Imbolc

İmbolc veya İmbolg, diğer adıyla Azize Brigid Günü (İrlandaca: Lá Fhéile Bríde; İskoç Galcesi: Là Fhèill Brìghde; Man Adası Galcesi: Laa’l Breeshey), her yıl 1 Şubat'ta kutlanan bir Gal festivali olup baharın başlangıcını simgeler. Hristiyanlıkta ise İrlanda'nın koruyucu azizesi Azize Brigid’in yortusuna denk gelir. Tarihsel olarak, bu festivale ait pek çok halk geleneği İrlanda, İskoçya ve Man Adası’nda yaygın biçimde uygulanmıştır. İmbolc, kış gündönümü ile ilkbahar ekinoksu arasındaki dönemin tam ortasında yer alırMcNeill, F. Marian (1959, 1961) The Silver Bough, Vol. 1–4. William MacLellan, Glasgow; Vol. 2, pp. 11–42 ve Gal kültürünün dört mevsimsel festivalinden biri olarak Bealtaine, Lughnasadh ve Samhain ile birlikte anılır.Cunliffe, Barry (1997). The Ancient Celts. Oxford: Oxford University Press. Page 188-190.

İmbolc, erken İrlanda edebiyatında—diğer mevsimsel festivallere kıyasla daha az sıklıkla—anılır. Tarihçiler, İmbolc’un başlangıçta pagan döneme ait, kuzulama mevsimi, baharın gelişi ve muhtemelen tanrıça Brigid ile ilişkili bir festival olduğunu; azize Brigid ve yortu gününün bu eski inançlardan Hristiyanlaştırma yoluyla devşirilmiş olabileceğini öne sürerler. Aziz Brigid yortusuna ilk kez Orta Çağ’da değinilmiş, ancak gelenekleri erken modern döneme kadar ayrıntılı şekilde kaydedilmemiştir. Son yüzyıllarda, Azize Brigid Günü’nde Brigid haçları örülüp kapı ve pencerelere asılarak yangın, hastalık ve kötülükten korunma amacıyla kullanılmıştır. Brigid’in bez bebek biçimindeki temsili Brídeóg hazırlanır; kız çocukları bu bebeği bazen saman kıyafetli saman çocukların eşliğinde kasaba içinde dolaştırırdı. Brigid’in Arife gecesi evlere uğradığına ve bereket getirdiğine inanılırdı. Bunun için ev sahipleri Brigid’e bir yatak hazırlar, yiyecek ve içecek bırakır, kutsama yapması amacıyla giysilerini kapı eşiğine sererdi. Ayrıca kutsal kuyular ziyaret edilir, özel bir sofra hazırlanır ve gün, geleneksel olarak hava durumuyla ilgili kehanetlerle ilişkilendirilirdi.

20. yüzyılda birçok geleneği kaybolmuş olsa da, İmbolc hâlâ bazı Hristiyanlarca dini bir bayram, bazı Hristiyan olmayanlarca da kültürel bir etkinlik olarak kutlanmaktadır. Ayrıca, bazı bölgelerde gelenekleri yeniden canlandırılmıştır. 20. yüzyılın ikinci yarısından itibaren Kelt neopaganları ve Vikalar da İmbolc’u dini bir ritüel olarak benimsemişlerdir. 2023’ten bu yana ise İrlanda’da “İmbolc/Aziz Brigid Günü” resmi tatil ilan edilmiştir.

 İsmi 
İmbolc ya da İmbolg kelimesinin kökeni tam olarak bilinmemektedir. En yaygın açıklamalardan biri, bu adın Eski İrlandaca i mbolc (Modern İrlandaca: i mbolg) ifadesinden geldiğidir; bu da “karında” anlamına gelir ve yılın bu döneminde koyunların hamile olmasına işaret eder. Dilbilimci Joseph Vendryes, kelimenin Eski İrlandaca imb- (yoğunlaştırıcı ön ek) ve folc (yıkamak, arındırmak) sözcüklerinden türediğini öne sürer. Bu bağlamda, folcaim (“yıkanmak, temizlenmek”) fiiliyle ilişkilendirerek İmbolc'un ritüel bir arınma törenine işaret ettiğini ileri sürer.Vendryes, J., "Imbolc", Revue Celtique 41 (1924). pp.241–244.Patterson, Nerys. Cattle Lords and Clansmen: The Social Structure of Early Ireland. University of Notre Dame Press, 1994. p.129 Bir diğer görüş, Eric P. Hamp’a aittir. O, bu kelimeyi hem “süt” hem de “arınma” anlamlarını taşıyan bir Proto-Hint-Avrupa kökene dayandırır 10. yüzyıldan kalma Sanas Cormaic adlı sözlükte ise İmbolc, Oímelc olarak geçer ve ilkbaharın başlangıcı olarak tanımlanır. Sözlükte bu sözcüğün oí-melg (yani “koyun sütü”) ifadesinden türediği, bunun da “koyunların süt vermeye başladığı zaman” anlamına geldiği belirtilir.Meyer, Kuno, Sanas Cormaic: an Old-Irish Glossary compiled by Cormac úa Cuilennáin, King-Bishop of Cashel in the ninth century (1912). Ancak modern dilbilimciler bu açıklamayı halk etimolojisi olarak görür; yazarın kelimeye mantıklı bir köken uydurmak için yazımını değiştirdiği düşünülmektedir.Kelly, Fergus. Early Irish Farming: A Study Based Mainly on the Law-texts of the 7th and 8th centuries AD. School of Celtic Studies, Dublin Institute for Advanced Studies, 1997. p.460

12. yüzyıldan kalma Leinster Kitabı’ndaki Táin Bó Cúailnge destanında, Imbolc’un (metinde imolg ve imbuilg olarak geçer) 1 Kasım’daki Samhain kutlamasından üç ay sonra gerçekleştiği belirtilir.Ó Cathasaigh, Tomás (1993). "Mythology in Táin Bó Cúailnge", in Studien zur Táin Bó Cúailnge, p.123 Aynı destanın 14. yüzyıla ait daha sonraki bir versiyonu olan Stowe nüshasında ise Imbolc adı artık kullanılmaz; bunun yerine Fél Brigde yani Azize Brigid Günü yer alır. Bu değişim, Brigid Günü’nün zamanla pagan kökenli Imbolc’un yerini aldığını gösteriyor olabilir. Ayrıca, Metrical Dindshenchas adlı kaynakta Táin’a dair yazılmış eski bir şiirde "iar n-imbulc, ba garb a ngeilt" şeklinde bir dize yer alır. Bu dize, Edward Gwynn tarafından “Candlemas’tan sonra, sürüleri yönetmek zordu” şeklinde çevrilmiştir. Candlemas, 2 Şubat'ta kutlanan Hristiyan bayramıdır ve İrlanda'da “Lá Fhéile Muire na gCoinneal” olarak bilinir. Bu da Imbolc'un zamanla Hristiyan takvimine entegre edilerek, onunla özdeşleşen bir güne dönüşmüş olabileceğini gösterir.

 Kökeni 
bağlantı=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Brigidakapelle_(Kronenburgerh%C3%BCtte)_04.jpg|küçükresim|Azize Brigid, bir kuzu ve buzağıyla birlikte bir çoban olarak tasvir edilmiştir
Tarihçiler Ronald Hutton ve Dáithí Ó hÓgáin, Imbolc'un kökenlerinin büyük olasılıkla Hristiyanlık öncesi döneme uzandığını öne sürmektedir.Ó hÓgáin, Dáithí. Myth, Legend & Romance: An encyclopedia of the Irish folk tradition. Prentice-Hall Press, 1991. pp.60–61 Bu dönemin, kuzu doğumlarının başladığı zamanla örtüştüğü, kıtlık sonrası taze koyun sütüne erişimin mümkün hâle geldiği ve ilkbahar ekimi için hazırlıkların yapıldığı bir mevsim olduğu düşünülmektedir.Koch, John T. Celtic Culture: A Historical Encyclopedia. 2006. p. 287.Joseph Vendryes ile Christian-Joseph Guyonvarc'h, Imbolc'un ayrıca Antik Roma'da aynı dönemlerde kutlanan Februa ya da Lupercalia gibi bir arınma ve temizlik festivali işlevi görmüş olabileceğini ileri sürmüştür.Wright, Brian. Brigid: Goddess, Druidess and Saint. The History Press, 2011. p. 83–85

Bazı araştırmacılar, Imbolc'un tarihinin İrlanda'da Neolitik Çağ'dan beri önemli olduğunu ileri sürmektedir. İrlanda'daki bazı geçit mezarlarının, Imbolc ve Samhain dönemlerindeki gün doğumuyla hizalı olduğu gözlemlenmiştir. Bu yapılar arasında Tara Tepesi'ndeki Mound of the Hostages ve Slieve na Calliagh’deki Cairn L de bulunmaktadır.Moriarty, Sean Keir. "Orthostat: The Mound of the Hostages" : p. 34Brennan, Martin. The Stones of Time: Calendars, Sundials, and Stone Chambers of Ancient Ireland. Inner Traditions, 1994. pp. 110–11 Ancak Frank Prendergast, bu tür hizalanmaların son derece nadir olduğunu ve muhtemelen rastlantısal bir şekilde oluştuğunu savunmaktadır.

Ronald Hutton’a göre Imbolc, önceleri pagan takviminde önemli bir yere sahipti ve sonradan “İrlanda’nın Ana Azizesi” Brigid’in yortusuna dönüştürüldü. Geç 7. yüzyılda Cogitosus, 1 Şubat’ta Kildare’de Azize Brigid için bir yortu düzenlendiğini kaydeden ilk kaynaktır. Brigid’in 6. yüzyılda yaşadığı, Kildare’de bir manastır kurduğu ve zamanla güçlü bir kült figürüne dönüştüğü kabul edilse de, hakkında somut tarihsel veriler çok sınırlıdır; erken dönem hagiografileri çoğunlukla mucize öyküleri ve İrlanda’nın pagan anlatılarından derlenen anekdotlara dayanır.Farmer, David. The Oxford Dictionary of Saints (Fifth Edition, Revised). Oxford University Press, 2011. p.66 Azize Brigid’in, adını taşıyan eski doğurganlık tanrıçası Brigid’den esinlenmiş olabileceği veya gerçek bir kişinin efsanelerinin tanrıça mitleriyle kaynaşmış olabileceği öne sürülür. Hem hristiyan azize hem de tanrıça Brigid, Sanas cormaic ve Lebor Gabála Érenn’de bilgelik, şiir, şifa, koruma, demircilik ve hayvancılıkla ilişkilendirilir.Wright, Brian. Brigid: Goddess, Druidess and Saint. The History Press, 2011. pp.26–27 Kuzu doğumlarının başlangıcını simgeleyen Imbolc’un, Brigid’in doğurganlık ve sütle bağlantılı özellikleri üzerinden bu figürle birleştirilmiş olması muhtemeldir. Hutton, tanrıça Brigid’in Imbolc’la önceki dönemde de bağının bulunduğunu ve bu tarihin azizenin yortusu olarak benimsenerek sürdürüldüğünü öne sürer. Başka bir görüşe göre ise, Imbolc’un süt teması; Brigid’in İsa’nın sütanneliği yaptığına dair efsanelerle örtüşerek, bu günün azizesiyle özdeşleştirilmesine zemin hazırlamıştır.

 Tarihi gelenekler 
Erken İrlanda el yazmalarında Imbolc festivali zikredilse de özgün ritüel ve gelenekleri hakkında ayrıntılı bilgi bulunmamaktadır. Gaelik İrlanda’da Imbolc, Beltane (1 Mayıs), Lughnasadh (1 Ağustos) ve Samhain (1 Kasım) ile birlikte dört ana mevsimsel festivalden biriydi. 10. yüzyıla tarihlenen Tochmarc Emire öyküsü, Imbolc’u “ilkbaharda koyunların sağım zamanı” olarak tanımlayan dört mevsimsel festivalden biri olarak listeler. Festivalin koyun sağımına yaptığı vurgu, kuzuların erken doğumuna ve sağımın kış sonu dönemde mümkün olan en kısa sürede yeniden başlatılmasına yönelik eski tarımsal uygulamaları yansıtıyor olabilir. Bu dönemde seyrek kalan bitki örtüsünde koyunlar ineklere kıyasla daha iyi beslenir; bu yüzden çiftçiler süt üretimine kesintisiz devam edebilmek için sağımı erkene almıştır. Hibernica Minora derlemesinde yer alan bir Eski İrlandaca şiirde ise Kuno Meyer’in (1894) çevirisine göre, “Imbolc’ta el, ayak ve baş yıkanmalıdır” ifadesi geçer; bu da festivalin ritüel bir arınma töreni içerdiğini göstermektedir. Mevsimsel bir kutlama olarak Imbolc'un başlangıç tarihi muhtemelen kuzuların doğum zamanına ve çakal eriğinin çiçek açmasına bağlı olarak esnek şekilde belirleniyordu.

 Kaynakça 

Kategori:Ağustos'ta belirli gün ve haftalar
Kategori:Hristiyanlık ve paganizm
Kategori:Pagan bayramları
Kategori:Şubat'ta belirli gün ve haftalar
Kategori:Gael kültürü
Kategori:İskoçya'daki bayramlar
Kategori:İrlanda mitolojisi
Kategori:İskoç mitolojisi
Kategori:Hristiyan bayram günleri