Leyla Şahin-Türkiye Davası

Leyla Şahin-Türkiye Davası, 2004 yılında Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinde bir tıp öğrencisi olan Leyla Şahin tarafından Türkiye aleyhine açılan ve üniversitelerde ve diğer eğitim ve devlet kurumlarında İslami başörtüsü takılmasını yasaklayan bir Türk yasasına itiraz eden bir davadır. Mahkeme 1'e karşı 16 oyla Türk yasasını onaylamıştır.

Leyla Şahin (1973 İstanbul doğumlu) geleneksel Müslüman bir aileden geliyor ve İslami başörtüsü takmayı dini bir görev olarak görüyordu. 1997 yılında Uludağ Üniversitesi Tıp Fakültesi 4. sınıf öğrencisi iken Leyla Şahin, İstanbul Üniversitesine geçiş yaptı. O yılın 23 Şubat'ında Üniversite Rektör Yardımcısı, sakallı ve İslami başörtüsü takan öğrencilerin derslere, kurslara ve etütlere kabul edilmeyeceğini belirten bir genelge yayınlamıştır. Mart ayında Şahin, İslami başörtüsü taktığı için okuduğu derslerden birinin yazılı sınavına giremedi. Daha sonra, üniversite yetkilileri aynı gerekçelerle Şahin'in bir derse kaydını yapmayı ya da çeşitli derslere ve yazılı sınava girmesine izin vermeyi reddetti. Üniversite ayrıca Şahin'e, üniversitenin kılık kıyafet kurallarına aykırı davrandığı gerekçesiyle uyarı cezası vermiş ve kendilerini protesto etmek için toplanan izinsiz bir topluluğa katıldığı gerekçesiyle bir dönem üniversiteden uzaklaştırmıştır. Şahin'e verilen tüm disiplin cezaları af yasası kapsamında iptal edilmiştir. Bu gerekçeyle Türkiye'de eğitimini yarıda bırakan Leyla Şahin, 1999 yılından itibaren Viyana Üniversitesine gitti.

Şahin, 2004 yılında Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine başvurdu. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi önünde Şahin, İstanbul Üniversitesi tarafından kendisine karşı alınan tedbirlerin Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 9. ve 14. maddelerini (sırasıyla düşünce, vicdan ve din özgürlüğü hakkı ve ayrımcılık yasağı) ihlal ettiğini iddia ederek, başörtüsü takma yasağının öğrencileri eğitim ve din arasında seçim yapmaya zorladığını ve inananlar ile inanmayanlar arasında ayrımcılık yaptığını belirtmiştir. Ayrıca 8. (özel hayatın gizliliği) ve 10. (ifade özgürlüğü) maddelere de dayanmıştır.

Leyla Şahin Kasım 2015'te muhafazakâr AK Parti'den Konya milletvekili oldu.

 AİHS 9. Madde Yorumu 
Talvikki Hoopes, Türk üniversitesinin Leyla Şahin'in başörtüsü takmasını yasaklayan yasasını onama kararının, AİHM'nin Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 9. Maddesi'ni dar yorumlamasından kaynaklandığını savunuyor. Birinci paragraf "Herkes düşünce, vicdan ve din özgürlüğüne sahiptir... dinini veya inancını ibadet, öğretim, uygulama ve ayin yapmak suretiyle açığa vurma hakkına sahiptir." hükmünü içermektedir. İkinci paragraf, kişinin dinini veya inançlarını açıklama özgürlüğünü "yasayla öngörülen ve demokratik bir toplumda başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması için gerekli olan sınırlamalara" tabi kılar.

AİHM, 'kanunla öngörülme' ifadesini maddi anlamda kanun olarak anlamış ve bu nedenle hem yazılı tüzükleri, tedbirleri hem de hükûmetten yetki devri alan "profesyonel düzenleyici kurumlar tarafından alınan düzenleyici tedbirleri" kapsamıştır. Dolayısıyla, İstanbul Üniversitesi Rektör Yardımcısı tarafından öğrencilere sağlanan başörtüsü yasağını detaylandıran genelge, AİHM'nin yükseköğretimde başörtüsünden "laiklik ilkelerine aykırı... ve her şeyden önce Anayasa'ya aykırı" olarak bahseden 1989 tarihli bir Türk Anayasa kararına atıfta bulunarak "kanun hükmünde" olarak belirlenmiştir. AİHM daha sonra yasanın "demokratik bir toplumda gerekli" olup olmadığını ele almış ve dini düzenlemelerin "kapsam ve biçiminin seçiminin" öncelikle devletin yetkileri dahilinde kalması gerektiğine karar vermiştir. Türkiye laikliği teşvik etmek istediğinden, AİHM, Türkiye'nin başörtüsü yasağını gerekli görmesi halinde, Leyla Şahin'in dini hakkının kaldırılmasına karşı karar vermeyeceğine hükmetmiştir. Talvikki Hoopes, 9. maddenin 2. paragrafının daraltılmış yorumunu "hükümetiniz bu hakkı yasakladığı ve bunu hükümetin kendisi tarafından belirlenen uygun amaçlar için yaptığı sürece kişinin dini inançlarını açıklama hakkı kaldırılabilir" şeklinde özetlemektedir.

 Kaynakça 

 Konuyla ilgili yayınlar 



 Dış bağlantılar 
 AİHM Dördüncü Daire Kararı, 2004
 Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin tam metni
 Büyük Daire kararı, 2005

Kategori:2005'te İslam
Kategori:2005'te eğitim
Kategori:Türkiye'de laiklik
Kategori:2005'te Türkiye
Kategori:Türkiye'nin müdahil olduğu Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi davaları