İnsan Doğası Üzerine Bir İnceleme

İnsan Doğası Üzerine Bir İnceleme: Deneysel Akıl Yürütme Yöntemini Ahlaki Konulara Uygulama Girişimi (İngilizce özgün adı: A Treatise of Human Nature: Being an Attempt to Introduce the Experimental Method of Reasoning into Moral Subjects, 1739–40), İskoç filozof David Hume tarafından yazılmış bir kitaptır. Birçok kişi tarafından Hume'un en önemli eseri ve felsefe tarihinin en etkili eserlerinden biri olarak kabul edilir.Kitabın, yazarın ölümünden sonra birçok baskısı yapılmıştır. Bkz: Bkz:  (Archive.org üzerinden); ;  (Archive.org üzerinden Bu eser, felsefi ampirizm, şüphecilik ve natüralizmin klasik bir ifadesidir.

Hume, giriş bölümünde tüm bilim ve felsefeyi yeni bir temele oturtma fikrini ortaya atar: yani, insan doğasının ampirik bir incelemesi. Isaac Newton'un fizik bilimlerindeki başarılarından etkilenen Hume, aynı deneysel akıl yürütme yöntemini insan psikolojisinin incelenmesine uygulamayı ve böylece "insan anlayışının kapsamı ve gücünü" keşfetmeyi amaçlar. Felsefi rasyonalistlere karşı Hume, insan davranışına aklın değil, tutkuların neden olduğunu savunur. Ünlü tümevarım problemini ortaya atarak, tümevarımsal akıl yürütmenin ve neden-etki ilişkisine dair inançlarımızın akılla temellendirilemeyeceğini; bunun yerine, tümevarım ve nedenselliğe olan inancımızın zihinsel alışkanlık ve örfle şekillendiğini öne sürer. Hume, ahlakın temelinin akıldan ziyade duygu ve tutkulara dayandığını savunan duygucu bir ahlak anlayışını savunur ve meşhur ifadesiyle "akıl, tutkuların kölesidir ve öyle de olmalıdır" der. Ayrıca, kişisel kimlik konusunda şüpheci bir teori ve bağdaşırcı bir özgür irade anlayışı sunar.

Isaiah Berlin, Hume hakkında "hiç kimse felsefe tarihini ondan daha derin veya daha sarsıcı bir şekilde etkilememiştir" demiştir.Isaiah Berlin, The Age of Enlightenment: The 18th Century Philosophers (New York: George Braziller, 1956), s. 163 Jerry Fodor ise Hume'un İncelemesini "bilişsel bilimin temel belgesi" olarak nitelendirmiştir.Jerry Fodor, Hume Variations (Oxford: Clarendon Press, 2003), s. 135 Ancak dönemin Büyük Britanya halkı bu görüşü paylaşmamış, nihayetinde Hume'un kendisi de bu eseri yeniden ele alarak İnsanın Anlama Yetisi Üzerine Bir Soruşturma (1748) ve Ahlak İlkeleri Üzerine Bir Soruşturma (1751) adlı çalışmalarını yayımlamıştır. Hume, ilkine yazdığı önsözde şöyle der:

Hume, Ahlak İlkeleri Üzerine Bir Soruşturma hakkında ise "tüm yazılarım arasında, ister tarihî, ister felsefî, ister edebî olsun, kesinlikle en iyisi budur" demiştir.Hume, David (1776). My Own Life . McMaster Üniversitesi: İktisat Tarihi Arşivi. Erişim tarihi: 11 Eylül 2020.

Ayrıca bakınız
 Olan-olması gereken sorunu

Kaynakça

Kategori:Deneycilik
Kategori:Etik kitapları
Kategori:Natüralizm (felsefe)
Kategori:Felsefi antropoloji
Kategori:David Hume kitapları