Antik Roma tarihinin zaman çizelgesi

Bu metin, Roma Krallığı, Roma Cumhuriyeti, Roma İmparatorluğu ve Doğu Roma İmparatorluğu'nda meydana gelen önemli hukuki ve toprak değişiklikleri ile siyasi olayları içeren bir Roma tarih kronolojisidir.

Roma Krallığı döneminin (ve bir ölçüde erken Cumhuriyet döneminin) olayları ve kişilerinin anlatımları efsanevidir ve bunların doğruluk dereceleri kaynaklara göre farklılık göstermektedir.

Geleneksel olarak, bu kronoloji, batıda Romulus Augustulus'un tahttan indirilmesini ve doğuda İstanbul’un Fethi'ni Roma'nın sona erişi olarak kabul etmektedir.

 MÖ 8. ve 7. yüzyıllar 

 Yıl  Tarih  Olay MÖ 754   Alba Longa Kralı Amulius, daha önce iktidarı gasp etmiş olan, kardeşi Numitor ve onun torunu Romulus tarafından yönetilen büyük bir savaş grubu tarafından yenilgiye uğratılır ve oğullarıyla birlikte öldürülür. MÖ 753  21 Nisan  Roma’nın kuruluşu. Roma efsanesine göre, Romulus Roma’nın kurucusu ve ilk kralıdır; böylece Roma Krallığı’nı tesis etmiştir. MÖ 752   Roma’nın ilk kralı Romulus, Sabin Kadınlarının Kaçırılmasının ardından Caeninenses üzerinde kazandığı zafer sonrası ilk Roma zafer alayını kutlar. Aynı yıl içinde Antemnates üzerindeki zaferinin ardından bir zafer alayı daha düzenler.Livy, Ab urbe condita, 1:10 Roma’nın ilk kolonileri kuruldu. MÖ 715   Numa Pompilius, Roma’nın ikinci kralı oldu. MÖ 673   Tullus Hostilius, Roma’nın üçüncü kralı oldu.  MÖ 667   Bizantion, Megaralı kolonistler tarafından kuruldu. MÖ 642   Tullus Hostilius öldü.  Roma Krallığı’nın yasama meclislerinden biri olan Curiata Meclisi, Ancus Marcius’u Roma Kralı olarak seçti.  MÖ 617   Ancus Marcius öldü. MÖ 616   Curiata Meclisi, Lucius Tarquinius Priscus’u Roma Kralı olarak seçti.

 MÖ 6. yüzyıl 

 Yıl  Tarih  Olay MÖ 579   Lucius Tarquinius Priscus, Ancus Marcius’un oğulları tarafından kışkırtılan bir ayaklanmada öldürüldü. MÖ 575   Senato, naip Servius Tullius’u Roma Kralı olarak kabul etti. MÖ 535   Servius Tullius, kızı Tullia Minor ve onun eşi Lucius Tarquinius Superbus tarafından öldürüldü. Tarquinius Superbus, Curia Hostilia’nın basamaklarında kendini Roma Kralı ilan etti. MÖ 509   Patrici Lucretia, Lucius Tarquinius Superbus’un oğlu Sextus Tarquinius tarafından tecavüze uğradı.  Roma Krallığı’nın yıkılışı: Lucretia’nın intiharının ardından Lucius Junius Brutus, Roma Krallığı’nın yasama meclislerinden biri olan Curiata Meclisi’ni topladı. Meclis, Lucius Tarquinius Superbus’un devrilmesini ve sürgüne gönderilmesini kabul etti ve iki konsülün ortak yürütme yetkisini üstlendiği, yasama yetkisinin ise Curiata Meclisi’nde olduğu geçici bir anayasa oluşturdu. Ayrıca, bir daha asla bir kralın Roma’yı yönetmesine izin vermeyeceklerine yemin ettiler. Meclis, Lucius Junius Brutus ve Lucretia’nın kocası Lucius Tarquinius Collatinus’u ilk konsüller olarak seçti.  Silva Arsia Savaşı: Lucius Tarquinius Superbus’a sadık Tarquinia ve Veii kuvvetleri, Silva Arsia’da Roma ordusu tarafından yenilgiye uğratıldı. Lucius Junius Brutus savaşta öldü. Publius Valerius Publicola, ganimetlerle Roma’ya dönerken öldü.  Konsül Publius Valerius Publicola, konsüllük makamını tüm Roma vatandaşlarına açmak ve hazineyi atanan quaestorların yönetimine bırakmak gibi bir dizi liberal reform ilan etti. 13 Eylül  Jüpiter Optimus Maximus Tapınağı, Capitol Tepesi Üçlüsü’ne adanarak törenle açıldı. MÖ 508   Roma-Etrüsk Savaşları: Clusium ordusu Roma’yı fethetmeyi başaramadı. MÖ 504   Roma-Sabin Savaşları: Konsül Publicus’un komutasındaki Roma ordusu, MÖ 504 yılındaki savaşta Sabinlere karşı zafer kazandı. MÖ 501   Olası bir Sabin istilası tehdidi karşısında Senato, konsüllere ulusal acil durum sırasında mutlak yetkiye sahip bir diktatör atama yetkisi veren bir senatus consultum çıkardı. Diktatör ise süvari komutanı olan magister equitum’u atayacaktı. Konsüller Titus Larcius ve Postumus Cominius Auruncus, Titus Larcius’u diktatör olarak seçtiler.

 MÖ 5. yüzyıl 
 Yıl  Tarih  Olay MÖ 496   Regillus Gölü Savaşı: Günümüz Frascati yakınlarında gerçekleşen ve Latin Birliği’nin Lucius Tarquinius Superbus’u yeniden tahta çıkarmayı amaçladığı bir istiladır. MÖ 494   Birinci plebler ayrılığı: Lucius Sicinius Vellutus önderliğinde plebler, Roma’yı terk ederek yakındaki Monte Sacro’ya çekildi. MÖ 471   Pleblerin kendi içinde örgütlenmesine izin veren bir yasanın kabul edilmesinin ardından, Pleb Konseyi curialar yerine kabile esasına göre yeniden düzenlendi. MÖ 459   Halkın baskısı üzerine Roma Senatosu, pleb tribünlerinin sayısını ikiden ona çıkardı. MÖ 458   Cincinnatus’un ilk diktatörlüğü sırasında Aequi halkı ateşkesi bozarak saldırıya geçti. Cincinnatus, Algidus Dağı Savaşı’nda Aequi’leri yenilgiye uğrattı ve zafer alayının ardından on altı gün sonra çiftliğine geri döndü. MÖ 449   Pleb Konseyi kararlarına, Roma Senatosu’nun veto hakkına tabi olmak kaydıyla, yasa gücü verildi.  Özel olarak seçilmiş on kişilik iki decemviri komisyonundan ikincisi, Cumhuriyet’in temel yasaları olan On İki Levha’nın son kısmını yayımladı. MÖ 447   Kabile Meclisi kuruldu ve quaestorları seçme hakkı verildi. MÖ 445  Lex Canuleia: Patriciler ile plebler arasındaki evlilik yasal hale getirildi. MÖ 443   Tribunus militum consulari potestate makamları kuruldu. Her biri belirli Roma kabilelerinden (Titienses, Ramnenses ve Luceres) seçilen üç patrici ya da pleb tribününden oluşan bir collegium, her yıl konsül yetkilerini Senato’ya tabi olarak üstlenecekti.  Konsül olmayan yıllarda nüfus sayımını yürütmekle sorumlu olan patrici bir magistralık olan censorluk makamı kuruldu. MÖ 439   Cincinnatus, Spurius Maelius’in iktidarı ele geçirmesini önlemek amacıyla patriciler tarafından ikinci kez diktatörlüğe çağrıldı. Patriciler, Spurius Maelius’in buğday dağıtarak pleblerin desteğini satın alıp kendisini kral ilan etmeye çalıştığından şüpheleniyordu. Maelius’i durdurmak üzere Gaius Servilius Ahala magister equitum olarak atandı; Maelius’in saldırısının ardından Ahala onu öldürdü. Cincinnatus, diktatörlüğünden tekrar istifa ederek 21 gün sonra çiftliğine döndü. MÖ 435   Tiber üzerindeki önemli bir ticaret merkezi olan Fidenae, Veii’den alındı. MÖ 408   Tribunus militum consulari potestate göreve başladı.

 MÖ 4. yüzyıl 
 Yıl  Tarih  Olay MÖ 396   Veii Savaşı: Roma diktatörü Marcus Furius Camillus’un komutasındaki Roma kuvvetleri Veii’yi fethetti..  Romalı askerler ilk kez maaş almaya başladı (“maaş” kelimesi, Latince’de “tuz” anlamına gelen kelimeden türemiştir). MÖ 394   Konsüller göreve başladı. MÖ 391   Tribunus militum consulari potestate göreve başladı. MÖ 390  18 Temmuz  Allia Savaşı: Senonlar, Allia ve Tiber nehirlerinin birleştiği noktada Roma ordusunu bozguna uğrattı.  Senonlar Roma’yı yağmaladı. Diğer pek çok eserin yanı sıra kitaplar da yok edildi. Bu noktaya kadar olan Roma tarihi büyük ölçüde yeniden yazılmak zorunda kaldı ve bu nedenle zaman zaman güvenilmez ya da efsanevilerdir. MÖ 367   Konsüllük makamı yeniden yürürlüğe girdi. MÖ 366   Lucius Sextius, ilk pleb konsül olarak seçildi.  Yalnızca patricilerin üstlenebileceği ve konsüllerin yargı yetkilerini devralan praetorlük makamı kuruldu. MÖ 351   İlk pleb diktatör seçildi.  İlk pleb censor seçildi. MÖ 343   Samnit Savaşları: Roma, muhtemelen Campania halkının yardım çağrısına yanıt olarak Samnitlere karşı sefere çıktı.  Gaurus Dağı Savaşı: Samnit kuvvetleri, Barbaro Dağı yakınlarında Roma ordusu tarafından bozguna uğratıldı. MÖ 342   Leges Genuciae yasaları kabul edildi; bu yasalar, bir kişinin aynı anda iki makamda bulunmasını ya da on yıllık bir süre içinde aynı görevi tekrar üstlenmesini yasakladı. Ayrıca borçlara faiz uygulanması da yasaklandı. MÖ 341   Samnit Savaşları: Samnitlerin daha önceki dostluk antlaşmasına atıfta bulunarak yaptığı başvurunun ardından Roma Senatosu barışa razı oldu. MÖ 340   Latin Savaşı: Latin Birliği, Samnium’u istila etti. MÖ 339   Beş yılda bir en az bir pleb censorün seçilmesini zorunlu kılan bir yasa kabul edildi. MÖ 338   Latin Savaşı: Roma, Latin Birliği ordularını mağlup etti. MÖ 337   İlk kez bir pleb, praetorlük makamına seçildi. MÖ 328   Samnit Savaşları: Roma, Samnitlerin tebaalarının Fregellae’yi yağmalamasını engelleyememesi üzerine Samnitlere savaş ilan etti. MÖ 321   Caudine Geçitleri Savaşı: Caudium yakınlarındaki bir dağ geçidinde susuz bir şekilde mahsur kalan Roma kuvvetlerine, Samnit ordusu tarafından geri çekilme izni verildi. MÖ 315   Lautulae Savaşı: Terracina yakınlarında Samnitlerin kazandığı kesin zafer, Roma topraklarını ikiye böldü. MÖ 311   Samnit Savaşları: Etrüskler, Sutri kentini kuşattı. MÖ 310   Vadimo Gölü Savaşı: Roma, Vadimo Gölü'nde Etrüsklere ağır bir askeri yenilgi yaşattı. MÖ 308   Samnit Savaşları: Umbri, Picentes ve Marsi halkları, Roma’ya karşı Samnitlerle ittifak kurdu. MÖ 306   Hernikler, Roma’ya karşı bağımsızlıklarını ilan etti. MÖ 304   Roma, Aequi halkını fethetti.  Samnit Savaşları: Romalılar ile Samnitler arasındaki dostluk antlaşması yeniden yürürlüğe kondu.

 MÖ 3. yüzyıl 
 Yıl  Tarih  Olay MÖ 300   Lex Ogulnia yasası kabul edildi; bu yasa, pleblerin rahip olmasına izin verdi. MÖ 298   Samnit Savaşları: Roma, Lukanların yardım çağrısı üzerine Samnitlere savaş ilan etti.  Samnit Savaşları: Roma, Samnit şehirleri olan Bojano ve Castel di Sangro’yu ele geçirdi. MÖ 297   Tifernum Savaşı: Roma ordusu, Città di Castello’da sayıca üstün olan bir Samnit kuvvetini yenilgiye uğrattı. MÖ 295   Sentinum Savaşı: Roma ordusu, Sentinum’da Samnitler, Etrüskler, Umbriler ve Senoneslerden oluşan sayıca üstün bir koalisyon kuvvetini kesin bir şekilde mağlup etti. Roma konsülü Publius Decius Mus savaşta hayatını kaybetti. MÖ 294   Samnit Savaşları: Roma ve Samnit kuvvetleri Lucera’da çatıştı. MÖ 293   Aquilonia Savaşı: Roma ordusu, muhtemelen günümüz Agnone yakınlarında Samnit kuvvetlerinin çoğunu yok etti.  Bir nüfus sayımında Roma’da yaklaşık 270.000 kişi kaydedildi. MÖ 291   Samnit Savaşları: Roma, Samnit şehri Venosa'yı fethedip kolonileştirdi. MÖ 290   Samnit Savaşları: Samnitlerin son etkili direnişi ortadan kaldırıldı. MÖ 287   Toplumsal Sınıf Mücadelesi: Bir secessio plebis (pleb ayrılığı) gerçekleşti.  Toplumsal Sınıf Mücadelesi: Lex Hortensia yasası kabul edildi; bu yasa, Pleb Konseyi’nin (plebisitlerin) kararlarını tüm Romalılar için bağlayıcı hale getirdi. Bu kararlar resmî olarak yalnızca pleblere uygulanıyordu. MÖ 283   Vadimo Gölü Savaşı: Roma ordusu, Vadimo Gölü yakınlarında Etrüskler, Boii ve Senoneslerden oluşan birleşik bir kuvveti mağlup etti. MÖ 281   Taranto, Roma’ya karşı yardım istemek için Epir’e başvurdu.. MÖ 280   Pirus Savaşı: Yaklaşık 25.000 kişilik bir Epir ordusu Taranto’ya çıkarma yaptı. Temmuz  Herakleia Savaşı: Epir Kralı Pirus’un komutasındaki bir Yunan koalisyonu, Heraclea Lucania’da savaş filleri kullanarak Roma ordusunu mağlup etti. MÖ 279   Asculum Savaşı: Epir Kralı Pirus’un komutasındaki Yunan kuvvetleri, ağır kayıplara rağmen modern Ascoli Satriano’da Roma ordusunu mağlup etti. MÖ 275   Beneventum Savaşı: Roma ve Epir orduları, Benevento’da kanlı bir savaşta karşı karşıya geldi. MÖ 272   Pirus Savaşı: Pirus, ordusuyla birlikte Epir’e geri çekildi.  Pirus Savaşı: Taranto, Roma’ya teslim oldu. MÖ 267   Quaestor sayısı dörtten ona çıkarıldı. MÖ 264   Messana Muharebesi: Roma kuvvetleri, Messana’daki Kartaca ve Siraküza garnizonunu mağlup etti. MÖ 242   Yabancılar arasındaki davalara bakmakla görevli praetor qui inter peregrinos ius dicit unvanlı praetorlük makamı oluşturuldu. MÖ 241   Birinci Pön Savaşı: Sicilya, Roma'nın Sicilya eyaleti olarak kabul edildi. MÖ 238   Paralı Askerler Savaşı: Kartaca, Sardinya ve Korsika üzerindeki hak iddialarından vazgeçerek bu adaları Roma'ya bıraktı. MÖ 229   İlirya Savaşları: Roma, Ardiaei topraklarına saldırdı. MÖ 228   İlirya Savaşları: Ardiaei, stratejik öneme sahip limanlar da dahil olmak üzere bazı topraklarını Roma’ya bırakarak savaşı sona erdirdi. MÖ 225   Telamon Savaşı: Roma ordusu, modern Talamona yakınlarında Galya istilasını kesin bir zaferle püskürttü. Roma konsülü Gaius Atilius Regulus savaşta hayatını kaybetti. MÖ 219   İlirya Savaşları: Roma, Hvar adasını işgal etti. MÖ 218   İkinci Pön Savaşı: Kartacalı bir ordu Cartagena’dan yola çıktı.  İlirya Savaşları: Pharos'lu Demetrius, Makedonya’ya kaçtı. MÖ 216  2 Ağustos  Cannae Muharebesi: Kartacalı komutan Hannibal, Cannae’de sayıca üstün olan Roma ordusunu kesin bir yenilgiye uğrattı. MÖ 214   Birinci Makedonya Savaşı: Makedon filosu Orikon’u ele geçirdi.  Siraküza Kuşatması (MÖ 214–212): Roma, Siraküza’yı kuşattı. MÖ 212   Siraküza Kuşatması (MÖ 214–212): Roma kuvvetleri Siraküza’nın iç kalesini aşarak şehri ele geçirdi ve halkını katletti. MÖ 205   Birinci Makedonya Savaşı: Roma ile Makedonya, Fenike Antlaşması’nı imzaladı. Bu antlaşmaya göre Makedonya, Kartaca ile olan ittifakından vazgeçti ve buna karşılık Roma, Makedonya’nın İlirya’daki kazanımlarını tanıdı. MÖ 204   'İkinci Pön Savaşı: Roma konsülü Scipio Africanus, Utica’ya bir çıkarma filosu indirdi. MÖ 202  19 Ekim  Zama Muharebesi: Roma ordusu, muhtemelen modern Sakiyet Sidi Yusuf yakınlarında Kartaca'yı kesin bir yenilgiye uğrattı. MÖ 201   İkinci Pön Savaşı: Kartaca, barış şartlarını kabul etti; bu şartlar arasında silahsızlanma, on bin talentlik savaş tazminatı ve İberya'nın Roma'ya bırakılması yer aldı. Böylece savaş sona erdi.

 MÖ 2. yüzyıl 
 Yıl  Tarih  Olay MÖ 200   İkinci Makedonya Savaşı: Bir Roma filosu, Abydos kuşatması altındaki şehri kurtarmak üzere İlirya'ya gelerek Makedon kuşatmasını sona erdirdi. MÖ 197   Hispania Ulterior ve Hispania Citerior eyaletleri düzenlendi.  quaestorların sayısı on ikiye çıkarıldı.  Praetorlerin sayısı altıya çıkarıldı. MÖ 196   İkinci Makedonya Savaşı: Makedonya, Yunanistan’daki fetihlerinden vazgeçti ve savaş tazminatı ödemeyi kabul ederek savaşı sona erdirdi. MÖ 192   Roma–Seleukos Savaşı: Seleukos İmparatorluğu Yunanistan’ı istila etti. MÖ 188   Roma–Seleukos Savaşı: Seleukos İmparatorluğu, Apamea Antlaşması’nı imzalayarak Toros Dağları’nın batısındaki tüm toprakları Roma’nın "müttefikleri" Rodos ve Pergamon’a bırakmayı, donanmasını silahsızlandırmayı ve Roma’ya on beş bin talent gümüş savaş tazminatı ödemeyi kabul etti. MÖ 180   Yüksek makamlara seçilmek için asgari yaş sınırlarını belirleyen ve görevler arasında en az iki yıl sivil hayatta kalınmasını zorunlu kılan Lex Villia annalis yasası kabul edildi.. MÖ 172   Üçüncü Makedonya Savaşı: Roma, Makedonya'ya savaş ilan etti. MÖ 167   Üçüncü Makedonya Savaşı: Makedon Kralı Perseus yakalandı. Makedonya, Roma'ya bağlı dört bölgeye ayrıldı. MÖ 155   Lusitani Savaşları: Hispania Ulterior’daki Lusitaniler Roma’ya karşı isyan etti. MÖ 150   Dördüncü Makedonya Savaşı: Andriscos, Roma’ya karşı isyan ederek Makedon Kralı Perseus’un oğlu ve Makedonya’nın meşru kralı olduğunu iddia etti. MÖ 149   Üçüncü Pön Savaşı: Roma, Kartaca’ya savaş ilan etti.  Lex Calpurnia yasası kabul edildi; bu yasa, eyaletlerdeki valiler tarafından alınan fahiş vergilere karşı yapılan itirazları dinlemek üzere bir Praetor liderliğinde mahkeme kurulmasını öngörüyordu. MÖ 148   Dördüncü Makedonya Savaşı: Andriscos, idam edilmek üzere Roma'ya teslim edildi. MÖ 146   Üçüncü Pön Savaşı: Roma kuvvetleri Kartaca şehrine girdi, şehri yaktı ve hayatta kalan sakinlerini köleleştirdi.  Akha Savaşı: Roma kuvvetleri, Korint Muharebesi'nde Akha Birliği ordularını kesin bir şekilde mağlup etti.  Makedonya, bir Roma eyaleti olarak teşkilatlandırıldı.  Roma'nın Afrika eyaleti, ele geçirilen Kartaca toprakları üzerinde teşkilatlandırıldı. MÖ 139   Lusitani Savaşları: Lusitani lideri Viriatus, Roma'ya gönderdiği üç elçisi Audax, Ditalcus ve Minurus tarafından suikaste uğrayarak öldürüldü.Lex Gabinia tabellaria: Tüm magistratus seçimlerinde gizli oy kullanılmasını zorunlu kılan yasa. MÖ 133   Halk Tribünü Tiberius Gracchus, Pontifex Maximus Publius Cornelius Scipio Nasica Serapio liderliğindeki bir senatör kalabalığı tarafından dövülerek öldürüldü. MÖ 121   Gallia Narbonensis eyaleti Roma tarafından teşkilatlandırıldı.  İlk Senatus Consultum Ultimum kararı çıkarıldı ve bu kararla Konsül Lucius Opimius’a, Gaius Gracchus’un yandaşlarını bastırmak üzere olağanüstü yetkiler verildi. MÖ 112   Jugurthine Savaşı: Roma, Numidya'ya savaş ilan etti. MÖ 107   Gaius Marius, Roma konsülü seçildi. MÖ 106   Gaius Marius yeniden Roma konsülü seçildi.  'Jugurthine Savaşı: Numidya Kralı Jugurtha, Mamertin Hapishanesi’ne hapsedildi.
|-
| MÖ 105 || 6 Ekim || Arausio Muharebesi: Cimbri ve Tötonlardan oluşan bir koalisyon, modern Orange (Fransa) yakınlarında Roma ordusuna ağır bir yenilgi yaşattı. Yaklaşık yüz bin Roma askeri hayatını kaybetti.
|-
| MÖ 104 || || Gaius Marius, üst üste üç yıl konsül olarak görev yapacağı dönemin ilk yılında Roma konsülü seçildi.
|-
| MÖ 102 || || Aquae Sextiae Muharebesi: Roma, Tötonlar ve Ambronlar’ın kuvvetlerini kesin bir şekilde mağlup etti ve yaklaşık doksan bin asker ve sivili öldürdü.
|-
| MÖ 101 || || Vercellae Muharebesi'': Cimbri kabilesinin İtalya’ya yönelik istilası, sayıca üstün olmamalarına rağmen Roma kuvvetleri tarafından kesin bir yenilgiye uğratıldı. Yaklaşık yüz bin Cimbri askeri ve sivil, kralları Boeorix ile birlikte öldürüldü.

 MÖ 1. yüzyıl 
 Yıl  Tarih  OlayMÖ 10012-13 TemmuzJül Sezar doğdu.   Gaius Marius konsül olarak seçildi. 10 Aralık  Lucius Appuleius Saturninus ve Gaius Servilius Glaucia tarafından kiralanan suikastçılar, konsüllüğe aday olan Gaius Memmius’u döverek öldürdü. MÖ 91   Sosyal Savaş (MÖ 91-MÖ 88): İtalya’daki Roma müttefikleri olan Marslar, Pelinyiler, Vestiniler, Marrukinler, Pikenler, Frentaniler, Hirpiniler, Iapygesler ile Pompeii, Venosa, Lucania ve Samnium halkları Roma’ya karşı isyan etmiştir. MÖ 88   Sulla’nın Roma’ya Yürüyüşü: Konsül Sulla, destekçilerinden oluşan bir orduyu pomerium sınırının ötesine geçirerek Roma’ya sokmuştur.  Sosyal Savaş (MÖ 91-MÖ 88): savaş sona erdi. MÖ 87   Birinci Mithridatis Savaşı: Roma kuvvetleri Epir kıyılarına çıkarma yaptı. MÖ 85   Birinci Mithridatis Savaşı: Roma ile Pontus Krallığı arasında, Pontus’un savaş öncesi sınırlarına çekilmesini öngören bir barış anlaşması imzalanmıştır. MÖ 83    Sulla’nın İç Savaşı: Sulla, bir orduyla birlikte Brundisium kıyılarına çıktı.  İkinci Mithridatis Savaşı: Roma generali Lucius Licinius Murena, Pontus Krallığı’na saldırı düzenledi. MÖ 82   Sulla’nın İç Savaşı: Sulla, Roma diktatörü ilan edildi. MÖ 81   İkinci Mithridatis Savaşı: Lucius Licinius Murena, Pontus topraklarından geri çekildi. Sulla, aynı yıl içerisinde çok sayıda reformu yürürlüğe koyduktan sonra Roma diktatörlüğü görevinden istifa etmiştir. Sulla'nın son konsüllüğü; yılın bitiminde Roma'dan ayrıldı.  Sertorius Savaşı: Quintus Sertorius, Lusitaniler bir isyanı desteklemek için İberya'ya çıktı.    Üçüncü Mithridatis Savaşı: Pontus, Bitinya'yı işgal etti.  Üçüncü Köle Savaşı: Capua'da Lentulus Batiatus'un kölesi olan yaklaşık yetmiş gladyatör şiddet kullanarak kaçtı.    Sertorius Savaşı: Artık İberya'da isyan hâlindeki Romalıların lideri olan Marcus Perpenna Vento, general Pompey tarafından idam edildi.    Üçüncü Köle Savaşı: İsyan eden köleler Petelia yakınlarında Roma kuvvetleri tarafından kesin bir yenilgiye uğratıldı; liderleri Spartaküs öldürüldü.    Kilikya korsanlarının son kalıntıları Pompey tarafından ortadan kaldırıldı.    Üçüncü Mithridatis Savaşı: Yenilgiye uğrayan Pontus kralı VI. Mithridatis, dostu ve muhafızına kendisini öldürmesini emretti.  MÖ 63 Kudüs Kuşatması: Pompey Kudüs'ü fethederek İkinci Tapınak'ın Kutsalların Kutsalına girdi.   Cicero, konsül seçildi.  Catilina Tertibi: Cumhuriyeti devirmeyi amaçlayan ve senatör Lucius Sergius Catilina tarafından yönetilen komplo, Senato önünde açığa çıkarıldı. Hazır bulunan beş komplocu Mamertinum Zindanı'nda derhâl idam edildi.    Pompey, konsül Jül Sezar ve censor Marcus Licinius Crassus ile Birinci Triumvirlik olarak bilinen bir siyasî ittifaka katıldı. Jül Sezar'ın konsüllüğü.    Galya Savaşları: Roma kuvvetleri, Helvetlerin Rhône üzerinden batıya göç etmesini engelledi.    Britanya'nın 1. İstilası: Jül Sezar'ın Britanya'ya ilk istilası.    Britanya'nın 2. İstilası: Jül Sezar'ın Britanya'ya ikinci istilası.   6 Mayıs  Carrhae Muharebesi: Part ordusu, sayıca üstün bir Roma istila kuvvetini Harran yakınlarında kesin bir yenilgiye uğrattı; Crassus öldürüldü.    Galya Savaşları: Son Galyalı isyancılar yenilgiye uğratıldı.   10 Ocak  Sezar İç Savaşı: Jül Sezar, ordusuyla birlikte Rubicon'u yasa dışı biçimde geçerek İtalya'ya girdi.  4 Ocak  Sezar İç Savaşı: Sezar, Pompey ve onun taraftarları olan optimates'i takip ederek Durrës'e çıktı.    Kasım  Sezar, Pompey'nin oğulları Gnaeus Pompeius ve Sextus Pompeius'u takip etmek üzere Afrika'dan İberya'ya geçti.   15 Mart  Jül Sezar suikastı: Sezar, senatörlerden oluşan bir komplo tarafından Pompey Tiyatrosu'nda öldürüldü.   27 Kasım  Lex Titia kabul edildi; Octavianus (sonradan Augustus), Marcus Antonius ve Lepidus'tan oluşan İkinci Triumvirlik'e yasa yapma ve yürürlükten kaldırma ile magistralar atama yetkisi verildi.    Özgürleştiriciler İç Savaşı: Augustus ve Antonius, Sezar'ın suikastçıları Brutus ve Cassius'u takip ederek yaklaşık otuz lejyonu Yunanistan'ın kuzeyine götürdüler. 23 Ekim  Özgürleştiriciler İç Savaşı: Brutus, muharebede yenilgiye uğradıktan sonra intihar etti.    Augustus, Tiberius'un öz annesi Livia Drusilla ile evlendi ve böylece Tiberius, Augustus'un üvey oğlu oldu.    Antonius'un Part Savaşı: Marcus Antonius tarafından Part İmparatorluğu'na karşı yürütülen bir sefer başarısızlıkla sonuçlandı.  İkinci Triumvirlik sona erdi.   2 Eylül  Aktium Muharebesi: Augustus'a sadık kuvvetler, Aktium yakınlarında yapılan bir deniz savaşında Marcus Antonius ile sevgilisi, Mısır'ın hükümdar kraliçesi VII. Kleopatra'yı yenilgiye uğrattı.   1 Ağustos  Roma Cumhuriyeti'nin Son Savaşı: Marcus Antonius'un kuvvetleri Augustus'un tarafına geçti; Antonius intihar etti. 30 Ağustos  VII. Kleopatra, muhtemelen Roma gözetimi altındayken ve yılan sokması sonucu intihar etti.  Mısır Roma eyaleti olarak örgütlendi; Augustus firavun unvanını aldı.    Mezya, Roma'ya ilhak edildi.  Cantabria Savaşları: Roma, İberya'da Cantabrilere karşı yaklaşık seksen bin asker görevlendirdi.   16 Ocak  Senato, Augustus'a yüce anlamına gelen augustus ve “ilk” anlamındaki princeps unvanlarını verdi.    Augustus, yeğeni Marcus Claudius Marcellus'u tek kızı Julia ile evlendirerek onu halefi olarak işaret etti.  Galatya'nın Roma müttefik kralı Galatyalı Amyntas öldü; Augustus onun topraklarını Galatya adlı bir Roma eyaleti olarak örgütledi.    Hispania Tarraconensis'te Cantabrilere karşı yürütülen Cantabria Savaşları, Augustus'un seferleriyle sona erdi.    Augustus'un para reformu: Augustus, Roma parasının basımını merkezî hâle getirdi ve bileşimi ile değerini yeniden düzenledi.  Marcellus öldü.    Augustus, kızı Julia'yı generali Marcus Vipsanius Agrippa ile evlendirdi.    Cantabria Savaşları: Son büyük muharebe harekâtları sona erdi; Cantabriler ve Asturlar boyun eğdirildi.    Augustus, Agrippa ile Julia'nın oğulları, torunları Gaius Caesar ve Lucius Caesar'ı öz oğlu olarak evlat edindi.    Raetia ve Noricum fethedilerek Roma'ya ilhak edildi.    Cermen Savaşları: Roma kuvvetleri Ren nehrini geçerek Cermanya'ya girdi.  Agrippa ateşli bir hastalıktan öldü.    Augustus, kızı Julia'yı generali ve üvey oğlu Tiberius ile evlendirdi.    Romalı general Nero Claudius Drusus, attan düşmesi sonucu aldığı yaralardan öldü.  Pannonia ilhak edilerek İllirikum eyaletine dahil edildi.    Augustus, Tiberius'a tribun yetkisi ve imparatorluğun doğu yarısı üzerinde imperium teklif etti. Tiberius bunu reddederek Rodos'a çekildiğini ilan etti.    Senato, Augustus'u ülkenin babası anlamına gelen Pater Patriae unvanıyla onurlandırdı.Eck, Werner; translated by Deborah Lucas Schneider; new material by Sarolta A. Takács. (2003) The Age of Augustus. Oxford: Blackwell Publishing (hardcover, ; paperback, ).  Augustus, Julia'yı zina ve ihanetle suçlu bularak Tiberius ile olan evliliğini feshetti ve onu annesi Scribonia ile birlikte Ventotene'ye sürgün etti.

Ayrıca Bakınız
 Roma İmparatorları Listesi

 Kaynakça 

Kategori:Roma imparatorları