Hacı Mirza Ali Şebüsteri

Hacı Mirza Ali Şebüsteri - yazar, yayıncı, siyasetçi, Tebriz'de kurulan Azerbaycan Milli Hükümetinde Milli Meclis başkanı, Azerbaycan Demokrat Partisi'nin yayın organı olan "Azerbaycan" gazetesinin ilk editörü.

Hiyabani, Lahuti ve 21 Azer hareketlerine katıldı. Siyasi faaliyetleri nedeniyle birçok kez zulüm gördü ve tutuklandı. Azerbaycan Milli Hükümeti'nin dağılmasından sonra iki kez tutuklandı. Sonraki yaşamı hakkında bilgi yoktur.

 Hayatı 
Hacı Mirza Ali Şebüsteri 1898 yılında Şebister'de doğdu. 1916'da kurulan Adalet Partisi'nin üyesiydi. 1920 yılında Tebriz'de gerçekleşen Hiyabani hareketine katıldı. Harekete katılan iki kardeşi Salamulla Cavid ile birlikte Bakü'ye taşındılar. Hacı Ali Şebüsteri ise Tebriz'de kaldı. Burada sürekli zulüm gördü ve Tebriz'den ayrılması yasaklandı.

Yazıları 1921 yılında Tebriz'de çıkan "Molla Nasreddin" dergisinde yayımlandı.

Tude Partisi üyesiydi ve partinin Tebriz Komitesi'nin kuruluşunda yer aldı. Daha sonra partiden istifa etti. 1941 yılında İsmail Şems, Ali Maşinci, Hilal Nasiri ve diğerlerinin girişimiyle Tebriz'de kurulan "Azerbaycan" cemiyetinin başkanı oldu. 1 Kasım 1941'de toplumun basın organı olan "Azerbaycan" gazetesi yayınlanmaya başladı. Bu gazetenin editörlüğünü Mirza Ali Şebüsteri ve İsmail Şems yapmıştır. Daha sonra bu gazete Azerbaycan Demokratik Partisi'nin basın organı oldu. "Azerbaycan" cemiyetinin üyeleri  kapitalizmi, emperyalizmi ve sömürgeciliği eleştiren şiirler ve makaleler yazıyordular. Bu faaliyetleri nedeniyle zulüm gördükleri için 1942 yılında Hacı Mirza Ali Şebüsteri, İsmail Şems, Mir Mehdi Etimad ve Muhammed Biriya, Azerbaycan SSC İçişleri Komiser Yardımcısı General Ağaselim Atakişiyev tarafından Tebriz'den Bakü'ye getirildi.

 Azerbaycan Milli Hükümeti döneminde 
upright=0.91|küçükresim|Tağı Şahin, Muhammed Biriya, Hacı Mirza Ali Şebüsteri, Seyid Cafer Pişevari, Sadiq Padiqan və Salamulla Cavit.|left
14 Eylül 1945'te Tebriz'de yapılan bir toplantıda, Hacı Ali Şebüsteri'nin de aralarında bulunduğu 14 üyeli bir Düzenleme Komitesi oluşturularak Azerbaycan Demokrat Partisi kuruldu. 20 Kasım 1945'te Tebriz Erk Tiyatrosu binasında faaliyetlerine başlayan Azerbaycan Halk Kongresi Milli Meclisi'nin başkanlığına seçildi. Azerbaycan Parlamentosu'nun ilk toplantısı 12 Aralık 1945'te yapıldı. Burada, Meclis'in çıkardığı kanun ve kararları uygulamak üzere Mirza Ali Şebüsteri başkanlığında 9 kişilik bir divan seçildi. Azerbaycan Milli Hükûmeti'nin kurulmasının ardından Milli Meclis Başkanlığı'na seçildi. Ayrıca yeni kurulan Dil Enstitüsünün başkanlığını da yürütüyordu. Kurumun faaliyet gösterdiği dönemde Azerbaycan'da faaliyet gösteren Farsça isimli dükkan ve lokantaların isimleri Türkçe'ye çevrilmiştir. Ayrıca örgütün amacı Azerbaycan Türkçesinde bazı reformlar yapmaktı.

1 Ağustos 1946'da Salamulla Cavid başkanlığındaki Hacı Mirza Ali Şebüsteri, Sadık Padiqan, General Mahmud Penahiyan, Albay Murtazavi ve Binbaşı Toğrai'den oluşan bir heyet müzakereler için Tahran'a gitti.upright=0.91|küçükresim|Bağırhan'ın büstünün açılış töreni, Tebriz, 1946. Soldan sağa Salamulla Cavit, Zeynalabdin Giyami, Seyid Cafer Pişevari, Hacı Mirza Ali Şebüsteri

5 Aralık 1946'da Şah'ın birlikleri Miyana'ya doğru saldırırken Milli Hükûmetin fedaileri tarafından durduruldu. Azerbaycan'ın çeşitli bölgelerinden insanlar, Şah'ın ordusuna karşı silahlanıp savaşmak için Milli Hükûmete başvurdu. Daha sonra Pişevari başkanlığında Savunma Komitesi kuruldu. Hacı Mirza Ali Şebüsteri, Gazi Muhammed, Gulam Yahya, Mahmud Penahiyan ve Sadık Padegan bu komitenin üyeleri oldular. Komitenin ilk icraatı Tebriz'de sıkıyönetim ilan etmek ve gönüllü birlikler kurmak oldu. Başlangıçta gönüllü gruplara 600 kişi katıldı. Bundan sonra Pişevari, Sovyetler Birliği'nden tekrar askeri destek istedi. Ancak bu talep cevapsız kaldı. Seyyid Cafer Pişevari ve hükûmetin diğer üyeleri 11 Aralık 1946'da Tebriz'den ayrıldıktan sonra Salamulla Cavid, Muhammed Biriya, Mirrahim Vilayi ve Hacı Ali Şebüsteri Tebriz'de kaldı. 13 Aralık 1946'da, ABD ve Büyük Britanya'nın desteğiyle İran ordusu Tebriz'e girdi. Böylece Azerbaycan Milli Hükûmeti çöktü.George Lenczowski. "United States' Support for Iran's Independence and Integrity, 1945–1959", Annals of the American Academy of Political and Social Science, Vol. 401, America and the Middle East. (may, 1972), s. 49

Ulusal Hükûmetin çökmesinden sonra Salamulla Cavid ile birlikte tutuklandı ve Tahran'a götürüldü. Haziran 1947'de serbest bırakıldı. Hapisten çıktıktan sonra bir süre Şiraz'da yaşadı. Şubat 1948'de Şiraz'dan Tahran'a getirildi ve tekrar tutuklandı. Nisan 1948'de Salamulla Cavid ile birlikte iki yıl hapse mahkûm edildi. Temmuz 1948'de hapisten çıktı.

Sonraki yaşamı hakkında bilgi yoktur.

 Kaynakça 
 Özel 

 Genel 




















 Dış bağlantılar 

Kategori:1898 doğumlular
Kategori:Doğu Azerbaycan Eyaleti doğumlular
Kategori:Ölüm tarihi bilinmeyenler
Kategori:Azerbaycan Demokratik Partisi siyasetçileri
Kategori:İran Azerisi siyasetçiler
Kategori:"21 Azer" madalyası ile taltif edilenler
Kategori:Azerbaycan Millî Hükûmeti Millî Meclisi Milletvekilleri