Türkiye'de basın özgürlüğü

Türkiye'de medya yasakları, çeşitli toplumsal, politik ve güvenlik nedenleriyle basın ve ifade özgürlüğüne getirilen sınırlamaları ifade eder. Bu yasaklar, genellikle ulusal güvenlik, kamu düzeni, terörle mücadele ve toplumsal barış gibi gerekçelerle uygulanmaktadır. Türkiye'deki medya yasakları, televizyon, radyo, basılı medya ve internet gibi geleneksel ve dijital medya araçlarını kapsar.

Medya yasakları, Türkiye'nin tarihsel süreçleriyle paralel olarak değişiklik gösterdi. Özellikle askeri darbeler, iç siyasi gerginlikler ve terörle mücadele gibi dönemlerde, medya üzerindeki denetim daha sıkı hale geldi ve çeşitli sansür uygulamaları yapıldı. 2000'li yıllardan sonra, özellikle dijital medya ve sosyal medya platformlarındaki içerik denetimi, yeni bir boyut kazandıve Türkiye'nin basın özgürlüğü endekslerinde gerilemelere yol açtı. Sınır Tanımayan Gazeteciler'in Basın Özgürlüğü Endeksi'nde Türkiye'nin sıralaması yıllar içinde ciddi biçimde geriledi; 2025 itibarıyla 180 ülke arasında 159. sıraya kadar düştü.

Bu yasaklar, sadece basın organlarının yayınlarını etkilemekle kalmadı, aynı zamanda gazetecilere yönelik ceza davaları, tutuklamalar ve basın kartı iptalleri gibi uygulamalarla da kendini göstermektedir. Türkiye'deki medya yasakları, ulusal düzeyde olduğu kadar, uluslararası arenada da eleştirilen bir konu haline geldi. Freedom House'un 2023 raporuna göre Türkiye, hem genel özgürlük hem de medya özgürlüğü açısından “özgür değil” kategorisindedir.

 Tarihçe 

Türkiye’de medya yasaklarının kökenleri, Osmanlı İmparatorluğu dönemine kadar uzanabilir. Osmanlı döneminde de basın üzerinde denetim ve sansür uygulamaları mevcuttu. Ancak Cumhuriyet’in ilanıyla birlikte basın özgürlüğü, Anayasa’da güvence altına alınmış ve ilk yıllarda basına yönelik kısıtlamalar daha sınırlı seviyede kalmıştır. Ancak 20. yüzyılın ortalarına gelindiğinde, özellikle siyasi krizler ve askeri müdahaleler, medya üzerindeki denetimi artırmıştır.

 Erken Cumhuriyet Dönemi 
Cumhuriyet'in ilk yıllarında, Türkiye’de medya, devletin ideolojik çıkarları doğrultusunda şekillendirilmiştir. Bu dönemde, basın organları genellikle devletin politikasını destekleyen bir çizgide yayın yapmıştır. 1925'te çıkarılan Takrir-i Sükun Kanunu, basına yönelik sansür uygulamalarının temelini atmış ve özellikle içki yasağı, Kürtçülük gibi siyasi söylemler ve sosyal düzeni tehdit eden yayınlar üzerinde kısıtlamalar getirilmiştir.

 1980 sonrası dönem 
1980'lerde gerçekleşen askeri darbe sonrasında, Türkiye'deki medya üzerinde ciddi sansür ve denetim uygulamaları artmıştır. 1980’lerin başlarında çıkarılan Basın Kanunu, gazetecilerin ve basın organlarının devletin belirlediği sınırlar içinde faaliyet göstermesini zorunlu kılmıştır. Bu dönemde, gazeteciler üzerine baskılar artmış ve pek çok gazeteci tutuklanmıştır.

 2000'ler ve sonrası 
2000'li yılların başından itibaren, Türkiye'deki medya üzerinde uygulanan yasaklar, özellikle internetin yaygınlaşmasıyla daha karmaşık bir hal almıştır. Sosyal medyanın etkisiyle medya yasakları, geleneksel medya organlarından dijital platformlara kaymıştır. Hükümetin sosyal medya üzerindeki denetim çabaları, yasal düzenlemeler ve engellemelerle şekillenmiştir. Bu süreç, özellikle 2010’lu yıllarda artan sosyal medya yasakları ve içerik engellemeleriyle dikkat çekmiştir. Özellikle hükümete eleştirel yayın yapan gazeteciler ve sosyal medya kullanıcıları, çeşitli baskılara ve yasal yaptırımlara maruz kalmıştır.

 Günümüzdeki durum 
Bugün, Türkiye’de medya üzerindeki yasaklar, hem geleneksel medya hem de dijital medya üzerinde hala geçerlidir. Özgür basın ve ifade özgürlüğü hakkındaki tartışmalar, yerel ve uluslararası platformlarda devam etmekte olup, medya yasakları özellikle seçim dönemlerinde ve toplumsal olaylar sırasında daha fazla gündeme gelmektedir.

 2000'lerden sonra ilk medya yasağı 
2000'li yılların başlarından itibaren Türkiye'deki medya yasakları, hem geleneksel medya hem de dijital medya alanlarında daha sık bir şekilde uygulanmaya başlanmıştır. Bu dönemdeki ilk büyük medya yasağı, 2003 yılında meydana gelen ve Türkiye’nin dış politikasını doğrudan etkileyen bir olayla ilişkilidir.

 2003 Irak Savaşı ve medya yasağı 
2003 yılında başlayan Irak Savaşı sırasında, Türkiye'nin savaşla ilgili politikaları ve özellikle Amerikan askerlerinin Türkiye üzerinden Irak'a girmesinin engellenmesi konusundaki kararları, medya üzerindeki ilk büyük yasakları tetiklemiştir. Hükümet, savaşın içeriklerinin basında nasıl yer alacağını ve bu konuda yayın yapılmasını sıkı bir şekilde denetlemiştir. Bu dönemde, televizyon kanalları ve gazeteler, savaşla ilgili haberleri sansürlemeye ve belirli yayınları engellemeye yönelik baskılara tabi tutulmuştur.

2003'teki medya yasağı, özellikle savaşın yansımalarının toplumsal etkilerini denetim altına alma amacını gütmüştür. Örneğin, hükümetin ve ordu yetkililerinin medya üzerinden verdiği mesajların dışına çıkılmaması gerektiği yönünde bir baskı oluşturulmuş, savaş karşıtı haberler ve yorumlar kısıtlanmıştır.

 2007'deki cumhurbaşkanlığı seçimi ve basın özgürlüğü üzerindeki baskılar 
2007 yılında, Türkiye’de Cumhurbaşkanlığı seçim süreci yaşandı. Bu dönemde, siyasi gerilimlerin artmasıyla birlikte, medya organlarına yönelik müdahaleler yeniden gündeme gelmiştir. Bu dönemde, bazı gazetecilerin ve yayın kuruluşlarının Cumhurbaşkanlığı seçim sürecindeki haberlerine müdahale edilmiş ve bazı televizyon kanalları çeşitli içerik yasaklarına tabi tutulmuştur. Ayrıca, bu dönemde hükümete karşı eleştirilerde bulunan bazı yayınlar hedef alınarak, içerikleri sansürlenmiştir.

2000’li yılların başında Türkiye'deki medya yasakları, hem Irak Savaşı hem de siyasi gelişmelerin etkisiyle, basın özgürlüğünü kısıtlayan ve sansürün arttığı bir dönemi işaret etmektedir. Bu dönemdeki yasaklar, daha sonraki yıllarda da dijital medya üzerinde benzer uygulamaların görülmesinin zeminini hazırlamıştır.

 Türkiye’de 2000 sonrası medya yasakları 

YılOlayKapsamGerekçeSonuç2003Irak SavaşıGazete, TVUlusal güvenlikSavaşla ilgili bazı haberler sansürlendi, belirli gazetecilere baskı yapıldı.2007Cumhurbaşkanlığı SeçimiGazete, TVKamu düzeniBazı gazetecilere yönelik baskılar arttı, hükümete eleştirel medya organlarına yaptırımlar uygulandı.2008YouTube YasağıİnternetAtatürk'e hakaret içeren videolarYouTube, 2010’a kadar kapalı kaldı.2010Wikileaks BelgeleriGazete, İnternetDevlet güvenliğiBelgeleri yayınlayan haber sitelerine erişim engeli getirildi.2013Gezi Parkı ProtestolarıGazete, TV, İnternetKamu düzeniProtestoları yayınlayan bazı TV kanallarına para cezası verildi, sosyal medya denetimi arttı.2014Twitter ve YouTube YasağıİnternetDevlet güvenliğiHükümet aleyhine ses kayıtları sızdırılınca Twitter ve YouTube bir süreliğine kapatıldı.2015Terörle Mücadele YasaklarıGazete, TV, İnternetUlusal güvenlikPKK ve IŞİD’le ilgili haber yapan bazı medya kuruluşlarına erişim engellendi.201615 Temmuz Darbe GirişimiGazete, TV, İnternetDevlet güvenliği100’den fazla medya kuruluşu kapatıldı, birçok gazeteci gözaltına alındı.2017Wikipedia YasağıİnternetDevlet güvenliğiTürkiye, Wikipedia’ya erişimi 3 yıl boyunca engelledi (2017-2020).2018Seçim Dönemi Yayın KısıtlamalarıTV, Gazete, İnternetSeçim güvenliğiMuhalif basına yönelik baskılar arttı, bazı yayın organlarına ceza verildi.2019Sosyal Medya PaylaşımlarıİnternetKamu düzeniHükümet aleyhine paylaşımlar yapan kişilere yönelik soruşturmalar açıldı.2020Covid-19 HaberleriGazete, TV, İnternetHalk sağlığıResmi açıklamalar dışında pandemi haberlerine sansür uygulandı.2021Boğaziçi Üniversitesi Protestolarıİnternet, Sosyal MedyaKamu düzeniProtestoları destekleyen içeriklere kısıtlamalar getirildi.2022Dezenformasyon YasasıGazete, TV, İnternetYalan haberle mücadeleBasın ve sosyal medyada "yanlış bilgi yayma" suç kapsamına alındı.20236 Şubat DepremiTV, İnternetKamu düzeniDepremle ilgili eleştirel haber yapan medya organlarına ceza verildi, bazı sosyal medya platformlarına erişim engellendi.2025İmamoğlu Protestolarıİnternet, Sosyal MedyaDevlet güvenliğiProtestoların yayılmasının önlenmesi amacıyla internetin bant genişliği düşürüldü, birçok sosyal medya uygulamasına kısıtlı erişim getirildi.

 Ayrıca bakınız 
Türkiye'de sansür
Türkiye'de basın
 Kaynakça 

 https://www.bbc.com/turkce/haberler-turkiye-2003
 https://www.dw.com/tr/t%C3%BCrkiye-cumhurba%C5%9Fkanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1-se%C3%A7imi-2007
 https://www.hurriyet.com.tr/gundem/turkiyede-youtube-yasagi-2008-2010-15189657
 https://www.aljazeera.com/news/2010/11/29/wikileaks-belgeleri-turkiyede-sansurlendi
 https://bianet.org/bianet/medya/147828-gezi-parki-olaylarinda-medya
 https://www.theguardian.com/world/2014/mar/21/turkey-bans-twitter
 https://www.reuters.com/article/turkey-media-pkk-isis
 https://www.dw.com/tr/t%C3%BCrkiye-15-temmuz-sonras%C4%B1-medya-bask%C4%B1lar%C4%B1/a-19467403
 https://www.bbc.com/turkce/haberler-turkiye-51169737
 https://rsf.org/en/turkey-2018-elections-media-freedom
 https://www.ifj.org/media/turkey-social-media-censorship
 https://www.hrw.org/news/2020/04/01/turkey-covid-19-media-crackdown
 https://www.amnesty.org/en/latest/news/2021/02/turkey-bogazici-university-protests
 https://bianet.org/bianet/medya/260234-dezenformasyon-yasasi-ve-basin-ozgurlugu

 https://freedomhouse.org/report/turkey-press-freedom-2023

Kategori:Türkiye'de medya
Kategori:Türkiye'de basın
Kategori:Basın özgürlüğü
Kategori:Türkiye'de sansür
Kategori:Türkiye'de İnternet sansürü