Karakul Muharebesi

Karakul Muharebesi, Kırım Savaşı sırasında ve 28 Mayıs 1854'te Osmanlı İmparatorluğu ile Rus İmparatorluğu arasında  şehrinde gerçekleşti. Osmanlı kuvvetlerine Antoni Aleksander İlinski, Rus birliklerine ise  komuta etmekteydi. Muharebede Osmanlı birlikleri, Rus saldırılarını püskürterek düşmanı ağır bir yenilgiye uğrattı, komutanlarını öldürerek Rus ordusunu geri çekilmeye zorlamıştır.

Muharebe öncesi
28 Mayıs sabahı saat 5'te, Tatar asıllı ve Nikolay Karamzin'in oğlu olan Albay , keşif göreviyle Slatina'dan hareket etti. Daha yola çıkmadan alayda gerginlik hissediliyordu. Karamzin'e tahammül edemeyen subaylar, bir araya gelip alaycı yorumlar yaparken, askerler de kulak kabartıyordu. Bir tanığın aktardığına göre, "Bakalım bugün bizim Sankt-Peterburglu zarif beyimiz ne yapacak?  delirdi mi? Böylesine ciddi bir görevi alaya yeni katılan birine vermek de neyin nesi? Bu, yalnızca bizim için değil, sıradan askerler için de hakaret!" diye homurdanıyorlardı. Askerler de bu sözleri onaylayan bir şeyler mırıldandı. Karamzin birliğinin önüne gelip selam verdiğinde, askerler isteksiz ve zayıf bir şekilde karşılık verdiler. "Ne dersin?" diye sordu bir subay diğerine. "Kötüye gidiyor!" yanıtını aldı.

küçükresim|sol|Pavel Petroviç Liprandi'nin portresi, 1860'lar

Karamzin'in komutası altındaki birlik, General Pavel Liprandi'nin emriyle Osmanlı askerlerinin bulunduğu  doğru ilerledi. Ancak Rusların Tuna Ordusu'nda istihbarat sistemi son derece zayıftı. Öyle ki, Rus komutanlar çoğu zaman Müşîr Ömer Lütfi Paşa tarafından gönderilmiş ajanları kendi casusları sanarak bilgi topluyorlardı. Yirmi verst yol kat ettikten sonra, Karamzin  köyünde mola verdi.Каракал (Karakal) // Военная энциклопедия [Askerî Ansiklopedi] (18 cilt, 1911–1915). V. F. Novitsky ve diğerleri (Ed.). İ. D. Sytin'in Yayınevi: Moskova/Sankt-Peterburg, c. 12, ss. 376–377. Subaylarını çadırına davet ederek birlikte yemek yemeyi teklif etti lâkin neredeyse hiçbiri bu davete icabet etmedi. Karamzin'in emrindeki birlik; keşif görevi için kendisine verilen altı süvari bölüğü, bir Kazak yüzbaşılığı ve dört toptan oluşuyordu. Bu süvari bölüklerinden dördü, Karamzin'i o güne dek hiç tanımamış askerlerden meydana geliyordu.

küçükresim|sağ|Ömer Lütfi Paşa'nın portresi

Bir süre daha ilerledikten sonra, önlerinde  nehri belirdi. Üzerinde dar bir köprü vardı. Yüzbaşı , Karamzin'in yanına gelerek bu geçidi kullanmanın büyük bir risk teşkil ettiğini belirtti. Eğer Osmanlı askerleri saldırıya geçerse, birlik geri çekilemez ve felaket kaçınılmaz olurdu. Ancak Karamzin bu uyarıyı dikkate almadı ve askerlerine köprüden geçmeleri emrini verdi. Bununla da yetinmeyerek, kısa süre sonra karşılarına çıkan ve çamurlu bir vadi üzerindeki ikinci bir dar köprüden de geçilmesini buyurdu. Çernyayev, bu geçişin tehlikeli olduğunu bir kez daha hatırlattığında, Karamzin şu cevabı verdi: "Elimdeki talimatlar gereği bağımsız hareket ediyorum.  gibi yiğit bir alayın geri çekileceğini hiç sanmıyorum, aklıma bile getirmem! Bu askerlerle her zaman ileri gitmek gerekir!". Kimse bu sözlere karşı çıkmadı. Çernyayev, kararın büyük bir risk taşıdığını son kez vurgulamakla yetindi ve savaş alanında komutanla tartışmak istemeyerek kenara çekildi. Bunun üzerine ordu, sessizlik içinde köprüden geçmeye başladı.

Muharebe
Köprüyü geçerken Rus askerleri ufukta dört Osmanlı birliği gördü. Uzaktan bakıldığında her biri 500 kişilik gibi görünüyordu; ancak gerçekte Osmanlı kuvvetlerinin toplamı yaklaşık 3.000 askere ulaşıyordu. Henüz geri çekilme imkânı varken, Karamzin karşılarındaki birliklerin dört değil, yalnızca iki kol olduğunu, üçüncü ve dördüncü kolların aslında çitlerden ibaret olduğunu iddia etti. Ardından askerlerine Osmanlı kuvvetlerine yaklaşmalarını ve ateş açmalarını emretti. Bu sırada beklenmedik bir gelişme yaşandı. Rus topları birkaç atış yaptıktan sonra aniden durdu; çünkü mühimmat taşıma sorumluluğundaki birlik yeterli cephane almayı unutmuştu. Topçu desteğinden mahrum kalan birlik hâlâ geri çekilebilecekken, Karamzin tereddütle saldırı emri verdi.

küçükresim|sol|Antoni Aleksander İlinski'nin litografisi, 

İlk hücuma geçen süvari bölüğü, Miralay Antoni Aleksander İlinski (Mehmet İskender Paşa) komutasındaki Osmanlı kuvvetlerine yaklaştığında şiddetli bir çarpışma başladı. Bölük komutanı Teğmen Vink'in öldürülmesiyle askerler paniğe kapılarak düzensiz bir şekilde geri çekildi. İkinci bölük ise çatışmanın ortasında geri dönerek çarpışmaya katılmadı. Zaferin artık mümkün olmadığını gören askerler, zaten güvenmedikleri Karamzin'in emirlerine tamamen kayıtsız kaldı. Osmanlı birlikleri, Rusların geri çekilme yolunu kesmek için hızla dar köprüye yöneldi. Hussarlar, Osmanlılardan önce köprüye ulaşmak amacıyla panikle kaçmaya başladı. Bu dar geçitte büyük bir karmaşa yaşandı ve şiddetli bir çarpışma meydana geldi. Karamzin, Osmanlı birlikleri tarafından çevrelenmesine rağmen uzun süre direndi fakat sonunda öldürüldü. Cesedi bulunduğunda üzerinde 18 yara tespit edildi. Rus birliklerini tamamen imha edememesine rağmen İlinski, Rusların dört topunu ele geçirdi.

küçükresim|sağ|Andrey Nikolayeviç Karamzin'in portresi

Rus tarihçi , Rusların muharebede 139 asker ve 4 top kaybettiğini yazar. Diğer taraftan Kırım Savaşı'nı bizzat sahada takip eden İrlandalı savaş muhabiri , Rusların 3.000 asker ve 6 top kaybettiğini öne sürer. Britanyalı tarihçiler Edward Henry Nolan ve Walter Keating Kelly aynı bilgiyi aktarmaktadır., c. 16, s. 328. Muharebe sırasında Rus komutanlığı önemli kayıplar verdi. Toplamda 19 subay öldürüldü. Karamzin ve Teğmen Vink'in yanı sıra Prens Golitsin, von Hahn ve Teğmen Braşnevski de hayatlarını kaybetti. Binbaşı , beş kez mızrakla vurularak ağır yaralandı.

Muharebe sonrası
Karakul'da yaşanan ezici mağlubiyet, Sankt-Peterburg'da büyük yankı uyandırdı ve Karamzin'in eylemleri uzun süre tartışıldı. Rus ordusundaki tepkiler çok daha sertti ve Karamzin'in ölümü bile komutanların öfkesini dindirmedi. Feldmareşal , olayla ilgili bir soruşturma başlattı. Sonuç olarak, Karamzin'in zafer kazanarak kendini kanıtlamak uğruna daha deneyimli subayların uyarılarını dikkate almadığı, yeterli keşif yapmadan ve durumu doğru değerlendirmeden Osmanlı ordusuna saldırdığı tespit edildi.

Lev Tolstoy, Dekabristler adlı eserinin ilk bölümüne ait bir taslakta Karamzin'in adını vermeden şu ifadelerle ondan bahsetti: "Birisi vardı ki, Sofya Katedrali'nde zafer duasına katılmak için acele etti ve bu uğurda sadece kendi canını değil, iki süvari bölüğünü de kaybetti." Tolstoy, aristokrat çevrelerde Karamzin hakkında yapılan coşkulu konuşmalardan rahatsızlık duyuyordu; çünkü ona göre Karamzin, büyük bir bedel ödemiş olsa da, uyarılara rağmen sorumsuzca hareket ederek kendisine emanet edilen birliği anlamsızca yok etmişti. Tolstoy, onun ölümünü bazı asiller gibi vatan için büyük bir kayıp olarak görmüyor, aksine bu düşünceyle alay ediyordu. Ordudaki tepkiler de benzerdi; Karamzin'in ölümü bile neden olduğu felaketin sorumluluğunu unutturmamıştı. Zira hayatta kalsaydı, komutanına itaatsizlikten askerî mahkemeye çıkarılacaktı.

Notlar

Kaynakça

Bibliografya

Karakul Muharebesi
Kategori:Osmanlı İmparatorluğu'nun muharebeleri
Kategori:1854'te çatışmalar