Bant sürücüsü

Bant sürücüsü, manyetik bant üzerine kaydedilmiş bilgisayar verilerini okuyabilen veya bant üzerine yeni veri kaydedebilen cihaz. 

Verilere erişim sıralıdır, yani hard disk sürücüsünün aksine, rastgele erişim olanağı yoktur. Bir hard disk sürücüsünde verilere erişim çok hızlı iken, bant sürücülerinde bantın fiziksel olarak sarılması gerekir. Bu da, düşük erişim hızı demektir. Ancak 2017 itibarıyla Linear Tape-Open formatı saniyede 360 MB hızla bir hard disk sürücüsü kadar hızlı veriye erişim sağlayabilir.

Manyetik bant genellikle kaset veya kartuş gibi bir muhafaza içinde bulunur; örneğin, 4 kanallı kartuş ve kompakt kaset. Kaset, aynı oynatıcıyı kullanarak farklı ses içerikleri sağlamak için manyetik bant içerir. Bazen metal plakalar ve parçalarla birlikte plastikten yapılmış dış kabuk, kırılgan bandın kolayca tutulmasını sağlar ve bu da onu açıkta bulunan bant makaralarına göre çok daha kullanışlı ve sağlam hale getirir. Basit analog kaset ses kayıt cihazları, disket sürücülerinin çok pahalı olduğu bir dönemde ev bilgisayarlarında veri depolama ve dağıtımı için yaygın olarak kullanılıyordu. Commodore Datasette, aynı ortamı kullanan özel bir veri sürümüydü.

Tasarım
1950'lerde anaçatı bilgisayarlarda kapasitesi bir megabayttan az olan manyetik bant sürücüleri, veri depolama amacıyla kullanılıyordu. 2018 itibarıyla, kartuş başına 20 terabayt veya daha yüksek sıkıştırılmamış veri kapasitesi elde edilebildi.

İlk bilgisayar sistemlerinde, manyetik bant ana depolama ortamı olarak kullanılıyordu çünkü sürücüler pahalı olsa da bantlar ucuzdu. Bazı bilgisayar sistemleri işletim sistemini DECtape gibi bant sürücülerinde çalıştırıyordu. DECtape, diğer blokları bozmadan yeniden yazılabilen sabit boyutlu indeksli bloklara sahipti, bu nedenle DECtape yavaş bir disk sürücüsü gibi kullanılabiliyordu.

Bant sürücüleri, SCSI, Fibre Channel, SATA, USB, FireWire, FICON veya diğer arayüzlerle bir bilgisayara bağlanabilir.

Veri sıkıştırma
Bazı veriler orijinal dosyalardan daha küçük bir boyuta sıkıştırılabildiğinden, manyetik bant sürücülerinin pazarlanmasında kapasitenin 2:1 sıkıştırma oranı varsayımıyla belirtilmesi yaygın hale gelmiştir; bu nedenle 80 GB kapasiteli bir bant "80/160" olarak satılır. Gerçek depolama kapasitesi, yerel kapasite veya ham kapasite olarak da bilinir. Gerçekte elde edilebilecek sıkıştırma oranı, sıkıştırılan verilere bağlıdır. Bazı verilerde az miktarda tekrar bulunur; örneğin, büyük video dosyaları zaten sıkıştırma kullanır ve daha fazla sıkıştırılamaz. Öte yandan, tekrarlayan girdilere sahip bir veritabanı, 10:1'den daha iyi sıkıştırma oranlarına izin verebilir.

Teknik kısıtlamalar
Veri aktarım hızı, bant sürücüsünün sürekli çalışan bir banda veri aktarmak veya banttan veri almak için tasarlandığı minimum eşiğin altına düştüğünde, "shoe-shining" (ayakkabı cilalama) olarak adlandırılan dezavantajlı bir etki okuma/yazma sırasında ortaya çıkar. Bu durumda, modern hızlı çalışan bant sürücüsü bandı anında durduramaz. Bunun yerine, sürücü yavaşlamalı ve bandı durdurmalı, kısa bir mesafe geri sarmalı, yeniden başlatmalı, akışın durduğu noktaya geri konumlandırmalı ve ardından işlemi yeniden başlatmalıdır. Durum tekrarlanırsa, ortaya çıkan ileri geri bant hareketi, bir bezle ayakkabı cilalamaya benzer. Elde edilebilir veri aktarım hızını, sürücü ve bant ömrünü ve bant kapasitesini azaltır.

İlk manyetik bant sürücülerinde, kesintisiz olmayan veri aktarımı normal ve kaçınılmazdı. Bilgisayar işlem gücü ve mevcut bellek genellikle sürekli bir akış sağlamak için yetersizdi, bu nedenle manyetik bant sürücüleri tipik olarak başlatma-durdurma işlemi için tasarlanmıştı. İlk sürücüler, yüksek atalete sahip olan ve kolayca hareket etmeye başlayıp durmayan çok büyük makaralar kullanıyordu. Yüksek başlatma, durdurma ve arama performansı sağlamak için, birkaç metre gevşek bant dışarı çıkarılır ve bir emme fanı tarafından bant kafasının ve makaraların her iki tarafındaki iki derin açık kanala çekilirdi. Bu vakum kolonlarında asılı duran uzun ince bant halkaları, iki makaradan çok daha az atalete sahipti ve hızla başlatılabilir, durdurulabilir ve yeniden konumlandırılabilirdi. Gevşek bandı vakum kolonlarında tutmak için büyük makaralar gerektiği gibi hareket ederdi.

Daha sonra, 1980'lerin çoğu bant sürücüsü, başlatma-durdurma durumlarını bir nebze azaltmak için dahili bir veri tamponu kullanmaya başladı. Bu sürücülere genellikle bant akış sürücüleri denir. Bant, yalnızca tamponda yazılacak veri olmadığında veya okuma sırasında veriyle dolduğunda durduruluyordu. Daha hızlı bant sürücüleri piyasaya çıktıkça, tamponlu olmalarına rağmen, sürücüler durdurma, geri sarma, başlatma döngüsünden kaynaklanan "ayakkabı cilalama" sorunundan muzdarip olmaya başladı.

Bazı yeni sürücülerde birkaç hız bulunur ve teyp hız seviyesini bilgisayarın veri hızına dinamik olarak eşleştiren algoritmalar uygulanır. Örnek hız seviyeleri, tam hızın %50, %75 ve %100'ü olabilir. En düşük hız seviyesinden daha yavaş veri akışı yapan bir bilgisayar (örneğin, %49'da) yine de "ayakkabı cilalama" sorununa neden olacaktır.

Kategori:Veri arşivleme donanımları
Kategori:Bilgisayar terimleri