Salder

Salder, Aşağı Saksonya'daki Salzgitter bağımsız şehrinin 31 ilçesinden biri olup Nord bölgesinde yer almaktadır. Salder, 31 Mart 1942 tarihine kadar Wolfenbüttel ilçesine bağlıydı ve 1 Nisan 1942'de idari bir işlemle Watenstedt-Salzgitter şehrinin bir parçası oldu. 23 Ocak 1951'de resmen Salzgitter adı değiştirildi.

 Coğrafya
küçükresim|sağ|upright=1.36|Salder 1654-1658 civarı, Matthäus Merian'ın gravürü

 Konum 
Salder, uzun Salzgitter sıradağlarının kuzeybatı kısmı olan Lichtenberg'in kuzeyinde yer alır ve bu dağ sırası da kuzey Harz ön bölgesine dahildir. Kuzeybatıda, Salzgitter'in en büyük ilçesi olan Lebenstedt'e doğru akmaktadır.

 Tarihçesi 
 Adı 
Salder, ilk kez 1161 yılında Thidericus de Saldere adının bir belgede geçmesiyle yazılı olarak anılmıştır.Koken: Geschichte der Grafschaft Dassel, in: Vaterländisches Archiv des Historischen Vereins fur Niedersachsen, Hannover 1841, S. 139–252, n. III, S. 238–242, hier: S. 242. Ein anderer Thidericus de Saldere erscheint in einer Urkunde aus dem Jahr 1299 (Urkunden der Bischöfe von Hildesheim, Hannover 1846, Urkunde 42, S. 45 f.). Yer adının yazılışı geçmişte pek değişmemiş, örneğin çok nadir sapmalar olmuştur. Örneğin 1428 tarihli bir belgede Edverd von Zaldere adında biri zikredilirken, 1569 tarihli bir belgede bu yerin adı Saller olarak geçmekte ve 1623 tarihli bir belgede ise Christoff Gerd von Gr. adında bir vatandaştan bahsedilmektedir. Salter konuştu.

Yer adının yorumu konusunda farklı görüşler vardır ancak hiçbiri kabul görmemiştir. Olası yorumlardan biri, ismin Eski Yüksek Almancada keçi söğüdü anlamına gelen salhâ veya salaha kelimesinden türediğidir; keçi söğüdü, genellikle sulak alanların dışında yetişen bir ağaçtır. Başka bir açıklama, dağlık, ormanlık alan veya ormanlık dağ sırası anlamına gelen Latince saltus kelimesinin muhtemel olduğunu ve bunun Salder'in Fuhse üzerindeki hafif bir tepede yer almasıyla açıklanabileceğini düşünmektedir.Kirstin Casemir, Die Ortsnamen des Landkreises Wolfenbüttel und der Stadt Salzgitter, Niedersächsisches Ortsnamenbuch, 3, Verlag für Regionalgeschichte, 2003, S. 276–278, Zugleich: Diss. Universität Göttingen, 2002Mechthild Wiswe, Die Flurnamen des Salzgittergebietes, Selbstverlag des Braunschweigischen Geschichtsvereins, Braunschweig, 1970, S. 479, Zugleich: Diss. Universität Göttingen, 1968

Yerin kökeni
Kent, Fuhse Nehri üzerindeki bir tepede ve Ortaçağ'da önemli bir askeri yol üzerinde yer almaktadır. Bu, Hildesheim'dan başlayıp Lichtenberg ve Salder'i geçip Ohrum yakınlarındaki Okerfurt'un üzerinden ve daha sonra Halberstadt ve Magdeburg'a kadar uzanan Ren-Elbe güzergahının bir bölümü olan "Magdeburg Kraliyet Yolu" (Deitweg) idi. Fuhse vadisi, Salder yakınlarında yaklaşan dağlar tarafından daraltılmış, böylece burada nehrin üzerinde bir geçit oluşturulmuş ve Königsweg'in yanı sıra birçok başka yol tarafından da kullanılmıştır. Bu geçidi korumak ve kontrol altına almak amacıyla 1.000 yılı civarında kasabanın yakınına küçük bir kale inşa edilmiştir. Salder'in eski haritalarında "Alter Hof" veya "Kleiner Hof" olarak anılan bu şato, aynı zamanda 12. yüzyılda adı geçen Saldern ailesinin ilk ikametgâhıydı.Jörg Leuschner, Annemarie Mühe: Das mittelalterliche Dorf Salder – Adelssitz und Bauerndorf. In: Salder – Die Geschichte eines Dorfes in Salzgitter. S. 39.

Ama orası kesinlikle daha önceden meskun bir yerdi. Bunu, bugünkü "Teichkamp" yerleşim alanında yapılan kazılarda elde edilen ve erken Roma İmparatorluk dönemine tarihlenen, 1. ve 6. yüzyıllar arasında sürekli yerleşim olduğunu gösteren buluntular kanıtlıyor. Bu, birkaç dağınık çiftlik evinden oluşan daha küçük bir Germen kompleksiydi. Erken Roma imparatorluk dönemine ait ikinci yerleşim yeri Salder'in batısında, bugünkü mezarlığın bulunduğu yerde bulunuyordu; bir diğerinin ise Heerte bölgesi sınırında olduğuna inanılıyor. 6. yüzyıldan sonraki döneme ait başka bir buluntu bulunmadığından, 1.000 yılı civarında kurulan Salder kasabasının bu yerleşim yerlerinden mi geliştiği yoksa yeni bir yerleşim yeri mi olduğu açıklığa kavuşturulamamıştır.Jörg Leuschner, Annemarie Mühe: Das mittelalterliche Dorf Salder – Adelssitz und Bauerndorf. In: Salder – Die Geschichte eines Dorfes in Salzgitter. S. 40.

Fuhse Nehri'nin yukarısında bulunan köy, koruma duvarıyla çevriliydi ve kilise köyün ortasında bulunuyordu. 14. yüzyılın başlarında, çevredeki Dutzum köylerinin (1022'de "Dusunhem" olarak anılır, Salder ve Watenstedt arasındaki yolun kuzeyinde) ve Klein-Lebenstedt'in (eski Lebenstedt köyünden Hallendorf'a giden yol üzerinde) sakinleri, yerin müstahkem konumunun kendilerine daha fazla güvenlik sağlayabileceği gerekçesiyle ikametlerini Salder'e taşıdılar. İki köy de terk edilmiş ve harabeye dönmüştü.Jörg Leuschner, Annemarie Mühe: Das mittelalterliche Dorf Salder – Adelssitz und Bauerndorf. In: Salder – Die Geschichte eines Dorfes in Salzgitter. S. 43.

 İlçenin Bağlılıkları 
Lichtenberg Kalesi ve çevresindeki köyler ile Salder, Aslan Heinrich döneminden beri Welf topraklarına aitti. Bundan 1235 yılında Brunswick-Lüneburg Dükalığı doğdu ve 1269'da bölünmesinin ardından yer Brunswick-Wolfenbüttel Prensliği'nin eline geçti.

Salder, 15. yüzyılın ortalarında en geniş sınırlarına ulaşan Amt Lichtenberg'e aitti. Lichtenberg ofisinin 1539-1542 yılları arasında küçültülmesinin ve ofisin bir kısmının yeni Gebhardshagen ofisine devredilmesinin ardından Salder, Lichtenberg'de kaldı. 1714 yılında Dük August Wilhelm'in babasının yerine geçmesiyle Salder, Watenstedt ile birlikte bağımsız bir idari ve yargı bölgesi haline geldi. 1774 yılında Dük , Lichtenberg, Gebhardshagen ve Salder ofislerini birleştirerek Salder ofisini oluşturdu; 1795'ten itibaren ofisin merkezi Salder Şatosu oldu.

Vestfalya Krallığı, 1807'deki Tilsit Barışı ile 1813'teki Leipzig Muharebesi arasında varlığını sürdürdü. Bu dönemde Salder kantonu, Oker Departmanı'nın Braunschweig ilçesine bağlıydı. Salder kantonu Watenstedt, Heerte, Barum, Hallendorf, Lewensiedt (Lebenstedt), Engelnstedt, Bleckenstedt, Sauingen, Üfingen ve Alvesse kasabalarını ve bugünkü Salzgitter'den gelen Wierthe'yi (ikisi de artık Peine ilçesinde) içeriyordu. 1814/15 Viyana Kongresi'nden sonra eski dükalık yeniden kuruldu ve beş bölgeye ayrıldı. Eski Gebhardshagen, Salder ve Lesse kantonları birleştirilerek Salder Bölge Mahkemesi (daha sonra Salder Bölge Ofisi) oluşturuldu ve Wolfenbüttel Bölgesi'ne atandı; 1832'de ise Wolfenbüttel Bölge Müdürlüğü adını aldı.

Birinci Dünya Savaşı'nın sona ermesinin ardından Brunswick Özgür Devleti, Brunswick Dükalığı'nın halefi oldu (1933'ten itibaren "Brunswick Ülkesi" olarak anıldı) ve Salder, Wolfenbüttel bölgesinin bir parçası oldu. 1 Nisan 1942'den bu yana Salder, yeni kurulan Watenstedt-Salzgitter kasabasına (bugünkü Salzgitter) aittir.

Saldern'in asil ailesi 

Saldern'in asil ailesi Salder'de bulunuyordu. Bu ailenin üyeleri daha önce 1.161 tarihli ilk belgelerde (Thidericus ve Dietrich von Saldern tanık olarak) ve 1181 tarihli ilk belgelerde (von Saldern dört kardeş tanık olarak) anılmıştı. Aile kayıtlarına göre aile, 718 yılında Boniface ile birlikte Germania'ya gelen Sieghard de Rossis'in soyundan gelmektedir.Jörg Leuschner, Annemarie Mühe: Das mittelalterliche Dorf Salder – Adelssitz und Bauerndorf. In: Salder – Die Geschichte eines Dorfes in Salzgitter. S. 61. 870 yılında bir soyundan gelene Salder'e levazım verildi ve aile daha sonra bu yerin adını verdi. Ailenin merkezi Fuhse nehrinin geçiş noktasındaki şatoydu. Ailenin üyeleri hem Brunswick Dükalığı'nda hem de Hildesheim Piskoposluğu'nda görev yaptı. 14. yüzyıla gelindiğinde aile Braunschweig-Hildesheim bölgesinin en zengin ailelerinden biri haline gelmişti; mülkleri Harz eteklerinde bulunuyordu ve Goslar (Rammelsberg) ve Yukarı Harz madencilik endüstrilerinde hisseleri vardı. Üyelerin bir kısmı o dönemde kasabanın bağlı olduğu Lichtenberg Şatosu'nun memurlarıydı. 1695 yılında aile, Salder'deki mülklerini Brunswick-Wolfenbüttel Dükalığı'nın Veliaht Prensi 'e sattı.

 Demiryolu 

Braunschweig'den başlayıp Thiede ve Salder üzerinden Derneburg'a kadar uzanan Braunschweigische Landes-Eisenbahn-Gesellschaft'ın demiryolu hattı 18 Temmuz 1886'da hizmete açıldı. Demiryolu hattı ve özellikle Salder istasyonu, 1937/38'den itibaren Reichswerke Hermann Göring'in inşasıyla daha da büyük önem kazandı, çünkü Reichswerke'ye gönderilmesi planlanan mallar, daha sonraki nakliye için özel olarak inşa edilmiş bir rampa aracılığıyla Salder'deki yola aktarılıyordu. Lebenstedt 1954 yılında Salzgitter-Drütte-Derneburg demiryolu hattıyla kendi demiryolu bağlantısını kazandığında, Salder üzerinden geçen bölümdeki demiryolu faaliyetleri durduruldu. Tarihi gar binası satıldı; son olarak 2009/10 yılında şu anki sahibi olan yerel şirket Möhlenhoff GmbH tarafından restore edildi ve şirketin merkezi olarak hizmet veriyor.

Nüfus gelişimi

Salder'in büyüklüğüne ilişkin ilk kayıt, 16. yüzyılın ortalarında oluşturulan Lichtenberg bölgesine ait miras sicilinde bulunmaktadır. O dönemde köyde üç adet ekilebilir arazi, altı adet yarı at çiftliği ve 53 adet gübre çiftliği bulunuyordu ve bu da Salder'i o dönemdeki en büyük köylerden biri yapıyordu. 1774'teki ilk nüfus listesi 552 sakini bildirirken, 25 yıl sonra kasabanın nüfusu 616'ya çıktı.Jörg Leuschner, Annemarie Mühe: Das mittelalterliche Dorf Salder – Adelssitz und Bauerndorf. In: Salder – Die Geschichte eines Dorfes in Salzgitter. S. 101. 1900'e gelindiğinde nüfus yaklaşık 1.000'e ulaşmış ve 1930'ların ortalarına kadar pek değişmemiştir. Maden madenciliğinin gelişmesi ve Hermann Göring Reich İşletmeleri sayesinde nüfus 1939'da 1.200'ün üzerine çıktı. İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra büyük değişimler yaşanmış, çok sayıda mülteci ve yerinden edilmiş kişinin akınıyla nüfus yaklaşık %50 artarak 1946'da 1.822'ye ulaşmış, en yüksek nüfusa 1960 yılında 2.188 kişiyle ulaşılmıştır. 2010 yılından bu yana nüfus azalmaya başlamış olup, şu anda 1.400 civarındadır.

 Salzgitter-Salder - 1821'den Bu Yana Nüfus Gelişimi Yıl  Nüfus 1821  707 1848  832 1871  851 1910  1014 1925  1023 1933  1023 1939  1222 1946  1852 1950  1986 Yıl  Nüfus 1960  2188 1970  2114 1980  1744 1990  1981 2000  1838 2006  1578 2010  1455 2012  1447 2014  1458 Yıl  Nüfus 2016  1447 2018  1428 2019  1407 2020  1395 2021  1398 2022  1390 2023  1371 2024  1382
Quellen:1821-2000 yılları arasındaki nüfus rakamları Salzgitter Şehri Ekonomi ve İstatistik Dairesi İstatistik Yıllığı'na dayanmaktadır.  2001 yılı nüfus istatistikleri, Aralık ayı sonundaki nüfus kayıtlarına göre Salzgitter şehrinin (ana ikametgâhı olan sakinler) istatistiksel aylık raporlarına dayanmaktadır.

 Din 
küçükresim|sağ|upright=0.86|Salder Kalesi Kilisesi
Salder'in ilk kilisesi, 1654 tarihli bir Merian gravüründe tasvir edilmiştir. Romanesk tarzdaki kilise kulesi muhtemelen 11. veya 12. yüzyıldan kalmadır, Gotik tarzdaki nefin ise 13. yüzyılda eklendiği tahmin edilmektedir. Reform 1568 yılında Dük Julius tarafından başlatıldı ve ardından Salder, Barum'un özel yönetimine dahil edildi. Salder, 1953 yılından bu yana Lebenstedt provostluğuna bağlı olup Bruchmachtersen kilisesiyle birlikte bir cemaat derneği oluşturmaktadır.

Mevcut kale kilisesi, 1713-1717 yılları arasında, kaleyi daha önceki yıllarda eski kilisenin bulunduğu yerde yeniden inşa ettiren Veliaht Prens August Wilhelm tarafından yeniden inşa edildi. Mimarı, daha önce Seesen'deki Andreaskirche'yi inşa eden Braunschweig kalesi inşaat müdürü Völcker'di. Kilise enine salonlu kilise olarak inşa edilmiştir. Binanın ortasında Welsche Haube (fenerli kavisli başlık) biçiminde çapraz bir kubbe yükseliyor. Çanlar kilisenin yanındaki geçici bir iskeleye asıldı ve 1769 yılında bu iskelenin yerine bir çan evi yapıldı. Kilisenin iç mekanı tamamen simetrik bir şekilde tasarlanmış olup, sunak uzunlamasına kolun ortasında yer almakta olup, 16. yüzyıldan kalma kanatlı bir sunak da bulunmaktadır. Minber ve org mihrabın üstünde yer alır. Cemaat oturma yerlerinin büyük çoğunluğu sunağın sağında ve solunda ve üstündeki iki galeride yer almaktadır.

 Arma 

Frezelenmiş arma, Salder Kalesi'ndeki Brunswick Kalıtsal Prens Tacı'nı gösteren bir kalkanı, gümüş ve beyaz renkteki yeşil bir vadi tabanının üzerinde temsil ediyor. Bu arma, Salder'in yüzyıllar boyunca bugünkü Salzgitter bölgesindeki birçok yerin ve bugünkü Peine ve Wolfenbüttel ilçelerinin (Salder ilçesi) komşu bölgelerinin adli ve idari merkezi olduğunu hatırlatmaktadır.

Arma, Aralık 2005'te bir köy komitesi tarafından Salzgitter-Salder'in yerel arması olarak kabul edildi.Ortseingangsschilder für Salder mit neuem Wappen. In: Salzgitter Zeitung. 17. Dezember 2005, S. 25.

 Kültür ve Turistik yerler 
 Salder Şatosu 
küçükresim|sağ|upright=1.06|Salder Şatosu – Parktan Görünüm
17. yüzyılın başlarında von Saldern ailesi mülklerinin bir kısmını ipotek ettirmek zorunda kalmıştı. Wolfenbüttelli savaş ağası David Sachse (16. yüzyıl ortası - 1613) arazinin bir kısmını kiraladı ve saray mimarı Paul Francke'nin planlarına göre burada bir Rönesans kalesi inşa etti. Bu kale, inşa eden kişi nedeniyle halk arasında "Sakson Şatosu" olarak anıldı. Sachse 1613 yılında öldü ve kızları şatoyu 1623 yılında von Saldern ailesine sattı. 1695 yılında Veliaht Prens  sarayı satın aldıktan sonra, Braunschweig eyalet mimarı Hermann Korb'un planlarına göre sarayı yeniden inşa ettirmiş ve genişletmiştir. 1740 yılında Dük , 'in dul eşinden kullanım hakkını satın aldı ve kompleksi bir düklük alanı olarak işletti. 1795 yılında şato aynı zamanda Lichtenberg/Salder makamının merkezi oldu. Birinci Dünya Savaşı'nın sona ermesinin ardından alan devlet malı haline geldi ve 1939'da Reichswerke tarafından devralındı. Reichswerke'nin halefi olan o zamanki Salzgitter AG, şatoyu 1954 yılında sembolik bir bedel olan 1 DM karşılığında Salzgitter şehrine sattı ve şehir 1962'den bu yana şatoyu Salder Şatosu Belediye Müzesi olarak kullanıyor.

Her yaz, kale avlusunda "Kültürel Yaz" başlığı altında bir dizi açık hava etkinliği düzenleniyor. Yelpaze, kabareden Blackmore's Night, Fury in the Slaughterhouse, Reamonn, Ten Years After, Santiano ve en son Jethro Tull ve Nico Santos (2022) ve Milow ve Angelo Kelly (2023) gibi tanınmış müzik gruplarıyla konserlere kadar uzanıyor.

 St. Mary Magdalene Kalesi Kilisesi 
Salzgitter-Salder'deki Aziz Meryem Mecdelli Şato Kilisesi (aynı zamanda Salder Şato Kilisesi olarak da bilinir), Brunswick-Wolfenbüttel'in Veliaht Prensi August Wilhelm tarafından, Brunswick kalesi inşaat müdürü Völcker'in planlarına göre, daha önceki bir kilisenin bulunduğu yere 1713-1717 yılları arasında inşa edilmiştir.

 Posta değirmeni 
küçükresim|sağ|upright=0.66|Müzedeki eski Osterlinder posta değirmeni
1984 yılından bu yana eski Osterlinder posta değirmeni Salder Şatosu'nin dışında duruyor. Bu değirmen başlangıçta Osterlinde tren istasyonunun yakınında bulunuyordu. Bu değirmenin adı ilk olarak 1566 yılında anılmaya başlanmış ve 1770 yılında Salder'den Johann Peter Berking, değirmeni Küçük Değirmen ile birlikte satın almıştır. 1814 yılında harap haldeki değirmen yeniden inşa edildi ve 1878 yılında Berking'e ait olan su değirmeninin yakınına taşındı. Daha sonraki satışların ardından değirmen 1978 yılında Salzgitter şehrine bağışlandı ve daha sonra şehrin desteğiyle restore edildi. Değirmen 1984 yılında Hannover Fuarı'nda sergilendi ve ardından müzenin yakınındaki mevcut yerine taşındı.

Salder Bölge Mahkemesi
küçükresim|sağ|upright=0.66|Salder: Eski Bölge Mahkemesi – Doğudan Görünüm
1850 yılında 30 belediyeden sorumlu olan Salder Bölge Mahkemesi'nin ofisleri kale avlusundaki adliye binasında bulunuyordu. Bunlar o dönemde zaten harap durumda olduğundan, alan yönetimi yeni bir tane yapmayı düşünmüş, bunun için de eski adliye binasının yıkılması gerekmişti. İnşaatın planlaması 1861 yılında başladı ve 1866/67 yılında Heerte yolundaki (bugünkü Gerichtsweg) bina inşa edildi ve kullanılmaya başlandı. Kum-kireç tuğlasından inşa edilen yapı üç bölümden oluşuyordu. Ortada ana bina yer alıyor; alt katta büro odaları, üst katta ise hakim dairesi bulunuyor. Doğusunda hapishane, batısında ise araba evi, ahır, çamaşır odası gibi işlevsel odalar yer alıyordu. 1982 yılında bölge mahkemesi merkezini Lebenstedt'e taşıdı ve Salder'deki bina satıldı. Şu anda özel mülkiyette olup, kapsamlı bir şekilde yenilenmiştir.

 Kulüp sistemi 
1892 yılında kurulan VfL Salder e. spor kulübü, V. geleneksel bir kulüp olarak kabul edilir. Salzgitter Binicilik Kulübü'ne ek olarak e. V. Veli Girişimi ve Geleneksel Kostüm Grubu gibi başka kulüpler de var. Salder'de ayrıca THW (Teknik Yardım Ajansı), DRK (Alman Kızıl Haçı) ve ASB (İşçi Samaritan Federasyonu) gibi kuruluşlar ile 1874 yılında kurulan gönüllü itfaiye teşkilatı da bulunmaktadır.

 Ekonomi ve Altyapı
 Tarım ve Ormancılık 
Salder'de 1855'ten itibaren gerçekleştirilen arazi birleştirme (ayırma ve birleştirme) zamanında, Salder'in tarlaları yaklaşık 2500 dönümden oluşuyordu (o dönemde bir dönümde 20,85 m²'lik 120 kare çubuk vardı), yani yaklaşık 520 hektar büyüklüğündeydi.Renate Vanis: Die Landwirtschaft im 19. und 20. Jahrhundert In: Salder – Die Geschichte eines Dorfes in Salzgitter. S. 303 ff., hier S. 310. Salzgitter şehri 2011 yılında Salder'in toplam alanının 817,8 hektar olduğunu[9], bunun 595,8 hektarının tarım, 15,8 hektarının ise ormancılık için kullanıldığını belirtmiştir. Salder'de 1951'de 39 olan çiftlik sayısı 1975'te 15'e düştü. 2011 yılında sadece dört tam zamanlı ve bir yarı zamanlı çiftlik kalmıştı.  davon wurden 595,8 ha landwirtschaftlich und 15,8 ha forstwirtschaftlich genutzt. Die Zahl der landwirtschaftlichen Betriebe, von denen es in Salder 1951 noch 39 gab, war bis 1975 auf 15 gesunken. Im Jahr 2011 gibt es nur noch vier Vollerwerbs- und einen Nebenerwerbsbetrieb.Renate Vanis: Die Landwirtschaft im 19. und 20. Jahrhundert In: Salder – Die Geschichte eines Dorfes in Salzgitter. S. 303 ff., hier 316–318.

Kasabanın güneybatısında, yakınlardaki Salzgitter sırtındaki ormanların bir kısmını yöneten Salder bölge ormancılık ofisi yer almaktadır

 Ulaşım 
Bahnhofsstraße, 1970'lere kadar eski demir yolu bağlantısını hatırlatıyordu. İlçeye günümüzde halk otobüsleri seferleri düzenlenmektedir. Belediyenin batısından, “Salzgitter-Lebenstedt-Süd/Salzgitter Salder” kavşağını da içeren A39 federal otoyolu geçmektedir.

Salder'deki posta hizmetlerinin gelişimi için bakınız: Wolfenbüttel-Harzburg posta yolu.

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 

 Literatur über Salder im Katalog der DNB



Kategori:Salzgitter