Tokta

Tokta (aynı zamanda Tokhta, Toktu, Tokhtai, Tochtu veya Tokhtogha olarak da yazılır; ö. ) 1291'den 1312'ye kadar Altın Orda Hanı'dır . Mengü Timur'un oğlu ve Batu Han'ın torunudur.

İsmi "Tokhtokh" Moğolca "tutmak/tutmak" anlamına gelir.

 Nogaylar yönetiminde erken dönem 
1288 yılında Tokta kuzenleri tarafından tahttan indirilmiştir. 1291 yılında Nogay Han'ın yardımıyla tahtını geri almıştır. Tokta daha sonra Kırım'ı Nogay'a hediye etmiştir. Nogay, daha sonra sözde yeni kukla hanı sayesinde Tulabuga'yı destekleyen Moğol soylularının çoğunun kafasını kesmiştir.

Tokta, Rus knezliklerinin yarı bağımsızlığını ortadan kaldırmak istiyordu. Bu amaçla, 1293 yılında Prens Dmitri'nin Nogay davasını desteklediği Vladimir-Suzdal'ı işgal etmesi için kardeşi Tudan'ı göndermişti. Tudan'ın ordusu on dört kasabayı harap etmeye devam etmiştir. Tokta'nın kendisi (burada Tokta-Timur olarak bilinir) Tver'e giderek Nogay'ın müttefiki Dmitri Aleksandroviç'i tahttan indirmiştir. Rus tarihçiler bu olayları "Batu'nun zor günleri geri dönüyor" şeklinde aktarmışlardır. Bazı kaynaklar Tokta ve Nogayların birlikte çalıştıklarını ileri sürmektedir.
sol|küçükresim| Tokta ve Nogay orduları arasında 698 (1298-99) yılında Don Nehri üzerinde gerçekleşen ve Tokta'nın yenildiği savaş. Câmiu't-Tevârîh, 14. yüzyılın sonları (Asya Topluluğu, D.31, Folio 44 recto)

Kısa bir süre sonra Tokta ve Nogay arasında ölümcül bir rekabet başlamıştır. Khunggirad Han'ın kayınpederi Saljiday, karısı Bekhlemiş,Rashid al-Din - universal History, Encyclopedia of Mongolia and Mongol Empire, see: Golden Horde Tuluy'un torunu ve Orda'daki diğer Cengizliler de Nogay'ın kendisine karşı gelmesinden şikâyetçiydiler. Nogay Han'ın huzuruna çıkmayı reddetmişti. Venedikli ve Cenovalı tüccarların ticaret hakları konusunda da anlaşmazlıklar vardı.

Tokta Han'ın kuvvetleri 1296-1297'de Nogaylara karşı ilk savaşı kaybettiler. Nogay onu kovalamakla uğraşmadı ve topraklarına geri dönmeye karar verdi. Tokta, İlhan Gazan'dan yardım istedi. Gazan ise onların kavgasına karışmak istemediği için reddetti. 1300 yılında Tokta, Poltava kentinin güney-güneybatısında, Kagamlık Nehri kıyısındaki savaşta Nogay'ı yenerek, Volga'dan Don'a kadar olan toprakları kendi yönetimi altında birleştirdi. Nogay'ın oğlu Çaka önce Alanlar ülkesine, sonra da Bulgaristan'a kaçmış ve orada çar olarak hüküm sürmüştür. Bu durum Tokta'yı o kadar çileden çıkarmıştı ki, Çaka'nın kayınbiraderi Theodore Svetoslav da kısa bir süre sonra onu devirmek için bir komploya katılmıştır. Çaka boğulmuş halde bulundu ve başı Theodor Svetoslav ve Bulgar soylularının bağlılığını göstermek için Tokta Han'a gönderildi. Tokta, Kırım ve Rus prensliklerinden bugünkü Romanya'ya kadar uzanan Nogay topraklarını kardeşi Sareibugha ve oğulları arasında paylaştırmıştır.

 Daha sonraki saltanatı 
sağ|küçükresim|250x250pik| Moğol İmparatorluğu'nun bölünmesi, , Altın Orda'nın sarı renkle gösterildiği yer.
Tokta, Nogaylarla uğraşırken Bayan Han, Ak Orda isyancılarına karşı ondan yardım istemiştir. Ne yazık ki Tokta ona herhangi bir yardım gönderememiştir. 1301 yılında Bayan, Tokta'ya kaçmak zorunda kalmıştır. Tokta daha sonra, El Kaide'nin desteklediği Kuruichik'e saldırarak otoritesini yeniden tesis etmesine yardımcı olmuştur. Altın Orda kuvvetleri daha sonra Çağatay Han Duva ve Kaydu'nun oğlu Çapar ile yapılan mücadeleyi kazanmıştır.

Tokta, Rus beylikleri ve Kıpçak bozkırları üzerindeki hakimiyetini sağlamlaştırdıktan sonra, İlhanlı Gazan'dan Azerbaycan ve Arran bölgelerini geri vermesini istemiştir. Gazan bu isteği reddederek, "O topraklar atalarımızın Hint çelik kılıçlarıyla fethedildi!" cevabını verince, Tokta Mısır Memlükleri ile eski ittifakı yeniden tesis etmeye karar verdi ve onlara elçilerini göndermiştir. Olcaytu'nun hükümdarlığı sırasında Altın Orda ve İlhanlı orduları arasında küçük sınır çatışmaları yaşanmıştır, ancak bu uzun sürmemiştir.

1304 yılında Çağatay Hanlığı ve Yuan Hanedanı'ndan elçiler Saray'a gelmiştir. Efendilerinin planını ve barış fikrini ortaya koymuşlardır. Tokta, Kubilay Han'ın torunu Yuan İmparatoru Temür Olcaytu Han'ın (Chengzong)]] itibari üstünlüğünü kabul etmiş; aynı zamanda Olcaytu, İlhanlı İran'ını yönettiği Arran topraklarını Tokta'ya bırakmış ve Duwa, Çağatay Hanlığı'nın itibari egemenliğini kabul etmeye devam etmiştir. Posta sistemi ve ticaret yolları da yeniden canlandırılmıştır. Altın Orda, Yuan sınırını desteklemek için iki tümen (20.000) göndermiştir.

Tokta Han, Saray'daki İtalyan sakinlerini tutuklamış ve 1307 yılında Kefe şehrini kuşatmıştır. Bunun arkasındaki sebep Tokta'nın, çoğunluğu Mısır Memlûk Devleti'ne asker olarak satılan Türk kölelerin İtalyan ticaretine duyduğu hoşnutsuzluktu. Cenovalılar bir yıl kadar direndiler, ancak 1308 yılında kentlerini ateşe verip terk ettiler. İtalyanlar ile Altın Orda arasındaki ilişkiler, 1312 yılında Tokhta'nın Rus topraklarına karşı yeni bir askeri sefer hazırlığı sırasında ölmesine kadar gergin kalmıştır. Bazı kaynaklar onun erkek bir varis bırakmadan öldüğünü ileri sürmüştür. Ancak Yuan Şi ve bazı Müslüman kaynaklar onun en az üç oğlu olduğunu ve bunlardan birinin Han Özbek'in yandaşları tarafından öldürüldüğünü belirtmektedir.

Şamanist olmasına rağmen Budizme ilgi duyuyordu. Altın Orda Devleti'nin son gayrimüslim hanıdır.

1297 yılında Tokta Han, Bizans İmparatoru II. Andronikos'un gayri meşru kızı Maria Palaiologina ile evlenmiştir. Kızları Marija daha sonra Litvanya Büyük Dükü Narimantas ile evlenmiştir.

 Soybilim 
 Cengiz Han
 Cuci
 Batu Han
 Toqokan
 Mengü Timur
 Tokta

 Soy Ağacı 

 Ayrıca bakınız 
 Altın Orda hanları listesi

 Kaynakça 

 Konuyla ilgili yayınlar 



Kategori:Moğolistan'da şamanizm
Kategori:Altın Orda hanları
Kategori:1310'larda ölenler
Kategori:1270'lerde doğanlar