Virginia sarmaşığı

Parthenocissus quinquefolia, Virginia sarmaşığı, Victoria sarmaşığı, beş yapraklı sarmaşık veya beş parmak olarak bilinen, Vitaceae üzüm ailesine ait çiçekli bir sarmaşık türüdür. Doğu ve orta Kuzey Amerika'ya yerli olup, güneydoğu Kanada ve doğu Amerika Birleşik Devletleri'nden batıda Manitoba ve Utah'a, güneyde doğu Meksika ve Guatemala'ya kadar yayılır.

 Etimoloji 
"Parthenocissus", Yunanca kökenli olup "bakire sarmaşık" anlamına gelir.Gledhill, David (2008). "Bitkilerin İsimleri". Cambridge University Press.  (ciltli),  (karton kapak). s. 292, 324 "Quinquefolia", "beş yapraklı" demektir. "Quinque" – "beş" ve "folia" – "yapraklar".

 İsimler 
"Virginia sarmaşığı" adı, bitkinin yerli olduğu yerlerden birine atıfta bulunur ve tüm Parthenocissus cinsi ve bu cins içindeki diğer türler için de kullanılır. Parthenocissus adı, Yunancada kelimenin tam anlamıyla "bakire sarmaşık" anlamına gelir ve bu türün yaygın İngilizce adından türemiş olabilir. Gerçek sarmaşık olan Hedera ile yakın bir akrabalığı yoktur. Özel sıfat quinquefolia, her bir bileşik (avuç içi şeklinde) yapraktaki yaprakçıklara atıfta bulunarak "beş yapraklı" anlamına gelir.

Bu bitki Kuzey Amerika'da odunsu sarmaşık olarak da bilinir, ancak odunsu sarmaşık başka bitki türleri için de kullanılabilir.

 Tanım 
küçükresim|left|Yapraklar
Parthenocissus quinquefolia, yabani ortamda  yüksekliğe ulaşabilen üretken bir yaprak döken tırmanıcıdır. Küçük çatallı sarmaşık ile pürüzsüz yüzeylere tırmanır ve bu dalların uçlarında  büyüklüğünde güçlü yapışkan yastıklar bulunur.

 Yapraklar 
Yapraklar avuç içi bileşik şeklindedir, yaprak sapında merkezi bir noktadan birleşen beş yaprakçıktan (nadiren üç yaprakçık, özellikle genç sarmaşıklarda, bazen yedi) oluşur ve  (nadiren ) genişliğindedir. Yaprakçıkların kenarları dişlidir. Fidanlarda kalp şeklinde kotiledon yaprakları bulunur. Tür, aynı yapraklara sahip olan ancak sarılıcı dalların uçlarında yapışkan yastıkları olmayan P. vitacea veya "Sahte Virginia sarmaşığı" ile sıkça karıştırılır.

Bazen Toxicodendron radicans (zehirli sarmaşık) ile karıştırılır, ancak beş yaprakçığı vardır (zehirli sarmaşıkta üç yaprakçık bulunur). P. quinquefolia yaprakları urushiol üretmezken, yapraklar ve gövdelerdeki özsu, cildi delebilen ve hassas kişilerde tahriş ve kabarcıklara neden olan rafidler (kalsiyum oksalat iğne şeklinde kristaller) içerir.

Yapraklar sonbaharda bazen dekoratif parlak kırmızıya döner.

 Çiçekler ve meyveler 
Çiçekler küçük ve yeşilimsi olup, geç ilkbaharda göze çarpmayan kümeler halinde üretilir ve yaz sonu veya erken sonbaharda  çapında küçük, sert, morumsu-siyah meyvelere olgunlaşır. Bu meyveler toksik miktarda okzalik asit içerir ve insanlarda böbrek hasarına ve ölüme neden olduğu bilinmektedir. Meyveler kuşlar için toksik değildir ve birçok kuş türü için önemli bir kış besin kaynağı sağlar.

 Yetiştirme ve kullanımlar 
upright=0.68|küçükresim|right|P. vitacea’da bulunmayan yapışkan yastıklı tırmanıcı kökler
Parthenocissus quinquefolia, duvarları ve binaları hızla kaplama yeteneği ve sonbaharda (güz) derin kırmızıdan bordoya dönen yaprakları nedeniyle süs bitkisi olarak yetiştirilir. İlkbaharda alınan gövde çelikleriyle kolayca çoğaltılabilir.Virginia Sarmaşığını Yetiştirme ve Bakımı  The Spruce

Sıkça telefon direklerini veya ağaçları kaplarken görülür. Destekleyici bitkileri gölgede bırakarak ve fotosentez yapma yeteneklerini sınırlayarak kapladığı diğer bitkileri öldürebilir. Agresif büyümesiyle, daha yavaş büyüyen alttaki ağaçları ağırlığıyla aşırı yükleyebilir ve zarar verebilir. Kapsamlı kök sistemi yoluyla çoğalma yeteneği, onu ortadan kaldırmayı zorlaştırır.

Birleşik Krallık'ta, bu bitki Yaban Hayatı ve Kırsal Alan Yasası 1981’in 9. Ek Listesi’nde istilacı yabancı bir tür olarak listelenmiştir. Bu, Birleşik Krallık’ta satılmasını veya bahçelerde yetiştirilmesini engellemez, ancak Kraliyet Bahçecilik Topluluğu (RHS), yetiştirenlerin bunu yönetirken ve istenmeyen materyalleri atarken büyük özen göstermesini teşvik eder. RHS ayrıca bahçıvanları, 9. Ek Listesi’nde yer alan bitkiler yerine alternatif bitkiler yetiştirmeye teşvik eder.

Parthenocissus quinquefolia, yığma duvarlardaki binalar için gölgeleme sarmaşığı olarak kullanılabilir. Akrabası P. tricuspidata (Boston sarmaşığı) gibi, yüzeye delici köklerle değil disklerle tutunduğu için yığma duvarlara zarar vermez, ancak yaz aylarında duvar yüzeyini gölgeleyerek binayı serin tutar. Sarmaşık gibi, bitkiyi duvardan koparmak yapışkan diskleri geride bırakır. Kırılgan yüzeylere tutunuyorsa, önce sarmaşığı kökten keserek öldürülebilir. Yapışkan yastıklar sonunda bozulur ve tutuşlarını bırakır.

Bitki, istenmeyen alanlara büyümesini önlemek için düzenli olarak budanmalıdır. Eğer bir çerçeve evin duvarına nüfuz etmesine izin verilirse, duvarın içinde yukarı doğru büyür ve ortaya çıkacak bir yer bulur.

 Ayrıca bakınız 
 Çalılık Sarmaşığı veya, Sahte Virginia sarmaşığı (P. inserta veya P. vitacea)
 Boston Sarmaşığı veya Japon sarmaşığı (P. tricuspidata, veya Ampelopsis veitchii)

 Galeri 

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 
 CABI’nin İstilacı Türler Özeti Tarım ve Biyobilim Uluslararası Merkezi'nde
 USDA Bitki Veritabanı’nda
 ABD Orman Servisi veritabanında
 Görüntüler Vanderbilt Üniversitesi web sitesinde



Kategori:Kuzey Amerika florası
Kategori:Şifalı bitkiler
Kategori:1753'te tanımlanan bitkiler
Kategori:Carl Linnaeus tarafından adlandırılmış taksonlar