Adil yargılanma hakkı

Adil yargılanma hakkı, bireyleri eşit ve hukuka uygun bir şekilde yargılanma güvencesi altına alan temel bir insan hakkıdır. Bu hak, adaletin sağlanması ve hukukun korunması için hayati öneme sahiptir.Bu da, davanın makul bir süre içerisinde, bağımsız ve tarafsız bir mahkemede, hakkaniyete uygun bir biçimde ve kamuya açık olarak görülmesi anlamına gelir. Ulusal ve uluslararası hukuk metinlerinde ayrıntılı bir şekilde düzenlenmiştir. Özellikle otoriter rejimlerde bağımsız yargının zedelenmesi, adil yargılama hakkı ve çok tehdit eden unsurlardan biridir.

Adil yargılanma hakkı, ilk kez 1948 tarihli İnsan Hakları Evrensel Bildirisi'nin 10. maddesinde açıkça belirtilir. Ayrıca, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 6. maddesi ve Medeni ve Siyasi Haklar Uluslararası Sözleşmesi'nin 14. maddesi, bu hakkın uluslararası düzeyde bağlayıcı olduğunu gösterir. Adil yargılanma hakkı, hem özgürlüğün hem de toplumun adaletinin korunması açısından temel bir insan hakkıdır. Bu hakkın korunması ve geliştirilmesi, yalnızca hukukçuların değil, tüm toplumun sorumluluğudur. Adil bir adalet sistemi, kadınların haklarına karşı saygının göstergesi olduğu kadar, demokrasinin temel taşıdır.

 Adil Yargılanma Hakkının Unsurları 
Adil yargılama hakkı, hukukun üstünlüğü ve insan haklarının temel bir unsuru olarak kabul edilir. Bu hak, ulusal ve uluslararası hukukta geniş kapsamlı bir şekilde düzenlenmiştir. İşte adil yargılama hakkının özellikleri şunlardır: Bağımsız ve Tarafsız Mahkeme, Aleni Yargılama, Makul Sürede Yargılama, Hakkı Savunma, Masumiyet Karinesi, Eşitlik İlkesi.

 Bağımsız ve Tarafsız Mahkeme 
Yargılamanın bağımsız bir mahkeme tarafından gerçekleştirilmesi gerekir. Yani, yargılama süreci yürüten mahkeme veya hakim, dış etkenlerden bağımsız olmalı ve taraf tutmamalıdır. Yargıçlar, herhangi bir baskı, yönlendirme veya çıkar çatışmasından etkilenmeden karar vermelidir. Bu ilke, yargıya alternatif güvencenin temel dayanağıdır.

 Aleni Yargılama 
Yargılamanın aleni yapılmasını, kişilerin haklarının korunmasını ve adil yargılamanın şeffaflığını sağlar. Yargılamalar genellikle aleni olarak yapılır; dolayısıyla süreç toplumsal tarafından denetlenebilir. Bazı durumlarda (özel ulusal güvenlik veya özel hayat gizliliği) kapalı oturum açılabilir.

 Makul Sürede Yargılama 
Adaletin gecikmesi, adaletin sağlanmamasıyla eşdeğerdir. Geçiken adalet, adaletin reddi anlamı gelir. Davalar gereksiz gecikmeye uğramadan makul bir süre içinde karara bağlanmalıdır. Bu nedenle yargılama süreci, makul bir süre içerisinde tamamlanmalıdır. Uzun ömürlü davalar, bireyin adaletine erişimini engelleyebilir.

 Hakkı Savunma 
Kişi, kendini savunma ve iddialara karşı deliller sunma hakkına sahiptir. Taraflar, iddialara karşı savunma fırsatına sahip olmalı, avukat tutma ve delil sunma haklarını özgürce kullanabilmelidir.

 Masumiyet Karinesi 
Kişi, suçu ispatlanana kadar masum kabul edilir. Masumiyet Karinesi, adil yargılamanın temel taşlarından biridir.

 Eşitlik İlkesi 
Taraflar arasında ayrım yapılmaksızın, kişilerin yargılama sürecinde eşit haklara sahip olması gerekir. Taraflar, dosyadaki delillere eşit şekilde erişebilmeli ve karşı delil sunma hakkına sahip olmalıdır.

 Ülkelerde Adil Yargılanma Hakkı Uygulaması  
Türk Hukuku

Türk hukukunda adil yargılanma hakkı, 2709 Sayılı Anayasa'nın 36. maddesi ve Ceza Muhakemesi Kanunu gibi düzenlemelerle güvence altına alınmıştır. Adil yargılanma hakkı, uluslararası belgelerle güvence altına alınmıştır. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) ve diğer uluslararası yargı organları, bu hakkın farklı durumlarda bireylere başvuru yolları sunmaktadır. Türkiye'de ise 2709 Sayılı Anayasa'nın 36. maddesi adil yargılanma hakkının korunmasını alır. Ayrıca Türk Ceza Kanunu ve Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nda bu hakların ayrıntılı düzenlemeleri yer almaktadır. Türk Hukukunda yargılama yapan hakimin takdir yetkisi vardır.Hakim Takdir Yetkisini kullanırken Ulusal ve Uluslararası Hukuk Kurallarına, Adil yargılanma hakkı gibi temel haklara aykırı hareket edemez.

Almanya Hukuku
Almanya hukukunda adil yargılama hakkı, Almanya Anayasası'nda (Grundgesetz, GG) doğrudan yer almaz. Almanya, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin tarafıdır ve bu sözleşmenin 6. maddesi, adil yargılamayı açıkça düzenler. Almanya'da 243 davada bu sözleşme hükmü uygulanmıştır.

İsviçre Hukuku
İsviçre hukuku, adil yargılanma düzeyinde hem ulusal düzeyde hem de uluslararası sorumluluklar çerçevesinde güçlü bir şekilde koruma altına alınmıştır. İsviçre, adil yargılama hakkını düzenleyen uluslararası sözleşmelere taraftır ve bu sözleşmeler İsviçre hukukunun bir parçası olarak uygulanmaktadır.

İngiltere Hukuku
İngiltere'nin insan hakları uygulamaları, Ortak Hukuk İlkeleri (Genel Hukuk), İnsan Hakları Yasası (Human Rights Act 1998) ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (AİHS) üzerinden şekillenir. Human Rights ile Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 6. maddesi İngiltere hukukuna dahil edilmiştir.

 Amerikan Hukuku
Amerika Birleşik Devletleri hukukuda adil yargılama hakkı önemli bir temel hak olarak kabul edilir ve anayasa, federal yasalar ve içtihatlarla güvence kapsamında alınmıştır.

 Kaynakça 

Kategori:Hukuk
Kategori:Hukuk terimleri