ʻAisake Eke

ʻAisake Valu Eke, Tongalı siyasetçi. Eke, Büyük Okyanus'ta Polinezya ada öbeği içerisinde yer alan Tonga Krallığı'nda Ocak 2025'ten Aralık 2025'e kadar Tonga başbakanı olarak görev yapmıştır. Ayrıca 2014-2017 yılları arasında Maliye ve Ulusal Planlama Bakanı olarak kabinede görev yaptı.

 Eğitim 
Eke, 1980'lerde Güney Pasifik Üniversitesi'nden ekonomi alanında lisans derecesi aldı. Avustralya'daki Güney Queensland Üniversitesi'nde doktora yaptı ve 2013 yılında tamamladığı "Tonga'daki kamu sektöründe hizmet kalitesine ilişkin keşifsel bir çalışma" adlı teziyle doktora derecesi aldı.

 Milletvekili 
Maliye Bakanlığı'nda eski Maliye Sekreteri olarak görev yaptı ve ilk kez Kasım 2010 genel seçimlerinde Tongatapu 5 bölgesi milletvekili olarak Yasama Meclisi'ne seçildi. Dost Adaları Demokratik Partisi'ne yakın olmasına ve parti üyesi olarak aday olmayı düşünmesine rağmen, bağımsız olarak aday oldu ve oyların %24,1'ini ve 63 oy farkını alarak koltuğu kazandı; böylece Tongatapu 5, partinin kazanamadığı Tongatapu'daki (Tonga'nın ana adası) tek seçim bölgesi oldu.

Seçildikten sonra basına ekonomiyi iyileştirmek için yapılacak çok şey olduğunu söyledi ve hükûmetin özel sektör faaliyetlerini kolaylaştırması gerektiğini söyledi.

Ekim 2011'de, parlamentonun yurt dışında hastalık izninde olan üyelerine yüksek miktarda ödenek verilmesine karşı protesto düzenleyen milletvekillerinden biriydi. Ekonomi zayıfken milletvekillerinin kendilerine daha fazla kamu parası harcamaması gerektiğini belirten, artan ödeneklere karşı oy kullanan sekiz milletvekilinden (Demokrat Parti üyeleri olan ʻAkilisi Pohiva, Semisi Sika, Sitiveni Halapua, Sangster Saulala, Sione Taione, Falisi Tupou ve Moʻale Finau ile birlikte) biri oldu. Öneri on iki oya karşı sekiz oyla kabul edildi.

 Maliye Bakanı 
Ocak 2014'te başbakan Lord Tuʻivakano, bütçeyle ilgili bir anlaşmazlık nedeniyle Lisiate 'Akolo'nun görevden alınmasının ardından kendisini Maliye Bakanı olarak atadı. Eke bu görevini başbakan ʻAkilisi Pohiva hükûmetinde de sürdürdü. Ancak Mart 2017'de, parçası olduğu hükûmete karşı bir güvensizlik önergesi üzerinde yapılan parlamento oylamasında çekimser kaldı ve istifa etmek zorunda kaldı. Daha sonra 2017 seçimlerinde parlamentodaki koltuğunu kaybetti.

2021 seçimlerinde Tongatapu 5 bölgesinden yeniden parlamentoya seçildi. Seçim sonrasında başbakanlık için üç adaydan biriydi  ancak sonunda 16 oyla başbakanlığı kazanan Siaosi Sovaleni'ye kaybetti. Mayıs 2022'de Yargıtay tarafından yargılandığı rüşvet suçundan aklandı.

 Başbakan 
Eke, 24 Aralık 2024'te Tonga Yasama Meclisi tarafından Viliami Latu'yu 16'ya karşı sekiz oyla yenerek başbakan seçildi. Kral VI. Tupou, 22 Ocak 2025'te Eke'yi resmen başbakan olarak atadı. 15 Aralık 2025'te yapılan başbakanlık seçiminde 10 oya 16 oyla Fatafehi Fakafānua'ya karşı kaybetti. 18 Aralık 2025'te Kral VI. Tupou'nun Fakafānua'yı başbakan olarak atamasının ardından görevini devretti.

 Kaynakça 

Kategori:Yaşayan insanlar
Kategori:Tonga başbakanları