Zhúlóng (gökada)

Zhúlóng, Altılık takımyıldızında, z=5,2'lik (fotometrik) bir kırmızıya kayma mesafesinde yer alan, son derece büyük kütleli bir büyük tasarım sarmal gökadadır. Bu kırmızıya kayma değeri, gökadanın evrenin yaklaşık 12,8 milyar yıl önceki, yani Büyük Patlama'dan kabaca bir milyar yıl sonraki bir dönemine işaret etmektedir. Bilinen en uzak büyük tasarım sarmal gökada olduğu düşünülmektedir. Kırmızıya kayma değeri 3,0'ın ötesindeki sarmal gökadalar genellikle nadirdir ve bunlardan sadece birkaçı bilinmektedir.

 Keşif 
Zhúlóng, İsviçre'deki Cenevre Üniversitesi'nden Mengyuan Xiao liderliğindeki uluslararası bir ekip tarafından, James Webb Uzay Teleskobu (JWST) kullanılarak PANORAMIC araştırması kapsamında tesadüfen keşfedilmiştir. Keşif, 17 Aralık 2024'te Astronomy & Astrophysics dergisine sunulup 16 Nisan 2025'te yayımlanan bir makaleyle duyurulmuştur. Bu bulgu, daha önce sarmal gökadaların oluşumunun milyarlarca yıl sürdüğüne inanan gök bilimciler için çok şaşırtıcıydı.

 Özellikler 
küçükresim|sağ|335px|James Webb Uzay Teleskobu tarafından görüntülenen Zhúlóng'un konumunu gösteren PANORAMİK Araştırma
Gökadanın yoğun yıldız oluşum bölgeleri barındıran belirgin sarmal kolları bulunurken, çekirdeği ise durgundur. Kırmızı renkte olan merkezi çekirdeği, durgun gökadalar arasında ölçülmüş en yüksek yıldız kütlesi yüzey yoğunluklarından birine sahiptir. Bu durum, "içten dışa gökada büyümesi ve sönümlenmesi (quenching)" beklentileriyle de uyumludur. Bununla birlikte yıldız oluşum oranı düşüktür ve yılda 66 Güneş kütlesi kadar yıldız meydana gelmektedir. Bu düşük mevcut orana rağmen, gökadanın baryonları (normal madde) yıldızlara dönüştürme verimliliğinin yaklaşık %30 (0,3) olduğu hesaplanmıştır ve bu değer, evrenin daha sonraki dönemlerindeki en verimli gökadalardan bile yaklaşık 1,5 kat daha yüksektir. Bu bulgular, Zhúlóng'un geçmişte çok verimli bir şekilde yıldız oluşturduğunu ve şu anda aktif yıldız oluşum evresinden durgun bir evreye doğru bir geçiş sürecinde olduğunu düşündürmektedir. Bu gökadanın boyutu, tahmini 62.000 ışık yılı çapıyla Samanyolu Gökadası'nınkiyle karşılaştırılabilir düzeydedir. Kütlesi ise yaklaşık 100 milyar Güneş kütlesi civarındadır. Zhúlóng'un bu özellikleri, olgun yapılı gökadaların evrenin erken dönemlerinde beklenenden çok daha erken ortaya çıkmış olabileceğine dair önemli ipuçları sunmaktadır.

 Adlandırma 
Gökada adını Çin mitolojisindeki, "Meşale Ejderhası" anlamına gelen Zhúlóng'dan almıştır. Bu efsanede Zhúlóng, gözlerini açıp kapayarak gündüzü ve geceyi yaratan, ışığı ve kozmik zamanı simgeleyen güçlü, kırmızı bir güneş ejderhasıdır.

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 

Kategori:Altılık takımyıldızı
Kategori:Sarmal galaksiler
Kategori:2024'te keşfedilen astronomik cisimler