Çayağzı, Artvin

Çayağzı, Artvin ilinin idari merkezi olan Artvin kentinin bir mahallesidir.

Tarihçe

Eskiden bir köy olan Çayağzı'nın Türkçe kaynaklardaki eski adı Korzul’dur. Nitekim 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesinde de Korzul (قورزول) olarak geçer.Trabzon Vilayeti Salnamesi − 1869-1904, (Hazırlayan) Kudret Emiroğlu, Ankara, 1993-2009, 22 cilt; 8. cilt, s. 352, ISBN 9789157871117. Korzul adı, Gürcüce Kardzveli’den değişime uğramıştır. Kardzveli (კარ-ძველი), kapı anlamındaki “kari” (კარი) ile eski anlamındaki “dzveli” (ძველი) kelimelerinden oluşur ve “eski kapı” anlamına gelir."კარი" - A Comprehensive Georgian-English Dictionary, Londra, 2006, 2 cilt  ISBN 0-9535878-3-5"ძველი" - A Comprehensive Georgian-English Dictionary, Londra, 2006, 2 cilt  ISBN 0-9535878-3-5 Kardzveli adı, bu yerleşim Artvin kentini eski giriş kapısı olmasıyla bağlantılıdır. Nitekim Muvahhid Zeki 1927 yılında yayımlanan kitabında Korzul'un Artvin kentinin giriş-çıkış kapısı olduğu yazmıştır.

Korzul veya Kardzveli köyü, tarihsel Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Klarceti’de yer alıyordu. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi 16. yüzyılda Gürcülerden ele geçirmiştir. Köydeki Kardzveli Kilisesi, Kardzveli İncili ve Kardzveli Köprüsü bu dönemden kalmıştır.2015 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları (ტაო-კლარჯეთის ძეგლების 2015 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები), Tiflis, 2016, s. 121  ISBN 978-9941-9123-9-9

Kardzveli veya Korzul, 1835 tarihli Osmanlı nüfus defterinde, Livane sancağına bağlı Artvin kazasının idari merkezi olan Artvin kasabasının mahallelerinden biriydi. Sadece erkek nüfusunun tespit edildiği bu tarihte mahalledeki 49 hanede 117 erkek yaşıyordu. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, Korzul mahallesinin toplam nüfusunun yaklaşık 234 kişiden oluştuğu ortaya çıkar.Klarceti (კლარჯეთი), Mamia Pağava, Meri Tsintsadze, Maia Baramidze, Malhaz Çoharadze, Tina Şioşvili, Şota Mamuladze, Ramaz Halvaşi, Nugzar Mgeladze, Zaza Şaşikadze, Cemal Karalidze, Batum, 2016, s. 39   ISBN 978-9941-0-8969-5.

Kardzveli veya Korzul, 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesinde Artvin kentinin yedi mahallesinden biriydi ve nüfusu 38 hanede yaşayan 110 kişiden oluşuyordu. Bu tespitte sadece erkek nüfusun verildiği görülmektedir. Erkek sayısı kadar kadın eklenince mahallede yaklaşık 200 kişinin yaşadığı ortaya çıkar. Bu mahalledeki nüfusun tamamı Müslüman olarak kaydedilmiştir. Vergiye tabi ayvan varlığı olarak Korzul mahallesinde 5 eşek, 20 öküz, 35 inek ve 6 at tespit edilmiştir.Trabzon Vilayeti Salnamesi − 1869-1904, (Hazırlayan) Kudret Emiroğlu, Ankara, 1993-2009, 22 cilt; 8. cilt, s. 353, ISBN 9789157871117.

Gürcü tarihçi Zakaria Çiçinadze 1901 yılında Droeba gazetesinde Kardzveli’den bir köy olarak söz etmiş, bu yerleşimde Katolik Gürcüler ile Müslüman Gürcülerin yaşadığını, ancak köyün sakinlerinin Gürcü dilini konuşamadığını belirtmiştir.

Artvin vilayeti üzerine çalışmasıyla tanınan Muvahhid Zeki, 1927 yılında basılan kitabında köyün adını Korzul (قورزول) şeklinde yazmıştır. 1926 yılında yapılan nüfus tespitinde köydeki 33 hanede, 71'i erkek ve 91’i kadın olmak üzere, 162 kişi kaydedilmiştir.

Kardzveli veya Korzul adı, Artvin vilayetindeki diğer köy örneklerinde olduğu gibi, 1925 yılında değiştirilmiş ve köye Çayağzı adı verilmiştir. Bu tarihte Artvin kenti altı mahalleden oluşuyordu. Nitekim 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde bu yerleşim yeri “Çay Ağzı” (چای آغزی) şeklinde bir köy olarak geçer.Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928, s. 78. Çayağzı günümüzde de Artvin kentinin mahallelerinden biridir. Mahallenin 2024 yılındaki nüfusu 2.632 kişiden oluşuyordu.

 Kaynakça 

Kategori:Artvin merkez belde ve köyleri
Kategori:Tao-Klarceti