Oksidatif stres

Oksidatif stres, vücutta reaktif oksijen türleri (ROS) veya serbest radikallerin üretiminin, antioksidan savunma sistemleri tarafından dengelenememesi sonucu ortaya çıkan bir durumdur. Hücresel hasara yol açarak yaşlanma, nörodejeneratif hastalıklar, kardiyovasküler rahatsızlıklar, kanser ve metabolik hastalıklarla ilişkilendirilir.

 Tanım ve Mekanizma 
Oksidatif stres, hücrelerde oksidan (serbest radikaller ve reaktif oksijen türleri) ile antioksidan savunmalar arasındaki dengenin bozulmasıyla meydana gelir. Serbest radikaller, çiftleşmemiş elektronlara sahip kararsız moleküllerdir ve DNA, proteinler ve lipidler gibi biyomoleküllere zarar verebilirler.

Bu süreçte reaktif oksijen türleri (ROS) ve reaktif azot türleri (RNS) gibi moleküller hücresel işlevleri bozar. Oksidatif stresin başlıca kaynakları şunlardır:

 Mitokondriyal enerji üretimi
 Çevresel faktörler (UV ışınları, sigara dumanı, hava kirliliği, pestisitler)
 Kronik inflamasyon
 Metabolik hastalıklar (diyabet, obezite)

 Serbest Radikaller ve Reaktif Oksijen Türleri 
Serbest radikaller, elektron kaybederek veya kazanarak diğer moleküllerle reaksiyona girerler. Oksidatif stresle ilişkili başlıca reaktif oksijen türleri (ROS) şunlardır:

 Süperoksit anyonu (O₂⁻)
 Hidrojen peroksit (H₂O₂)
 Hidroksil radikali (•OH)
 Peroksinitrit (ONOO⁻)

Bu türler özellikle hücresel bileşenlere zarar vererek hücre ölümü, mutasyonlar ve doku hasarı gibi problemlere neden olabilir.

 Oksidatif Stresin Neden Olduğu Hastalıklar 
Oksidatif stres, çeşitli hastalıkların gelişiminde kritik bir rol oynar:

 1. Kardiyovasküler Hastalıklar 

 LDL kolesterolün oksidasyonu ateroskleroza yol açar.
 Hipertansiyon ve kalp yetmezliği ile ilişkilidir.

 2. Nörodejeneratif Hastalıklar 

 Alzheimer hastalığı: Beta-amiloid plaklarının oksidatif stresle ilişkili olduğu bulunmuştur.
 Parkinson hastalığı: Dopaminerjik nöronların oksidatif hasar nedeniyle kaybı hastalığı tetikler.

 3. Kanser 

 DNA mutasyonları ve oksidatif stres arasındaki bağlantı kanser gelişiminde önemli bir faktördür.
 Kronik inflamasyon nedeniyle tümör oluşumu tetiklenebilir.

 4. Diyabet ve Metabolik Sendrom 

 Oksidatif stres insülin direncini artırarak Tip 2 diyabet riskini yükseltir.
 Diyabetik komplikasyonlarla ilişkilidir.

 5. Yaşlanma ve Hücresel Hasar 

 Telomer kısalmasına neden olarak hücresel yaşlanmayı hızlandırır.
 Kollajen hasarı cilt yaşlanmasını hızlandırır.

 Antioksidanlar ve Oksidatif Stresin Önlenmesi 
Vücut, oksidatif stresi dengelemek için antioksidan sistemlere sahiptir. Bunlar iki gruba ayrılır:

 1. Endojen (Vücut Tarafından Üretilen) Antioksidanlar 

 Süperoksit dismutaz (SOD)
 Katalaz (CAT)
 Glutatyon peroksidaz (GPx)

 2. Ekzojen (Dışarıdan Alınan) Antioksidanlar 

 Vitamin C (askorbik asit)
 Vitamin E (tokoferol)
 Polifenoller (yeşil çay, zeytinyağı, üzüm çekirdeği)
 Koenzim Q10

Antioksidan açısından zengin besinlerin tüketilmesi, oksidatif stresin etkilerini azaltmada önemli rol oynar.

 Kaynakça 

Kategori:Nöroloji
Kategori:Nöroloji hastalıkları
Kategori:Biyolojik yaşlanma