Lâride Emirliği

Lâride Emirliği () (), İber Yarımadası'nın doğusunda yer alan Arap kökenli bir tayfa devletiydi. Lâride daha önce Sarakusta Emirliği'ne bağlıydı ve bir vali tarafından yönetiliyordu. Ancak iki farklı dönemde bağımsızlığını ilan ederek (1046-1078 ve 1081-1102), 1102 yılında Murâbıtlar tarafından fethedilene kadar varlığını sürdürdü.
küçükresim|upright=1.18| Lâride Emirliği (görselde Lérida) daha önce Sarakusta Emirliği'ne bağlı bir vali tarafından yönetiliyordu

Tarihçe

Kurtuba Halifeliği'nin son döneminde Sarakusta,  kabilesine mensup valiler tarafından yönetiliyordu. 1010 yılında  Sarakusta valisi oldu. Tutîle (Tudela) ve Lâride'yi (Lérida) ele geçirerek Sarakusta’ya bağladı ve bu bölgeleri halife adına yönetmeye başladı (1011).

Kurtuba Halifeliği,  (1009-1031) sırasında önce parçalandı sonra yıkıldı. Münzir b. Yahyâ et-Tücîbî, bu dönemde tam bağımsızlığını ilan ederek 1018 yılında Sarakusta Emirliği’ni kurdu. Lâride valiliğine ise Hûdîler'den 'u atadı.

Süleyman, son Tücîbî liderinin 1038 yılında öldürülmesiyle oluşan karışıklıktan faydalanarak, halkın da desteğini alıp herhangi bir direnişle karşılaşmadan şehri ele geçirdi. Sağlığında Sarakusta Emirliği'ni beş oğlu arasında paylaştırdı ve her birini vali olarak atadı: Kal‘atü Eyyûb'u (Calatayud) Muhammed'e, Veşka'yı (Huesca) Lubb'a, Tutîle'yi (Tudela) Münzir'e ve Lâride'yi (Lérida) Yûsuf'a verdi. 'i ise Sarakusta'da (Zaragoza) yanına alarak varis ilan etti.

Süleyman’ın 1046 yılında ölümüyle kardeşler bağımsızlıklarını ilan ederek Ahmed’in hükümdarlığını tanımadılar.

Yûsuf b. Süleyman b. Hûd el-Muzaffer (1046–1078)
Ahmed, el-Muktedir lakabıyla hüküm süsrmeye başladı ancak iktidarın ilk yıllarında kardeşleriyle mücadele etmek zorunda kaldı. Önce Kal‘atü Eyyûb'u (1047), sonra Veşka'yı (1048) ve son olarak 1048 yılında Tutîle'yi aldı. Ancak kardeşi Yûsuf'un elindeki Lâride'yi alamadı.

1046 yılından itibaren  , tüm kardeşleri haraca () bağladı. 1064 yılında, Papa II. Alexander'in emriyle çok uluslu bir Haçlı ordusu, Yûsuf'un yönetiminde olan Berbeşter'i (Barbastro) kuşattı ve şehri ele geçirdi. Berbeşter alındıktan sonra, Endülüs’te daha önce görülmemiş bir katliam yaşandı. Bu olayın ardından, diğer emirlerin de katılımıyla Ahmed el-Muktedir komutasında birleşik bir Endülüs ordusu kuruldu ve yaklaşık dokuz ay sonra Berbeşter geri alındı (1065).

Ahmed el-Muktedir, 1061 yılında Turtûşe Emirliği'ni ve 1076 yılında Dâniye Emirliği'ni ele geçirdikten sonra, 1078 yılında kardeşi Yûsuf'un idaresindeki Lâride'yi de almayı başardı. Böylece Sarakusta Emirliği, tarihindeki en geniş toprak sınırlarına ulaşmış oldu. Ahmed el-Muktedir, ölmeden önce (1082), 1081 yılında emirliği iki oğlu arasında paylaştırdı. , Sarakusta ve batı topraklarını alırken; Münzir ise Lâride ile güneydeki Dâniye ve Turtûse'yi aldı.

Münzir b. Ahmed el-Hâcib (1081-1090)
,  el-Hâcib lakabıyla hüküm sürmeye başladı. Onun hükümdarlığında ciddi toprak kayıpları yaşandı.

1081 yılındaki bölünmenin ardından, Lâride toprakları Hristiyanların sürekli saldırılarına maruz kaldı. Aragon kralı  ve oğlu , 1083 yılında 'u ele geçirdi. Peter, 1087-1093 yılları arasında Estada, Monzón ve 'ı aldı. 1089 yılında  , Balaguer'i fethetti. 1090 yılında Münzir öldü ve yerine oğlu Süleyman geçti.

Süleyman b. Münzir b. Hûd (1090-1102)
'un naipleri, taifayı kendi çıkarlarına göre bölerek Dâniye ve Turtûşe'yi alırken, Süleyman'a sadece Lâride'yi verdiler. 1100 yılında, artık Aragon Kralı olan Peter, taifanın ikinci büyük şehri olan Berbeşter ve Sariñena'yı ele geçirdi. 1101 yılında  ve Albalate de Cinca'nın alınmasıyla Aragonlular, Lâride önlerine kadar ilerledi.

Münzir ve oğlu Süleyman, hükümdarlıkları boyunca Barselona Kontu ’e ve Urgell Kontu ’a haraç ödediler.
V. Ermengol, Eylül 1102’de Lâride’yi almaya çalışan Murâbıtlar'la yapılan ’nda öldürüldü.
Lâride, o yıl Murâbıtların eline geçmiş gibi görünse de, 1110 yılına kadar varlığını sürdürdüğünü öne süren kaynaklar da vardır.
Lâride, 1149 yılında Katalanlar tarafından , Muvahhidler tarafından atanan valilerce yönetilmiştir.

Taifa Emirleri
 Yûsuf b. Süleyman b. Hûd (el-Muzaffer) (1046–1078)
 Sarakusta'ya bağlandı (1078-1081)
  (1081–1090), Yûsuf'un yeğeni ('in oğlu).
  (1090–1102 ya da 1110), Münzir'in oğlu.

Dış bağlantılar

TDV İslâm Ansiklopedisi:
Tücîbîler 
Hûdiler 
: 
Süleyman b. Hûd el-Müstaîn-Billâh  
I. Ahmed el-Muktedir-Billâh  

 Ayrıca bakınız 
 Sarakusta Emirliği
 Endülüs
 İspanya tarihi
 Sünni hanedanlar listesi

 Kaynakça 
Notlar

 Dipnotlar

 Kullanılan kaynaklar


















Kategori:Tavâif-i Mülûk
Lâride Emirliği

Kategori:1046'da kurulan oluşumlar
Kategori:1102'de feshedilmiş oluşumlar
Kategori:11. yüzyılda Endülüs
Kategori:11. yüzyılda Endülüs'te kurulan oluşumlar
Kategori:12. yüzyılda Endülüs
Kategori:12. yüzyılda Endülüs'te feshedilmiş oluşumlar
Kategori:Endülüs Özerk Bölgesi tarihi
Kategori:Tarihteki Avrupa'daki Müslüman devletleri
Kategori:Avrupa'daki eski monarşiler