Belensiye Emirliği

Belensiye Emirliği () (), İber Yarımadası'nın doğusunda yer alan bir tayfa devletiydi. Belensiye Emirliği, üç taifa dönemi boyunca varlığını sürdürdü ve farkı zamanlarda dört kez kuruldu. 1010-1102 ( ve ), 1147–1172 () ve 1228–1238 () yılları arasında. Varlığını Aragon Tacı tarafından fethedilene kadar sürdürdü (1238).

küçükresim|upright=1.18| Âmirîler'in yetiştirdği Sakâlibe komutanların kurduğu Taifa Devletleri, 

Tarihçe
Belensiye
Şehir, MÖ 138 yılında Romalılar tarafından  adıyla  (Vâdilebyaz) nehri kıyısında askeri garnizon olarak kurulmuştur. Endülüs'ün fethedilmesiyle 714 yılında Müslümanların eline geçti. Şehrin yöneticileri fetih sonrasında değişik zamanlarda merkezi yönetimi tanımayıp isyan çıkardılar ve bağımsız hareket ettiler.

Birinci Taifa Dönemi
Birinci taifa dönemi,  (1009-1031) ile Murâbıtlar'ın Endülüsü fethetmesine kadar olan dönemi (1009-1091) kapsamaktadır.

 Kuruluş ve Saklebîler (1010-1021) 
Kurtuba Halifeliği,  (1009-1031) olarak bilinen bir dönemde önce parçalandı sonra yıkıldı. 'in yönetimden uzaklaştırılması üzerine bu aileye bağlı diğer Saklebî komutan ve idareciler gibi  kardeşler 1010 yılında Doğu Endülüs'te Belensiye Emirliği'ni kurdu. Emirliği birlikte yöneten bu kardeşler daha önce şehrin sulama sisteminden sorumlu kişilerdi. Her ikisinin peş peşe ölmesiyle halk 'yi yönetime getirdi (1018). 1020'de Lebîb ve Saklebîlerlerden Dâniye emiri  Belensiye'yi birlikte yönetti. Lebîb,  ile yakın ilişkiler kurunca halk tarafından kovuldu (1021) ve şehir tamamıyla Mücâhid'e kaldı. Ancak diğer Saklebî emirler, Âmirî ailesinden 'a biat edip onu Belensiye'de tahta oturtmak istediler. Bu gelişme sonrasında Mücâhid şehri el-Mansûr'a teslim etmek zorunda kaldı (1021).

Âmirîler (1021-1065, 1075-1086)
Abdülazîz el-Mansûr (1021-1061)
, Endülüs Emevi Devleti'nin ünlü başveziri 'un torunuydu. Tıpkı dedesi gibi el-Mansûr lakabını kullandı ve 40 yıl boyunca hüküm sürdü. Hükümdarlığı barış ve huzur içinde geçti. Ölümünden sonra oğlu Abdülmelik tahtta geçti.

Abdülmelik el-Muzaffer (1061-1065)
Genç yaşta tahta çıkan  el-Muzaffer ve Nizâmüddevle lakaplarını kullandı. Hükümdarlığı boyunca aynı zamanda babasının da veziri olan Muhammed b. Mervân b. Abdülazîz (İbn Ravbeş el-Kurtubî) ona naiplik yaptı. 1065 yılında Leon kralı  ( 1037–1065) Belensiye'ye saldırdı ve meydana gelen 'nde galip geldi. Kuşatma devam ederken I. Ferdinand hastalandı ve kuşatma kaldırıldı. Abdülmelik, Tuleytula emiri 'un ( 1043–1075) damadıydı ve ondan askeri destek istedi.

Zünnûnîler (1065-1075)
Yahyâ el-Me'mûn (1065-1075)
El-Me'mûn yardım etmek yerine 1065 yılında Belensiye'yi ele geçirdi ve Tuleytula topraklarına kattı. Yönetimin başına da eski Belensiye veziri İbn Ravbeş el-Kurtubî'yi vali olarak atadı. El-Me'mûn'un ölümü ile yerine oğlu Yahyâ tahtta geçti.

Yahyâ el-Kâdir (1075, 1086-1092)
Tuleytula emiri  ( 1075–1080, 1081-1085) babası kadar yetenekli bir hükümdar değildi. Onun yönetiminde ciddi toprak kayıpları yaşandı. Tuleytula topraklarının bir kısmı İşbilye ve Batalyevs tarafından işgal edildi. Bu durumu fırsat bilen Ebû Bekir b. Abdülazîz Belensiye'de bağımsızlığını ilan etti ve yönetim tekrar Âmirîler'in eline geçti (1075-1086). Ebû Bekir b. Abdülazîz, 1065 yılında tahttan indirilen Abdülmelik el-Muzaffer'in kardeşiydi. Ebû Bekir'in ölümü ile (1085) oğlu Osman b. Ebû Bekir el-Kâdî tahta geçti. Yahya, daha fazla toprak kaybetmemek için León ve Kastilya Kralı VI. Alfonso ile ittifak kurdu. Karşılığında ağır haraç () ödemek zorunda kaldı. Alfonso önce  (1085) sonra da Belensiye'yi aldı (1086). Yahyâ el-Kâdir, 1086-1092 yılları arasında Belensiye'ye yerleşti ve orayı Alfonso'nun adına (vasal) yönetti.

 El Cid tarafından fethedilmesi ve Valensiya Prensliği

küçükresim|300px|Valensiya Prensliği, 1094-1102
Daha çok El Cid olarak bilinen Kastilyalı soylu ve paralı asker Rodrigo Díaz de Vivar, Belensiye'ye bir askeri garnizon kurarak Yahyâ el-Kâdir'e askeri destek sağladı. Ekim 1092'de El Cid'in şehirde olmadığı bir zamanda, Belensiye kadısı  liderliğinde bir ayaklanma gerçekleşti ve el-Kâdir tahttan indirildi. İbn Cehhâf garnizonda bırakılan az sayıda bir Kastilya birliğini şehirden uzaklaştırmak için, kısa bir süre önce güneydeki Mürsiye'yi ele geçiren Murâbıtlar'dan yardım istedi. Murâbıtlar bu çağrıya cevap verdi ve küçük bir askerî birlik gönderdi. Bunun sonucunda garnizon şehri terk etmek zorunda kaldı ve sonrasında Yahyâ el-Kâdir idam edildi.

İbn Cehhâf halkın desteğini almadan kendini emir ilan etti. Belensiye'ye geri dönen El Cid uzun süreli bir  başlattı (1092-1094). Etrafındaki köyleri yağmaladı ve mahsullere el koydu. Murâbıtlar'ın gönderdiği küçük askerî birlik bu kuşatma karşısında çaresiz kaldı. İbn Cehhâf mecburen El Cid ile uzlaşmak zorunda kaldı ve yapılan bir ön anlaşma ile haraç ödemeyi ve şehirdeki Murâbıt ordusunu göndermeyi kabul etti. Murâbıt ordusu El Cid'in adamları eşliğinde şehirden ayrıldı. Aslında Murâbıtlar 1093 yılında takviye bir ordu göndermişti. Bu ordu Belensiye'ye ulaşmasına rağmen El Cid ile çatışmaya girmedi. Sebebi halen bilinmemektedir.

küçükresim|150px|El Cid, 1094 yılında Belensiye'yi fethettikten sonra İbn Cehhâf ve adamlarını ateşte yakarak idam ettirdi.
İbn Cehhâf haraç ödemeyi reddedince müzakereler kesildi ve şehir tekrar kuşatma altına alındı. Nisan 1094'e gelindiğinde halk açlıktan ölmek üzereydi ve İbn Cehhâf mecburen şehri teslim etmeye zorunda kaldı. El Cid, 20 ay süren kuşatmanın ardından 15 Haziran 1094'te Belensiye'ye yeniden girdi. Aslında El Cid en başından beri Belensiye'yi yönetiyordu ve Yahyâ el-Kâdir sadece kukla bir hükümdardı. Kuşatma sonrasında ise kendi kurduğu 'nde hüküm sürmeye başladı. Murâbıtlar Ekim 1094'te Belensiye'yi kuşattı ancak El Cid'in ordusu onları yenilgiye uğrattı. Bu zaferden sonra El Cid, ihaneti sebebiyle İbn Cehhâf'ı halkın önünde diri diri yakarak idam ettirdi.

El Cid, sonraki Murâbıt saldırılarına karşı koymak için şehrin güneyinden Müslüman topraklarında doğru uzanan yollar üzerine kaleler inşa ederek savunmasını güçlendirdi. 1096 yılının sonlarına doğru 30.000 kişilik bir Murâbıt ordusu bu kalelerin en güçlüsü olan Peña Cadiella'''yı kuşattı (Şâtıbe'nin (Xàtiva) hemen güneyinde). El Cid, Aragon'dan takviye kuvvet istedi ve kendi ordusunu Murâbıtların üzerine gönderdi. İki ordu çatışmaya girdi ancak Aragon kuvvetlerinin yaklaşmasıyla Murâbıtlar kuşatmayı kaldırdı ve geri çekildi. Murâbıtlar, Belensiye'ye geri dönmekte olan El Cid ordusuna dar bir geçitte pusu kurdu ancak bu saldırı püskürtüldü. 1097 yılında Murâbıtların Şâtıbe Valisi Ali İbnü'l-Hâc , Valensiye topraklarına bir sefer düzenledi ancak meydana gelen savaşta yenilerek Almenara'ya sığınmak zorunda kaldı. El Cid onu takip etti ve 3 aylık bir kuşatma sonrasında Almenara'yı aldı.

1097'de Murâbıt hükümdarı Yusuf bin Taşfin bir ordu ile Endülüs'e geçti. Ordu komutanı Muhammed İbnü'l-Hâc ile birlikte Kurtuba'dan yola çıkarak Tuleytula'da bulunan VI. Alfonso üzerine yürüdü. Kastilyalılar 'nde bozguna uğratıldı. El Cid bu savaşa katılmadı, ancak oğlu  çatışma sırasında öldürüldü. Çok geçmeden Kastilyalı komutan  de Kûnke (Cuenca) yakınlarında başka bir Murâbıt ordusu tarafından yenilgiye uğratıldı. Bu zaferin ardından aynı Murâbıt ordusu Valensiya çevresindeki toprakları yağmaladı ve El Cid tarafından gönderilen bir orduyu da bozguna uğrattı. Murâbıtlar bu başarılara rağmen büyük bir şehir ya da kale ele geçiremedi.

El Cid hükümdarlığı sırasında Valensiya'yı Hristiyanlaştırmaya çalıştı, Ulu Cami'yi kiliseye dönüştürdü ve bir Piskoposluk kurdu, ancak şehre çok sayıda yeni Hristiyan yerleşimciyi çekmeyi başaramadı. El Cid 10 Temmuz 1099'da öldü ve prensliğin yönetimini karısı 'a bıraktı. Jimena yaklaşık 2 yıl süren ve ünlü Murâbıt komutanı 'nin başlattığı kuşatmaya karşı koyamadı. VI. Alfonso'nun yardımıyla gerçekleşen bir tahliye ile kendisi ve Hristiyanlar şehirden ayrıldı. Böylece Valensiya Prensliği fiilen sonra ermiş oldu (1102). Tahliyeden sonra Belensiye Murâbıtların eline geçti.

İkinci Taifa Dönemi
İkinci taifa dönemi, Endülüs'te Murâbıtlar ile Muvahhidler arasındaki dönemi (1091-1147) kapsamaktadır.

1118'de Sarakusta'nın (Zaragoza) düşmesinden sonra Murâbıtların Endülüsteki hakimiyeti azalmaya başladı. Murâbıtlar ayrıca 1122'de İbn Tûmert tarafından Mağrip'te başlatılan Muvahhid isyanı ile ilgilenmek zorunda kaldılar. Bu isyan sebebiyle Endülüs'teki ordunun bir kısmını Kuzey Afrika'ya gönderdiler. Bu fırsattan faydalanan bazı yerel yöneticiler kendi emirliklerini ilan ederek İkinci Taifa Dönemi'ni başlattılar.

Ebû Abdülmelik Mervân İbn Abdülazîz (1145)
Bu karışık dönemde Doğu Endülüs'ün (Belensiye ve Mürsiye) Murâbıt valisi  ailesinden Ebû Abdullah b. Muhammed b. Gāniye idi. Murâbıtlar'ın idari yapılanmasında kadılar en tepede yer alıyordu ve yıkılış döneminde Gırnata (Granada), Kurtuba (Córdoba), Mâleka (Málaga), Belensiye (Valencia) ve Mürsiye'de çıkan  bu şehirlerin kadıları liderlik etmişti (1144-1147). 1145'te Belensiye kadısı Ebû Abdülmelik Mervân İbn Abdülazîz iktidara getirildi ancak kısa bir süre sonra halk yönetimden memnun kalmayınca, Mürsiye Emiri İbn İyâz hükümdar olarak seçildi (1145).

İbn İyâz (1145–1146, 1146–1147) ve Seyfüddevle (1146)
Murâbıtlar ordusunda komutan olan  isyanı organize eden kişilerden biriydi. İsyanın lideri ise Hûdi Hanedanı'na mensup  idi. Seyfüddevle son Sarakusta emiri 'nin oğluydu. Ocak 1146'da İbn İyâz, Seyfüddevle'yi Belensiye ve Mürsiye'yi yönetmesi için davet etti. Seyfüddevle halifelerin kullandığı Emîrü'l-mü'minîn'' lakabını kullandı ve İbn İyâz ona biat etti. 
Seyfüddevle'nin 5 Şubat'ta Elbasît (Albacete) yakınlarında Hristiyanlarla yapılan 'nda öldürülmesiyle  yerine tekrar İbn İyâz geçti. Sağlığında Belensiye ve Mürsiye'nin idaresini 'e devreden İbn İyâz, Ağustos 1147'de  (Uclés) yakınlarında Kastilya ile yapılan bir savaşta öldürüldü.

İbn Merdenîş (1147–1172)
küçükresim|upright=1.2|İbn Merdenîş'in ele geçirdiği topraklar
İbn Merdenîş, İbn İyâz'ın Mürsiye valisiydi. İbn Merdenîş, Mürsiye'de hakimiyetini ilan ederek burayı başkent yaptı. Belensiye'nin yönetimine ise kardeşini (Yusuf) vali olarak atadı. 1147 yılında Muvahhidler'in Batı Endülüsü almasıyla batı sınırında ciddi bir tehlike oluşmaya başladı.

Endülüs'teki son Murâbıtlar	1155 yılına kadar Gırnata'yı (Granada) ve Kastilyalılar da 1157 yılına kadar Meriye'yi (Almería) ellerinde tuttular. Bu iki şehir ve etrafındaki topraklar o zamana kadar İbn Merdenîş ile Muvahhidler arasında bir tampon bölgesi işlevi görürken daha sonra Muvahhidler tarafından ele geçirildi. Böyece İbn Merdenîş ve Muvahhidler sınır komşusu oldular. Muvahhid tehlikesine karşı İbn Merdenîş Kastilya ile ittifak kurarak askeri destek aldı ancak iktidarı uzun sürmedi. İbn Merdenîş 1172'de öldükten sonra Muvahhidler fazla bir direniş görmeden emirliği ele geçirdiler.

Üçüncü Taifa Dönemi
Üçüncü taifa dönemi, Endülüs'te Muvahhidler ile taifaların (Nasrîler'in kurduğu Gırnata Emirliği hariç) Hristiyanlar tarafından fethedilmesine kadar olan dönemi (1147-1287) kapsamaktadır. En son Minorka (Menorca) fethedildi.

Muvahhid yönetimi altındaki İbn Merdenîş'in ailesi ve torunlarına ait çok fazla bilgi olmamasına rağmen, yeni yönetime uyum sağladıkları ve Belensiye'de nüfuz sahibi oldukları anlaşılmaktadır. Endülüs'teki Muvahhid yönetimi 1212'den sonra çökmeye başladı ve Muvahhid halifesi  1228'de Endülüs'ten tamamen çekildi. Şehrin son Muvahhid valisi  o kadar savunmasızdı ki 1226'da Aragonlu 'e haraç ödemek zorunda kaldı. Haraç ödenmesi halktan daha fazla vergi alınması anlamına geliyordu. 1228 yılında isyan çıktı ve Muvahhidler şehirden ayrılmak zorunda kaldı. Yönetime İbn Merdenîş'in soyundan gelen  geçti.

Zeyyân b. Merdenîş, Bağdat'taki Abbâsî halifesi Müstansır'a biat etti. Endülüs'te dönemin en güçlü Müslüman hükümdarı  ile bir çatışmaya girmedi ancak kuzeyden gelen Aragon ordusunun ilerlemesini durduramadı. Zeyyân, 1236'da  yakınlarında meydana gelen 'nda yenilgiye uğradı. I. James 23 Nisan 1238'de Belensiye'yi  başladı. Zeyyân, veziri 'ı Tunus'a göndererek oradaki Hafsî Sultanı 'dan yardım istedi. Hafsîler tarafından gönderilen küçük bir filonun sahile yanaşması Katalan gemileri tarafından engellenince Belensiye dışarıdan gelecek olan askeri destekten mahrum kaldı. Şehir 29 Eylül 1138'de teslim oldu ve Aragon Tacı'nın bir parçası oldu.

Zeyyân ise sürgüne gönderildi ve bir müddet sonra Mürsiye'yi yönetti (1239-1241).

 Taifa Emirleri 
 Birinci Taifa Dönemi 
Saklebîler
 kardeşler: 1010–1018
 : 1018–1020
  (Dâniye Emiri): Lebîb ile ortak (1018-1020) sonra tek başına (1020–1021)

 (1)
 : 1021–1061
  (Nizâmüddevle): 1061–1065

 (1)

: 1065–1075 (Belensiye, Tuleytula tarafından ilhak edildi)

 (2)
 Ebû Bekir b. Abdülazîz el-Mansûr: 1075-1085
 Osman b. Ebû Bekir el-Kâdî: 1085-1086

 (2)
: 1086–1092 yılları arasında Kastilya'nın vasalı olarak

Yahyâ el-Kâdir 1092 yılında tahttan indirildi ve yerine İbn Cehhâf geçti.

: 1092–1094 (Belensiye Kadısı)
El Cid: 1094–1099
 (El Cid'in eşi ve halefi): 1099–1102
Murâbıtlar: 1102-1145

İkinci Taifa Dönemi
Ebû Abdülmelik Mervân İbn Abdülazîz (Belensiye Kadısı): 1145
 (İbn İyâz): 1145–1146
 (Hudi Hanedanı): Ocak–Şubat 1146
İbn İyâz (yeniden): 1146–1147
: 1147–1172
Muvahhidler: 1172-1228

Üçüncü Taifa Dönemi
: 1228–1238
1238 yılında Aragon Tacı tarafından fethedildi.

Galeri

Dış bağlantılar

TDV İslâm Ansiklopedisi:
İbn Ebû Âmir el-Mansûr 
Abdülmelik b. Mansûr el-Muzaffer 
El Cid 
Şâtıbe 
İbnü’l-Ebbâr 
: 
Mübarek es-Saklebî  
Muzaffer es-Saklebî  
Lebîb es-Saklebî  
Mücâhid el-Âmirî  
Abdülazîz el-Mansûr  
Abdülmelik el-Muzaffer  
Yahyâ el-Me'mûn  
Ebû Bekir b. Abdülazîz el-Mansûr  
Osman b. Ebû Bekir el-Kâdî  
İbn Cehhâf  
Seyfüddevle  
İbn Merdenîş  
Zeyyân b. Merdenîş  

 Ayrıca bakınız 
 Tuleytula Emirliği
 Mürsiye Emirliği
 Endülüs
 İspanya tarihi
 Sünni hanedanlar listesi

 Kaynakça 
Notlar

 Dipnotlar

 Kullanılan kaynaklar









Kategori:Tavâif-i Mülûk

Kategori:1010'da kurulan oluşumlar
Kategori:1238'de feshedilmiş oluşumlar
Kategori:11. yüzyılda Endülüs
Kategori:11. yüzyılda Endülüs'te kurulan oluşumlar
Kategori:12. yüzyılda Endülüs
Kategori:13. yüzyılda Endülüs
Kategori:13. yüzyılda Endülüs'te feshedilmiş oluşumlar
Kategori:Endülüs Özerk Bölgesi tarihi
Kategori:Tarihteki Avrupa'daki Müslüman devletleri
Kategori:Avrupa'daki eski monarşiler
Kategori:1010'da kurulan bölgeler ve ülkeler