Tezkiretü'l Evliya

Tezkiretü'l Evliya (, lit. "Azizlerin Biyografileri")varyant harf çevirileri: Evliya Tezkireleri, Teẕkiretü'l-evliyâ vb.1145-1221 tarihleri arasında yaşayan Sünni Müslüman İranlı şair ve Nişabur'lu mistik Ferîdüddin Attâr tarafından yazılan, doksan altı Sufi azizinin (veli, çoğlu evliya) ve onların mucizelerinin (karamat) anlatıldığı hagiografik bir derlemedir.

Attâr'ın günümüze kadar ulaşan tek düzyazı eseri, Müslüman alim ve Şii İmamı Ca'fer es-Sâdık'ın hayatıyla başlayıp, Fars tasavvuf yazarı Mansur el-Hallac'ın hayatıyla sona eren 72 bölümden oluşmaktadır. Toplam 72 kişinin hayatına dair bilgilerin, menkıbelerin ve sözlerinin yer aldığı derlemede Sünni mezhep kurucularının isimleriyle anılan dört kişi de yer alır: Sevrî mezhebi'nin kurucususu Süfyan es-Sevri, Hanefi mezhebinin kurucusu Ebu Hanife, Şafi mezhebinin kurucusu Şafii ve Hanbelî mezhebinin kurucusu Ahmed İbn Hanbel.

Attar, "Tezkiretü'l-evliyâ" adlı eserini yazarken birçok kaynaktan faydalanmıştır. Bunlar arasında kendi eseri olan "Şerhu'l-ḳalb"in yanı sıra yazarları bilinmeyen "Keşfü'l-esrâr" ve "Maʿrifetü'n-nefs" gibi eserler de yer almaktadır. Ayrıca Abdülkerim el-Kuşeyrî'nin "er-Risâle"si ve Hücvîrî'nin "Keşfü'l-maḥcûb"u gibi önemli tasavvuf eserleri de onun ilham kaynakları arasında sayılabilir.

"Tezkiretü'l-evliyâ", temelde sûfîlerin hayatlarını ve öğretilerini anlatan bir eser olmasına rağmen, tasavvuf terimlerine de yer vermektedir. Attar'dan önceki sûfîlerin hayatlarını anlatan "Ṭabaḳātü’ṣ-ṣûfiyye" ve "Ḥilyetü’l-evliyâ" adlı eserlerle benzerlikler gösterse de, "Tezkiretü'l-evliyâ"daki sûfîlerin sözleri ve menkıbeleri daha detaylı ve tasavvuf anlayışına daha uygun bir şekilde anlatılmaktadır. Attar'ın sade ve akıcı üslubu, eserin daha geniş kitlelere ulaşmasını sağlamıştır. Ancak bazı bölümlerde ağır ve süslü bir dil kullanıldığı da görülmektedir. Attar, eserinde soyut kavramlardan ziyade, sûfîlerin iç dünyalarına, duygularına ve coşkularına odaklanarak okurların daha kolay empati kurabileceği bir atmosfer yaratmıştır. Bu özelliği sayesinde "Tezkiretü'l-evliyâ", yüzyıllar boyunca ilgi gören ve okunan önemli bir eser olmuştur.

"Tezkiretü'l-evliyâ" adlı eser, Emine Gürsoy Naskali tarafından bilimsel olarak düzenlenerek 1987 yılında Ankara'da yayımlanmıştır. Ayrıca, Süleyman Uludağ da bu eseri geniş bir giriş bölümü ve eklemelerle Türkçeye çevirerek 1984, 1991 ve 2007 yıllarında İstanbul'da okurlarla buluşturmuştur.

 Çeviriler 

 Sinan Paşa - Tezkiretü'l-Evliya, hazırlayan Emine Gürsoy-Naskali, Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, Kaynak Eserler Dizisi, Ankara 1987
 Muslim Saints and Mystics: Episodes from the Tadhkirat Al-Auliya‘ (1990); AJ Arberry tarafından yapılan kısaltılmış İngilizce çevirisi.Attar, Farid al-Din. Muslim Saints and Mystics: Episodes from the Tadhkirat Al-Auliya’ ('Memorial of the Saints'). Translated by A.J. Arberry. London, England.: Penguin (Non-Classics), 1990. 
 Farid ad-Din ‘Attār’s Memorial of God's Friends: Lives and Sayings of Sufis (2009); Paul Losensky tarafından çevrilmiş ve tanıtılmıştır.‘Attār, Farid al-Din. Farid ad-Din ‘Attār’s Memorial of God's Friends: Lives and Sayings of Sufis. Introduced and Translated by Paul Losensky. New York, NY: Paulist Press, 2009. 
 Le Memorial des saints (1889); Pavet de Courteille'in Fransızca çevirisi.

 Biyografiler Listesi 

Ca'fer es-Sâdık
Veysel Karanî
Hasan-ı Basri
Mâlik bin Dînar
Muhammed Bin Vasi
Habîb-i Acemî
Ebü Hâzım Mekki
Utbe Bin Gulam
Rabia el-Adeviyye
Fudayl bin İyâz
İbrahim ibn Edhem
Bişr-i Hâfî
Zünnûn-ı Mısrî
Bâyezid-i Bistâmî
Abdullah bin Mübarek
Süfyân es-Sevrî
Serî es-Sakatî
Şakîk-i Belhî
Ebu Hanife
Şafii
Ahmed bin Hanbel
Davud-i Taî
Hâris el-Muhâsibî
Ebû Süleyman Dârânî
İbn Semmak
Muhammed Bin Eşlem Tûsî
Ahmed bin Harb
Hâtem Asam
Abdullah b. Sehl
Maruf Kerhi
Feth El-mevsıli
Ahmed Bin Ebi'l-Havari
Ahmed Bin Hadraveyh
Ebû Türâb-ı Nahşebî
Yahya bin Muaz Er-Razi
Şâh Kirmâni
Yusuf b. Hüseyn
Ebu Hafs Haddâd
Hamdün Kassâr
Mansur b. Ammâr
Ahmed b. Asım
Abdullah b. Hubeyk
Cüneyd Bağdadi
Amr b. Osman Mekki
Ebü Said Harrâz
Ebu Hüseyn Nüri
Ebü Osman Hir
Ebu Muhammed Rüveym
İbn Atâ
Abdullah b. Cellâ
İbrahim Rakki
Yusuf b. Esbât
Ebu Yaküb Nehrocuri
Semnün Muhib
Muhammed Mürtaiş
Abdullah b. Muhammed
Ebu Hüseyn Büşenci
Muhammed b. Ali Tirmizi
Ebu Bekir Ver'râk
Abdullah b. Münâzil
Ali b. Sehl İsfahânı
Hayrunnessâc
Ebü Hayr Akta
Ebü Hamza Horasâni
Abdullah Turağbezi
Abdullah b. Ahmed Mağribi
Ebu Ali Cüzcâni
Ebü Bekir Kettâni
Abdullah b. Muhammed b. Hafif
Ebu Muhammed el-Ceriri
Ahmed Bin Mesrûk
Hallâc-ı Mansûr

 Ayrıca bakınız 

 Fars edebiyatı

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 

 Tezkirat-ül Evliya'yı Scribd'den indirin (Farsça, metnin başından itibaren yaklaşık yarısı)

Kategori:Tasavvuf edebiyatı
Kategori:Fars edebiyatı
Kategori:Ferîdüddin Attâr