Henti

Henti, Hitit İmparatorluğu'nun Büyük Kralı I. Şuppiluliuma'nın ilk eşi ve başkraliçesi (Tavananna) idi ve Hitit sarayında önemli bir konuma sahipti. Kraliyet soyundaki rolü ve I. Şuppiluliuma ile evliliğinin sona ermesiyle ilgili belirsizlikler nedeniyle tartışılmış bir tarihsel figürdür. Hakkındaki bilgiler büyük ölçüde oğlu II. Murşili'nin dualarından ve çeşitli Hitit belgelerinden gelmektedir.

 Kökeni ve statüsü 
Henti’nin bir mühründe "Büyük Kraliçe, Büyük Kralın kızı, Kahraman" olarak tanımlamış olması, kendisinin Büyük Kral II. Tuthaliya'nın kızı olduğunun anlaşılmasını sağlamıştır.Freu 2007: 199-201; Stavi 2011: 228-230, 236; Taracha 2016: 492-493; Bilgin 2018: 26 n. 72. Dolayısıyla, daha önceleri selefinin oğlu olduğu zannedilenKlengel 1999: 127-129, 137; Bryce 2005: 148-155. I. Şuppiluliuma, aslında II. Tuthaliya’nın damadı ve muhtemelen evlatlık oğluydu.Freu 2007: 198-201; Stavi 2011: 228-230, 236; Taracha 2016: 492-493; Bilgin 2018: 26 n. 72. II.Tuthaliya ile uzun süre yakın ilişki içinde olan I. Şuppiluliuma, tahtı, Henti'nin erkek veya üvey kardeşi olabilecek veliaht Genç Tuthaliya'yı ortadan kaldırarak ele geçirmişti.Freu 2007: 199-200; Taracha 2016: 490.

 Tavananna olması 
Şuppiluliuma'nın saltanatının başlarında, Tavananna unvanını henüz hayatta olan kayınvalidesi Taduhepa taşımaktaydı.Klengel 1999: 137, n. 4; Bryce 2005: 159. Taduhepa, II. Tuthaliya’nın dul eşi ve muhtemelen veliaht Genç Tuthaliya ve Henti'nin annesiydi.Freu 2007: 209 (Freu, Taduhepa ve Satanduhepa’nın aynı kişi olduğunu düşünmektedir); Stavi 2011: 227. Taduhepa'nın ölümünden sonra Tavananna unvanı Henti'ye geçti. Bu unvanla, oğlu Telipinu'yu Kizzuvatna'ya rahip olarak atayan kararname metninde kayıtlıdır.Klengel 1999: 165-167; Bryce 2005: 159-160; Freu 2007: 210-211. Henti'nin Tavananna olarak görev süresinin nispeten kısa olduğu iddia edilmişse de,Bryce 2005: 159 Şuppiluliuma ve Henti'nin kraliyet çifti olarak mühürlerde oldukça fazla tasdikinin bulunması, Henti’nin uzun süre görev yapmış olması şeklinde yorumlanabilir.Freu 2007: 210, 257.

 Sürgün ihtimali 
I. Şuppiluliuma ikinci eşi Kassit Babil kralı (muhtemelen II. Burnaburiaş) ile ittifakı yapmak arzusu ile evlendiği Babilli bir prensestir. İsmi bilinmeyen bu prensesinKimi eski yayınlarda bu prensesin ismi Malnigal olarak verilir fakat bunun yanlış olduğu sonradan anlaşılmıştır (Hawkins 2011: 90). dokümanlarda hep Tavananna olarak yazılmış olması, Henti’nin Tavananna unvanını kaybettiğine işaret eder. Henti'nin oğlu II. Murşili'nin dönemine ait parçalı bir metin, babasına, annesine ve birinin  ülkesine sürgün edilmesine atıfta bulunmaktadır.KUB 14.2 a.y. 3-6; metnin İngilizce tercümesi için bknz. Beckman, Bryce, Cline 2011: 158-161. Metnin yaygın yorumu, Babilli prensesle yapılacak/yapılmış evliliğin yarattığı problemler yüzünden sürgün edilen kişinin Henti olduğu yönündedir.Bryce 2005: 160; Burney 2004: 258; Freu 2007: 201, 210, 257. I. Şuppiluliuma’nın hükümdarlığının geç dönemine ait belgelerde Henti’nin ismi geçmez.

 Çocukları 
Henti'nin, Şuppiluliuma'nın bilinen beş oğlunun annesi olduğuna inanılmaktadır.Bryce 2005: 160; Burney 2004: 258; Freu 2007: 200. Bunlardan II. Arnuvanda ve II. Murşili, Šuppiluliuma’nın ölümünden sonra birbiri ardına Hatti  olmuştur. Telipinu önce Kizzuvatna bölgesinin sonra Halep’in başrahip ve fiilen yöneticisi olarak, Piyassili de Karkamış kralı olarak Šuppiluliuma tarafından atanmışlardır. Zannanza ise Mısır firavunu olmak üzere davet edilmiş, ancak yolda suikaste kurban gitmiştir.

Notlar

Kaynakça
 Bilgin, T. (2018)  Official and Administration in the Hittite World, Berlin.
 Beckman, G., Bryce, T., Cline, E.(2011) The Ahhiyawa Texts, Atlanta.
 Bryce, T. (1989) “Some Observations on the Chronology of Šuppiluliuma's Reign”, Anatolian Studies 39: 9-30.
 Bryce, T. (2005) The Kingdom of the Hittites, Oxford.
 Burney, C. (2004) Historical Dictionary of the Hittites, Lanham.
 Freu, J. & Mazoyer, M. (2007)  Les débuts du nouvel empire hittite, Paris.
 Goetze, A. (1940) Kizzuwatna and the Problem of Hittite Geography, New Haven.
 Hawkins, J. D. (2011) “The seals and the dynasty” S. Herbordt et al (eds.) Die Siegel der Grosskonige und Grosskoniginnen auf Tonbullen aus dem Nisantepe-Archiv in Hattusa, Mainz, 85-102.
 Klengel, H. (1999) Geschichte des Hethitischen Reiches, Leiden.
 Stavi, B. (2011) “The Genealogy of Suppiluliuma I”, Altorientalische Forschungen 38: 226-239. online
 Taracha, P. (2016) "Tudhaliya III's Queens, Šuppiluliuma's Accession and Related Issues", S. Erkut ve Ö. S. Gavaz (eds.), Studies in Honour of Ahmet Ünal Armağanı, İstanbul: 489-498.

Kategori:Hitit kraliçeleri
Kategori:MÖ 14. yüzyıl kadınları