Nikiforos Kallistos Ksantopulos

Nikiforos Kallistos Ksantopulos ( ; Latince Nicephorus Callistus Xanthopulus olarak yazılmıştır;  ) Bizans İmparatorluğu'nun son dönemlerinde yaşamış Yunan din tarihçisi ve edebiyatçısıdır. En popüler eseri olan hacimli Ecclesiastica historia, ilkel Hristiyanlık ve onun doktrinel tartışmaları hakkında önemli bir belgesel kaynak teşkil ettiği gibi Bizans kültürüne ait hagiografik, ayinsel ve efsanevi metinler için de önemlidir.

 Hayatı 
Ksantopulos'un biyografisi hakkındaki bilgilerimizin çoğu, onun Kilise Tarihi'nin girişinden gelmektedir. Önsözde, otuz altı yaşında tarih üzerine çalışmaya başladığı belirtiliyor. Nikiforos, Rönesans Bizans tarih yazımının süslü, retorik üslubuyla eğitilmişti. Ayasofya'ya papaz olarak atanmış ve bu sayede patriklik kütüphanesine erişim hakkı kazanmıştır. Ayrıca retorik ve ilahiyat dersleri de vermiş ve bu dersler için birçok yeni progymnasmata (egzersiz) hazırlamıştır. Ksantopulos, 12. Şiirini ona ithaf eden Theodoros Metochites'in arkadaşıdır. Daha sonraki yıllarında bir keşiş olması mümkündür.
 Çalışmaları 

 Kilise Tarihi (Ecclesiastica Historia) 
Ksantopulos'un 23 ciltlik Ecclesiastica Historia'sı ( ; "Kilise Tarihi"), yalnızca ilk on sekiz cildi günümüze ulaşmış olup, tarihsel anlatıyı İsa'dan başlayarak 610 yılında imparator Phokas'ın idamına kadar devam ettirir. Eserde imparatorların tahta çıkışı ve askeri seferler gibi dünyevi olayların açıklamaları yer alıyor ancak Ekümenik konsiller, doktrinel anlaşmazlıklar ve dört doğu patrikhanesi vurgulanıyor.

Ksantopulos, projesine bazilikanın el yazması kütüphanesini kullanarak 1310 civarında başlamış ve 1317'den bir süre sonra tamamlamıştır. Yazar ilk dört yüzyıl boyunca büyük ölçüde selefleri Eusebios, Sokrates Skolastikos, Sozomenos, Theodoretus ve Evagrius'a bağımlı kalmış, eklemeleri çok az eleştirel yetenek göstermiştir. Ayrıca, Sozomenos, Evagrius ve kilise tarihiyle ilgili çeşitli diğer alıntıların yer aldığı Baroccianus Graecus 142'deki kilise tarihleri koleksiyonuna da büyük ölçüde güvenmiştir.} Ksantopulos'un eklediği yorum ve notlar arasında kitapta Κύριε βοήθει τῶ δούλω Νικοφόρω Καλλίστω ifadesi yer alıyor. ("Tanrım, kölene yardım et Nikiforos Kallistos"), hem bir dua hem de bir imza işlevi görmüştür. Eser, İmparator II. Andronikos'a ithaf edilmiş olup, hükümdarın Yunan kültürünü ve Ortodoksluğunu Latin Hristiyanlığının üstünde yücelten milliyetçi hareketine katkıda bulunmuştur. Artık mevcut olmayan belgelere dayanan sonraki çalışmaları çok daha değerlidir.

Leo VI'nın 911'deki ölümüne kadar olan tarihi sürdüren beş kitabın daha içindekiler tablosu da mevcuttur, ancak kitapların gerçekten yazılıp yazılmadığının belirsiz olduğu belirtilmektedir. Bazı günümüz bilim insanları, Nikiforos'un 10. yüzyılda yaşamış, bilinmeyen bir yazarın eserini sahiplenip kendi eseri gibi gösterdiği görüşündedirler. Eserin planı iyidir ve masallarına ve batıl inanç saçmalıklarına rağmen, aksi takdirde bilinmeyecek önemli gerçekleri içerir.

Eserin sadece bir tek el yazması nüshası bilinmektedir. Macaristan Kralı Matyas Corvinus döneminde bir Türk askeri tarafından Budin'deki kütüphaneden alınmış ve İstanbul'a götürülmüş, burada bir Hristiyan tarafından satın alınmış ve sonunda Viyana'daki imparatorluk kütüphanesine ulaşmıştır.For this history and events leading up to the first modern editions of the book, see Franco Mormando, "Nicephorus and the Battle of the Books Between Catholics and Protestants" in his essay, "Pestilence, Apostasy and Heresy in Seventeenth-Century Rome," in Piety and Plague: From Byzantium to the Baroque, ed. F. Mormando and T. Worcester, Kirksville: Truman State University Press, 2007, pp. 265–71.

 Diğer 
Ksantopulos'un diğer eserleri arasında, kilise babalarından Yunan ilahiyatçısı Nenizili Gregorios ve Bizans rahibi İoannis Klimakos'un yazıları üzerine yorumlar da yer almaktadır. Ayrıca Konstantinopolis imparatorları ve patrikleri listelerinin, Kudüs'ün ele geçirilmesiyle ilgili bir şiirin ve hepsi iambik yazıyla yazılmış Kutsal Yazıların bir özetinin yazarıdır; ayrıca ayin şiirleri üzerine yorumlar yazmıştır. Bir hagiograf olarak yazıları arasında Zoödochos Pege türbesinde gerçekleşen mucizelerin tarihi ve Myra'lı Aziz Nikolaos ile Genç Öfrosin'in hayatları da yer almaktadır. Doğu Ortodoks Kilisesi'nde kullanılan birçok sinaksaryayı da o yazmıştır.

 Kaynakça 
Özel

Genel
Migne, Patrologia Graeca vols. 145-147 - Greek text and Latin translation.

Kategori:Bizanslı tarihçiler
Kategori:Doğu Ortodoks Hristiyanlar
Kategori:Hristiyanlık metinlerinin tarihi