Paraitakene Muharebesi

Paraitakene Savaşı (Paraetacene olarak da adlandırılır; ), İskender'in ölümünden sonra çıkan Diadohi Savaşları'nın ikincisi sırasında MÖ 317'de yapılmıştır. Persis'in bir bölgesi olan Paraitakene'de, Antigonus Monophthalmus ve Kardiyalı Eumenes'in orduları, sonuçsuz biten uzun ve kanlı bir savaşa girerler. Antigonus daha fazla kayıp verdiği için savaş Eumenes'in zaferi olarak görülür. Her iki ordu da savaştan sonra geri çekilmiştir; Antigonus müttefiki Peithon'un Medya satraplığına doğru, Eumenes ise Gabiene'ye doğru çekilirler.

 Arka plan 
İskender'in ölümünden sonra, generalleri hemen devasa imparatorluğu üzerinde kavga etmeye başlarlar. Kısa süre sonra, her general İskender'in geniş krallığının bir kısmını talep etmeye çalışır ve çatışmalar açık savaşa dönüşür. En yetenekli halef generallerden (Diadokhlar) biri, bir kuşatmada kaybettiği bir gözü nedeniyle Monophthalmus (Tek Gözlü) olarak adlandırılan Antigonos'tur. Diadoklar arasındaki savaşın ilk yıllarında, popüler general Krateros'u zaten mağlup etmiş olan general Eumenes ile karşı karşıya gelir. İki Diadok, Antigonos'un Eumenes'i tamamen alt ettiği Küçük Asya'da bir dizi savaş yaparlar.Richard A. Billows, Antigonos the One-Eyed and the Creation of the Hellenistic State, s.77. Eumenes, Nora kalesine çekilir ve orada kuşatılır. Sonunda, bir bağlılık yemini ederek serbest bırakılır. Eumenes, Antigonos'un sadakatini kazanmak zorunda olduğu bir dönemde, doğrudan ona değil, Büyük İskender'in hatırasına ve kraliyet otoritesine bağlı olduğunu göstermek için ilginç bir yöntem kullanmıştır. Büyük İskender'in tahtına ve armasına sadakat yemini etmiştir. Bu taktikle, görünüşte Antigonos'a boyun eğiyor gibi görünse de aslında kendi siyasi konumunu korumuş ve ordusunun desteğini kaybetmemiştir.Richard A. Billows, Antigonos the One-Eyed and the Creation of the Hellenistic State, s.83. Eumenes, küçük bir ordu toplar ve güneye Kilikya'ya ilerler. Burada Antigenis ve Teutamus (Büyük İskender'in fetih savaşlarının gazileri olan Argyraspides (Gümüş Kalkanlar) ve Hypaspistler (Kalkan Taşıyıcılar) adlı iki birliğin komutanları ile ittifak kurar.Richard A. Billows, Antigonos the One-Eyed and the Creation of the Hellenistic State, s.85. Kilikya, Suriye ve Fenike'de Eumenes, ordusu için ek birlikler ve filosu için gemiler toplar ve Antigonos'a karşı savaşını yeniler. Batı'daki düşmanlarıyla ilgilenen Antigonos, artık Eumenes'in peşinden Doğu'ya ilerlemektedir. Kilikya'ya vardığında, Eumenes'in doğu satraplarını davasına katmaya çalışarak Mezopotamya'ya yürüdüğünü öğrenir.Richard A. Billows, Antigonos the One-Eyed and the Creation of the Hellenistic State, s.88. Kilikya ve Suriye'yi güvence altına aldıktan sonra, Eumenes'i savaşa sokmak amacıyla Mezopotamya'ya yürür. Eumenes savaştan kaçınır ve ordular Babil, Susiana ve Medya'da ileri geri yürürler. Nihayetinde MÖ 316 yazında Susa'nın kuzeydoğusundaki Paraitakenoi topraklarında bir ovada karşı karşıya geldiler.

 Başlangıç 
MÖ 316 yazında Antigonos, Eumenes'i savaşa zorlama umuduyla Medya'dan güneye, Pers'e doğru hareket eder. Eumenes ise Pers'ten kuzeye doğru ilerler. İki ordu, Medya ve Pers arasında Paraitakene olarak adlandırılan bölgede karşılaşırlar. Antigonos, ordusunu güçlü bir savunma pozisyonunda dizer. İki ordu bir süre birbirini gözlemler ve dört gün boyunca arazide oyalanırlar. Beşinci gün, erzaklar azalmaya başladığı için Antigonos, kırsalın zengin ve yağmalanmamış olduğu Gabiene'ye doğru yürümeye karar verir. Ne yazık ki planları bazı firariler tarafından ihanete uğrar ve Eumenes daha önce ulaşır. Antigonos rakibinin gittiğini öğrenince süvarileriyle kovalamaya başlar, ordusunun geri kalanı ise orta hızda takip eder. Bu şekilde Eumenes'in artçılarına yetişir ve onu ordusunu durdurmaya zorlar. Antigonos'un ordusunun geri kalanı geldiğinde her iki taraf da savaşa hazırlanır.Diodorus Siculus, Bibliotheca historica XIX 26,1-10; Richard A. Billows, Antigonos the One-Eyed and the Creation of the Hellenistic State, s.95.

 Karşıt güçler 
Antigonus'un ordusu 28.000 ağır piyade, 5.500 hafif piyade, 3.700 ağır süvari, 6.900 hafif süvari ve 65 savaş filinden oluşuyordu. Ağır piyadeleri 8.000 Makedon, 8.000 Pantodapoi, 3.000 Likyalı ve Pamfilyalı ile 9.000 Yunan paralı askerden oluşuyordu; hafif piyadelerin içeriği belirtilmemiştir; süvari birliği 1.800-2.400 Makedon , 1.000 Lidyalı ve Frigyalı, 1.000 Med ve Partlı, 1.000 Trakyalı, müttefiki Peithon'un getirdiği 1.500 süvari, 500 müttefik Yunan, 500 belirtilmemiş paralı asker, 2.200 Tarentli , 400 belirtilmemiş mızraklı süvari ve 300 saray muhafızından oluşuyordu.Billows, Antigonos, ss. 95–97.

Eumenes'in ordusu 17.000 ağır piyade, 18.000 hafif piyade, 6.300 süvari ve 125 filden oluşuyordu. Ordunun en önemli unsuru, Büyük İskender'in ordusundan gelen gazilerden oluşan çekirdek kadroydu; 3.000 Argyraspides (Gümüş Kalkanlar) ve 3.000 Hypaspistler (Kalkan Taşıyıcıları).

 Mücadele 
Antigonos ordusunu, İskender ve Filip'in uyguladığı tarzda, sağ kanadı öne alarak çapraz bir şekilde konuşlandırdı. Antigonos, hafif atlılarını (yaklaşık 7.000 atlı) Peithon komutasında sola konuşlandırırken, ağır süvarileri (3.700 atlı) ve hafif piyadeleri kendi komutası altında tepelerde dinlenen sağ kanada yerleştirdi ve falanksı merkezi tuttu. Makedonlar sağda, Asyalılar ortada ve paralı askerler (muhtemelen Yunanlar) solda konumlanırken, savaş filleri ise hat boyunca dağılmıştı.

Eumenes de falanksını merkeze yerleştirdi, sağ tarafa ise seçkin Argyraspides ve Hypaspistleri yerleştirdi. Sol kanadı tepenin yakınında yer almıştı ve süvari, fil ve yardımcı birliklerden oluşuyordu. Sağ kanat Eumenes'in kendisi ve ağır süvarileri (2.900 atlı) tarafından yönetiliyordu.Diodorus Siculus, Bibliotheca historica XIX 26,1-9. Antigonos'un yirmi yaşlarındaki en büyük oğlu Demetrius, babasıyla birlikte sağ taraftaki ağır süvarilere komuta ediyor ve ilk büyük muharebesini yapıyordu.Diodorus Siculus, Bibliotheca historica XIX 29.4; Richard A. Billows, Antigonos the One-Eyed and the Creation of the Hellenistic State, p.95.

Savaş, Peithon'un geri durma emrini görmezden gelerek daha kalabalık hafif süvari birlikleriyle Eumenes'in ağır süvarilerine saldırmasıyla başladı. Eumenes, ağır süvarileri ve filleriyle Peithon'a karşı direndi ve ardından sol kanadından getirdiği birkaç hafif süvari bölüğüyle Peithon'u yandan saldırıya geçti. Peithon bozguna uğrayarak tepelik bölgeye kadar püskürtüldü.Richard A. Billows, Antigonos the One-Eyed and the Creation of the Hellenistic State, p.95.

Ortada iki falanks çarpışıyordu ve bu da yine Eumenes'in lehine gelişiyordu; zira Argyraspides'ler, yaşlarına (50 ila 70 yaş) rağmen yenilmez görünüyorlardı. Antigonos'un falanksı da dağ eteklerine doğru geri püskürtüldü.

Bu gerilemeler karşısında Antigonos soğukkanlılığını korudu ve düşman falanksının başarısının onları ileri çekerek merkez ile sol kanat arasında bir boşluk açtığını gözlemlediğinde, ağır süvarilerini bu boşluğa sürdü, sağa ve sola dönerek Eumenes'in süvarilerinin ve falanksının arkasına geçti. Saldırı başarılı oldu - bir başka rakibe karşı Eumenes'in zaferinin başlangıcı gibi görünen durumu sona erdirdi. Her iki taraf da dağılmış birlikleri toplamaya çalışırken savaş yavaşladı. Eumenes savaş alanını işgal ederek zaferi ilan etmeye çalıştı, ancak askerleri eşyalarının yanına dönmekte ve orada kamp kurmakta ısrar ettiler. Askerlerini daha iyi kontrol altında tutan Antigonos ise ileri yürüyerek savaş alanını ele geçirdi.Diodorus Siculus, Bibliotheca Historica, XIX 30,1-31,5; Richard A. Billows, Antigonos the One-Eyed and the Creation of the Hellenistic State, s.98.

 Sonrası 
Antigonos, 3.700 kadar adam kaybetmesine ve 4.000 kadar da yaralı olmasına rağmen zafer ilan edr. Eumenes'in ise sadece 540 adam kaybı ve yaklaşık 1.000 kadar yaralısı mevcuttur.Diodorus Siculus, Bibliotheca historica XIX 30,1-31,5. Antigonos, Eumenes'ten kaçmak için hileye başvurarak ordusunu gece zorla yürüttür ve alandan uzaklaşır.Diodorus Siculus, Bibliotheca historica XIX 32,1-2; Polyainos, Strategemata, IV 6,10. Ancak bir sonraki yıl geri dönecekti. Bir sonraki büyük karşılaşmaları Gabiene Muharebesi olacaktı.

 Kaynakça 

 Notlar 

 Dış bağlantılar 

 Texas Üniversitesi Ders Notları

Kategori:I. Antigonos Monophtalmos
Kategori:MÖ 4. yüzyılda İran
Kategori:Diadoki Savaşları
Kategori:MÖ 317
Kategori:MÖ 310'larda çatışmalar