Ali Rıza Ezgi

Ali Rıza Ezgi (d. 1949, Taşdere, Arpaçay, Kars), Türk halk ozanı.

İzmir'de yaşayan ozan, Türk edebiyatına birçok halk hikâyesi ve halk şiiri kazandırmıştır. Köroğlu hikâyelerinin anlatıcılığı konusunda önemli bir isimdir. Âşıklık geleneği alanında Türkiye'nin Yaşayan İnsan Hazinesi ünvanına layık görülmüştür.

Hayatı
1949 yılında Kars'ın Arpaçay ilçesi Taşdere köyünde (eski ismi Sosgert) doğdu. Babası İsmihan Bey, annesi Bahar Hanım'dır. Ailesinin beşinci çocuğu idi. Âşıklık geleneği ile ilkokul eğitimi sırasında tanıştı. 10-11 yaşlarında rüyasında altın tepside sunulan sazı bir dervişin elinden aldığını görmesi üzerine 1961'de Âşık İlhami Demir'in yanında çıraklığa başladı ve 12 yıl çıraklık yaptı. Ustasının yanı sıra  yöresinde yaşayan aşıklardan şiir ve hikâye sanatının inceliklerini öğrendi.

Özellikle çocukluğunda defalarca dinlediği yakın akrabası Mehmet Hicranî, hikâye anlatma geleneğini öğrenmesinde etkili oldu. Başta Köroğlu  kolları olmak üzere Kerem ile Aslı, Latif Şah, Salman Bey, Ali İzzet Bey, Alihan Hükümdar ve Peri Han gibi pek çok halk hikâyesini repertuarına aldı. İrticalen şiir söyleme yeteneğini de geliştirdi. Genellikle 7'li, 8'li, 11'li, 14'lü hece vezni ile şiirler söyledi. Şiirlerinde mahlas olarak kendi adını-soyadını kullandı. Ayrıca İrticalen şiir söylemedeki başarısı neticesinde ‘Koca Kartal’ takma adını aldı ve şiirlerinde bu takma adına da gönderme yaptı. Sanatını köy düğünlerinde icra etti.

Ankara'da ve Edirne'de yaptığı askerlik hizmetinden sonra evlendi ve İzmir'e yerleşti. Beş çocuğu oldu. İzmir'de Kars ve Erzurum'dan göç edenlerin yoğun yaşadığı Bayraklı ilçesinde yaşadı. İzmir kahvehanelerinde saz çalarak ve şiir söyleyerek geçimini sağladı. Âşıklık sanatıyla ilgili çeşitli yarışmalara, panel ve diğer etkinliklere katıldı. Konya, Sivas, Kars, Adana gibi şehirlerde düzenlenen Âşıklar Bayramlarında onlarca ödül kazandı; Özellikle atışma dalında birçok defa birincilik aldı. 1970'li yılların sonunda Kars'ta yapılan "Genç Âşıklar Yarışması"nda derece aldıktan sonra ustası İlhami Demir ve Kültür ve Turizm Bakanı Rıfkı Danışman kendisine "Usta Âşık" ünvanını verdi.

Almanya, Fransa, Hollanda, Rusya, Belçika, Azerbaycan, Gürcistan, Kazakistan, Türkmenistan gibi ülkelerde bulundu. Almanya'da düzenlenen bir âşıklar şenliğinde Cumhuriyet ödülü kazandı. Kente göç eden insanların sorunlarını ele alan şiirler söyledi. 250 kadar şiirini yazıya geçiren Ezgi'nin 25 şiirine "İzmir'de Yaşayan Âşıklar Antolojisi" adlı kitapta yer verildi. Gelenekten yararlanarak kendisinin tasnif ettiği Güldane ile Bayram adlı hikâyeyi yazmıştır.

Ezgi, Nevruz Ali Çiçek, Murat Ozanoğlu, İrfan Erdağı ve Metin Bulutlu adlı dört kişiyi çırak olarak yanına alıp usta birer âşık olarak yetiştirmiştir.

Sanatçı, UNESCO Somut Olmayan Kültürel Mirasın Korunması Sözleşmesi kapsamında UNESCO Bilim Kurulu tarafından verilen Yaşayan İnsan Hazinesi unvanına layık görüldü. 11 Şubat 2020'da Ankara'da Cumhurbaşkanlığı Külliyesi'nde gerçekleşen törenle ödülünü aldı.
 Notlar 

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 
UNESCO Yaşayan İnsan Hazinesi Koca Kartal: Aşık Ali Rıza Ezgi, Ulusal TV
Ali Rıza Ezgi (Aşıklık Geleneği Temsilcisi) - Yaşayan Hazineler 25. Bölüm, Diyanet TV

Kategori:1949 doğumlular
Kategori:Kars ili doğumlular
Kategori:Yaşayan insanlar
Kategori:Âşık edebiyatı
Kategori:Resim aranan müzisyenler
Kategori:Türkiye'nin Yaşayan İnsan Hazineleri