Kazakistan'da başkentin taşınması

Kazakistan'ın başkenti Almatı'dan Akmol'a taşınması, Kazakistan tarihindeki üçüncü başkent değişikliği ve bağımsız Kazakistan'daki ilk taşınmadır. Bu durum, eski Sovyet coğrafyasında başkent taşınmasının ilk ve tek örneği olarak, ülkedeki ekonomik ve demografik süreçler üzerinde önemli bir etki yaratmıştır. Başkentin taşınmasının öncüsü, Kazakistan Cumhurbaşkanı Nursultan Nazarbayev'dir.

Taşınma Nedenleri
Nursultan Nazarbayev'in anılarına göre, yeni bir başkent inşa etme fikri, Kazakistan'ın bağımsızlığının ilk aylarında, yani 1992 yılında ortaya çıkmıştır. Bağımsızlık sonrası, Almatı'nın diğer bölgelere olan uzaklığı nedeniyle bir dizi sorun baş göstermeye başlamıştır. Özellikle bazı bölgelerde ayrılıkçı eğilimler gözlemlenmiş ve başkentin taşınması, ulusal güvenlik sorunlarının çözüm yollarından biri olarak değerlendirilmiştir. Almatı, dağlarla çevrili bir çukurda yer aldığından, şehir genişlemesi için yeterli alan kalmamıştı. Ayrıca, Almatı'nın sismik bir bölgede bulunması ve yıkıcı depremlerin meydana gelme olasılığı da önemli bir risk faktörüydü.Назарбаев Н. Н. Астана // Моя жизнь: От зависимости к свободе. — Астана: Фолиант, 2023. — С. 332—361. — 708 с. — 7500 экз. — ISBN 978-601-271-803-4

Bağımsız Kazakistan'ın başkentinin, ülke sınırından uzak ve merkezine daha yakın bir konumda olması gerekiyordu. Ayrıca, üst düzey devlet kurumlarının güvenliğini sağlamak ve olası bölgesel gerginlik durumunda etkin çalışabilmesini garanti altına almak da önemliydi.

Yeni başkent seçimi sırasında Nazarbayev, 32 kriter belirlemiştir: sosyo-ekonomik potansiyel, iklim, arazi yapısı, depremsel durum, çevresel faktörler, mühendislik ve ulaşım altyapısı, iletişim, inşaat sektörü, iş gücü kaynakları ve diğer unsurlar. Yeni başkent olarak Ulytau, Karağandı, Kökşetau ve Aktöbe gibi seçenekler değerlendirilmiştir. Ancak, Ulytau seçeneği su sıkıntısı, demiryolu eksikliği ve ana yolların dışında bulunması nedeniyle ilk aşamada elenmiştir. Karağandı ve Kökşetau ise zayıf altyapı nedeniyle, Aktöbe ise ülkenin merkezine uzaklığı nedeniyle adaylıktan çıkarılmıştır.

Cumhurbaşkanı tarafından atanan özel bir komisyon, Akmol'u seçmiştir çünkü bu şehir, ülkenin ekonomik gelişimini belirleyen büyük ekonomik bölgelere eşit mesafededir. Bu durum, bölgesel etno-demografik dengenin sağlanmasına, iş gücü fazlası olan güney bölgelerinden sanayileşmiş kuzey şehirlerine göçün teşvik edilmesine ve Orta ve Kuzey Kazakistan'daki sanayi ve tarım üretimine katılımın artırılmasına olanak tanımıştır. Akmol'un diğer avantajları arasında ise birçok yolun kesişim noktası olması, şehrin kompakt yapısı, içme suyu sıkıntısının olmaması, sınırlı nüfus ve inşaat planlaması ile mimari projeler için birçok fırsat sunması sayılmaktadır. Ayrıca, şehrin merkezi kısmında, gerekli yapıları inşa etmek için mevcut altyapıya bağlı olarak kullanılabilecek yaklaşık 30 hektar boş alan mevcuttu.

Başkent Taşınmasının Tarihçesi
Başkent taşınması fikri, ilk kez Cumhurbaşkanı Nursultan Nazarbayev tarafından bir konuşmada dile getirilmiştir. Anılarına göre:

6 Temmuz 1994'te Nazarbayev, Kazakistan Yüksek Sovyeti milletvekillerine başkentin taşınması önerisini sundu. Cumhurbaşkanı, başkent taşınmasının finansmanında belirli taşınma masraflarının geri dönüşünün olmayacağını, ancak diğer tüm kaynakların geleceğe yatırım olacağını savundu. Parlamento içindeki tartışma bir gün sürdü ve farklı görüşler ortaya çıktı. Bir grup, Cumhurbaşkanı'nın görüşünü desteklerken diğer bir grup ekonomik kriz döneminde, insanların maaşlarını dahi zamanında alamadığı bir ortamda başkenti değiştirme imkanının olmadığını düşündü. Üçüncü grup ise fikri destekledi ancak uygulamanın daha sonraki bir tarihe ertelenmesini önerdi.

Kazakistan Yüksek Sovyeti Başkanı Abiş Kekilbaev, parlamentoda başkent taşınması konusundaki tartışmayı şöyle anlatmıştır:

Sonuç olarak, başkent taşınması önerisi oylamaya sunuldu ve 6 Temmuz 1994'te Kazakistan Yüksek Sovyeti tarafından, çok az bir oy farkıyla kabul edildi. 6 Temmuz tarihi, Kazakistan'da resmi bir bayram olan Başkent Günü olarak kutlanmaktadır.

15 Eylül 1995'te Nazarbayev, "Kazakistan Cumhuriyeti Başkenti Hakkında" adlı bir yasa gücünde kararname yayınladı ve Akmol'a yüksek ve merkezi devlet organlarının taşınmasını organize etmek için bir Devlet Komisyonu kurdu. Kazakistan hükûmetine, Akmol'u düzenlemek için bütçe dışı kaynakları toplamak amacıyla "Yeni Başkent" adlı bir fon oluşturma görevinin yanı sıra Akmol'un inşaatı ile altyapısının geliştirilmesinde yer alacak yatırımcılar için vergi, gümrük ve diğer teşvikleri önerme görevi de verildi.

20 Ekim 1997'de Cumhurbaşkanı, "Akmol'nun Kazakistan Cumhuriyeti'nin Başkenti Olarak İlan Edilmesi" başlıklı bir kararname yayınladı ve Akmol'u 10 Aralık 1997'den itibaren Kazakistan'ın başkenti olarak ilan etti.

6 Mayıs 1998'de başkent, Astana olarak yeniden adlandırıldı. Astana'nın yeni başkent olarak uluslararası arenada tanıtımı ise 10 Haziran 1998'de gerçekleştirildi.

 Kaynakça 

Kategori:Astana
Kategori:Kazakistan tarihi