Dere, Artvin

Dere, Artvin ilinin idari merkezi olan Artvin kentinin bir mahallesidir.

Tarihçe

Dere mahallesinin eski adı Haşaradze’dir. Haşaradze (ხაშარაძე), Gürcü sülale adıdır. Nitekim Gürcü yazar İoane Batonişvili’nin 1799 yılında kaleme aldığı Gürcü tavadi ve aznauri listesinde Haşaradze soyadını taşıyan bir aile bulunuyordu. Haşaradze adı Türkçeye Haşaraze (خشەرازە) ve Haşarize (خشاریزە)  şeklinde girmiştir.Trabzon Vilayeti Salnamesi − 1869-1904, (Hazırlayan) Kudret Emiroğlu, Ankara, 1993-2009, 22 cilt; 8. cilt, s. 352, ISBN 9789157871117.

Haşaridze veya Haşaradze köyü, tarihsel Gürcistan’ı oluşturan bölgelerden biri olan Klarceti’de yer alıyordu. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi 16. yüzyılda Gürcülerden ele geçirmiştir.

Haşaradze köyü, 1835 tarihli nüfus tespitinde, Artvin sancağına bağlı Artvin kazasının idari merkezi olan Artvin kentinin mahallelerinden biriydi. Sadece erkek nüfusunun tespit edildiği bu nüfus defterine göre mahalledeki 86 hanede 186 erkek yaşıyordu. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, Haşaradze mahallesinin tahmini toplam nüfusunun 372 kişiden oluştuğu söylenebilir.Klarceti (კლარჯეთი), Mamia Pağava, Meri Tsintsadze, Maia Baramidze, Malhaz Çoharadze, Tina Şioşvili, Şota Mamuladze, Ramaz Halvaşi, Nugzar Mgeladze, Zaza Şaşikadze, Cemal Karalidze, Batum, 2016, s. 39   ISBN 978-9941-0-8969-5.

Haşaradze, 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesinde Haşarize (خشاریزە) şeklinde yazılmıştır. Bu sırada bu yerleşim, Artvin kentinin yedi mahallesinden biriydi. Bu mahallelerden üçü, Haşaradze, Mamatzminda (Mamazimda) ve Korzul (Kardzveli) olmak üzere, Gürcüce ad taşıyordu. Haşarize mahallesinin nüfusu 57 hanede yaşayan 224 kişiden oluşuyordu. Bu nüfusun tamamı Müslüman olarak kaydedilmiştir. Mahallede vergiye tabi hayvan varlığı olarak 10 eşek, 90 öküz, 85 inek ve 15 at tespit edilmiştir.Trabzon Vilayeti Salnamesi − 1869-1904, (Hazırlayan) Kudret Emiroğlu, Ankara, 1993-2009, 22 cilt; 8. cilt, s. 353, ISBN 9789157871117.

Artvin vilayeti hakkında çalışmasıyla tanınan Muvahhid Zeki, 1927 yılında yayımlanan Osmanlıca kitabında Artvin kentinin altı mahalleden oluştuğunu belirtmiştir. Gürcüce adlar taşıyan Korzul (Kardzveli) ve Mamatzminda mahalleleri bu listede yer almasına karşın, Haşaradze mahallesinin adı geçmemektedir. Haşaradze mahallesinin adının bu tarihten önce Dere mahallesi olarak değiştirildiği anlaşılmaktadır. 1926 nüfus tespitinde Dere mahallesinde, 200’ü kadın ve 184’ü erkek olmak üzere, 81 hanede 384 kişi yaşıyordu. Dere, günümüzde de Artvin kentinin bir mahallesidir. Mahallenin 2024 yılındaki nüfusu 3.339 kişiden oluşuyordu.

 Kaynakça 

Kategori:Artvin merkez belde ve köyleri 
Kategori:Tao-Klarceti