Deli Kür (film)

Dəli Kür, 1969 yılında yazar İsmayıl Şıhlı'nın aynı adlı romanı temelinde Hüseyn Seyidzadə tarafından çekilen uzun metrajlı bir filmidir."Dəli Kür"də Moskvanı narahat edən epizod: Əbdül Mahmudov filmin pərdəarxası məqamlarından danışır // Azadlıq.- 2014.- 3 Kasım.- S.14.

 Konu 

Filmde, 20. yüzyılın başlarında Azerbaycan'ın ilerici aydınlarının yetişmesinden, ilk yenilikçi eğitimcilerin faaliyetlerinden, Kafkasya halklarına yapılan yardım faaliyetlerinden ve insanlarda özgürlük bilincinin oluşmasından söz edilir.

 Film hakkında 

 Film, aktris Zemfira İsmayılova'nın sinema kariyerindeki ilk çalışmasıdır.
 Film, aktör Cahangir Mehdiyev'in sinema kariyerindeki ilk çalışmasıdır.
 Film, Elçin Şıxlı'nın sinemadaki ilk çalışmasıdır.
 Cahandar ağa, İsmayıl Şıxlı'nın büyükbabasıydı.Cəfərli, A. Cahandar ağa İsmayıl Şıxlının babası idi: [İsmayıl Şıxlının "Dəli Kür" romanındaki bazı gerçek unsurlar hakkında] // Ədalət.- 2012.- 4 Ekim.- S.8.
 Film, yazar İsmayıl Şıxlı'nın aynı adlı romanından uyarlanmıştır.
 Filmin orijinal sonu, yönetmen Hüseyn Seyidzadə tarafından şöyle çekilmişti: Cahandar ağa Kazak liderini kamçılayıp kavga başlatır, ardından Kazaklar tarafından arkadan vurularak öldürülür. Ancak Sovyet eleştirmenler bu sahneyi kabul etmedi ve "Bir Azerbaycanlı, bir Rusu dövemez" denilerek sahnenin değiştirilmesi istendi. Bu nedenle rejissor final sahnesini değiştirmek zorunda kaldı. Sonunda, Allahyar, Cahandar ağayı öldürür. Kazak liderini canlandıran ünlü oyuncu Yusif Vəliyev'in adı jenerikte geçmesine rağmen filmde görünmemektedir.
 Film tamamlanıp izleyiciye sunulmaya hazırken, Sovyetler döneminde Azerbaycan'da çekilen tüm filmlerin gösterimi için Moskova'dan onay alınması gerekiyordu. Moskova, "Dəli Kür" filminin final sahnesinin değiştirilmesini şart koştu. Hüseyn Seyidzadə bir röportajında şöyle demiştir: "Filmi Moskova'da gösterdiğimizde yönetim final sahnesinin değiştirilmesini önerdi. Aksi takdirde film yayınlanmayacaktı." Yönetmen uzun düşündükten sonra sahnede değişiklik yapmaya karar verdi.
 Çıkarılan sahne daha sonra sinema uzmanı Aydın Kazımzadə tarafından bulunarak Azerbaycan Devlet Film Arşivi'ne teslim edilmiştir.Aqşin Babayev, Aydın Kazımov. Azerbaycan Sinema Sanatında Edebi Eserlerin Yansımaları. Bakü, 2000, s. 126.
 Ayrıca yönetmen Hüseyn Seyidzadə filmde Novruz Bayramı'nı da büyük bir özenle ve ihtişamla canlandırmıştır. Özellikle Rus aydının yumurta dövüşü sahnesi, eleştirilere rağmen çok beğenilmiştir."Dəli Kür: Adil İsgəndərov ata minmək istəmədi və Cahandar ağadan imtina etdi", Ekspress gazetesi, 17.04.2003, Ulduzə Qaraqızı.

 Yapım ekibi 

 Senaryo yazarı: İsmayıl Şıxlı
 Yönetmen: Hüseyn Seyidzadə
 Görüntü yönetmeni: İgor Bogdanov
 Sanat yönetmeni: Nadir Zeynalov
 Besteci: Cahangir Cahangirov
 Ses operatörü: Akif Nuriyev
 Rejisörler: Ramiz Əliyev, Əbdül Mahmudov
 Editör: İsa Hüseynov
 Kostüm tasarımcısı: Bədurə Əfqanlı
 Makyaj sanatçısı: V. Arapov
 Dekor tasarımcısı: T. Abdullazadə
 Kurgu: Y. Fomina
 Set çekimleri operatörü: N. Xarbikov
 Set çekimleri sanatçısı: Eduard Abdullayev
 Yardımcı yönetmenler: Əşrəf Mamayev, M. Tağıyev
 Yardımcı görüntü yönetmeni: Yuri Varnovski
 Şarkı sözleri yazarları: Rəfiq Zəka Xəndan (Rəfiq Zəka olarak), Tələt Əyyubov
 Kamança çalan: Habil Əliyev
 Film direktörü: Davud Zöhrabov
 Koreografi: Əlibaba Abdullayev (jenerikte yok)
 Şarkıları seslendiren: Gülağa Məmmədov (jenerikte yok)

 Oyuncular 

 Ələddin Abbasov—Cahandar ağaKinomuzun Cahandar ağası əbədiyyətə qovuşdu: Gəncədə Xalq artisti Ələddin Abbasovla vida mərasimi keçirilib // Mədəniyyət.- 2014.- 16 Temmuz.- S.7.
 Eldar Əliyev—Rus Əhməd
 Vladislav Kovalkov—Çernyayevski]]
 Məlik Dadaşov—Molla Sadıq
 Leyla Bədirbəyli—Zərnigar
 Liya Eliava—Şahnigar
 Zemfira Sadıqova—MələkAzəri, L. "Dəli Kür"ün Mələyi: Zemfira Sadıqovanın 75. yılı kutlandı // Mədəniyyət.- 2014.- 16 Temmuz.- S.4.
 Məmməd Bürcəliyev—Allahyar
 Fikrət Əliyev—Şamxal
 Ceyhun Mirzəyev—Osman

 Kaynakça