Kritik dönem

Kritik dönem, gelişim psikolojisi ve gelişimsel biyoloji alanlarında, bir organizmanın yaşamında belirli çevresel uyaranlara karşı sinir sisteminin özellikle duyarlı olduğu gelişimsel bir evredir. Bu dönem boyunca organizma, belli bir beceri ya da işlevi kazanmak için uygun uyarana maruz kalmazsa, bu yetinin daha sonra edinilmesi ya çok zor olur ya da imkânsız hâle gelir.

Kritik dönem kavramı özellikle görme, işitme, denge, dil edinimi ve sosyal bağlanma gibi işlevlerin gelişiminde önemli rol oynar. Örneğin bir bebek, ilk aylarında görsel uyarana maruz kalmazsa, ilerleyen yaşamında normal görme yetisini geliştirmesi mümkün olmayabilir. Aynı şekilde, çocuklukta birinci dil girdisinden yoksun kalan bireyler, ileriki yaşlarda dili tam olarak edinemez.

Bazı uzmanlar "güçlü" ve "zayıf" kritik dönemler ayrımı yapar. Güçlü kritik dönemlerde, edinim yalnızca belirli bir zaman diliminde mümkündür ve bu süreden sonra işlev gelişmez. Zayıf ya da "duyarlı" dönemlerde ise kazanım sonrasında da mümkündür ancak daha az verimli olabilir.

Bu kavram özellikle çocukluk döneminde nöroplastisite ile ilişkilidir. Sinir sisteminin esnekliği, kritik dönemler boyunca çevresel deneyimlerle şekillenir. Bu nedenle, eğitimden terapilere kadar birçok alanda kritik dönem kavramı, gelişimsel müdahalelerin zamanlamasını belirlemede temel alınmaktadır.

 Ayrıca bakınız 

 Kritik dönem hipotezi
 Gelişimsel psikoloji
 Dil edinimi
 Nöroplastisite

 Kaynakça