Sâve Muharebesi

Sâve Muharebesi, 12 Ağustos 1119 tarihinde Büyük Selçuklu Sultanı Sencer ve yeğeni Sultan II. Mahmud arasında Rey şehri yakınlarındaki Sâve mevkiinde yapılan meydan muharebesidir. Muharebe Sultan Sencer'in zaferiyle sonuçlanmıştır. Irak Selçuklu Devleti'nin kurulmasına olanak sağlayan bu muharebe aynı zamanda Büyük Selçuklu İmparatorluğu içerisinde de "İkinci İmparatorluk Devri" adı verilen dönemin başlamasında etkili olmuştur.

Muharebe öncesi durum
Büyük Selçuklu Sultanı Muhammed Tapar'ın vefatının ardından tahta geçen oğlu Mahmud taht üzerinde tam olarak hakimiyet kuramamış ve kardeşleri ile sorunlar yaşamıştır. Bu durumdan haberdar olan Horasan Meliki Sencer bir haftalık yasın ardından 14 Haziran 1118 tarihinde sultanlığını ilan ederek batı seferi için hazırlıklara başlamıştır. Ayrıca Melik Sencer'in sultanlığı halife tarafından da onaylanmış ve kendisine doğu illerinin menşuru verilmiştir. Amcasının batı üzerine sefer düzenlemek için ordusunu hazırladığını duyan Sultan Mahmud amcası ile  uzlaşmak için elçiler göndermiş fakat bir sonuç alamamıştır. Sultan Sencer ordusu ile Rey şehri üzerine yürümüştür. Amcası Sultan Sencer'in Rey üzerine yürüdüğünü haber alan Sultan Mahmud ise ordusunu toplayarak Rey üzerine ilerlemiştir. 

Muharebe
İki ordu Rey şehri yakınlarında bulunan Sâve civarında karşılaştı. Sultan Sencer'in ordusunda Sistan Emiri Ebu'l Fazl, Muhammed Harezmşah, Emir Üner, Emir Kumac ve Yezd Emiri Alaüddevle Gerşasp gibi komutanlar olduğu halde 20.000 asker ve 18-45 fil bulunmaktaydı. Sultan II. Mahmud'un ordusundan ise Hacip Ali Bar, Atabeg Guzoğlu, Mengübars, Sungur Buharî, Karaca Saki ve Porsukoğulları gibi komutanlar olduğu halde 30.000 asker bulunmaktaydı. Muharebenin başlarında Sultan II. Mahmud'un ordusu sayıca fazla olmaları dolayısıyla muharebede üstünlüğü elde eden taraf olmuştur. Sultan II. Mahmud'un kuvvetleri Sultan Sencer'in ordusunun sağ ve sol kanatlarında bulunan birlikleri bozguna uğratmıştı. Sultan Sencer, ordusunun sağ ve sol kanatlarının bozulmasının ardından getirdiği fillerin de muharebeye dahil olması için emir vermiştir. Fillerin de muharebeye katılmasının ardından Sultan II. Mahmud'un ordusu bozguna uğramış ve Atabeg Guzoğlu esir alınıp idam edilmiştir. Sultan II. Mahmud yanında bulunan emirler ile Isfahan'a kaçarken Sultan Sencer'de ordusu ile Hemedan'a gitmiştir. Sultan Sencer'in zafer haberinin yayılmasını ardından hutbelerde Sultan Sencer'in adı okunmuştur.

Muharebe sonrasında yaşananlar
Sâve'de yapılan muharebenin sonuçları pekaz bir vakitte Bağdad'da duyulmuştur. Bu haberin duyulmasının ardından Bağdad'da Mahmud'un adına okunan hutbelere son verilmiş ve Sencer'in adına hutbeler okunmuştur. Zaferinin ardından orduları ile Hemedan'a ilerleyen Sencer buraya vardığında annesi Seferiye Hatunun ve Vezirlerin araya girmesi ile yeğeni Mahmud'u affetmiş ve onu veliahtı yapıp kızı Mahmelek ile evlendirmiştir. Sultan Sencer yeğeni ile anlaşma yapıp ona ülkesinin batı toprakları olan Hemedan, İsfahan, Irak-ı Acem, Kirman, Hûzistan, Irak-ı Arab, Musul, El Cezîre, , , Suriye, Beledürrûm (Anadolu), Azerbaycan, Bağdad, Diyar-ı Bekr, Fars, Errân, Ermen ve Gürcistan memleketlerini verdi. İki taraf arasında uzlaşılan anlaşmaya göre Sencer'in “es-Sultânü’l-A‘zam ve Sultânü’s-Selâtîn” unvanlarını Mahmud'un ise  “es-Sultânü’l-Muazzam ve Seyyidü’s-Selâtîn”  unvanlarını kullanması kararlaştırılmıştır.

Muharebe'nin sonuçları
Save Muharebesi'nin ve yapılan anlaşmanın ardından Mahmud'un egemenliği altına bırakılan ülkenin batı topraklarında Isfahan merkezli Irak Selçukluları adıyla anılacak olan yeni bir devlet kurulmuştur. Sencer'in es-Sultanü'l A'zam yani "En Büyük Sultan" unvanını alması ile birlikte diğer hanlık ve sultanlık mevkiilerinin üstünde bir makam ortaya çıkmıştır. Taraflar arasında yapılan anlaşmaya göre hutbelerde sırasıyla Sultan Sencer ve Sultan Mahmud'un adının okunması kararlaştırılmıştır. Sultan Sencer'in Büyük Selçuklu İmparatorluğu'nun sultanı olması ile birlikte Büyük Selçuklu İmparatorluğu'nda "İkinci İmparatorluk Devri" adı verilen dönem başlamıştır. Ayrıca bu muharebenin ardından Büyük Selçuklu İmparatorluğu'nun başkenti Isfahan'dan alınarak Sultan Sencer'in meliklik dönemindeki merkezi olan Merv'e nakledilmiştir.

 Notlar 

Kaynakça
Özel

Genel
Turan, Prof. Dr. Osman (2009). Selçuklular Tarihi ve Türk İslam Medeniyeti. Turan Neşriyat.

Sevim, Ali; Merçil, Erdoğan (1995). Selçuklu devletleri tarihi: siyaset, teşkilât ve kültür. Türk Tarih Kurumu yayınları XXIV. dizi. Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi. ISBN 978-975-16-0690-7.

Köymen, Mehmet Altay; Tarifci, Sinan (2023). Büyük Selçuklu imparatorluğu tarihi çerçevesi içinde: Sancar'ın meliklik devri. 1. Baskı. Ankara: Türk Tarih Kurumu. ISBN 978-975-17-5614-5.

Özaydın, Abdülkerim. "SENCER". TDV İslâm Ansiklopedisi.

Özgüdenli, Osman Gazi. "MERV". TDV İslâm Ansiklopedisi.

Özgüdenli, Osman Gazi. "İSFAHAN". TDV İslâm Ansiklopedisi.

Kaya Tan, Pınar (2023). Selçuklu Ekseninde Sâve Şehri. Orta Çağ'da Şehir: İran.

Kara, Arzu; Ayyıldız, Emrecan (2023). Sâve Savaşı. Bartın Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi.

Kategori:Büyük Selçuklu İmparatorluğu
Kategori:Büyük Selçuklu İmparatorluğu'nun muharebeleri
Kategori:1119'da çatışmalar
Kategori:Veraset savaşları