Tkistavi

Tkistavi (Gürcüce: ტყისთავი), tarihi Artani bölgesinde, günümüzde Ardahan ilinin merkez ilçesine bağlı Dağevi köyünün (Tebati) sınırları içinde ortadan kalkmış bir köydür.2014 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları (ტაო–კლარჯეთის ძეგლების 2014 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები), Tiflis, 2015, s. 184, 188.  ISBN 978-9941-0-7362-5

Tarihçe

Gürcüce bir yer adı olan Tkistavi (ტყისთავი), orman anlamındaki “tke” (ტყე) ile baş anlamındaki “tavi” (თავი) kelimelerinden oluşur."ტყე" - A Comprehensive Georgian-English Dictionary, Londra, 2006, 2 cilt  ISBN 0-9535878-3-5"თავი" - A Comprehensive Georgian-English Dictionary, Londra, 2006, 2 cilt  ISBN 0-9535878-3-5 Köyün adı "Ormanbaşı" şeklinde çevrilebilir.

Tkistavi köyünün bulunduğu tarihî Artani bölgesi, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biriydi. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi ve köyü 16. yüzyılın ortasında Gürcülerden ele geçirmiştir. Tkistavi'nin yerleşim alanı, Dağevi köyünün bugünkü sınırları içinde bulunmaktadır.

Tkistavi köyü, 1595 tarihli Osmanlı mufassal defterinde Diğistav (دیغستاو) şeklinde geçer. Diğistav-i Büzürg (Büyük Tkistavi) ve Diğistavi-i Küçük (Küçük Tkistavi) adıyla iki köy olarak kaydedilmiş olan yerleşim bu sırada Gürcistan Vilayeti içinde, Ardahan-i Büzürg livasının Güney nahiyesine bağlıydı. Bu tarihte Küçük Tkistavi köyü boşalmıştı. Büyük Tkistavi köyünde ise 14 Hristiyan hane yaşıyor ve hane reisleri Gürcü adlarını taşıyordu. Köyde buğday ve arpa tarımı ile arıcılık yapılıyor, koyun ve domuz besleniyordu.

Tkistavi, Çıldır Eyaleti'nin 1694-1732 dönemini kapsayan Osmanlı cebe defterinde de Diğistav (دیغستاو) adıyla tek yerleşim olarak aynı idarî konuma sahipti. Hicri 1126 (1714-1715) tarihli kayda göre köyün hasılası 6.500 akçe idi ve burası köy Musa adında birine tahsis edilmişti.

Osmanlı mufassal defterini yayımlayan Gürcü Türkolog Sergi Cikia'nın verdiği bilgiye göre, defterde Büyük Tkistavi ile Küçük Tkistavi köylerinin Tebati yakınında bulunduğu belirtilmiştir. Ancak 1886 tarihli Rus nüfus sayımında Ardahan sancağının Ardahan kazasına bağlı Şadevani nahiyesinde Tebati (Тебат) bir köy olarak geçtiği halde, Tkistavi yer almamıştır. Tkistavi'nin bu tarihten önce köy olmaktan çıktığı bu kayıttan anlaşılmaktadır.

Kaynakça

Kategori:Ardahan merkez belde ve köyleri
Kategori:Tao-Klarceti
Kategori:Ardahan ili tarihi