Teispes

Teïspes (Grekçe  ; </ref> Cišpiš ; Akadca: 𒅆𒅖𒉿𒅖 Šîšpîš,Kent (1384 AP), page 394 Elamca: Zi-iš-pi-iš) MÖ 675-640'da Anşan'ı yönetiyordu. Persisli Ahamenişlerin oğlu ve Büyük Kiros'un atalarından biriydi. I. Kiros ve Ariaramnes'in ikisinin de onun oğulları olduğuna dair kanıtlar vardır. I. Kiros, Büyük Kiros'un büyükbabasıdır, Ariaramnes ise Büyük Darius'un büyük büyükbabasıdır.

MÖ 7. yüzyıla ait belgelere göre Teispes, Perslerin Med egemenliğinden kurtulmasından sonra gerçekleştiği tahmin edilen Elam kenti Anşan'ı ele geçirerek küçük krallığını genişletmiştir. Ancak krallığı Yeni Asur İmparatorluğu'nun (MÖ 911-605) bir vasal devletiydi. Yerine ikinci oğlu I. Kiros geçmiştir.

 İsim 
İsmin Eski Farsça versiyonu Čišpiš'tir ; Walther Hinz ve Heidemarie Koch bunu *Čaišpiš olarak yorumlarlar, ancak bu yanlış görünmektedir. Rüdiger Schmitt bu ismin "muhtemelen İranlı" olduğunu düşünürken  Jan Tavernier ise bunun Elam kökenli olabileceğini söyler. Her iki durumda da etimolojisi bilinmemektedir. Muhtemelen Hurri fırtına tanrısı Tešup'un ismiyle ya da Kimmer kralı Teušpa'nın ismiyle bir ilgisi yoktur.Schmitt, 1992 (Elam) lakaplı 𒍝𒆜𒉿𒆜𒅆𒅀 Zaišpîšiya ile bağlantısı belirsizdir; Hinz bunun ismin sıfat biçimini, *Čaišpišya'yı temsil ettiğine inanırken, Schmitt bunun yerine *Čašpišya okunuşunu tercih eder  ve bu iki ismin birbiriyle ilişkili olmadığını söyler.

Vasili Abayev, Čišpiš'in Eski Hintçe sú-śiśvi'nin İran biçimini temsil ettiğini ve "iyi büyüyen" anlamına geldiğini ileri sürmüştür. János Harmatta, "lider" anlamına gelen Soğdca čp'yš ile olası bir ilişki önerdi. Ancak Tavernier, her iki önerinin de ikna edici olmadığını düşünür. Wojciech Skalmowski tarafından öne sürülen bir diğer İran türevi ise ismin Eski Hintçe cit-, "düşünce, zekâ" ve pi-, "kabarmak, taşmak" kelimelerinin birleşiminden oluştuğu şeklindedir.

Elam dilindeki türevlerine gelince, Tavernier iyi bir tanesinin bulunmadığını söyler. "Yenilemek, onarmak" anlamına gelen piš- fiil kökü bazı Elam isimlerinde bulunmaktadır, ancak ilk kısmı açıklamak zordur. Tavernier, bazı bileşiklerde šiš olarak geçen šišnali, "güzel" ile olası bir bağlantı olduğunu ileri sürer; o zaman bir Elam ismi olan *Šišpiš, "güzeli yenilemek" anlamına gelebilir. Ancak bu, Elam dilinde ismin neden Zišpiš olarak yazıldığını açıklamaz, çünkü šišnali yalnızca š ile yazılır.

Persepolis tabletlerinde Čišpiš adında başka bir kişinin adı da geçmektedir. Bu kişi MÖ 503 ve 502'den kalma tabletlerde çeşitli miktarlarda tahıl alan kişi olarak anılıyor ve Elam'da Zila-Umpan adlı bir yer ile ilişkilendirilmektedir.

 Ayrıca bakınız 
 Teispidler

 Kaynakça 
Özel

Genel

Kategori:MÖ 7. yüzyılda İranlılar