İskender Bey İsyanı

İskender Bey İsyanı (), günümüz Arnavutluk topraklarında komşu Balkan ülkelerini de etkileyen büyük çaplı isyan. Arnavutların Feodal Beylerinden İskender Bey tarafından Osmanlı İmparatorluğu'na karşı yürütülen 25 yıllık bir isyandır. 15. yüzyıl Hristiyanları tarafından Osmanlı'ya karşı gerçekleştirilen nadir başarılı direnişlerden biri olarak kabul edilir.

2 Mart 1444'te, bölgedeki Arnavut beyleri ve soyluları Osmanlı İmparatorluğu'na karşı birleşerek Leş Birliği'ni kurdular. Bu koalisyon, 1479 yılına kadar Osmanlı kuvvetlerine karşı başarılı bir şekilde savaşmış, ardından dağılmıştır. İskender Bey'in 1468'deki ölümünden sonra, birlik Leka Dukagin liderliğinde savaşmaya devam etmiştir. İskender Bey İsyanı, Osmanlı yönetimi altında ayrıcalıklarını kaybeden yerel halk ve feodal beyler tarafından devşirme sistemine gösterilen bir tepki niteliği taşır. Nitekim gerçek adı Gergi Kastriota olan İskender Bey, çocuk yaşta pek çok feodal balkan bey'inin yaptığı gibi babası İvan Kastriota tarafından Edirne sarayına rehin olarak gönderilmiş, ardından Müslüman olduktan sonra İskender Bey adını almıştır.HALİL İNALCIK, "İSKENDER BEY", TDV İslâm Ansiklopedisi,  İskender Bey   (21.02.2025).Hüseyniklioğlu, A. G.- Yavuzcan G., “Gerçek ve Kurgu Arasında İskender Bey: Margherita Sarrocchi’nin Scandarbeide’si Üzerinden Bir Değerlendirme ”, Vakanüvis-Uluslararası Tarih Araştırmaları Dergisi, 8/ Özel Sayı: Dr. Recep Yaşa’ya Armağan: 2685-2729.

İskender Bey'in isyanı süresince Arnavutluk'taki birbirine rakip olan feodal beyler arasında sık sık çatışmalar yaşanmış, özellikle de İskender Bey ile Leka Dukagin arasındaki mücadele dikkat çekmiştir. Arnavutluk çalışmaları uzmanı Robert Elsie, bu dönemi bir Arnavut iç savaşı olarak tanımlamıştır. Ancak İskender Bey, 1453'te Leka Dukagin ile barışmış ve 1456'da Gjergj Arianiti ile yeniden müttefik olmuştur.

 İsyan Öncesi İskender Bey 

Arnavutluk'un önemli beylik hanedanlarından olan Kastrioti hanedanına mensup asıl adı Gergi olan İskender Bey, 1385'te Voissa bozgunundan sonra öteki Arnavut beyleri gibi mensup olduğu hanedan olan Kastrioti hanedanı da I. Murad'a bağlılık yemini etmişlerdir. Babası Yuvan Kastrioti Osmanlı ve Bizans kaynaklarında Arnavutluk'un önemli Beylerinden biri olarak geçmektedir. Babası Yuvan Kastrioti, Fetret Devrinde Venedik Cumhuriyeti'nin himayesine girmişse de II.Murad'ın tahta çıkıp konumunu güçlendirmesiyle 1423 senesinde Arnavutluk'a gönderdiği kuvvetler sonrasında tekrardan Osmanlı himayesine girmiştir. Yuvan Kastrioti oğlu Gergi'yi bazı  kaynaklara göre dokuz yaşında,HALİL İNALCIK, "İSKENDER BEY", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/iskender-bey  (21.02.2025). bazı kaynaklarda ise onsekiz yaşındaUzunçarşılı, İsmail Hakkı, Büyük Osmanlı Tarihi I, Ankara 1994.s.208. Edirne Sarayına rehin olarak göndermiştir. Edirne Sarayında, iç oğlanı olarak eğitim gören Gergi Kastrioti daha sonra Müslüman olmuş ve İskender ismini almıştır.Hüseyniklioğlu, A. G.- Yavuzcan G., “Gerçek ve Kurgu Arasında İskender Bey: Margherita Sarrocchi’nin Scandarbeide’si Üzerinden Bir Değerlendirme ”, Vakanüvis-Uluslararası Tarih Araştırmaları Dergisi, 8/ Özel Sayı: Dr. Recep Yaşa’ya Armağan: s. 2694.

Osmanlı topraklarında kaldığı süre boyunca iyi bir eğitim alan İskender Bey, Osmanlı ordusu ile pek çok sefere katılmış ve cesur davranışlarıyla dikkatleri üzerine çekmiştir. Hatta babası Yuvan Kastrioti, oğlu İskender Bey'in bir Osmanlı uç beyi olarak topraklarına saldırmasından korkmuş ve bunu Venedik'e bildirmiştir. Lakin İskender Bey'in Osmanlıda kaldığı müddetçe memleketine olan hasreti hiç dinmemiş, vatanıyla olan bağı kopmamıştı. Halil İnalcık'ın araştırmalarına göre Topkapı Sarayı'ndaki tarihsiz bir belgeye göre İskender Bey, Mus'u (Mysja) kendisine zeamet olarak istemiştir lakin o dönemin sancak beyi bunu kabul görmemiştir. İskender Bey'in zeamet olarak istediği yer  Kastrioti Hanedanının merkez konumundaydı ve atalarına ait bir toprağın daha sonra başka bir haneye verilmesi İskender Bey'in Osmanlı'ya bağlılığını sarsılmasına sebep olmuştur.

1443 senesinde babasının vefatı üzerine memleketi Akçahisar Sancak Bey'i Hasan'a verildi. Bu meselenin akabinde İskender Bey, 1443 senesinde yaşanan İzlâdi Savaşında Tımarlı Sipahi olarak bulunmuş ve bozgunun ardından Osmanlı ordusundan kaçmıştır. Yeğeni Hamza ile birlikte 1443 senesinde Morova'dan harekete geçen İskender Bey, Kroya'nın kendisine verildiğine dair bir ferman ile adamları ile birlikte Kroya kalesini basmış Hasan Bey ve adamlarını öldürerek Özgür Arnavutluk'u ilan eder. Orta Arnavutluk'taki diğer Arnavut beylerinin desteğini alan İskender Bey Türk sipahileri topraklarından kovarlar.Rruga, İlir. “İskender Bey İsyanlarının Dinî Boyutu Ve Papalıkla İlişkileri”. Dini Araştırmalar 21/15-12 (Aralık 2018), 175-202. https://doi.org/10.15745/da.469672.

 İskender Bey İsyanı (1443–1463) 

küçükresim|İskender Bey'in Tacı|sol İskender Bey tekrar Kroya'yı ele geçirdiğinde otuzsekiz yaşındaydı. Yedi günde Kroya'ya ulaşmış ve İslamiyeti terk edenler dışındaki tüm Türk garnizonlarını yok etmiştir.Rruga, İlir. “İskender Bey İsyanlarının Dinî Boyutu Ve Papalıkla İlişkileri”. Dini Araştırmalar 21/15-12 (Aralık 2018), 175-202. https://doi.org/10.15745/da.469672. 28 Kasım 1443 senesinde gerçekleşen bu olay İskender Bey'in Osmanlı'ya karşı sürecek 25 yıllık isyanının başlangıcı olarak kabul edilir. 2 Mart 1444 senesinde İskender Bey, tüm Arnavut Beylerini tek bir çatı altında toplamak amacıyla Venedik işgalinde bulunan Leş'in Shen Koll adlı katedralinde bir toplantı düzenleyerek Osmanlı'ya karşı birlik olmaya kendilerini ikna eder. Burada İskender Bey liderliğinde, Arnavut soyluları tarafından kurulan birliğe Leş Birliği adı verilmiştir. Daha sonra, Padişah tarafından asi ilan edilen İskender Bey'in üzerine İsa Bey gönderilir. İsa bey, Kocacık Hisarını almaya kalkışır lakin başarılı olamaz ve ağır kayıplar verir. Böylece İskender Bey'in şöhreti daha da yayılır. İskender Bey, Arnavut Soylularından ve Venedik'ten, Osmanlıya karşı olan mücadelesinde her türlü yardımlarda bulunmalarını istemişti. Bu çağrıya daha evvel hükümdar olup Osmanlı sebebiyle eski imkanlarını ve imtiyazlarını kaybetmiş soylular tarafından kabul görmüşse de kuzey Arnavutlukta daha etkin olmuştur. Güney Arnavutluk'ta fazla etkinliğini gösterememiştir. Haçlılar'ın Varna muharebesinde Osmanlılar'a yenilmesinin üzerine, Osmanlı 1445 senesinde İskender Bey üzerine Firuz Bey öncülüğünde bir kuvvet daha göndermiş ancak bir kez daha İskender Bey galip gelmiştir. İskender Bey'e karşı ikinci mağlubiyetini yaşayan Osmanlı, bu mağlubiyet sonrası Arnavutluk üzerine üç yıl boyunca kuvvet göndermemiştir. Bu sırada İskender Bey'in bölgede güçlenmesini istemeyen Venedik, 1447 senesinde İskender Bey ile yaptığı antlaşmayı sonlandırarak kendisine karşı cephe alır.Nuray BOZBORA, Osmanlı Yönetiminde Arnavutluk ve Arnavut Ulusçuluğunun Gelişimi, İstanbul,1997, s.23.

1447 sonrası II. Murat bizzat İskender Bey üzerine sefere çıkar ancak Macarlar'ın kendisine karşı hareketlendiğini öğrenince, İskender Bey üzerine Mustafa Paşa'yı gönderir. Bu sırada Venedik ile olan mücadelesini yenen İskender Bey, dört bin adamı ile birlikte Debre'ye geçer. Burada Mustafa Paşa'yı da yener ve esir olanları öldürür. 1449 senesinde II. Murat bir kez daha İskender Bey üzerine yürür. Bunu duyan İskender Bey, Kroya'ya kuvvetlerini bırakarak oniki bin kişilik ordusuyla Debre'ye geçer. II. Murat önce Sivetigrat Kalesini alır ardından Kroya kalesini kuşatır. Bu sırada İskender Bey ise ordusunu dağlık alanlara dağıtır ve geçen Türk ordularına ağır kayıplar verdirir. II. Murat kendisine vergi vermesini teklif eder ama İskender Bey kabul etmeyince Sivetigrat Kalesini almakla yetinir ve geri çekilir. 1450 senesinde II. Murat oğlu Şehzade Mehmet ile birlikte bir kez daha Arnavutluk seferine çıkar. Kroya'yı bir kez daha kuşatan Sultan II. Murat, İskender Bey'den kaleyi teslim etmesini ister lakin İskender Bey kabul etmez. 5 aylık kuşatmadan sonra Osmanlı ordusu, Macarların bölgedeki harekâtlarından ötürü kaleyi alamadan bir kez daha geri çekilir.İsmail H. UZUNÇARŞILI, Osmanlı Tarihi, C.II. , Ankara, 1988, s. 61–64.  1450 yılında Venedik ile ilişkileri kötüye giden İskender Bey, Napoli'den asker ve siyasi destek ister. Ardından 26 Mayıs 1451 yılında Napoli ile antlaşma imzalayan İskender Bey'e yıllık 15 bin duka altın verileceği ve Kroya'ya Napoli askerlerinden muhafızlar getirileceği yönünde antlaşmaya varılır. Böylece Aragon ve Napoli Kralı V. Alfonso'nun himayesine girer.CEZAR, Mustafa, Mufassal Osmanlı Tarihi, C. I. , Türk Tarih Kurumu, Ankara, 2010 ss.484-485 II. Mehmet döneminde İstanbul'un Fethinde dahi Osmanlı Ordusu, Arnavutluk'a baskı kurmayı ihmal etmez. II. Mehmet 1453 senesinde İbrahim Bey öncülüğündeki kuvvetlerini Arnavutluk-Napoli kuvvetleri üzerine gönderir. Ancak İskender Bey bu kuuvetleri de püskürtmeyi başarır ve kumandanlarını öldürür. İstanbul'un Fethinin ardından Venedik çıkarları gereği, İskender Bey ile arasını düzeltir.küçükresim|İskender Bey'in Tiran şehrindeki anıtı|sağ  İskender Bey 1455 senesinde, II. Mehmet'in Sırbistan seferinden yararlanarak güney Arnavutluk'ta yer alan Berat Şehrini kuşatır. Lakin İskender Bey'in planlarını Türk Kuvvetlerine bildiren Komutanı Moise Golem yüzünden yenilir. Bu yenilginin ardından birçok Arnavut Bey'i Osmanlı'ya bağlılığını bildirir. Bu Beylerin arasında İskender Bey'in yeğeni Hamza Bey'de yer alır. Hamza Bey, Osmanlı'ya bağlılığını bildirmekle yetinmez padişah adına Kroya'yı zapt etmeyi dahi teklif eder. İskender hem Arnavut beylerinden hem de dışarıdan aldığı desteği kaybetmesinin ardından 1457 senesinde tekrardan Osmanlı kuvvetlerini yenerek güç kazanır. Papa, İskender Bey'i tebrik eder. Bu zaferinin üzerine Haçlı Ordusu'nda yer almasını teklif eder. İskender Bey, oluşturulan bu Haçlı Ordusunun bel kemiği konumunu alır. Ancak Papa'nın itirazlarına rağmen 1460 senesinde II. Mehmet ile 3 yıllık bir antlaşma yapar. Akabinde Kral V. Alfonso'nun oğluna destek amacıyla 1462 senesinde Napoli'ye giden İskender Bey, 1463 senesinde ülkesine döndüğünde kendisinin Haçlı Ordusuna katılmasını engellemek amacıyla Arnavutluk'a girmiş Türk Ordusuyla karşılaşır. 1463 senesinde II. Mehmet ile 10 yıllık barış antlaşması imzalayan İskender Bey, Venedik'in Osmanlı'ya savaş ilanından sonra tek taraflı olarak bu antlaşmayı bozar. İskender Bey'in sürekli olarak antlaşmaları bozması üzerine II. Mehmet Arnavutluk'a girer lakin İskender Bey Osmanlı ordusunun karşısına çıkması aksine dağlık alanlarda kalarak Osmanlı'ya karşı vur kaç taktikleriyle savaşır. Bunun üzerine II. Mehmet, Balaban Paşa'yı Kroya kalesini ablukaya almasıyla görevlendirip geri döner. Bunun İskender Bey, Macar ve Venedik kuvvetlerinden yardım ister ve 1466 senesinde Roma'ya gider. Amacı Papalıktan maddi yardım görmektir lakin Papa II. Paul, Papalığın maddi darlığını bahane ederek kendisine az miktarda bir madde destek sunar. Bunun üzerine Napoli'ye geçen İskender Bey, oradan da umduğu maddi desteği bulamadan 1467 senesinde Arnavutluk'a geri döner. İskender Bey, Arnavutluk'a döner dönmez Balaban Paşa ablukasındaki Kroya üzerine yürür ve Balaban paşa mahiyetindekileri kılıçtan geçirir. Bunun üzerine II. Mehmet, 1467 senesinde büyük bir orduyla Arnavutluk'a girer, İskender Bey ise Leş şehrine çekilir. Burada 1468 senesinde Leş birliğini tekrardan canlandırmak ister lakin ömrü yetmez aynı yıl içinde vefat eder.

 İskender Bey İsyanı Sonrası 

1468 senesinde İskender Bey'in ölümünün ardında Kuzey Arnavutluk'ta pek çok Arnavut Bey'i lidersiz kalır. Osmanlı Akınlarından korunmak için İskender Bey'in oğlu John Kastrioti annesiyle birlikte Napoli'ye geçer. Bununla birlikte pek çok Kuzey Arnavut Bey'i de farklı bölgelere geçer. İskender Bey'in ölümüyle adeta Kuzey Arnavutluk boşalır ve lidersiz kalır. Kuzey Arnavutluk bir lider arayışındayken Leka Dukagin bu boşluğu doldurur. Leka Dukagin 1450 senesinde Leş Birliğinden ayrılıp Osmanlı tarafına katılmıştır. İskender Bey'in aksine Venediklilerin desteğine önem verir. Lakin Osmanlı 1479 senesinde Venediklilerin kıyı kasabalarını alarak kendilerini antlaşmaya zorladığı için Arnavutlar, Venedik'ten bekledikleri desteği de göremezler. Bunun üzerine Osmanlılar ancak 1478 Haziranında 35 sene sonra II. Mehmet öncülüğünde Kroya'yı tekrardan fethederler.

 Notlar 

 Kaynakça 
Özel

Genel





 Rruga, İlir. “İskender Bey İsyanlarının Dinî Boyutu Ve Papalıkla İlişkileri”. Dini Araştırmalar 21/15-12 (Aralık 2018), 175-202. https://doi.org/10.15745/da.469672.
 Nuray BOZBORA, Osmanlı Yönetiminde Arnavutluk ve Arnavut Ulusçuluğunun Gelişimi, İstanbul,1997
İsmail H. UZUNÇARŞILI, Osmanlı Tarihi, C.II., Ankara, 1988

Kategori:Arnavut Müslümanlar
Kategori:Arnavut aileler
Kategori:Arnavut tarihi
Kategori:Arnavutluk tarihi
Kategori:Arnavutlar
Kategori:Osmanlı isyancılar