Yuan Hanedanı imparatorları listesi

Yuan Hanedanı, 18 Aralık 1271'de Kubilay Han tarafından ilan edilen, Song Hanedanı'nın yerini alan ve Ming Hanedanı'ndan önce gelen Çin'in imparatorluk hanedanıdır . Aynı zamanda 1206 yılında Cengiz Han tarafından kurulan, ancak daha sonra dört özerk devlete bölünen Moğol İmparatorluğu'nun devamı niteliğindedir. Yuan hanedanının imparatorları, hem Kubilay'ın Çin hükümdarı olarak haleflerini hem de büyükbabası Cengiz'e kadar olan ve daha sonra hanedanın kurucusu olarak gösterilen seleflerini kapsamaktadır.

Yuan hanedanının yöneticileri, Moğol sonrası diğer üç devletin yöneticilerinden nominal olarak üstündüler, ancak her biri de facto diğerlerinden bağımsızdı ve kendi topraklarıyla meşguldüler. Yuan Hanedanı ölüm sonrası adlarının, tapınak adlarının ve dönem adlarının kullanımı da dahil olmak üzere Han siyasi geleneklerini benimsemiştir. İmparator unvanının yanı sıra Yuan hükümdarları aynı zamanda kağan unvanını da taşıyorlardı.

Kubilay ve halefi Temür'ün saltanatları genel olarak barışçıl olsa da, Yuan yönetimindeki zayıflıklar ortaya çıkmşı ve siyasi istikrarın giderek bozulmasına yol açmıştır. 14. yüzyılın ortalarına gelindiğinde Yuan Devleti yönetilemez hale gelmiş ve 1368 yılında son imparator Togon Temür Çin'i terk etmek zorunda kalmıştır. Onun soyundan gelenler 1634 yılına kadar İç Moğolistan'da Kuzey Yuan olarak bilinen bir devleti yönetmeye devam etmişlerdir.

 Arka plan 
Yıllarca süren seferler sonucunda Cengiz Han ( – 1227) Moğol bozkırındaki kabileleri birleştirmiş ve 1206'da Moğol İmparatorluğu veya Yeke Monggol Ulus hanı olarak taç giymiştir. Sonraki on yıllarda Moğol orduları Çin'i, Orta Asya'yı, İran'ı ve Orta Doğu'nun büyük bir bölümünü ve Rusya'yı fethetmişlerdir. Ancak Cengiz Han soyunun farklı kolları farklı alanlarda egemen olmuşlardır. Sonuç olarak, 1265'te bir zamanlar birleşik olan imparatorluk dört bağımsız devlete bölünmeye başlamıştı: günümüz Rusya'sında Altın Orda, Orta Asya'da Çağatay Hanlığı, Yakın Doğu'da İlhanlılar ve Cengiz'in torunu Kubilay Han tarafından yönetilen ve nominal olarak diğerlerinden üstün olan Çin'deki rejim.

Kubilay, ülkesindeki Han Çinlilerinin çoğunluğunu yatıştırmak için Da Yuan adında yeni bir imparatorluk hanedanının kurulduğunu ilan etmiştir. Esasen Çin geleneklerinde Yeke Monggol Ulus aktarmanın bir yolu olan Yuan, 18 Aralık 1271'de resmen ilan edilmiştir. Hanedan Moğol İmparatorluğu'nun devamı olarak görüldüğünden, dönemin yazarları geriye dönük olarak Cengiz Han'ı hanedan kurucusu olarak tanımladılar; 1271'den sonraki imparatorlar kendilerine Moğol hanları adını verdiler. Qin hanedanlığından (MÖ 221-206) kalma, devletin başındaki kişinin huangdi veya imparator olarak bilinmesi geleneğini sürdürdüler. Çin tarihi metinlerinde, Yuan hanedanının imparatorları, Tang ve Song hanedanlarıyla birlikte, tapınak adları ile anılırlar; ayrıca, ölümünden sonra verilen adlara ve genellikle birden fazla dönem adına sahiplerdi.

Kubilay, Yuan Hanedanlığı'ndan önceki Song Hanedanı'nın son fethine komuta etmiştir. Saltanatı genel olarak uzun ve müreffeh olmasına rağmen, Yuan'ın ekonomisindeki, toplumundaki ve yönetimindeki zayıflıklar, halefi Temür'ün 1307'deki ölümünden sonra ortaya çıkmış ve 1320 ile 1340 yılları arasında neredeyse yirmi yıllık bir anarşiye yol açmıştır. İmparator Togon Temür istikrarlı bir hükümet kurmayı başarsa da, ekonomik kriz toplumsal düzenin bozulmasına yol açmış ve güçlü savaş ağası Zhu Yuanzhang, Togon Temür'ü kaçmaya zorlayarak 1368'de Ming Hanedanı'nı kurmuştur. Yuan hanedanının üyeleri, 1634 yılına kadar Moğol topraklarında Kuzey Yuan olarak bilinen bir kalıntı devleti yönetmeye devam etmişlerdir.

 Hükümdarlar listesi 

+Yuan dynasty (大元; 1271–1368)PortreHan ismiKişisel ismiHükümdarlıkSoyuHayatının detaylarıalt=Cengiz Han|140x140pikCengiz Han Temuçin 1206 – 25 Ağustos 1227( yıl)Yesügey ve Höelin'in oğlu – 25 Ağustos 1227(yaklaşık 65 yaşında)
Moğol kabilelerini birleştirdi, 1206'da Moğol İmparatorluğu'nu kurdu, Moğol fetihlerini başlattı. Belirsiz koşullar altında öldü.alt=Tolui|163x163pikYok, kişisel adıyla tanınıyorTuluy1227 – 1229( yıl)(naiplik)Cengiz Han'ın dördüncü oğlu – Eylül/Ekim 1231(yaklaşık 65 yaşında)
Orta Asya'da and Çin'de orduları komuta etmiş ve babasının yerine hanlık adayıydı. Tartışmalı koşullar altında ölmüştür.alt=Ögeday Han|140x140pikYok, kişisel adıyla tanınıyorÖgeday13 Eylül 1229 – 11 Aralık 1241( yaşında)Cengiz Han'ın üçüncü oğlu1186 – 11 Aralık 1241()
 Kin hanedanlığı ve Kiev Knezliği’nin fetihlerine ve Avrupa'nın işgaline liderlik  etti, imparatorluk yönetimini geliştirdi ve Karakurum'u başkent olarak inşa etti. Aşırı içkiden öldü.Töregene KhatunYok, kişisel adıyla tanınıyorTöregene Hatun1242 – 1246( yıl)(naiplik)Ögeday'ın karısı1180'lerin sonu – 1246'nın sonu
Oğlu Güyük adına beş yıl süren saltanat dönemi, siyasi entrikaları ve aşırı vergi talepleriyle dikkat çekse de, saltanat dönemi sona erdikten sonra hızla nüfuzunu kaybetti ve öldü.alt=Güyük Han|148x148pikYok, kişisel adıyla tanınıyorGüyük Han24 Ağustos 1246 – Nisan 1248()Ögeday ve Töregene Hatun'un oğlu1206 – Nisan 1248( yaşında)
Annesinin ekonomik politikalarını tersine çevirdi ve onun ortaklarını iktidardan uzaklaştırdı; kuzeni Batu ile kavga etti ve ona karşı bir sefer planlamış olabilir. Sağlığının bozulması nedeniyle öldü.Oghul QaimishYok, kişisel adıyla tanınıyorOğul Kaymış1248 – 1251( yıl)(naiplik)Güyük'ün karısı1200'lerin başı – 1252 yazı(yaklaşık 50 yaşında)
Etkisiz bir naip. Tuluy'un oğlu Möngke'yi han ilan eden siyasi düşmanları tarafından kuşatıldı. Kendi oğulları tarafından yönetilen bir darbe girişimi başarısız olduktan sonra, suç ortağı ve büyücülükten suçlu bulunarak idam edildi.alt=Möngke Han|142x142pikYok, kişisel adıyla tanınıyorMöngke Han1 Temmuz 1251 – 11 Ağustos 1259()Tuluy'un ilk oğlu10 Ocak 1209 – 11 Ağustos 1259( yaşında)
Tuluy Devrimi'nde tahta çıkmasına karşı çıkanları temizledi; kardeşi Hülâgû'yu Orta Doğu'da sefere gönderdi ve kendisi Song Hanedanlığı'nın işgaline önderlik etti, bu işgal sırasında ateşten öldü.alt=Kubilay Han|137x137pikSetsen Han
daha iyi bilinen adıylaKubilay HanBörçigin Kubilay5 Mayıs 1260 – 18 Şubat 1294()Tuluy'un ikinci oğlu23 Eylül 1215 – 18 Şubat 1294( yaşında)
1271'de Yuan Hanedanı'nı kurdu, Song Hanedanı'nın fethini tamamladı, Tuluy İç Savaşı'nı kazandı ve başkenti Hanbalık'a taşıdı. Doğal nedenlerden öldü.alt=Olcaytu Han|138x138pikOlcaytu HanBörçigin Temür10 Mayıs 1294 – 10 Şubat 1307()Kubilay Han'ın torunu15 Ekim 1265 – 10 Şubat 1307( yaşında)
Saltanatı müreffeh ama muhafazakardı, istikrarı sağlamayı amaçlayan politikalar uyguladı, ancak Yuan yönetimindeki artan verimsizliği çözmeyi başaramadı. Doğal nedenlerden öldü.alt=Külüg Han|138x138pikKülüg HanBörçigin Haishan21 Haziran 1307 – 27 Ocak 1311()Kubilay Han'ın büyük torunu4 Ağustos 1281 – 27 Ocak 1311( yaşında)
Yerleşik sistemleri hiçe saymış, bürokrasiyi hızla genişletmiş ve büyük mali zorluklara yol açmıştır. Doğal sebeplerden ölmüştür.alt=Buyantu Han|139x139pikBuyantu HanBörçigin Ayurbarwada7 Nisan 1311 – 1 Mart 1320()Külüg Han'ın kardeşi9 Nisan 1285 – 1 Mart 1320( yaşında)
Kardeşinin politikalarının çoğunu tersine çevirdi, Konfüçyüs sınav sistemini geri getirdi ve yasalar çıkardı, ancak mali düzeni yeniden sağlamayı başaramadı ve hizip mücadeleleri yüzünden zayıfladı. Doğal nedenlerden öldü.Kegen HanKegen HanBörçigin Shidibala19 Nisan 1320 – 4 Eylül 1323()Buyantu Han'ın oğlu22 Şubat 1302 – 4 Eylül 1323( yaşında)
Bakan  elindeki gücü azaltmaya çalıştı ve onun ölümünün ardından para reformu yaptı, ancak Temuder yanlıları tarafından düzenlenen bir darbeyle öldürüldü.Börçigin Yesün TemürYok, kişisel veya dönem adıyla biliniyorYesün Timur Han4 Ekim 1323 – 15 Ağustos 1328()Kubilay Han'ın büyük torunu28 Kasım 1293 – 15 Ağustos 1328( yaşında)
Suikast yoluyla iktidara geldi ancak kendisini iktidara getirenleri tasfiye ederek istikrarı sağladı; yönetimde dini tarafsızlığı yeniden sağladı. Doğal sebeplerden öldü.Börçigin RagibaghYok, kişisel veya dönem adıyla biliniyorBörçigin RagibaghEkim 1328 – 14 Kasım 1328()Yesün Timur Han'ın oğlu1320 – 14 Kasım 1328( yaşında)
Çocuk imparator; muhtemelen İki Başkent Savaşı sırasında öldürülmüştür.alt=Cayatu Han|139x139pikCayatu HanBörçigin Tuğ Timur16 Ekim 1328 – 26 Şubat 1329()Külüg Han'ın oğlu16 Şubat 1304 – 2 Eylül 1332( yaşında)
Kardeşi Kutuktu Han lehine tahttan feragat etti.alt=Kutuktu Han|140x140pik
Kutuktu HanKutuktu HanBörçigin Kusala27 Şubat 1329 – 30 Ağustos 1329()Külüg Han'ın oğlu22 Aralık 1300 – 30 Ağustos 1329( yaşında)
El Timur tarafından öldürülmeden önce kısa bir süre hüküm sürdü.alt=Cayatu Han|139x139pikCayatu Han(ikinci hükümdarlığı)Börçigin Tuğ Timur8 Eylül 1329 – 2 Eylül 1332()Külüg Han'ın oğlu16 Şubat 1304 – 2 Eylül 1332( yaşında)
Sanat ve bilimin koruyucusu olan hükümdarlığı, bakanlar El Timur ve Merkidli Bayan tarafından yönetildi. Doğal sebeplerden öldü.alt=Börçigin Rinchinbal|137x137pikYok, kişisel adıyla tanınıyorRinçinbal Han23 Ekim 1332 – 14 Aralık 1332()Kutuktu Han'ın oğlu1 Mayıs 1326 – 14 Aralık 1332( yaşında)
Çocuk imparator; ani bir hastalıktan öldü.Börçigin Togon TemürUkhaghatu HanBörçigin Togon Temür19 Temmuz 1333 – 10 Eylül 1368()Kutuktu Han'ın oğlu25 Mayıs 1320 – 23 Mayıs 1370( yaşında)
İstikrarlı bir hükümet kurmayı başarsa da, ekonomik kriz toplumsal düzenin bozulmasına yol açmış ve 1368'de güçlü savaş ağası Zhu Yuanzhang, Togon Temür'ü Karakurum'a kaçmaya zorlamıştır; İç Moğolistan'da Kuzey Yuan Hanedanı'nı kurmuştur. Doğal sebeplerden ölmüştür.

 Zaman çizelgesi 

 Ayrıca bakınız 
 Çin hükümdarları listesi
 Moğol hükümdarları listesi

 Notlar 

 Kaynakça 
Özel

Genel


















Kategori:Asya hükümdarları listeleri