Taymas Gubdalan

Taymas Gubdalan ya da Gubden'li Taymas (), Kuzey Kafkasya'nın önemli askeri figürlerinden biridir. Burnu kesik olduğundan Gümüş-Burun lakaplıdır. Şeyh Şamil'in yakınındaki naiplerden biri olarak, Kafkas Savaşı'nın doğu cephesi olan Mürid Savaşı'nda yer almıştır.

 Biyografi 
Taymas, 18. yüzyılın sonlarında Tarğu Şavhallığı'nda bir Dargi köyü olan Gubden'de doğdu. Sıradan bir köylü ailesinden geliyordu. Tarğu Şavhallığı'na nuker (asker) olarak hizmet etti.

Rivayetlerden birine göre Taymas bazı suçlar işlemişti. Köyün lideri Canay ile köyün kadısı, bu suçun cezası olarak Taymas'ın burun ucunu kesmeye karar verdiler ve bu cezayı çektikten sonra Taymas, aşağılandığını düşündüğünden sonradan intikam almak için Şamil'in yanına gitti. Daha sonra gizlice Gubden'e dönerek Canay'ı öldürdü.

Başka bir rivayete göre ise, Şavhallığın ailesine keyfi yönetimleri nedeniyle düşmandı. Feodal baskıya karşı bir protesto olarak Şamil'in yanına katıldı. Bunun üzerine Tarğu Şavhallığı'nın emriyle burun ucunu kestiler. Askeri tarihçi Valeri Potto'ya göre, Gubdenli abrek Gümüş-Burun, lakabını bir çatışmada burnunu kaybettiği için almıştı.

Çarlık ordusuna karşı bir savaşta 11 Rus askeri öldürdü. Muharebede kadar yorulmuştu ki kılıcını tutamaz hale geldi ve esir düştü. Rusların emrindeki Dağıstan Genel Valisi Temirhan-Şura'nın kendisini sorgulaması sırasında, Şamil'in yenilmez olduğunu, ancak parayla itaat altına alınabileceğini söyledi. General ona çok yüklü miktarda bir para verdi ve Şamil'e gönderdi. Taymas, paranın yarısını ölen müritlerin ailelerine dağıttı, diğer yarısını ise Kafkasya İmamlığı'nın hazinesine teslim etti.

25 Ekim 1858'de, Muhammed-İman Gazaliyev liderliğindeki Tatar milisleri, Taymas'ın birliğine karşı savaşa girdi. Çatışmada 15 Dağıstanlı öldürüldü, birkaç tanesi esir alındı. Tatarlar, zaferlerinin temsili olarak çatışma alanından kesik insan uzuvları ve kafalarını ganimet olarak alıyorlar.

Şeyh Şamil'in biyografisini yazan Abdurahman Gazi-Kumuhski, Taymas'ın Ohlı köyüne yapılan baskına katılımını şu şekilde anlatmaktadır:

Ayrıca, Taymas'ın Gürcistan'dan bir at sürüsü çaldığı, ünlü Gürcü kahramanı Aznavur'u öldürdüğü, onu takip eden bir grup savaşçıyı yendiği, ardından sürüyü Şamil'e götürdüğü ve Aznavur'un atını ise Şamil'in oğlu Gazi-Muhammed'e hediye ettiği bilinmektedir.

 Ölüm 
1859 yılının ağustos ayında, Şamil'in devleti çökmenin eşiğinde, Gunib'e doğru geri çekilmeye başlamıştır. Şamil'in yanında Taymas da bulunuyordu.

Maksud Alihanov-Avarski, şu şekilde yazmaktadır:

Hacı Ali Çohski, bu konuda şunları eklemiştir:

Taymas'a, Kafkasya İmamlığı tarafından 3 madalya verilmişti. Rus Alay Komutanı Ştange'ye göre Er Korganov tarafından tabancayla öldürüldü ve madalyaları ondan alınıp Ştange'ye verildi. Prens Aleksandr Baryatinski'nin yazdığına göre Ruslar yaklaşık 100 kayıp verdi.

 Kültürel etkileri 
Taymas'ın kahramanca görülen ölümü, Dağıstan halklarının sözlü halk edebiyatında da yer almıştır. Tarihsel olarak doğruluğu şüpheli olan bir Kumuk hikâyesi şöyle anlatılmaktadır:Аджиев А. М. Устное народное творчество кумыков

 Kaynakça 

Kategori:Kafkas Savaşı'nda kişiler