Marmoset

Marmosetler, Callitrichidae familyasına ait küçük boyutlu Yeni Dünya maymunlarıdır. Bu primatlar Güney Amerika'nın tropikal ormanlarında yaşar ve küçük boyutları, sosyal yapıları, çeviklikleri ile tanınırlar. Marmosetler, geniş bir diyet yelpazesine sahiptir ve böceklerden meyvelere kadar çeşitli besinleri tüketirler.

 Taksonomi ve Evrim 
Marmosetler, Callitrichidae familyasına ait olup, Simiiformes infra takımının Platyrrhini parvorderi içerisinde sınıflandırılırlar. Callitrichidae ailesi içerisinde marmosetler ve tamarinler olmak üzere iki ana grup bulunur.

 Aile: Callitrichidae
 Alt aile: Callitrichinae
 Cinsler:
 Callithrix (Gerçek marmosetler)
 Mico
 Cebuella (Cüce marmoset)
 Callibella

Günümüzde bilinen en küçük maymun türü olan cüce marmoset (Cebuella pygmaea), yalnızca 100-150 gram ağırlığında olup Callitrichidae ailesine aittir.

Fosil kayıtları, marmosetlerin yaklaşık 13 milyon yıl önce (Miyosen dönemi) Güney Amerika'da evrimleştiğini göstermektedir.

 Fiziksel Özellikler 
Marmosetler küçük yapılı maymunlardır ve ortalama ağırlıkları 100-600 gram arasındadır. Boyları kuyruk hariç 12–25 cm, kuyrukları ise 25–40 cm uzunluğundadır.

 Genel Fiziksel Özellikler 

 Küçük ve hafif vücut yapısı: Ağaç dalları arasında hızlı hareket etmelerini sağlar.
 Tırnak benzeri pençeler: Ağaç kabuklarına tutunmalarını kolaylaştırır.
 Yuvarlak yüz ve büyük gözler: Gece görüşlerini geliştirmiştir.
 Kürk rengi değişkenlik gösterir: Gri, kahverengi, siyah veya beyaz tonlarında olabilir.
 Kuyrukları uzun ve kavrama yeteneği olmayan yapıdadır.

 Habitat ve Dağılım 
Marmosetler, Amazon Yağmur Ormanları, Brezilya'nın atlantik ormanları, Kolombiya, Peru, Ekvador, Paraguay ve Bolivya gibi ülkelerde bulunur.

 Tercih Ettikleri Yaşam Alanları 

 Yağmur ormanları
 Savan bölgeleri
 İkincil (yeniden büyüyen) ormanlar
 Neotropikal bölgeler

Bu maymunlar genellikle ağaçların orta ve üst katmanlarında yaşar ve nadiren yere inerler.

 Beslenme Alışkanlıkları 
Marmosetler omnivor (hem etçil hem otçul) canlılardır. Beslenme alışkanlıkları mevsimsel olarak değişiklik gösterebilir.

 Temel Besin Kaynakları 

 Meyveler ve nektar (Enerji kaynağı)
 Böcekler ve küçük omurgasızlar (Protein kaynağı)
 Ağaç reçinesi ve sakızlar (Özel olarak bazı türler reçineyle beslenir)
 Küçük omurgalılar (Kurbağalar, kuş yavruları)

Özellikle Callithrix jacchus gibi türler, ağaç kabuklarını kazıyarak sakız ve reçine tüketir. Diş yapıları bu işleme uygun şekilde evrimleşmiştir.

 Davranış ve Sosyal Yapı 
Marmosetler son derece sosyal hayvanlardır ve genellikle 5-15 bireyden oluşan gruplar halinde yaşarlar.

 Sosyal Yapı 

 Anaerkil veya babaerkil liderlik sistemi görülebilir.
 İkiz doğum oranı yüksek olup, yavrular genellikle baba ve diğer grup üyeleri tarafından taşınır.
 Sesli iletişim önemli bir yer tutar. 15'ten fazla farklı vokalizasyon kullanırlar.
 Koku işaretleri ile bölgelerini belirlerler.

 İletişim ve Sesler 

 Çığlıklar ve tiz sesler: Tehlike anlarında uyarı için
 Mırıldanma benzeri sesler: Grup içi iletişimde
 Tiz ıslık sesleri: Sosyal bağları güçlendirmek için

 Üreme ve Yaşam Döngüsü 
Marmosetler genellikle monogam veya kooperatif üreme sistemine sahiptir.

 Gebelik süresi: 140-150 gün
 Genellikle ikiz doğum görülür (nadiren üçüz veya tek doğum).
 Anne, baba ve diğer grup üyeleri yavruların bakımına katılır.
 Yavrular, yaklaşık 2-3 aylıkken sütten kesilir.
 Cinsel olgunluk: 12-18 ay
 Ortalama yaşam süresi: 10-16 yıl

 Tehditler ve Koruma Durumu 
Marmosetlerin doğal yaşam alanları orman tahribatı, avcılık ve yasadışı evcil hayvan ticareti nedeniyle tehdit altındadır.

 Başlıca Tehditler 

 Ormansızlaşma (Amazon ormanlarının tarım ve madencilik için tahribi)
 Yasadışı hayvan ticareti
 İklim değişikliği

 Koruma Statüsü 
Bazı türler IUCN Kırmızı Listesi'nde tehdit altında olarak sınıflandırılmıştır:

 Cebuella pygmaea (Cüce marmoset) – Asgari Endişe (LC)
 Callithrix flaviceps – Tehlikede (EN)
 Callithrix aurita – Kritik Tehlikede (CR)

Koruma çabaları kapsamında Amazon Yağmur Ormanları'nın korunması, yasa dışı ticaretin önlenmesi ve üreme programları yürütülmektedir.

 Marmosetler Üzerine Yapılan Araştırmalar 
Marmosetler, beyin fonksiyonları, genetik çalışmalar ve nörolojik araştırmalar için model organizmalar olarak kullanılır. Alzheimer, Parkinson ve otizm gibi hastalıkların araştırılmasında önemli bir yer tutarlar.

Öne çıkan araştırmalar:

 Marmosetlerin genetik mühendislik ile hastalık modellerinde kullanılması.
 Sosyal yapı ve stres hormonları arasındaki ilişki.
 Sesli iletişim ve beyin bağlantıları üzerine çalışmalar.

 Ayrıca Bakınız 

 Marmosetgiller
 Memeliler
 Primat

 Kaynakça 

Kategori:Marmosetgiller