Yörünge araçları ve iniş araçları, uçuş görevlerinden daha fazla bilgi getirir. Ay'a mürettebatlı uçuşlar yapılmış ve zaman zaman Mars, Venüs ve Merkür'e uçuşlar planlanmıştı. Birçok bilim insanı, mürettebatsız uçuşların sağladığı bilgi değerini takdir ederken, mürettebatlı görevlerin değeri daha tartışmalıdır. Bilim kurgu yazarları, asteroit madenciliği, güneş enerjisine erişim ve Dünya'da bir felâket yaşanması durumunda kolonileşme amacıyla yer açılması gibi bir dizi fayda önermektedir.

Gezegenler arası uçuşları daha ekonomik hale getirmek için bir dizi teknik geliştirilmiştir. Bilgi işlem ve teorik bilimdeki gelişmeler zaten bazı teknikleri geliştirirken, yeni öneriler hız, yakıt ekonomisi ve güvenlikte iyileştirmelere yol açabilir. Seyahat teknikleri, Güneş Sistemi'nde bir cisimden diğerine seyahat etmek için gereken hız değişikliklerini dikkate almalıdır. Yörünge uçuşları için, hedef cismin yörünge hızına uyum sağlamak için ek bir ayarlama yapılması gerekir. Diğer gelişmeler ise roket fırlatma ve itki gücünün yanı sıra geleneksel olmayan enerji kaynaklarının kullanımını iyileştirmeyi amaçlamaktadır. Enerji, oksijen ve su için dünya dışı kaynakların kullanılması maliyetleri düşürecek ve yaşam destek sistemlerini iyileştirecektir.

Mürettebatlı gezegenler arası herhangi bir uçuş belirli tasarım gereksinimlerini içermelidir. Yaşam destek sistemleri, insan yaşamlarını uzun süre destekleyebilecek yeterlilikte olmalıdır. Radyasyona maruz kalmayı azaltmak ve en uygun güvenilirliği sağlamak için önleyici tedbirlere ihtiyaç vardır.

 Gezegenler arası seyahatte güncel başarılar 
küçükresim|Voyager 2'nin Jüpiter'e yaklaşmasının hızlandırılmış görüntüsü.
küçükresim|Yaklaşık 10 yıllık yolculuğunun ardından New Horizons tarafından görüldüğü gibi Plüton ovaları
Uzaktan yönlendirilen uzay sondaları, Merkür'den Neptün'e kadar Güneş Sistemi'ndeki gözlemlenen tüm gezegenlerin yanından uçmuş; New Horizons sondası cüce gezegen Plüton'un yanından geçmiş ve Dawn uzay aracı şu anda cüce gezegen Ceres'in yörüngesinde dolanmaktadır. En uzaktaki uzay araçları olan Voyager 1 ve Voyager 2, 8 Aralık 2018 itibarıyla Güneş Sisteminden ayrılırken, Pioneer 10, Pioneer 11 ve New Horizons ise ayrılma yolundadır.

Genel olarak gezegen yörünge araçları ve iniş araçları, uçuş görevlerinden çok daha ayrıntılı ve kapsamlı bilgiler döndürür. Uzay sondaları, kadim insanların bildiği beş gezegenin yörüngesine yerleştirildi: bunlardan ilki Venüs (Venera 7, 1970), Mars (Mariner 9, 1971), Jüpiter (Galileo, 1995), Satürn (Cassini-Huygens, 2004) ve en son Merkür'dür (MESSENGER, Mart 2011) ve bu gök cisimleri ve doğal uyduları hakkında veri geri dönüşü sağlamışlardır.

2000'deki NEAR Shoemaker görevi ile mürettebatsız uzay sondası, Dünya'ya yakın büyük asteroit 433 Eros'un yörüngesinde dolaşmış ve bu manevra düşünülerek tasarlanmamış olmasına rağmen oraya başarıyla iniş gerçekleşmiştir. Japonya'nın iyon tahrikli uzay aracı Hayabusa da 2005 yılında Dünya'ya yakın küçük asteroit 25143 Itokawa'nın yörüngesinde dönmüş, kısa bir süreliğine asteroitin üzerine inmiş ve yüzeyindeki materyalden Dünya'ya parçacıklar getirmişti. Bir diğer iyon tahrikli görev olan Dawn, büyük bir asteroit olan Vesta'nın yörüngesinde dolaşmış (Temmuz 2011 - Eylül 2012) ve daha sonra cüce gezegen Ceres'e geçerek Mart 2015'te oraya ulaşmıştır.

Viking, Pathfinder ve iki Mars Keşif Aracı gibi uzaktan yönlendirmeli iniş araçları Mars yüzeyine inmiş ve birkaç Venera ve Vega uzay aracı Venüs'ün yüzeyine inmiş, ikincisi (Vega) gezegenin atmosferine balon yerleştirmiştir. Huygens uzay aracı, Satürn'ün uydusu Titan'a başarıyla iniş yapmıştır.

Güneş Sistemi'ndeki hiçbir gezegene mürettebatlı bir görev gerçekleştirilmedi. Ancak NASA'nın Apollo programı Ay'a on iki kişiyi indirdi ve onları Dünya'ya geri getirdi. İlk olarak ABD Başkanı George W. Bush tarafından ortaya atılan ve Takımyıldız programı aracılığıyla uygulamaya konan Amerikan Uzay Araştırmaları Vizyonu, sonunda insan astronotları Mars'a göndermek için uzun vadeli bir hedefe sahipti. Ancak 1 Şubat 2010'da Başkan Barack Obama, programın 2011 Mali Yılı'nda iptal edilmesini önerdi. NASA tarafından önemli planlamalar yapılan daha önceki bir proje, İnsanlı Venüs Uçuşu görevi kapsamında mürettebatlı bir Venüs uçuşu içeriyordu, ancak 1960'ların sonlarında NASA'nın bütçe kesintileri nedeniyle Apollo Uygulamaları Programı sonlandırıldığında bu da iptal edilmişti.

 Gezegenler arası seyahatin nedenleri 
Gezegenler arası seyahatin maliyetleri ve riskleri çok fazla kamuoyu ilgisi çekmektedir; buna en iyi örnekler arasında, insan mürettebatı olmayan Mars 96, Deep Space 2 ve Beagle 2 gibi sondaların arızalanması veya tamamen başarısızlığa uğraması yer almaktadır (Güneş Sistemi uzay sondaları listesi makalesinde tam listeyi bulabilirsiniz).

Birçok gökbilimci, jeolog ve biyolog, Güneş Sisteminin araştırılmasının, Dünya yüzeyinden veya Dünya etrafındaki yörüngeden gözlemlerle elde edilemeyen bilgiler sağlayacağına inanmaktadır. Ancak insanlı görevlerin maliyet ve risklerini haklı çıkarıp çıkarmadığı konusunda fikir ayrılıkları bulunmaktadır. İnsanlı uzay uçuşlarına karşı çıkanlar, robotik sondaların daha uygun maliyetli olduğunu, harcanan her dolar için daha fazla bilimsel bilgi ürettiğini; robotların pahalı yaşam destek sistemlerine ihtiyaç duymadığını, tek yönlü görevlere gönderilebileceğini ve yapay zekânın gelişmesiyle daha yetenekli hâle geldiğini savunmaktadırlar. Diğerleri ise, Dünya merkezli bilim insanlarının tavsiyeleri doğrultusunda astronotların veya uzay yolculuğu yapan bilim insanlarının, keşfettikleri bölgenin yeni veya beklenmedik özelliklerine daha esnek ve akıllıca yanıt verebileceklerini savunmaktadır.

Genel kamuoyunun bazı üyeleri, kendilerine veya bir bütün olarak insan ırkına sağlayabilecekleri somut faydalar için temel olarak uzay etkinliklerine değer verir. Şimdiye kadar bu türün tek faydası, uzay görevleri için geliştirilen ve daha sonra diğer faaliyetlerde de en azından aynı derecede yararlı olduğu görülen "yan ürün" teknolojileriydi. Bununla birlikte, en azından ABD'de kamuoyunun temel bilimsel araştırmalara desteği, insanlı uzay uçuşlarına göre daha yüksek olmaya devam etmektedir; 2023'te yapılan bir anket, Amerikalıların NASA için Dünya'yı tehlikeye atan göktaşlarını izlemek ve iklim değişikliğini anlamaktan sonra temel araştırmaları üçüncü en yüksek öncelik olarak değerlendirdiğini ortaya koydu. Bilimsel araştırmalara verilen destek, Ay'a veya Mars'a insanlı uzay uçuşundan yaklaşık dört kat daha yüksektir.

Yan ürünlerin yanı sıra, gezegenler arası seyahat için diğer pratik motivasyonlar daha spekülatiftir. Ancak bilimkurgu yazarlarının gelecekteki teknolojileri tahmin etme konusunda oldukça iyi bir sicili vardır; örneğin jeosenkron iletişim uyduları (Arthur C. Clarke) ve bilgisayar teknolojisinin birçok yönü (Mack Reynolds).

Birçok bilimkurgu öyküsü, insanların asteroitlerden mineralleri ve yörüngedeki güneş panelleri (bulutların engellemediği) ve Jüpiter'in çok güçlü manyetik alanı gibi kaynaklardan enerjiyi nasıl elde edebileceğine dair ayrıntılı anlatımlar içerir. Bazıları bu tür tekniklerin, kirlilik veya Dünya kaynaklarının tükenmesi (örneğin petrol tükenmesi) tarafından durdurulmadan yaşam standartlarını yükseltmenin tek yolu olabileceğini iddia eder.

Macera ya da insanın uzayda ruhsal bir kaderi olduğuna dair inanç gibi insanın uzaya gitmesinin bilimsel olmayan nedenleri de vardır.

Son olarak, Güneş Sistemi'nin diğer bölümlerinde tamamen kendi kendine yeterli koloniler kurmak, eğer mümkünse, insan türünün çeşitli olası olaylar nedeniyle yok olmasını önleyebilir (bkz. İnsan neslinin tükenmesi). Bu olası olaylardan biri, Kretase-Paleojen yok oluş olayına yol açmış olabilecek asteroit çarpmasıdır. Çeşitli Uzay Koruma projeleri, Dünya'ya tehlikeli bir şekilde yaklaşabilecek nesneler açısından Güneş Sistemi'ni izlese de, hâlihazırda asteroit saptırma stratejileri hâlâ ham ve test edilmemiştir. Görevi daha da zorlaştıran şey, karbonlu kondritlerin oldukça isli olması ve bu nedenle tespit edilmelerinin çok zor olmasıdır. Karbonlu kondritlerin nadir olduğu düşünülse de, bazıları çok büyüktür ve şüpheli "dinozor katili"nin karbonlu bir kondrit olması olasıdır.

Uzay Çalışmaları Enstitüsü üyelerinin de aralarında bulunduğu bazı bilim insanları, insanlığın büyük çoğunluğunun sonunda uzayda yaşayacağını ve bundan fayda sağlayacağını savunuyorlar.

 Ekonomik seyahat teknikleri 
küçükresim|upright=1.14|MESSENGER'ın yerçekimi yardımıyla Merkür'e ulaşmak için yaptığı uçuş sırasında Dünya'nın görünümü.
Gezegenler arası seyahatteki en büyük zorluklardan biri, Güneş Sistemi'nde bir gök cisminden diğerine seyahat etmek için gerekli olan çok büyük hız değişimlerini üretmektir.

Güneş'in çekim kuvvetinden dolayı Güneş'ten daha uzağa hareket eden bir uzay aracı yavaşlarken, daha yakın hareket eden bir uzay aracı hızlanacaktır. Ayrıca, herhangi iki gezegen Güneş'ten farklı uzaklıklarda olduğundan, uzay aracının yola çıktığı gezegen, Güneş'in etrafında, uzay aracının gittiği gezegenden farklı bir hızda hareket eder (Kepler'in Üçüncü Yasasına uygun olarak). Bu gerçeklerden dolayı, Güneş'e daha yakın bir gezegene gitmek isteyen bir uzay aracının, Güneş'i yakalamak için Güneş'e göre hızını büyük ölçüde azaltması gerekirken, Güneş'ten daha uzak bir gezegene seyahat eden bir uzay aracının hızını önemli ölçüde artırması gerekir. Daha sonra, eğer uzay aracı hedef gezegenin etrafında yörüngeye girmek isterse (sadece yanından uçmak yerine), gezegenin Güneş etrafındaki yörünge hızına uyması gerekir; bu da genellikle büyük bir hız değişikliği gerektirir.

Bunu sadece kaba kuvvetle yapmak - hedefe giden en kısa rotada hızlanmak ve ardından hızı gezegenin hızıyla eşleştirmek - son derece büyük miktarda yakıt gerektirecektir. Ve bu hız değişikliklerini üretmek için gereken yakıtın yük ile birlikte fırlatılması gerekir ve bu nedenle hem uzay aracı hem de gezegenler arası yolculuk için gereken yakıtın yörüngeye sokulması için daha da fazla yakıta ihtiyaç vardır. Bu nedenle, gezegenler arası seyahatin yakıt gereksinimlerini azaltmak için çeşitli teknikler geliştirilmiştir.

İlgili hız değişikliklerine bir örnek olarak, basit bir yörünge kullanarak alçak Dünya yörüngesinden Mars'a giden bir uzay aracının önce hızda bir değişikliğe (delta-v olarak da bilinir) ve bu durumda yaklaşık 3.8 km/s'lik bir artışa uğraması gerekir. Ardından, Mars'ı ele geçirdikten sonra, Mars'ın Güneş etrafındaki yörünge hızına uyması ve etrafındaki bir yörüngeye girmesi için hızını 2.3 km/s daha değiştirmesi gerekir. Karşılaştırma yapmak gerekirse, bir uzay aracının alçak Dünya yörüngesine fırlatılması, yaklaşık 9.5 km/s'lik bir hız değişikliği gerektirir.

 Notlar 

 Kaynakça 

 Konuyla ilgili yayınlar 

*
Kategori:Video klipler içeren makaleler
Kategori:Güneş Sistemi'nin keşfi ve araştırılması