Sarakusta Emirliği

Sarakusta Emirliği () (), İber Yarımadası'nın doğusunda yer alan bir arap tayfa devletiydi. Emirlik, 1018'de kuruldu ve 1110 yılında Murâbıtlar tarafından fethedilene kadar varlığını sürdürdü.

Emirlik iki farklı hanedan tarafından yönetildi.  (1018-1038) ve Hûdîler (1039-1110).

küçükresim|upright=1.18| Sarakusta Emirliği'nin en geniş toprak sınırları, 

Tarihçe
Tücîbîler (1018-1038)
Köken ve kuruluş

Muhammed zamanında İslâmiyet'i kabul eden Benî Tücîb, Mısır ve Kuzey Afrika fetihlerine katıldı. Daha sonra kabilenin lideri Abdurrahman b. Abdullah b. Muhâcir'in önderliğinde Endülüs'ün fethine katıldılar ve fetih sonrası  (Aragon) bölgesine yerleştiler. Abdurrahman'ın ölümü ile kabile Benî Hâşim ve  olarak ikiye bölündü. Bu iki kol arasında ortaya çıkan anlaşmazlık sonrasında Benî Sumâdıh, Aragon'dan ayrıldı ve Meriye'ye (Almeria) yerleşti. Her iki kol, Endülüs Emevî Devleti'nin çöküşü sırasında bulundukları şehrin yönetimini ele geçirip birer emirlik kurdular.

Yukarı sınır bölgesinin () başkenti Sarakusta'ydı. Bu bölgede Tücîbîler dışında  ve Benî Tavîl aileleri de yaşıyordu. Benî Kasî bir süre sonra güçlenince 889 yılında Ebû Yahyâ Muhammed et-Tücibî Sarakusta valiliğine getirildi ve Tücîbîler'in bölgede etkinliği arttı. Bu tarihten sonra Sarakusta'yı Endülüs Emevî Devleti adına yönettiler. Kurtuba'da  döneminin sona ermesiyle başlayan isyanlar sırasında babasının ölümü ile 1010 yılında  Sarakusta valisi oldu. Tutîle (Tudela) ve Lâride'yi (Lerida) alarak Sarakusta'ya bağladı ve halife adına buraları yönetmeye başladı (1011). Endülüs Emevî tahtında yaşanan değişikliklerde daima yeni halifenin yanındaydı, ayrıca çeşitli ittifaklarda da yer alarak konumunu güçlendirdi ve 1018 yılında tam bağımsızlığını ilan etti.

I. Münzir b. Yahyâ el-Mansûr (1018–1023)
Münzir, el-Mansûr lakabı ile hüküm sürmeye başladı. Kastilya Krallığı ve  ile iyi ilişkiler kurdu. İzlediği bu siyaset sayesinde kuzeyden gelecek olan saldırılardan korunmuş oldu. Münzir hükümdarlığında Kurtuba ve diğer Endülüs
şehirlerinden gelen birçok şair himaye altına alındı. Münzir b. Yahyâ 1023'te öldü ve yerine oğlu Yahyâ geçti.

Yahyâ b. Münzir el-Muzaffer (1023-1029)
küçükresim|upright=1.18|Yahyâ b. Münzir el-Muzaffer'e ait altın sikke.

Hükümdarlık dönemi hakkında çok az kaynak bulunmaktadır. Yahyâ, Tuleytula emiri 'un kız kardeşi ile evliydi. İbn Hazm'a göre Münzir, Abdullah ve Ahmed isminde üç oğlu vardı. Ölüm tarihi kesin olarak bilinmemektedir ancak kendisinden sonra hükümdar olan oğlu Münzir adına çıkarılan 1029 tarihli bir sikkeden yola çıkarak, bu tarihten önce öldüğü tahmin edilmektedir.

II. Münzir b. Yahyâ Muizzüddevle (1029-1038)
, amcasının oğlu Abdullah b. Hakem tarafından öldürüldü (1038).

Abdullah b. Hakem et-Tücîbî (1038)
Hükümdarlığı sadece 28 gün sürdü.  Tücîbî ordusunda komutandı. 'a göre o uzun bir süreden beri Münzir b. Yahyâ'yı öldürmek istiyordu. II. Münzir, Abbâdîler'in desteklediği sahte halife II. Hişâm'ın halifeliğini kabul etmemişti. Bu yüzden onu öldürdüğünü ilan etti ancak kendi hükümdarlığında çıkardığı sikkeye Halife Hişâm'ın adını yazdırmamıştı. Halifeye biat etmeme olayı sadece bir bahaneydi ve bu durum İbn Hayyân'ın anlatısını desteklemektedir.

Abdullah b. Hakem suikast öncesi Tücîbîlerin Lâride (Lerida) valisi Süleyman b. Hûd ile bir anlaşma yaptı. Süleyman nüfuzlu bir aileden (Hudî) geliyordu ve güçlü bir orduya sahipti. Anlaşmaya göre Süleyman yönetimde yer alacaktı ancak Abdullah b. Hakem sözünü tutmadı. Süleyman b. Hûd verilmeyen söz sebebiyle Sarakusta'ya yürüdü. Tuleytula emiri İsmail b. Zünnûn, yeğeninin intikamını almak için Süleyman'a destek verdi.

Halkın da desteğini alan Süleyman b. Hûd hiçbir direniş ile karşılaşmadan 1038 yılında şehri ele geçirdi. Abdullah b. Hakem ise kaçmayı başardı ancak aynı yıl içinde öldü. Böylece Sarakusta'da Tücîbî dönemi sona ermiş oldu.

Hûdîler (1038-1110)
Köken
Hûdîlerin kökeni Yemen Araplarının Cüzâm kabilesine dayanmaktadır.

Süleyman b. Hûd el-Müstaîn-Billâh (1038-1046)
, el-Hâcib ve el-Müstaîn-Billâh lakaplarını kullandı. Hükümdarlığın ilk yıllarında topraklarını genişletti ve özellikle güneyde 'in yönettiği Tuleytula karşısında üstünlük sağladı. 'in ( 1036–1043) ölümünü fırsat bilen Süleyman, oğlu  komutasında bir orduyu Zünnûnî idaresindeki Vadi'l-Hicâre'yi (Guadalajara) alması için gönderdi. Ahmed b. Süleyman'in Vadi'l-Hicâre'yi ele geçirmesi üzerine yeni Tuleytula emiri  bölgeyi geri almak için harekete geçti. Meydana gelen iki savaşı da Ahmed b. Süleyman kazandı.

Kaybedilen toprakları geri alabilmek için Yahyâ el-Me'mûn, Navarra kralı  ( 1035–1054) ile ittifak kurdu. Süleyman el-Müstaîn-Billâh'da León Kralı  ile ittifak kurarak kendini korumaya aldı. Hûdîler ile Zünnûnîler arasındaki mücadeleler Süleyman el-Müstaîn-Billâh'ın 1046 yılındaki ölümüne kadar devam etti ve onun döneminde bu mücadelenin galibi Hûdîler oldu.

Ebû Ca‘fer Ahmed el-Muktedir-Billâh (1046–1081)
Süleyman b. Hûd'un ölümü ile oğlu ; el-Hâcib, İmâdüddevle ve el-Muktedir-Billâh lakabı ile hüküm sürmeye başladı.

Süleyman b. Hûd, sağlığında emirliğe bağlı şehirlerin valiliklerini beş oğlu arasında paylaştırmıştı. Ahmed'in ilk hükümdarlık yılları kardeşleriyle taht mücadelesiyle geçti. Onu en çok zorlayan Lâride'yi yöneten kardeşi Yûsuf oldu. Yûsuf, kardeşinin üzerine yürümek için Aragon kralı  ile ittifak kurdu. Ahmed, I. Ramiro ile gizlice görüşerek daha yüksek para karşılığında kendisiyle ittifak kurması konusunda anlaştı (1051). Ahmed ile Yûsuf arasındaki mücadele devam etti ve sonunda Yûsuf hapse atıldı.

Kardeşleri arasında üstünlük sağladıktan sonra topraklarını genişletti ve 1060 yılında saklebî komutanlardan Nebîl es-Saklebî'nin idaresindeki Turtûse'yi aldı.

Graus Savaşı ve Berbeşter katliamı
1063 yılında meydana gelen 'nda Aragon kralı I. Ramiro öldürüldü. Bu yenilgi Hristiyan dünyasında büyük bir yankı uyandırdı ve Papa II. Alexander'in emri ile bir haçlı seferi düzenlendi (1064). 
Navar, Aragon, Katalan, Frank ve İtalyanlar'dan oluşan haçlı ordusu, kuzey sınırına yakın Yûsuf'un yönetiminde olan Berbeşter'i (Barbastro) kuşattı. Kuşatma sırasında Ahmed, Berbeşter'e destek kuvvet göndermedi. Bunun sebebini tarihçiler farklı anlatmaktadır. Genel kanı Ahmed'in Berbeşter'deki askeri kuvvetin yeterli olacağını düşünmüş olması ya da o esnada yardım edecek güçte olmadığı yönündedir. , 'a dayanarak, Ahmed'in bu olayda kusurlu olduğunu anlatmaktadır. Yardımdan mahrum kalan şehirde zamanla su kaynakları tükendi ve savunma zayıflayınca Haçlı ordusu zorla şehre girdi (1064). Kimsenin zarar görmeyeceği konusunda garanti verilmesine rağmen altı bin Berbeşter'li öldürüldü. Şehirden kaçabilenler katliamdan kurtuldu ancak nüfusun büyük kısmı şehirde sıkıştı ve saklanmak zorunda kaldı. Hristiyan komutanlar, şehri terk etmeleri halinde canlarının bağışlanacağına dair söz verdiler. Berbeşter'i terk eden halk Müslüman şehirlere göç ederken Hristiyan süvariler tarafından ikinci bir katliama maruz kaldı.

Bu derecede bir katliam Endülüs topraklarında daha önce hiç yaşanmamıştı. Stratejik öneme sahip Yukarı Sınır bölgesindeki bir şehrin kaybı tüm Endülüs'de korku ve endişeye sebep oldu. Özellikle Hûdi hakimiyetindeki Sarakusta, Veska ve Lâride gibi şehirler Hristiyan tehdidi açısından en sıkıntılı yerlerdi. Bu ciddi tehdit karşısında Ahmed el-Muktedir, diğer Mülûkü't-tavâif emirlerine birlik olup ortak bir ordu kurma çağırısında bulundu. Başta Abbâdi emiri  olmak üzere bazı emirler olumlu yanıt verdiler. Ahmed el-Muktedir birleşik Endülüs ordusunun komutanı olarak Berbeşter üzerine yürüdü. Meydana gelen savaşı Endülüs ordusu kazandı ve yaklaşık dokuz ay sonra Berbeşter geri alındı (1065).

Daha sonra Navarra kralı  ( 1054–1076) ile ittifak kurarak kuzey sınır bölgesini garantiye aldı. 1075 yılında  emir 'un ölmesiyle Endülüs'ün Orta-Yukarı Sınır bölgesinde (-) hakimiyet Hûdiler'in eline geçti. 1076 yılında önemli limanlara ve verimli tarım alanlarına sahip Dâniye emirliğini bir direniş ile karşılaşmadan aldı. Dâniye'nin ardından Belensiye (Valencia) üzerine yürüdü. Belensiye emiri Ebû Bekir b. Abdülazîz savaşmadan teslim oldu ve emirliği Sarakusta adına yönetmeye devam etti.

Ahmed el-Muktedir'in hastalanması üzerine yerine oğlu Yûsuf geçti (1081). Ahmed ölmeden önce (1082) emirliği iki oğlu arasında paylaştırdı. Yûsuf, Sarakusta ve batı topraklarını alırken Münzir ise güneydeki Dâniye ve Turtûse'yi aldı.

Yûsuf el-Mü’temen (1081–1085)
el-Mü'temen lakabıyla hüküm sürmeye başlayan  iktidarı boyunca kardeşi Münzir ve onun müttefikleri olan  ve Aragon ile yapılan çekişmelerle geçti. Yusuf'un iktidarında El Cid, Hûdiler adına çalışıyordu. El Cid,  (Almenar) yakınlarında meydana gelen savaşta Barselona kontu 'i yendi ve esir aldı. 1084 yılında Ahmed el-Muktedir-Billâh'ın torunu ile Belensiye emiri Ebû Bekir b. Abdülazîz'in kızı ile evlenmesiyle iki emirlik arasındaki ilişkiler daha da sağlamlaştı. Yûsuf el-Mü'temen, 1085'de öldü ve yerine oğlu Ahmed geçti.

Ebû Ca‘fer Ahmed el-Müstaîn-Billâh (1085–1110)
 el-Müstaîn-Billâh lakabıyla hüküm sürmeye başladı. Tahta geçmeden kısa bir süre önce León ve Kastilya Kralı , 'in hakimiyetindeki Tuleytula'yı ele geçirmişti (1085). Tüm Endülüs'ün Hristiyan hakimiyetine girme tehlikesini fark eden Mülûkü't-tavâif emirleri, Murabıt hükümdarı Yûsuf b. Tâşfîn'den yardım istedi. Yusuf bu çağrıya cevap verdi ve 1086 yılında Endülüs'e geçti. Murâbıt-Endülüs ortak ordusu Zellâka Savaşı'nda VI. Alfonso ordularını yendi. Savaştan sonra Yûsuf b. Tâşfîn Kuzey Afrika'ya geri döndü ancak Alfonso Endülüs şehirlerine tekrar saldırmaya başladı. Hristiyan tehlikesine rağmen Taifa emirlikleri kendi aralarında çekişmelere devam edince Yusuf Endülüs şehirlerini birer birer ele geçirdi ve birliği tekrar sağladı (1090). Böylece Endülüs'teki birinci Mülûkü't-tavâif dönemi de sona ermiş oldu. Yûsuf b. Tâsfin, Ahmed el-Müstaîn-Billâh ile iyi ilişkiler kurdu. Murâbitlar Hristiyanlarla doğrudan komşu olmak istemiyorlardı ve kendileri için herhangi bir tehlike arz etmeyen Hûdiler'in varlıklarını sürdürmesine izin verdiler.

Sonraki yıllarda Aragon, Hûdiler'in hakimiyetinde olan birçok şehri ele geçirdi. Bu şehirler arasında Veşka (Huesca), Sarakusta'ya olan yakınlığı dolayısıyla stratejik bir öneme sahipti. Ahmed, Veşka'yı geri almak için bir sefer düzenledi ve 1096 yılında meydana gelen 'nda (Alcoraz Savaşı) mağlup oldu. Bölgede hakimiyeti kaybeden Hûdiler dört yıl sonra Berbeşter'i de kaybetti (1100). Ahmed, 1110 yılında öldü ve yerine oğlu Abdülmelik geçti.

Abdülmelik b. Ahmed İmâdüddevle (1110)
İmâdüddevle lakabıyla tahtta oturan  sadece dört ay hüküm sürebildi. Murâbit hükümdarı , Abdülmelik'i tahttan indirdi.

Sarakusta, Murâbıtlar'ın Endülüs'te hakimiyet altına aldıkları son emirlik oldu ancak burada varlıkları uzun sürmedi. Alfonso 1118 yılında Sarakusta'yı topraklarına kattı ve buradaki Müslüman varlığı fiilen sona ermiş oldu.

Hûdiler döneminde mimari ve bilim
Sarakusta'da Ahmed el-Muktedir tarafından yaptırılan ve günümüze kadar ulasan , Endülüs'te inşa edilen en güzel mimari yapılardan biridir.

Hûdiler yönetiminde birçok bilim adamı ve şair himaye edilmişti. Bunların arasında; Batı İslam dünyasında yetişen ilk Müslüman filozof İbn Bâcce, hadis, fıkıh ve kıraat alimi Ebû Alî es-Sadefî, Mâlikî fıkıh alimi ve muhaddis  ve arap dili ve edebiyatı âlimi, makāme yazarı Eşterkûnî sayılabilir.

Taifa Emirleri
Taifa iki farklı hanedan tarafından yönetildi.

Tücîbîler:
: 1018–1023
: 1023–1029
: 1029–1038
: 1038

Hûdîler:
: 1038/9–1046
 : 1046–1081
: 1081–1085
: 1085–1110
: 1110

Galeri

Dış bağlantılar

TDV İslâm Ansiklopedisi:
Makkarî 
İbn Bâcce 
Ebû Alî es-Sadefî 
Turtûşî 
Eşterkûnî 
: 
I. Münzir b. Yahyâ el-Mansûr  
Yahyâ el-Muzaffer  
II. Münzir b. Yahyâ Muizzüddevle  
Abdullah b. Hakem et-Tücîbî  
Süleyman b. Hûd el-Müstaîn-Billâh  
I. Ahmed el-Muktedir-Billâh  
Yûsuf el-Mü’temen  
II. Ahmed el-Müstaîn-Billâh  
Abdülmelik İmâdüddevle  

 Ayrıca bakınız 
 Tuleytula Emirliği
 Dâniye Emirliği
 Belensiye Emirliği
 Endülüs
 İspanya tarihi
 Sünni hanedanlar listesi

 Kaynakça 
Notlar

 Dipnotlar

 Kullanılan kaynaklar




Kategori:Tavâif-i Mülûk

Kategori:Arap hanedanları
Kategori:1018'de kurulan oluşumlar
Kategori:1110'da feshedilmiş oluşumlar
Kategori:11. yüzyılda Endülüs
Kategori:11. yüzyılda Endülüs'te kurulan oluşumlar
Kategori:12. yüzyılda Endülüs'te feshedilmiş oluşumlar
Kategori:Endülüs Özerk Bölgesi tarihi
Kategori:Tarihteki Avrupa'daki Müslüman devletleri
Kategori:Avrupa'daki eski monarşiler
Kategori:1013'te kurulan bölgeler ve ülkeler