Kızıl Kilise, Ardahan

Kızıl Kilise (Gürcüce: წითელი ეკლესია), tarihsel Artani bölgesinde, günümüzde Ardahan ilinin merkez ilçesine bağlı Güzelyurt köyünün sınırları içinde bir köydü. Bugün Güzelyurt'un bir mahallesidir.2014 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları (ტაო–კლარჯეთის ძეგლების 2014 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები), Tiflis, 2015, s. 190.  ISBN 978-9941-0-7362-5

Tarihçe

Kızıl Kilise adının, Gürcüce aynı anlamdaki Tziteli Eklesia (წითელი ეკლესია) çevrildiği tahmin edilmektedir. Köyün yer aldığı Artani, tarihsel Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biriydi. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi ve köyü 16. yüzyılın ortasında Gürcülerden ele geçirmiştir. Köye adını veren kilise de bu dönemden kalmıştır.

Kızıl Kilise köyü, 1595 tarihli Osmanlı mufassal defterinde, Gürcistan Vilayeti içinde, Ardahan-i Büzürg (Büyük Ardahan) livasında Meşe nahiyesine bağlıydı. Osmanlı idaresinin Kızıl Kilisa (قزیل كلیسا)  şeklinde kaydettiği köy, bu sırada tamamen boşalmış bulunuyordu. Buna rağmen köye Osmanlı idaresi tarafından 4.000 akçeden oluşan bir vergi yazılmıştı.

Kızıl Kilise köyü, Çıldır Eyaleti'nin 1694-1732 dönemini kapsayan Osmanlı cebe defterinde de Kızıl Kilisa (قزیل كلیسا) şeklinde yazılmıştır. Hicri 1140 (1727/1728) yılındaki kayda göre, aynı idari konuma sahip olan köy zeamet olarak Murtaza adında birine verilmişti ve 4.000 akçe vergi öngörülmüştü.

Birinci Dünya Savaşı yıllarında Ardahan Bölgesi'ni gezen Gürcü gazeteci Konstantine Martvileli, Kızıl Kilisa'nın (ყიზილ კილისა) terk edilmiş bir köy olduğunu, köyün üst tarafında güzel beyaz taşlardan inşa edilmiş büyükçe güzel bir kilisenin duvarlarının ayakta ama kalan kısmının yıkılmış olduğunu yazmıştır. Kızılkilise günümüzde Güzelyurt köyünün bir mahallesidir.

Eski köy yerleşiminin güney ucunda terk edilmiş bir evin duvarında üzerinde Ermenice yazı bulunan bir taş tespit edilmiştir. Bir köylünün evinin duvarındaki bir taşta da zarar gördüğü için okunamayan başka bir yazı bulunmaktadır. Aynı evde haç figürlü bir taş korunmaktadır. Bu taşlar Martvileli'nin sözünü ettiği yıkık kiliseden kalmış olabilir.2014 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları (ტაო–კლარჯეთის ძეგლების 2014 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები), Tiflis, 2015, s. 86.  ISBN 978-9941-0-7362-5

Kaynakça

Kategori:Ardahan merkez belde ve köyleri
Kategori:Tao-Klarceti
Kategori:Ardahan ili tarihi