Kızıl Kilisa, Damal

Kızıl Kilisa (Gürcüce: ყიზილ-ქილისა), tarihî Eruşeti bölgesinde, Ardahan ilinin Damal ilçesine bağlı Burmadere (Sorsi) köyünün sınırları içinde ortadan kalkmış bir köydür.2014 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları (ტაო-კლარჯეთის ძეგლების 2014 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები), Tiflis, 2015, s. 191.  ISBN 978-9941-0-7362-5

Tarihçe

Kızıl Kilisa veya Kızıl Kilise, 1595 tarihli Osmanlı mufassal defterinde Kızıl Kilisa (قیزل كلیسا)  olarak geçer. Bu defteri yayımlayan Gürcü Türkolog Sergi Cikia, Kızıl Kilisa adının aynı anlamdaki Gürcüce Tziteli Eklesia'dan (წითელი-ეკლესია) çevrilmiş olabileceğini yazmıştır.

Kızıl Kilisa köyünün bulunduğu Eruşeti bölgesi, tarihsel Gürcistan'ın bir parçasıydı. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi ve köyü 16. yüzyılın ortasında Gürcülerden ele geçirmişlerdir. Bu köyün varlığı bilinen kilisesi de bu dönemden kalmış olmalıdır.

Kızıl Kilisa köyü, 1595 tarihli Osmanlı mufassal defterine göre, Gürcistan Vilayeti içinde, Ardahan-i Büzürg livasının Meşe nahiyesine bağlıydı. Sorsi (bugün Burmadere) köyünün güneydoğusunda bulunan köy, bu sırada tamamen boşalmıştı. Bu mufassal defterde Ardahan-i Büzürg livasının Meşe nahiyesine bağlı bir başka Kızıl Kilisa köyü daha kaydedilmiştir. Orçoki (bugün Ölçek) köyünün yakınındaki bu Kızıl Kilisa köyü de tamamen boşalmış bulunuyordu.

Kızıl Kilisa köyü, Çıldır Eyaleti'nin 1694-1732 dönemini kapsayan Osmanlı cebe defterinde Kızıl Kilisa (قیزل كلیسا) adıyla aynı idarî konuma sahipti. Köy, Hicri 1140 (1727/1728) tarihinde 40.000 akçe karşılığında Murtaza adında birine zeamet olarak tahsis edilmişti.

Kızıl Kilisa köyünün 1886 Rus nüfus sayımında Ardahan sancağına bağlı Ardahan kazasında yer almamış olması, bu yerleşimin daha sonra ortadan kalktığını göstermektedir. Nitekim Gürcü gazeteci ve araştırmacı Konstantine Martvileli 1917 yılında büyük bir olasılıkla bu köyden söz ederek Kızıl Kilisa'nın terk edilmiş olduğunu ve köyün hemen dışında yıkık bir kilisenin bulunduğunu yazmıştır.

Kaynakça 

Kategori:Damal belde ve köyleri
Kategori:Tao-Klarceti