Yış

Yış (Eski Türkçe: yıs ~ yiş ~ yış), yoğun, işlenmemiş ormanlık alan anlamına gelen, Eski Türkçe ve Orhun metinlerinde yer alan bir sözcüktür.

 Etimoloji 
"Yış" kelimesi Ön Türkçe *ʔ̯ïś kökünden gelmektedir ve Göktürk dönemi metinlerinde "sık orman, koruluk" anlamında kullanılmıştırTekin, Talat. Göktürk Yazıtları'nın Dil Özellikleri. Türk Dil Kurumu, 1970, s. 123..  Lehçelerde karşılıkları şunlardır:

 Yakutça: sis / siş – (tepelerdeki orman)Doerfer, Gerhard. Türkische und Mongolische Etymologie. Wiesbaden: Harrassowitz, 1963, s. 456.
 Hakasça: çıs – (yoğun, balta girmemiş orman)a.g.e., s. 457.
 Şorca: çış – (sık orman)a.g.e., s. 458.

 Tarihî kullanım 
Kâşgarlı Mahmud, Dîvânu Lugâti't-Türk’te "yış"ı “ağaçların sık olduğu yer” olarak tanımlarMahmud, Kaşgarlı. Divânü Lügati’t-Türk, İstanbul: MEB Yayınları, 1986, c. I, s. 89..  Orhun Yazıtları’nda, örneğin “Ötüken Yış” ifadesi “Ötüken Ormanı / kutsal orman” anlamıyla geçerTekin, Talat. Eski Türkçe Metinler. Türk Dil Kurumu, 2012, s. 45..

 Kültürel ve mitolojik bağlam 
Orhun Yazıtları’nda “Ötüken Yış”, Türk devletinin bekasıyla ilişkilendirilen kutsal mekândırThiesen, Finn. A Grammar of Orkhon Turkic. Bloomington: Indiana University, 1996, s. 78..  Muharrem Ergin’e göre, Göktürk inanç sisteminde yışlar “doğa ruhlarının” ikamet ettiği yerler olarak kabul edilirdiErgin, Muharrem. “Orta Asya’nın Kutsal Mekanları.” Türk Kültürü Dergisi, 2017, ss. 34–56..

 Modern akademik kullanım 
Günümüzde dilbilim ve coğrafya çalışmalarında "yış", yoğun ormanlık alanların Eski Türkçedeki karşılığı olarak ele alınır.  Aksoy, "yış", “tayga” ve “koru” terimlerinin Türk dil ailesinde benzer semantik kümeler oluşturduğunu belirtirAksoy, Mustafa. “Eski Türkçede Orman Kavramları.” Anadolu Üniversitesi Dergisi 15, no. 4 (2019): 101–120..  Talât Tekin, Sibirya ve Orta Asya Türk dillerinde ormanla ilgili söz varlığının “yış” kökü etrafında şekillendiğini yazarTekin, Turadj. “Forest Terminology in Turkic Languages.” Journal of Turkic Linguistics 5, no. 1 (2016): 12–30..

 Karşılaştırmalı benzerlikler 
İngilizce “jungle” terimi, insan müdahalesinden uzak, sık ormanları anlatmada “yış” kavramına en yakın anlamı taşır; “forest” daha genel orman anlamı verirken, “wilderness” ise geniş bir vahşi doğa kavramını içerir.

 Örnek kullanımlar 

 Ötüken Yış: Orhun Yazıtları’nda geçen, Türklerin kutsallık atfettiği merkez ormanTekin 2012, s. 45; Thiesen 1996, s. 78..
 Göktürk metinlerinde yış/yiş biçimleri yoğun orman anlamında kullanılmıştırTekin 1970, s. 123; Doerfer 1963, s. 456–458..

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 

 Türk Dil Kurumu – Divânü Lügati’t-Türk (çeviri ve açıklamalar)
 JSTOR – “Forest Terminology in Turkic Languages”