Mâleka Emirliği

Mâleka Emirliği () (), İber Yarımadası'nın güneyinde yer alan bir berberi tayfa devletiydi. Mâleka Emirliği, üç taifa dönemi boyunca varlığını sürdürdü ve farkı zamanlarda dört kez kuruldu. 1026-1057, 1073-1090, 1145-1153 ve 1229-1239 yıllarında. Varlığını Nasrîler'in kurduğu Gırnata Emirliği tarafından fethedilene kadar sürdürdü (1239).

Tarihçe
Köken ve kuruluş
Hammûdîler'in soyu, Mağrib’de hüküm süren İdrîsîler’e ve dolayısıyla Hz. Ali nesline dayanmaktadır.

1013 yılında Hammûdîler, Süleyman el-Müstaîn'i ( 1009-10 ve 1013-16) desteklediler ve halife olmasında önemli katkıda bulundular. Bu hizmetin karşılığı olarak halife onlara Cezîretülhadrâ (Algeciras), Sebte (Ceuta), Tanca (Tangier) ve Arzila (Arzilla) valiliklerini verdi. Ali bin Hammûd Sebte valisi, kardeşi Kasım el-Memûn Cezîretülhadrâ, Tanca ve Arzila valisi oldu.Hammudids, A. Huici Miranda, The Encyclopaedia of Islam, Vol. III, ed. B. Lewis, V.L. Menage, C. Pellat and J. Schacht, (Brill, 1986), 147;"HAMMUDIDS, dynasty which reigned over various towns in Muslim Spain from 407/1016 till 450/1058. Sulayman al-Musta'm [q.v.], on his second succession to the caliphal throne in Shawwal 4O3/ May 1013, had to distribute large fiefs among the Berbers who had raised him to power. He allotted to 'Ali b. Hammud the governorship of Ceuta and to his brother al-Kasim that of Algeciras, Tangier, and Arzila. The two were genuine Idrisids [q.v.], their great-grandfather Hammud being the great-grandson of Idris II."

1016 yılında Hammûdîler Süleyman el-Müstaîn'i görevden alarak  Kurtuba Halifeliğini ele geçirdiler ve ilk defa Emevîler dışında biri halife seçildi. Ali bin Hammûd ( 1016-1018) Hammûdîler'in ilk halifesi oldu. Oğlu Yahyâ el-Mu‘telî ( 1021-1023 ve 1025-1026) bir müddet sonra iki farklı dönemde Kurtuba Halifesi seçildi. İkinci dönemde halife iken Mâleka'da bulunduğu sırada Kurtubalılar Yahyâ el-Mu‘telî'yi halife olarak tanımaktan vazgeçti ve Emevî soyundan III. Hişâm'ı ( 1026-1031) halife olarak seçtiler. III. Hişâm, Endülüs Emevî Devleti'nin son halifesi ve hükümdarıydı.

Birinci Taifa Dönemi
Birinci taifa dönemi,  başlangıcı (1009) ile Murâbıtlar'ın Endülüsü fethetmesine kadar olan dönemi (1091) kapsamaktadır.

küçükresim|upright=1.18| Tavaif-i Mülûk, 

Hammûdîler
Yahyâ el-Mu‘telî (1026-1035) ve Emirliğin bölünmesi
Yahyâ el-Mu‘telî bu gelişmelerden sonra Mâleka ve Cezîretülhadrâ vilayetlerini () yönetmeye başladı. Zîrîler'in kurmuş olduğu Gırnata Emirliği'nin desteği ile bağımsızlığını ilan ederek Mâleka Emirliği'ni kurdu ve kendini halife ilan etti (1026). Komşu emirliklerden İşbiliye ve Gırnata onun halifeliğini tanıdı.

Yahyâ el-Mu‘telî'nin en büyük düşmanı İşbiliye'yi yöneten Abbâdî emiri 'dı. İşbiliye ile Mâleka arasında stratejik bir öneme sahip olan Karmûne Emirliği bulunuyordu ve her iki emir burayı almak istiyordu. 1035 yılında Yahyâ el-Mu‘telî Karmûne'yi işgal etti. Bu gelişme üzerine Karmûne emiri  ( 1023-1042) İşbiliye'ye sığındı ve Ebü’l-Kāsım'dan askeri destek istedi. Ebü’l-Kāsım'ın oğlu İsmâil komutasındaki Karmûne ve İşbiliye orduları Karmûne'yi geri aldı (1035) ve meydana gelen savaşta el-Mu‘telî öldürüldü.. Historia de España. 1999. Tomo VIII-I: Los Reinos de Taifas, pag. 50-51

Yahyâ El-Mu‘telî'nin öldürülmesi ile (1035), Mâleka Emirliği kardeşi  ve yeğeni Muhammed b. Kasım el-Mehdî arasında paylaştırıldı. Mâleka ve çevresi kardeşine verilirken, yeğeni Cezîretülhadrâ bölgesinde yeni bir emirlik kurdu (Cezîretülhadrâ Emirliği, 1035-1058, (Algeciras)).

I. İdris b. Ali el-Müeyyed-Billâh (1035–1039)
I. İdris'in hükümdarlığında İşbiliye'nin baskıları devam etti. Ebü’l-Kāsım, Kârmune'yi işgal etti (1039). Aynı yıl Mâleka, Gırnata, Kârmune ve Meriye emirleri müttefik oldu. İsticce (Écija) yakınlarında meydana gelen savaşta Ebü’l-Kāsım yenildi ve Kârmune geri alındı (1039).

II. Yahyâ b. İdris (1039-1040) ve Hasan b. I. Yahyâ (1040-1042) 

I. İdris'in ölümü ile oğlu  tahta geçti ancak 1 yıl sonra amcasının oğlu  onu tahtan indirdi. Onun hükümdarlığı da uzun sürmedi. 1042 yılında hanedan dışından Naya es-Saklebî tahtı ele geçirdi.

Naya es-Saklebî (1042)
 aynı yıl içinde suikasta uğradı ve taht tekrar Hammûdîler'in eline geçti.

II. İdris el-Ali (1042-1047)
Hasan'ın kardeşi  iki farklı dönemde hükümdarlık yaptı. 1047 yılında amcasının oğlu I. Muhammed tarafından tahtan indirildi.

I. Muhammed el-Mehdi (1047-1053) ve III. İdris es-Sâmi el-Muvaffak (1053)
I. Muhammed el-Mehdi 1053 yılında suikasta uğradı. Yerine geçen kardeşinin oğlu III. İdris es-Sâmi el-Muvaffak aynı yıl aynı kaderi paylaştı ve o da suikasta uğradı.

II. İdris el-Ali (1053-1054)
İkinci kez hükümdarlık yaptı ve ölümü ile oğlu II. Muhammed tahta geçti.

II. Muhammed el-Müsta‘lî-Billâh (1054) ve III. Yahya el-Mehdi (1054/5–1057/8)
II. Muhammed el-Müsta‘lî-Billâh, kardeşi III. Yahya el-Mehdi tarafından tahttan indirildi ve 3 yıl sonra Zîrîler'in Gırnata emiri  Mâleka Emirliği'ni topraklarına kattı (1057). Böylece Hammûdîler'in Mâleka'daki varlığı sona ermiş oldu.

Zîrîler
1073 yılında Bâdîs b. Habbûs'un ölümü ile Gırnata Emirliği iki torunu arasında paylaştırıldı. Mâleka ve çevresi 'e ( 1073–1090) verilirken, Gırnata emirliğinin geri kalanı 'e ( 1073–1090) verildi.

Emirlik 1090 yılında Murâbıtlar tarafından fethedildi.

İkinci Taifa Dönemi
İkinci taifa dönemi, Endülüs'te Murâbıtlar ile Muvahhidler arasındaki dönemi (1091-1147) kapsamaktadır.

1145 yılında Beni Hassun ailesine mensup Ebu'l Hakem el-Hüseyin, Murâbıtlar'a karşı ayaklandı ve hükümdarlığını ilan etti. Hem yönetim şekli hem de Hristiyanlar ile ittifak yapması halk tarafından iyi karşılanmadı. Halkın desteğini kaybeden Ebu'l Hakem 1153 yılında Muvahhidler'in Mâleka'yı fethetmesine engel olamadı ve intihar etti.

Üçüncü Taifa Dönemi
Üçüncü taifa dönemi, Endülüs'te Muvahhidler ile taifaların (Nasrîler'in kurduğu Gırnata Emirliği hariç) Hristiyanlar tarafından fethedilmesine kadar olan dönemi (1147-1287) kapsamaktadır. En son Minorka (Menorca) fethedildi.

1229 yılında Beni Zennun ailesinden İbn Zennun Mâleka'da bağımsızlığını ilan etti. Hükümdarlığı kısa sürdü ve 1239 yılında Nasrîler'in kurduğu Gırnata Emirliği tarafından fethedildi. Böylece Mâleka Emirliği'nin varlığı resmen sona ermiş oldu.

Taifa Emirleri

Hammûdîler (1026-1042)
I. Yahyâ el-Mu‘telî: 1026 or 1027–1035
: 1035–1039
: 1039–1040
: 1040–1042
Saklebî (1042)
 tahtı ele geçirdi: 1042
Hammûdîler (1042-1057) 
: 1042–1047 
I. Muhammed el-Mehdi: 1047–1053
III. İdris es-Sâmi el-Muvaffak: 1053
II. İdris el-Ali (yeniden): 1053–1054/5
II. Muhammed el-Müsta‘lî-Billâh: 1054/5
III. Yahya el-Mehdi: 1054/5–1057/8 
Gırnata Emirliği (Zîrîler) tarafından fethedildi: 1057/8–1073

Zîrîler
: 1073–1090
Murâbıtlar tarafından fethedildi: 1090–1145

Beni Hassun
Ebu'l Hakem el-Hüseyin: 1145–1153
Muvahhidler tarafından fethedildi: 1153–1229

Beni Zennun
İbn Zennun: 1229–1239
Gırnata Emirliği (Nasrîler) tarafından fethedildi: 1239–1487

Galeri

Dış bağlantılar
TDV İslâm Ansiklopedisi:

:
Yahyâ b. Ali el-Mu‘telî:  
I. İdris b. Ali el-Müeyyed-Billâh  
II. Yahyâ el-Kāim-Biemrillâh  
Hasan el-Müstansır-Billâh  
Naya es-Saklebî  
II. İdris el-Ali  
I. Muhammed el-Mehdi  
III. İdris es-Sâmi / el-Muvaffak  
II. Muhammed el-Müsta‘lî-Billâh  

 Ayrıca bakınız 
 Mâleka Alkazaba'sı
 İbn Cebirol

Sünni hanedanlar listesi

 Kaynakça 
Notlar

 Dipnotlar

 Kullanılan kaynaklar




Kategori:Tavâif-i Mülûk

Kategori:Berberî hanedanları
Kategori:Arap hanedanları
Kategori:Hammûdiler
Kategori:1026'da kurulan oluşumlar
Kategori:1239'da feshedilmiş oluşumlar
Kategori:11. yüzyılda Endülüs
Kategori:11. yüzyılda Endülüs'te kurulan oluşumlar
Kategori:13. yüzyılda Endülüs'te feshedilmiş oluşumlar
Kategori:Endülüs Özerk Bölgesi tarihi
Kategori:Tarihteki Avrupa'daki Müslüman devletleri