İzmir Hürriyet (Özgürlük) Anıtı

İzmir Hürriyet (Özgürlük) Anıtı, Türkiye'nin İzmir ilinde yapılması planlanan anıttır.

 Tarihçe 
II. Meşrutiyet'in ilanı, Osmanlı Devleti'nde köklü değişimlere yol açmış ve bu sürecin anısını yaşatmak amacıyla İstanbul ve Selanik'te anıtlar inşa edilmesi gündeme gelmiştir. İstanbul için ilk olarak Mimar Vedad (Tek) Bey'in Sultanahmet Meydanı'na yapılması planlanan Hürriyet Abidesi tasarlanmış, ancak 31 Mart Vakası sonrası bu proje uygulanmamıştır. Bunun yerine, Muzaffer Bey'in tasarladığı Abide-i Hürriyet, Çağlayan'da inşa edilmiştir. Selanik'te bir anıtın temeli atılmış olsa da tamamlanamamıştır.

Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri'nde yer alan belgelere göre, Raymond Péré tarafından hazırlanan II. Meşrutiyet Anıtı projesi, İzmir için de bir anıt önerisinin gündeme geldiğini göstermektedir. Péré'nin tasarımı, "Raymond C. Péré. Architecte & Peintre. Smyrne (Turquie d'Asie)" antetli bir kağıda çizilmiş olup, tarih kısmı boş bırakılmıştır. Anıtın üzerindeki "24 Juillet 1908" ibaresi, II. Meşrutiyet'in ilanını simgelediğini göstermektedir.

Osmanlı Devleti'nde yönetim biçimindeki değişimi simgeleyen en önemli anıt, Abide-i Hürriyet olarak kabul edilmektedir. Ancak Raymond Péré ile Vedad (Tek) Bey'in anıt projeleri, tarihlendirme açısından dikkat çekici olup, Abide-i Hürriyet'ten önce gündeme gelmişlerdir. Selanik için hazırlanan projeye ve Vedad Bey'in tasarımına ilişkin görsel belgelere ulaşılamamış olması, Péré'nin önerisini Osmanlı anıt mimarisinin erken örneklerinden biri haline getirmektedir. Bu proje, Osmanlı mimarlık tarihi içinde önemli bir yere sahiptir ve dönemin tasarım anlayışını yansıtması açısından değerlidir.

 Tasarım 
Tasarımda, büyük ölçekli bir mimari düzenlemenin üzerine yerleştirilmiş bir sütun bulunmaktadır. Sütun ile kaide arasında, etrafı kırılmış halat ve zincirlerle sarılı bir kaya, iki yanında ise bir top ve bir savaş gemisi heykeli yer almaktadır. Sütunun tepesinde Osmanlı arması bulunmaktadır. Yapının alt kısmı, mimarın diğer eseri olan İzmir Saat Kulesi ile benzer özellikler taşımaktadır. II. Meşrutiyet döneminde devletin Milli Mimari üslubunu benimsediği göz önüne alındığında, Raymond Péré'nin tasarımı, oryantalist unsurların ağır bastığı eklektik bir anlayışı yansıtmaktadır.

 Mimarı 
İzmir'de yapılması planlanan Hürriyet (Özgürlük) Anıtı'nın mimarı, Fransız asıllı Levanten mimar Raymond Charles Péré'dir. Péré, İzmir'de önemli mimari eserlere imza atmış olup, 1901 yılında inşa edilen ünlü İzmir Saat Kulesi’nin de mimarıdır. Anıtın tasarımında dönemin Osmanlı mimari anlayışıyla birlikte batılı unsurların da kullanılması planlanmıştır.

 İnşa Edilmesi Planlanan Yer 
Anıtın tam olarak nereye yapılacağı kesinleşmemiştir, ancak Konak Meydanı gibi İzmir'in merkezi bir noktasında inşa edilmesinin düşünüldüğü tahmin edilmektedir. İzmir'in sembolik ve tarihi değer taşıyan bölgelerinden birine yerleştirilmesi planlanmış, ancak uygulamaya konulmamıştır.

 Planlanan İnşa Yılı 
Anıtın inşası için kesin bir tarih belirlenmemiştir, ancak 1908 sonrasında, II. Meşrutiyet’in ilanı ile birlikte planlandığı bilinmektedir. Bu dönemde Osmanlı İmparatorluğu'nda özgürlük ve meşrutiyet kavramlarını temsil eden anıt projeleri yaygınlaşmıştır.

 İptal Nedeni 
Dönemin siyasi ve toplumsal koşulları nedeniyle projenin hayata geçirilmesi mümkün olmamış, İttihat ve Terakki yönetiminin padişahı temsil eden eserler yerine milli unsurları öne çıkaran yapıları tercih etmesi bu sürecin tamamlanamamasına neden olmuştur. Böylece İzmir'de planlanan Hürriyet (Özgürlük) Anıtı, diğer bazı Osmanlı kentlerinde hayata geçirilen benzer yapılar gibi inşa edilemeden tarihteki yerini almıştır.
 Kaynakça 

Kategori:İzmir'deki anıtlar