Türk ceza hukuku

Türk ceza hukuku, Türkiye Cumhuriyeti sınırları içinde işlenen suçların tanımlanması, bu suçlara verilecek cezaların belirlenmesi ve suçların engellenmesi amacıyla uygulanan hukuk kurallarıdır. Toplum düzenini korumak, bireylerin haklarını güvence altına almak ve kamu düzenini sağlamak temel amaçları arasındadır. Türk Ceza Kanunu (TCK), bu alandaki en temel yasal düzenlemeyi oluşturur ve suç sayılan fiillerin tanımını yaparak hangi eylemlerin hukuki sonuç doğuracağını belirler. Türk Ceza Hukuku'nun temel ilkelerinden biri kanunilik ilkesidir; bu ilkeye göre, kanunda açıkça suç olarak tanımlanmamış bir fiil için ceza uygulanamaz. Ayrıca suçun manevi unsuru, yani kast veya taksir gibi suçun işleniş şekli, cezalandırma bakımından büyük önem taşır.

Suç işleyen kişinin cezai sorumluluğu, yaş, akıl sağlığı ve irade gibi unsurlar dikkate alınarak değerlendirilir. Ceza Hukuku’nda, kamu yararı güdülerek toplumsal barışın korunması hedeflenir. Türk ceza hukuku ayrıca suç ve ceza arasındaki orantılılık ilkesine dayanır; suçun ağırlığına uygun bir ceza öngörülerek, aşırı veya yetersiz cezalandırmadan kaçınılır. Ceza yargılamasında soruşturma, kovuşturma, mahkeme aşamaları gibi süreçler düzenlenmiş olup, adil yargılanma ve savunma hakkı gibi ilkelerle sanık hakları da korunmaktadır. Böylece Türk ceza hukuku, hem bireysel hakları hem de toplumsal düzeni güvence altına alarak toplumda barışı ve adaleti sağlama amacına hizmet eder.

 Temel ilkeleri 

 Kanunilik 
Türk ceza hukukunda kanunilik ilkesi, bir suçun ve cezanın yalnızca kanunla belirlenebileceğini ifade eden temel bir ilkedir. Bu ilke, kanunsuz suç ve ceza olmaz prensibine dayanır. Bir fiil, ancak kanunla suç olarak tanımlanmışsa suç sayılabilir ve o fiil için kanunda öngörülen ceza dışında bir ceza verilemez. Bu ilke, Türk Ceza Kanunu'nun 2. maddesindeki "kanunla suç olarak tanımlanmayan bir fiil, suç olarak kabul edilemez." hükmünde yer almaktadır.

Kanunilik ilkesinin amacı, hukuk sisteminde belirlilik ve istikrar sağlamaktır. Bireyler, hangi davranışların suç oluşturduğunu ve bu davranışların hangi cezalarla karşılaşacağını önceden bilebilmeli, bu sayede devletin cezalandırma yetkisi kanunla sınırlanmalıdır. Bu durum, ceza yargılamasında belirsizlik ve keyfiliğin önüne geçilmesini sağlamaktadır. Kanunilik ilkesi, hukuk güvenliği ve adalet açısından kritik bir öneme sahiptir. Bu ilke, bireylerin haklarını güvence altına almakta ve ceza hukuku sisteminin tarafsız ve adil bir şekilde işlemesini temin etmektedir.

 Ceza sorumluluğunun şahsiliği 
Ceza sorumluluğunun şahsiliği ilkesi, bir kişinin işlediği suçtan dolayı yalnızca o kişinin cezalandırılabileceğini ifade eder. Yani, suçun işlenmesiyle ilgili sorumluluk, sadece suçlunun kendisine aittir ve başka bir kişinin ceza alması söz konusu olamaz. Bu ilke, adaletin temel prensiplerinden biridir ve suçlunun cezalandırılmasında haksızlık ve keyfiliği önlemeyi amaçlar.

Türk Ceza Kanunu'na göre, bir kişinin işlediği suçtan dolayı yalnızca o kişi sorumlu tutulabilir. Örneğin, TCK'nın 21. maddesinde suçun işlenmesinde bir kişinin iradesi dışında zorlanması durumunda, o kişinin ceza sorumluluğunun ortadan kalkacağı belirtilir. Bu, bir kişinin suç işlemesine sebep olan dışsal bir zorlamanın, suçlunun ceza sorumluluğunu etkileyeceğini gösterir. Ayrıca, TCK'nın 43. maddesinde suçun işlenişi sırasında bir kişinin başka birini zorla suç işlemeye sevk etmesi durumunda bile, suçun sorumluluğunun şahsi olduğu ifade edilmiştir. Burada, suçlu olan kişi, başkalarını suç işlemeye zorlayan kişi olsa da, cezai sorumluluk yalnızca suç işleyen kişiye aittir.

 Kaynakları 
Türk ceza hukukunun kaynakları, ceza hukukunun uygulanmasında dayanak alınan hukuki düzenlemeler ve ilkelerden oluşur. Ceza hukuku kaynakları, ceza kanunlarının hazırlanması, yorumlanması ve uygulanmasında referans alınarak toplumun suç ve cezalarla ilgili düzenlemelerinin sağlıklı bir şekilde işlemesini amaçlar.

 Yazılı kaynaklar 

 Anayasa: Devletin temel yasası olan anayasa, ceza hukukuna ilişkin genel ilkeleri ve temel hakları içerir. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası, suç ve ceza konularında kanunilik, orantılılık, kişi güvenliği ve adil yargılanma gibi temel ilkeleri belirler. Suç ve ceza kavramları, kanun koyucu tarafından anayasa sınırları içinde yaratılabilir.
 Uluslararası sözleşmeler: Türkiye’nin taraf olduğu uluslararası antlaşmalar da ceza hukukunda bağlayıcıdır. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (AİHS) gibi antlaşmalar, ceza yargılamasında sanığın haklarının korunması gibi konularda önemli hükümlere sahiptir. Usulüne göre yürürlüğe konulan, temel hak ve özgürlüklere ilişkin uluslararası sözleşmelerle kanunların aynı konuda farklı hükümler içermesi durumunda uluslararası sözleşmenin hükümleri esas alınır.
 Kanun: Ceza hukuku alanında en önemli kanunlardan biri Türk Ceza Kanunu’dur. TCK, suçları tanımlayarak hangi fiillerin suç sayılacağını ve bunlara uygulanacak cezaları düzenler. Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) ise, suçun soruşturulması ve yargılanması sürecini düzenleyen bir diğer önemli kanundur.

 Yazısız kaynaklar 

 İçtihatlar: Mahkemelerin, özellikle de Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi gibi üst mahkemelerin verdiği kararlar, ceza hukukunun yorumlanmasında büyük önem taşır. Bu içtihatlar, alt mahkemelerin benzer olaylarda nasıl bir yol izlemesi gerektiğine dair yol göstericidir.
 Doktrin: Ceza hukuku alanında çalışan akademisyenlerin, hukukçuların ve uzmanların yaptığı bilimsel çalışmalar, yorumlar ve incelemeler doktrin olarak adlandırılır. Doktrin, kanunların uygulanmasında ve yorumlanmasında önemli bir rehber niteliğindedir; bu kaynaklar, yargıçlar ve hukukçular tarafından dikkate alınarak ceza hukuku kurallarının uygulanmasına yardımcı olur.

 Yaptırımları 

 Ceza 

Ceza, suç karşılığında uygulanan yaptırımdır. Ceza, devlet tarafından uygulanır ve buna uygun infaz şekilleri vardır. Cezanın birincil amacı ödetme veya misilleme, ikincil amacı ise önlemedir. Cezalar mutlaka kanunla düzenlenmeli, bireyselleştirilebilir olmalı, suçu işleyen kişiye uygulanmalı, insan onuruyla bağdaşabilir olmalı ve geri alınabilir veya düzeltilebilir olmalıdır. Ayrıca ceza devlete az yük getirmeli ve etkili olmalıdır.

TCK, cezaları hapis ve adlî para cezası olarak ikiye ayırmaktadır. Hapis cezaları ağırlaştırılmış müebbet, müebbet ve süreli hapis cezası olmak üzere üçe ayrılır. Ağırlaştırılmış müebbet ile müebbet hapis cezasının farkı, infaz rejimi yönündendir. Hükmedilen bir yıl veya daha az süreli hapis cezalarında, ceza türünü adli para cezasına çevirmek mümkündür. Suçlunun yargılama sürecinde duyduğu pişmanlık, suçun işlenmesindeki özellikler ve talebe bağlılığı, ceza türünün çevrilmesi hususunda hakim tarafından değerlendirilir.

 Güvenlik tedbiri 
Güvenlik tedbiri, suç işleyen kişiye uygulanan, cezanın dışında veya yerine getirilebilen, toplumun güvenliğini sağlamaya yönelik özel hukukî yaptırımlardır. Bu yaptırımlar, failin işlediği suçun niteliğine, tehlikelilik durumuna veya suç işlemeye elverişli hâline göre belirlenir. Temel olarak koruyucu ve önleyici amaçlıdır. Suçun yanı sıra failin kişisel özelliklerine de dayanır. Ayrıca ceza ile birlikte ya da ceza yerine uygulanabilir.
Kategori:Türkiye'de ceza hukuku