Ebû Hayyân et-Tevhîdî

Alî bin Muhammed bin Âbbâs el-Bağdadi (923–1023) ( ) aynı zamanda Ebû Hayyân et-Tevhîdî () olarak da bilinir. Arap veya Fars idi ve 10. yüzyılın en etkili entelektüellerinden ve düşünürlerinden birisidi. Yâkût el-Hamevî onu, "edebiyatçıların filozofu, filozofların edebiyatçısı" olarak nitelemiştir. Ancak döneminin tarihçileri tarafından ihmal edilmiş ve görmezden gelinmiştir. Bu ihmal, Yâkût'un Mu'cem el-Udebâ (معجم الأدباء) adlı kitabını yazmasına kadar devam etmiştir. Kitap, esas olarak eTevhidî'nin kendisi hakkında yazdıklarına dayanan Tevhidî'nin biyografik taslağını içeriyordu.

 Hayatı 
Tevhidî'nin doğum ve ölüm tarihleri konusunda farklı görüşler vardır. Târîh-i Sistan'a göre 923 yılında Bağdat veya Fars yakınlarında doğmuştur. Tevhidî'nin zor bir çocukluk dönemi olmuştur. Tevhid adı verilen hurma satan fakir bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi (bu nedenle soyadını almıştır) ve çocukluğunun büyük bir kısmını kendisine kötü davranan amcasının bakımında yetim olarak geçirmiştir.

Tevhidî, tahsilini tamamladıktan sonra İslam dünyasının çeşitli şehirlerinde katip olarak çalışmıştır. Bilinen son düzenli görevi, 980'den 985'te idam edilene kadar Ebn Sa'dān için çalışmış olmasıdır. Bu dönemde Ebû Süleyman Manteqî Seǰestânî'nin etrafında şekillenen bir edebiyat çevresinin üyesiydi. Çember hakkında bilinenlerin çoğu el-Tevhidî'nin yazıları aracılığıyladır.

Sa'dān'ın idamından sonra Tevhidî'nin düzenli bir katip olarak çalışması söz konusu olmasa da yazmaya devam ettiği görülmektedir. Hayatının son yirmi yılını yoksulluk içinde geçirmiştir. 1009 yılında hayatta olduğu biliniyor ve büyük ihtimalle 1023 yılında Şiraz'da ölmüştür.

 Çalışmaları 
Tevhidî, kendisini çok eleştirmiş ve çalışmalarının çoğundan memnun kalmamıştır. Hayatının ilerleyen dönemlerinde birçok kitabını yakmıştır. Bununla birlikte Arap edebiyatı tarihinde özgünlük taşıyan bir dizi edebî, felsefî ve tasavvufî eser bırakmıştır. En önemli eserleri şunlardır:

 el-Beṣâʾir ve’ẕ-ẕeḫâʾir
 el-Hevâmil ve’ş-şevâmil
 el-İmtâʿ ve’l-muʾânese, Zevk ve Neşe Kitabı, bir anekdot koleksiyonudur. ve muhtemelen Gazzeli Timoteus'un hayvanlar hakkındaki kitabına dayanan zooloji üzerine bir bölüm içerir.
 el-İşârâtü’l-ilâhiyye
 el-Muḳābesât
 eṣ-Ṣadâḳa ve’ṣ-ṣadîḳ
 Aḫlâḳu’l-vezîreyn, İki Bakan'ın Zaafları Üzerine Kitap, döneminin siyasi ve kültürel çekişmelerine dair bir yorumdur.

 Kaynakça 

Salah NATIJ, "La nuit inaugurale d'al-Imatâ' wa l-mu'ânasa d'Abu Hayyân al-Tawhidi, une leçon magistrale d'adab", Revue Arabica, Vol. 55, No.2, 2008 = http://maduba.free.fr/Sur_Tawhidi.pdf
I. Keilani, Abú Hayyán al-Tawhidi (in French), Beirut, 1950.

Kategori:10. yüzyıl filozofları
Kategori:11. yüzyıl filozofları
Kategori:1023'te ölenler
Kategori:923 doğumlular
Kategori:Orta Çağ İslam filozofları