Okçunun paradoksu

küçükresim|Okun yay kolundan uzaklaşırken ve ona yaklaşırken esnemesi

Okçunun paradoksu (İngilizce: archer's paradox), okun tam çekişte hedefe dönük olmasına rağmen, yayın yan tarafında duruyormuş gibi görünmesine karşın hedefe doğru uçması olayıdır.

Paradoksun açıklaması, okun bırakıldığında esnemesiyle ilgilidir. Ancak okun esnemesi paradoksun kendisi değil, paradoksu açıklayan mekanizmadır. Modern "merkezden atış" (centre shot) yaylarda da ok esner, bu da esas olarak parmakların yayı bırakma biçiminden kaynaklanır.

Terim ilk kez 1913 yılında E. J. Rendtroff tarafından kullanılmıştır, ancak ayrıntılı açıklamalar 1859'da Horace A. Ford'un Archery: Its Theory and Practice adlı kitabında yer alır. Daha sonra Clarence Hickman tarafından yapılan çekimlerle okun yaydan çıkarken nasıl esnediği ve hedefe doğru giderken salınımlar yaptığı ortaya konmuştur.

Günümüzde bazı kaynaklarda okun hedefe giderken esnemesi doğrudan "okçunun paradoksu" diye adlandırılsa da bu kullanım hatalıdır. Çünkü modern hedef yaylarında, ok görsel olarak her zaman uçuş hattına hizalıdır.

 Ayrıntılar 
Okun isabetli olabilmesi için doğru sertlike (dinamik spine) sahip olması gerekir. Böylece ok, yaydan çıkarken yayın gövdesinden uzaklaşmak için yeterince esneyebilir ve ardından doğru yörüngesine geri dönebilir.

Yanlış dinamik spine, okun yay ile öngörülemeyen temaslar yaşamasına ve dolayısıyla yaydan çıkış anında okun öngörülemeyen kuvvetlere maruz kalmasına neden olur; bu da isabetliliği azaltır.

Ayrıca, eğer bir okçu farklı dinamik spine değerlerine sahip birkaç ok kullanırsa, bu oklar yaydan çıkarken farklı oranlarda saptırılacak ve hedefin farklı noktalarına isabet edecektir. Bu nedenle, yarışmacı okçular sadece yaylarına uygun spine aralığında oklar kullanmaya değil, aynı zamanda bir set içindeki okların spine değerlerinin birbirine mümkün olduğunca tutarlı olmasına da özen gösterir.

 Yay seçimi ve ok sertliği 
Daha az güçlü yaylar, daha düşük dinamik spine (ok sertliği) değerine sahip oklar gerektirir. (Spine, okun sertliğidir.) Daha az güçlü yaylar, oku hızlandırırken (bkz. Euler burkulması, durum I) okun deformasyonunu daha az etkiler ve okun yaya temas etmeden yoluna oturabilmesi için daha kolay bükülmesi gerekir. Buna karşılık, güçlü yaylar daha yüksek spine sahip, yani daha sert oklar gerektirir; çünkü yay, okun hızlanması sırasında üzerinde çok daha büyük bir bükülme etkisi yaratır.

Bir okun spine değeri, yayı için fazla yüksek olduğunda ok bükülmez ve kiriş yaya yaklaştıkça ok yana doğru itilir. Spine değeri fazla düşük olduğunda ise ok aşırı deforme olur ve hedefin diğer yanına sapar. Aşırı durumlarda ok, hızlanamadan kırılabilir ki bu da güvenlik açısından risklidir.

Bu amaçla statik spine test cihazı kullanılır.

 Kalibrasyon 
Dinamik spine (ok sertliği), büyük ölçüde ok gövdesinin uzunluğu, uç ağırlığı ve statik spine tarafından belirlenir. Statik spine, okun gövdesinin orta kısmının durağan koşullar altındaki sertliğidir.

Okçuluk Ticaret Birliği (ATA) (önceki adıyla Okçuluk Üreticileri ve Satıcıları Birliği (AMO)) tarafından kullanılan statik spine test yönteminde, okun ortasında  uzunluğunda asılı bölümüne  ağırlık asılır.

American Society for Testing and Materials (ASTM) tarafından belirlenen F2031-05 ("Ok Gövdesi Statik Spine Ölçümünde Standart Test Yöntemi") standardında ise, okun ortasında  uzunluğunda asılı bölümüne  ağırlık asılır.

Spine ölçümünde temel birim, binde inç (thousandths of an inch) cinsinden sapmadır (örneğin 500 sapma = ). Bu sapma bazen okçu yayı ağırlığına çevrilir; bu durumda sapma inç cinsinden 26'ya bölünür. (26 in⋅lb ÷ 0.500 in = 52 lb spine).

 Çözümler 
Bazı modern yaylarda, okun gövdeyi veya kabzayı tam ortasından geçebileceği bir kesit bulunur; bu sayede ok, her zaman kirişle birlikte hareket eder. Ancak, dinamik spine özellikli oklar kullanılmaya devam etmektedir.

Bir diğer yöntem ise khatra adı verilen tekniktir. Bu teknikte, ok bırakıldığında yay ok yolundan temizlensin diye yaya tork uygulanır.

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 

Okçunun Paradoksu – Yavaş Çekim – video
Yan Khatra – video

Kategori:Katı mekaniği
Kategori:Okçuluk
Kategori:Fiziksel paradokslar