Kitapsı akciğer

sağ|küçükresim| Örümcek kitapsı akciğerleri (enine kesit)
küçükresim| Dişi örümceğin iç anatomisi, pembe renkle gösterilen kitapsı akciğerleri
Kitapsı akciğer, akrepler ve örümcekler gibi birçok örümceğimside bulunan, atmosferik gaz alışverişi sağlayan bir solunum sistemi tipidir. Her bir organ açık, ventral-abdominal, havayla dolu bir oyuğun (atriyum) içinde yer alır ve solunum amacıyla çevresiyle küçük bir açıklık aracılığıyla bağlantı kurar.

 Yapısı ve işlevi 
Kitapsı akciğerler, modern kara omurgalılarının akciğerleriyle aynı evrimsel geçmişe sahip değildir. İsimleri ise yapılarını ve amaçlarını yakınsak evrimin bir örneği olarak tanımlıyor. Hemolenfle dolu alternatif hava cepleri yığınları ve dokuları, bu yapılara katlanmış bir kitap görüntüsü verir.

Sayıları çoğu örümcekte bir çiften akreplerde dört çifte kadar değişir. Kitap akciğerinin katlanmamış "sayfaları" (tabakları) hemolenfle doludur. Kıvrımlar, havayla temas eden yüzey alanını en üst düzeye çıkarır ve böylece çevreyle olan gaz alışverişinin en üst düzeye çıkmasını sağlar. Çoğu türde bu tür solunumu kolaylaştırmak için plakaların hareket etmesine gerek yoktur.

 Yokluğu 
Akarlar ve otbiçerler gibi birçok örümceğimside, kitapsı akciğerler bulunmaz ve bunun yerine trakeleri veya derileri aracılığıyla solunum yaparlar. Gaz alışverşi oyuğun içindeki ince duvarlar aracılığıyla gerçekleşir ve tracheae adı verilen kalın tüpler bedenin içinde dallanarak havayla temas eden yüzey alanı artırılır. Tracheae, doğrudan kitapsı akciğerlerinden evrimleşmiş olabilir çünkü bazı örümceklerde bu tüpler çok az sayıda ve oldukça uzun bölmelere sahiptir.

 Örümceğimsi taksonomisi 
Kitapsı akciğerinin bulunmasına göre örümceğimsileri iki ana gruba ayırır:

 Akciğerli örümceğimsiler
 Tetrapulmonata (Uropygi, Schizomida, Amblypygi ve örümcekler) ve akrepler
 Akciğersiz örümceğimsiler
 palpigradi, otbiçerler, akarlar, yalancı akrepler, Ricinulei ve böğ

Tetrapulmonata ikinci ve üçüncü abdominal segmentlerde iki çift kitapsı akciğer bulunur (Schizomida bir çiftini kaybetmiştir ve gelişmiş örümceklerin çoğu çiftlerden en az birini trachea ile değiştirmiştir). Akreplerde dört çift kitapsı akciğer vardır ve üçüncüden altıncıya kadar olan abdominal segmentlerde yer alır.

Kitapsı akciğerlere sahip örümceğimsilerin, kanlarında solunum pigmenti hemosiyanin bulunan tek örümceğimsi üyeleri olduğu görülüyor.The diversity and evolution of chelicerate hemocyanins

Araknid evriminde uzun süredir devam eden tartışmalardan biri, kitapsı akciğerin, kitapsı solungaçtan yalnızca bir kez mi ortak bir örümceğimsi atasından türediği, yoksa kara yaşamına geçiş sürecinde çeşitli örümceğimsi gruplarında birbirinden bağımsız olarak mı evrimleştiğidir. Tetrapulmonata grubunda abdominal bölgesinin üçüncü segmentinde yaprak akciğerler bulunurken, akreplerde bunun yerini pektin adı verilen bir çift duyu organı alır.

En eski kitapsı akciğerler, İskoçya'daki 410 milyon yıllık Rhynie çörtü oluşumunda korunmuş olan soyu tükenmiş trigonotarbid örümceğimsilerden elde edilmiştir. Bu Devoniyen dönemine ait fosil akciğerler, kara yaşamına bütünüyle uyum sağlamış modern örümceğimsilerin akciğerlerinden neredeyse ayırt edilemez durumdadır.

 Notlar 

 Kaynakça 

Kategori:Örümcek anatomisi