Cumhuriyet, Pazar

Cumhuriyet, Rize iline bağlı Pazar ilçesinin idarî merkezi olan Pazar kentinin bir mahallesidir.

Tarihçe

Eskiden bir köy olan Cumhuriyet Mahallesi'nin eski adı Lazca Noğadiha'dır.İrfan Aleksiva - İsmail Bucaklişi, Svacoxo - Laz Yer Adları Sözlüğü, İstanbul, 2009, s. 101, ISBN  978-605-89094-0-3 Gürcü tarihçi İuri Siharulidze bu adı Noğaşdiha (ნოღაშ-დიხა) şeklinde yazmıştır. Noğa (ნოღა), Pazar kentinin merkez mahallesinin eski adıdır ve pazar yeri anlamına gelir. Noğaşdiha ise, "Noğa toprağı", yani Noğa'nın mezrası olarak çevrilebilir.

Noğadiha köyünün bulunduğu Lazistan bölgesi, Antik Çağ'da Kolheti Krallığı'nın sınırları içinde bulunuyordu. Osmanlılar, Trabzon İmparatorluğu'nu 1461'de ortadan kaldırdıktan sonra, 1547 yılında bu bölgeyi de tamamen ele geçirmiştir.,,კოლხური (მეგრულ-ლაზური) ენა", (Hazırlayanlar) Rusudan Amirecibi-Mullen (editör), Nana Danelia, İnga Gundua,  Tiflis, 2006, s. 22.  ISBN 99940-61-43-7

Noğadiha köyü, 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesinde Noğa Diha (نوغە دیخە) olarak geçer. Bu sırada bu yerleşim, Trabzon Vilayeti'nin Lazistan sancağının Atina kazasının merkez nahiyesine bağlıydı. Nüfusu 48 hanede yaşayan 130 kişiden oluşuyordu. Vergiye tabi hayvan varlığı olarak köyde 132 koyun, 39 keçi, 100 inek, 20 öküz ve 3 at tespit edilmiştir.Trabzon Vilayeti Salnamesi − 1869-1904, (Hazırlayan) Kudret Emiroğlu, Ankara, 1993-2009, 22 cilt; 8. cilt, s. 370-371, ISBN 9789157871117.

Dilbilimci Nikolay Marr, 1910 yılında Lazistan’da gerçekleştirdiği araştırma gezisi notlarında köyün adını Noğadiha şeklinde yazmış, bu yerleşimi Atina Deresi sol tarafında, denizden yukarıya doğru uzanan köyler arasında saymıştır.Nikolay Marr, Lazistan'a Yolculuk (Çeviri: Yulva Muhurcişi), İstanbul, 2016, s. 71, ISBN 9786055753634. Nitekim Cumhuriyet Mahallesi Pazar kentinin batı kesiminde yer alır. Bu yerleşim Birinci Dünya Savaşı’nda Rusların eline geçmiştir. Rus idaresi sırasında, 1917 yılında Lazistan bölgesine araştırma gezisi yapan Gürcü dilbilimci İoseb Kipşidze, köyün adını Gürcüce Noğadiha (ნოღადიხა) ve Rusça Noadiha (Ноадиха) şeklinde yazmış, köydeki 66 hanede 342 kişinin yaşadığını belirtmiştir.

Noğadiha köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Noğa Diha (نوغە دیخە) olarak geçer. Bu sırada bu yerleşim, Rize vilayetinin Atina kazasının merkez nahiyesinin köylerinden biriydi.Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928, s. 619. 1935 genel nüfus sayımında “Mogadiha” şeklinde yazılmış olan köy, Artvin ve Rize vilayetlerinin birleştirilmesiyle kurulmuş olan Çoruh vilayeti içinde aynı idarî konuma sahipti ve nüfusu 755 kişiden oluşuyordu. Genel nüfus sayımlarında 1950 yılında “Nogadiha” şeklinde geçen köyün 1955 yılında yer almamış olması, bu iki tarih arasında Pazar şehrine bir mahalle olarak bağlanmış olduğunu göstermektedir. Bu arada Noğadiha adı Cumhuriyet olarak değiştirilmiştir.

Nüfus

Cumhuriyet Mahallesi'nde 2024 yılında, 568'i erkek ve 584’ü kadın olmak üzere, 1.152 kişi yaşıyordu.

 Kaynakça 

Kategori:Pazar belde ve köyleri
Kategori:Kolhis
Kategori:Lazistan