Cumateli

Cumateli (Gürcüce: ჯუმათელი), tarihsel Samtshe bölgesinde, günümüzde Ardahan ilinin Posof ilçesine bağlı Baykent köyünün sınırları içinde kalan eski bir köydür.2014 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları (ტაო–კლარჯეთის ძეგლების 2014 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები), Tiflis, 2015, s. 192.  ISBN 978-9941-0-7362-5 Günümüzde Ekili adıyla Baykent köyünün bir mahallesidir.

Tarihçe

Cumateli (ჯუმათელი), Gürcüce bir yer adı olup "Cumati'den olan" anlamına gelir. Nitekim Gürcistan'ın Guria bölgesinde Cumati (ჯუმათი) adını taşıyan bir köy bulunmaktadır.

Cumateli köyünün bulunduğu Samtshe bölgesi, tarihsel Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biridir. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi ve köyü 16. yüzyılın ikinci yarısında Gürcülerden ele geçirmiştir. Köyde varlığı bilinen kilise de bu dönemden kalmıştır."ტაო-კლარჯეთის ძეგლების 2019 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები" (2019 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları), Tiflis, 2021, s. 129.   ISBN 978-9941-9746-3-2

Cumateli köyü, 1595 tarihli ve Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı osmanlı mufassal defterinde “Cumadul” (جمادول) şeklinde yazılmıştır. Bu defteri yayımlayan Türkolog Sergi Cikia köyün adının hatalı biçimde yazıldığını belirtmiştir. Bu deftere göre köy, Gürcistan Vilayeti içinde, Poshov livasının Kuzey nahiyesine bağlıydı. Nüfusu, 9 Hristiyan haneden oluşuyor ve hane reisleri Gürcü adları taşıyordu. Köyde buğday, arpa, çavdar tarımı ile arıcılık yapılıyor, domuz ve koyun besleniyordu.

Cumateli köyü, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca, savaş tazminatının bir parçası olarak Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresinin 1886 tarihli nüfus tespitinde Cumateli köyünü Vahla (ვახლა) köyüyle birlikte Cumatel-Vahla (Джуматель-Вахла) adıyla kaydedilmiştir. Bu sırada bu yerleşim, Ardahan sancağının Poshov kazasının Tzurtzkabi nahiyesinin dkuz köyünden biriydi. Nüfusu, 263'ü erkek ve 243'ü kadın olmak üzere, 68 hanede yaşayan 506 kişiden oluşuyordu. Köy halkının tamamı Türk olarak yazılmıştır.

Birinci Dünya Savaşı yıllarında Ardahan bölgesini gezmiş olan Gürcü araştırmacı ve gazeteci Konstantine Martvileli, 1917 yılında Cumateli köyünde 291 Müslüman Gürcünün yaşadığını yazmıştır. Bu köy daha sonra Vahla’ya bir mahalle olarak bağlanmıştır. Cumateli günümüzde Ekili adını taşımaktadır.

Cumateli köyünde, köyün eski sakinleri Hristiyan Gürcülerin bir kilisesi bulunuyordu. Bugünkü yerleşimin kuzeyinde bulunan kilise yıkılmış, yerinde bugün eski okula olarak bilinen  yapı inşa edilmiştir. Bundan dolayı kiliseden geriye bir iz kalmamıştır.

Kaynakça

Kategori:Posof belde ve köyleri
Kategori:Tao-Klarceti