Böri

Böri (Eski Türkçe: kurt; bazen börü olarak da yazılır), eski Türk devletlerinde hükümdarın en yakın çevresinden seçilen, özel eğitimli ve sadık muhafız birliklerini tanımlayan addır. Terim, Çin kaynaklarındaki **fu‑li** (拂梨) aktarımından Türkçeye geçmiştir.

 Tarihçe 
Göktürk Kağanlığı döneminde Çin kaynaklarında “fu-Li” (拂梨) ya da “fo-Li” olarak geçen bu birlikler, Türkçede böri/börü (kurt) olarak adlandırılmıştır.Ahmet Taşağıl, Çin Kaynaklarına Göre Eski Türk Boyları, İstanbul 2019, s. 215–218.  Kurultay üyeleri ve beyler arasından seçilen en cesur askerler, hem saray içindeki törenlerde hem de seferlerde kağanın etrafında koruma görevi yapmışlardır.Mehmet Mandaloğlu, “Eski Türklerde İstihbarat ve Casusluk Faaliyetleri”, ACU Fen ve Mühendislik Dergisi, 2021, s. 1049–1055.

Kıpçak (Kuman) Türkleri arasında da aynı kavram “Bori” adıyla anılmış; burada genellikle ünvan ya da şahıs adı olarak görülmekle birlikte kişisel muhafız sınıfını işaret ettiği düşünülmektedir.Hakan Koca, Eski Türklerde Askerî Yapı, Çağ Üniversitesi 2010, s. 1647–1654.

 Görev ve Yapı 

 Kağanın Korunması: Hükümdarın etrafını kuşatan en yakın savunma hattı.
 Keşif ve İstihbarat: Atlı keşif timleri halinde düşman hatlarına sızma, haberleşme ve gözleme dayalı görevler.
 Tören ve Temsil: Barış zamanında saray törenlerinde yer alarak kağan otoritesinin simgesi olma ve gerektiğinde idari roller üstlenme.

 Adlandırmanın Kökeni 
“Böri/börü” sözcüğü Türkçede “kurt” anlamına gelir ve Çin kaynaklarındaki **fu‑li** (拂梨) aktarımından türemiştir.

 Köken Efsanesi: Çin kroniklerinde anlatılan ve Göktürklerin türeyişini konu alan efsaneye göre, ataları dişi bir kurttan (gök kurt) türemiştir. Bu bağlamda birlik adı, kağan soyunun kutsallığına atıf yapar.TDV İslâm Ansiklopedisi, “Böri” maddesi.
 Simgesel Anlam: Kurt; cesaret, bağlılık ve dayanıklılıkla özdeşleştirilir. Bu da muhafız birliğinin erdemlerini simgeler.R. Worringer, “Shepherd’s Enemy or Aşina, Böri, Börte Činō, and Bozkurt?”, Society & Animals, 2016.

 Simgesel ve Mitolojik Bağlam 
Türk mitolojisinde kurt, kutsal bir varlık olarak görülür. Göktürk tuğunda yer alan kurt başı motifi, hem hükümdarın hem de korumalarının soy kökenini ve görevlerini kutsal düzeye yükseltir. Birlik üyelerine “göğün kurtları” denmesi, hem ilahî hem de askerî işlevlerinin altını çizer.

 Ayrıca Bakınız 

 Asena / Aşina
 Göktürk Kağanlığı
 Kıpçaklar
 Bozkurt

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 

 TDV İslâm Ansiklopedisi – “Böri”
 Çevrimiçi Tez Arşivi – “Göktürkler Dönemi’nde Böri Muhafız Teşkilatı”
 Eski Türklerde İstihbarat ve Casusluk Faaliyetleri – ACU Fen ve Mühendislik Dergisi
 New Book of Tang (拂梨) – Klasik Çin Kaynakları Metni
 T.C. İçişleri Bakanlığı Göç İdaresi – “Göktürkler Dönemi’nde ‘Börü’ Muhafız Teşkilatı”