Misafir yıldız (astronomi)

Çin astronomisinde misafir yıldız (), sabit yıldızların oluşturduğu bilinen göksel düzenin aksine, geçici bir süreyle aniden belirip daha sonra gözden kaybolan yıldızları ifade eder. Misafir yıldız terimi eski Çin astronomi kayıtlarındaki ifadenin birebir çevirisidir. Örneğin, Ming Hanedanı dönemine ait Guan Xiang Wan Zhan adlı kitaptaki bir metinde, bu gök cisimlerinin "yıldızların arasında bir misafir gibi konakladığı için" bu şekilde adlandırıldığı belirtilir.

Modern astronomi, misafir yıldızların nova ve süpernova gibi kataklizmik değişen yıldızların bir tezahürü olduğunu kabul etmektedir. "Misafir yıldız" terimi özellikle antik kayıtlar bağlamında kullanılır. Bunun sebebi, söz konusu astronomik olayların bilimsel olarak ne olduğunun belirlenmesinin doğrudan gözlemlere değil, bu eski metinlerin yorumlanmasına ve yapılan çıkarımlara dayanmasıdır.

 Terminoloji ve köken 
Eski Çin'de astronomik sınıflandırma, modern bilimdeki gibi katı ve birbirini dışlayan kurallara sahip değildi. Bunun yerine, kullanılan terimler esnek ve çok katmanlı bir yapıdaydı. Aynı gök cismi, hem gözlemsel tanımına (neye benzediği) hem de astrolojik yorumuna (ne anlama geldiği) göre farklı isimler veya sıfatlar alabiliyordu.

Bu çerçevede eski Çin kayıtları, parlak ve geçici gök cisimlerini gözlemsel olarak üç ana türe ayırır. "Misafir yıldız" bu türlerden biri olarak kabul edilmekle birlikte, aynı zamanda bazen diğer geçici olayları da içine alan daha kapsayıcı bir anlamda kullanılırdı. Diğer ikisi, "süpürge yıldızı" () olarak adlandırılan ve belirgin bir kuyruğa sahip olan kuyruklu yıldızlar ile "puslu yıldız" () olarak bilinen ve belirgin bir kuyruğa sahip olmayan kuyruklu yıldızlardı. MS 1066 yılında Kore'deki Goryeo Hanedanlığı kayıtları, başlangıçta "Ay kadar büyük bir yıldız" olarak tanımlanan bir cismin hareketlenmeye başlaması üzerine "aniden bir süpürge yıldızı haline geldiğini" aktarır. Bu iki tür (süpürge yıldızı ve puslu yıldız), astrolojik olarak genellikle savaş, isyan, sel, kuraklık veya kıtlık gibi felaketlerin habercisi sayılan "uğursuz yıldızlar" () kategorisinde değerlendirilirdi.

"Misafir yıldız" teriminin kullanımı Çin ile sınırlı kalmamış, aynı ifade Kore ve Japonya'daki tarihi kayıtlarda da nova ve süpernova olaylarını tanımlamak için kullanılmıştır. Örneğin, MS 1006 ve 1572'deki süpernovalarla ilgili Kore ve Japonya'daki kayıtlarda bu olaylar için istikrarlı bir şekilde "misafir yıldız" terimine yer verilmiştir. Telaffuzları farklılık gösterse de, bu terim her üç kültürde de ortak olarak aynı karakterlerle (客星) yazılmıştır.

 Astrolojik anlam ve sınıflandırma 
küçükresim|Mawangdui'deki bir mezardan çıkarılan ipek üzerine mürekkeple yazılmış ve toplam 29 kuyruklu yıldız tasviri içeren bir astroloji el yazmasının bu bölümünde, tasvirlerden yedisi ve onlarla ilişkili kehanetler görülmektedir (Han Hanedanı, MÖ 2. yüzyıl).
"Misafir yıldız" adlandırmasının temelinde, eski Çin'de yer ve gök arasında kurulan sembolik ilişki yatar. Bu inancın temelinde, hükümdarın en önemli görevinin yer ile gök arasındaki uyumu korumak olduğu ve Göksel Yetkisinin de buna dayandığı fikri bulunurdu. Bu nedenle, gökyüzünde bu göksel uyumu bozan ani ve beklenmedik bir yıldızın belirmesi, doğrudan hükümdarın Göksel Yetki'sini sorgulatan bir kehanet veya uyarı olarak yorumlanırdı.

Bu astrolojik yoruma göre misafir yıldızlar temel olarak iki ana kategoriye ayrılırdı: ortaya çıkışı iyiye yorulan "hayırlı yıldızlar" () ve genellikle savaş, isyan, sel, kuraklık veya kıtlık gibi felaketlerin habercisi sayılan "uğursuz yıldızlar" (). Hayırlı yıldızların Zhou Kontu (), Hanyu () ve Geze () gibi birçok türü vardı. Bu temel ayrımın ötesinde Çin astrolojisi, misafir yıldızları görünüşlerine ve renklerine göre daha detaylı bir sınıflandırmaya tabi tutmuştur. Örneğin, Huangdi Zhan () adlı kehanet kitabına göre beş ana tür vardı:

 Büyük ve sarı olanlar "Zhou Kontu" ()
 Parlak ve beyaz olanlar "Laozi" ()
 Pamuk gibi dağınık olanlar "Uçuşan Pamuk" ()
 Sarı-beyaz ve ışık saçanlar "İmparator" ()
 Rüzgarda hafifçe sallanıyormuş gibi görünenler "Sakin Yıldız" ()

Bu sınıflandırmanın pratikteki en meşhur örneklerinden biri, Kuzey Song Hanedanı döneminde MS 1006 yılında ortaya çıkan süpernovadır. SN 1006, büyük ve sarı rengi nedeniyle "Zhou Kontu" olarak adlandırılmış ve iyiye alamet sayıldığı için "hayırlı yıldız" olarak görülmüştür.

 Kayıtlar ve tarihsel örnekler 
Çin tarihinde gök olaylarına dair kayıtların geçmişi 3.400 yıl öncesine, "kehanet kemikleri'ne" kadar dayansa da, misafir yıldızlara dair derli toplu ilk kayıtlar Han Hanedanı (MÖ 202 – MS 220) dönemini anlatan Han Shu (漢書) kitabında yer alır ve sonraki tüm hanedanlık tarihlerinde de bu tür kayıtlara rastlanır. Daha sonraki Hou Hanshu (後漢書) kitabı, günümüzde SN 185 olarak bilinen bir süpernovanın kalıntısı olduğu düşünülen ve MS 185 yılına tarihlenen bir cisme dair en net erken dönem tariflerden birini içerir. Söz konusu kaydın bir kuyruklu yıldızdan ziyade bir süpernova olduğu sonucuna çeşitli kanıtlar sayesinde varılmıştır. Bunlar arasında, cisim için herhangi bir hareket tarif edilmemesi (aynı kitaptaki diğer kuyruklu yıldız kayıtlarının aksine) ve yaklaşık 20 aylık uzun gözlem süresi yer alır. Buna karşın, aynı döneme ait Avrupa kronikleri süpernova adayları konusunda daha belirsizdir. Gök bilimciler, ister hava koşulları ister başka faktörler nedeniyle olsun, MS 1054 tarihinde Çinli gök bilimci Yang Weide'nin misafir yıldız gözleminin (bkz. SN 1054) Avrupa kayıtlarında neden bulunmadığını sorgulamaktadır. Benzer şekilde, SN 1054 gözlemi Çin ve Japon kayıtlarında detaylı bir şekilde yer almasına rağmen, dönemin Kore Goryeo Hanedanı kayıtlarında bulunmamaktadır. Bu durumun, o dönemde Kore'de yaşanan siyasi istikrarsızlık ve bunun astronomik kayıtların düzenli tutulmasına dair olumsuz etkilerinden kaynaklanabileceği düşünülmektedir. Bu örnek, genel olarak Doğu Asya'daki farklı devletlerin (Çin, Kore, Japonya) tuttukları "misafir yıldız" kayıtlarının birbirinden bağımsız olabileceğini ve bir bölgede kaydedilen önemli bir misafir yıldız olayının, gözlem koşulları, kayıt tutma pratiklerindeki öncelikler veya diğer yerel faktörler nedeniyle diğerlerinin kayıtlarında eksik olabileceğini ya da farklı detaylarla yer alabileceğini göstermektedir.

 Notlar 

 Kaynakça 

Kategori:Astronomi olayları
Kategori:Çin'de astronomi
Kategori:Kataklizmik değişenler