Birinci Deniz Diyarı Hanedanı

Birinci Deniz Diyarı Hanedanı (URU.KÙKIWhere ŠEŠ-ḪA of King List A and ŠEŠ-KÙ-KI of King List B are read as URU.KÙ.KI) veya Babil'in 2. Hanedanı (Amorit yönetimindeki Babil'den bağımsız olmasına rağmen), çok spekülatif olarak yaklaşık MÖ 1732-1460 (kısa kronoloji), öncelikle kral listeleri A ve B'deki lakonik referanslarda ve Asur Eşzamanlı kral listesi A.117'de kaydedilen çağdaşlarda doğrulanan muammalı bir kral dizisidir.

Kısa ömürlü ve artık dağılmakta olan Eski Babil İmparatorluğu'ndan kurtulan hanedan, adını Mezopotamya'nın en güneyindeki, büyük yerleşim yerlerinden yoksun, Dicle ve Fırat nehirlerinin ağızlarının dolmasıyla giderek güneye doğru genişleyen bataklık bir bölge olan eyaletten almıştır (Demir Çağı'nda Mat Kaldi " Kaldea " olarak bilinen bölge). Deniz Diyarı çanak çömleği Girsu, Uruk ve Lagaş'ta bulundu ancak bunların kuzeyinde hiçbir yerde bulunamadı.Al-Hamdani, A. (2020). The Settlement and Canal Systems During the First Sealand Dynasty (1721–1340 BCE). In S. Paulus & T. Clayden (Ed.), Babylonia under the Sealand and Kassite Dynasties, Berlin, pp. 28–57.

Sonraki krallar sahte Sümerce isimleri taşıyordu ve İsin Hanedanı'nın görkemli günlerine atıfta bulunuyorlardı. Hanedanlığın üçüncü kralı, ismini İsin hanedanının son kralı Damiq-ilişu'dan almıştır. Bu kültürel motiflere rağmen, nüfusun büyük çoğunluğu Akad isimleri taşıyordu ve Akad dilinde konuşuyor ve yazıyordu. Egemenliklerinin en azından kısa bir süre Babil'e kadar uzandığına dair dolaylı kanıtlar mevcuttur. Daha sonraki zamanlarda, Yeni Babil İmparatorluğu'nun bir Deniz Diyarı eyaleti de mevcuttur.Paul-Alain Beaulieu, Ea-dayān, Governor of the Sealand, and Other Dignitaries of the Neo-Babylonian Empire, Journal of Cuneiform Studies, vol. 54, pp. 99–123, The American Schools of Oriental Research, 2002

 Tarih 
Geleneksel olarak, Deniz Diyarı hakkında bilinen her şey birkaç Kral Listesi girişinden ve rastgele tarihçelerden gelmektedir. Bu dönemdeki yazıların çoğunda, bulunan standart tabletlerin yetersizliğini açıklamak için mumlu tahta levhalar kullanıldığı öne sürülmüştür.Paulus, Susanne, "Die babylonischen Kudurru-Inschriften von der kassitischen bis zur frühneubabylonischen Zeit. Untersucht unter besonderer Berücksichtigung gesellschafts-und rechtshistorischer Fragestellungen", AOAT 51, Münster: Ugarit Verlag, 2014 Son zamanlarda (2009) 20. yüzyılda bir araya getirilen en büyük özel el yazması koleksiyonu olan Martin Schøyen koleksiyonundan gelen 450 yayınlanmış tablet, her kralın hükümdarlığının bir kısmına uzanan 15 ila 18 yıllık bir dönemi kapsar.  Chapin, Michael Arthur, "'My-Mother-Is-Precious': Names and Naming Practices in the First Dynasty of the Sealand (ca. 1500 BCE)", Dissertation, Johns Hopkins University, 2023 Bunlar tek bir depodan çıkmış gibi görünüyor ancak bir asır önce antika pazarında satın alındıktan sonra daha küçük özel koleksiyonlarda çürüdükten sonra kökenleri kaybolmaktadır. Tabletlerin çoğu kaynakların yönetimiyle ilgilidir.Odette Boivin, "Agricultural Economy and Taxation in the Sealand I Kingdom", Journal of Cuneiform Studies, vol. 68, pp. 45–65, 2016 Brüksel'de ayrıca 32 adet yayımlanmamış Deniz Diyarı tableti tutulmaktadır.Boivin, Odette, "Accounting for livestock: principles of palatial administration in Sealand I Babylonia", Iraq, vol. 78, 2016, pp. 3–23, 2016 Tabletlerde mektuplar, makbuzlar, muhasebe defterleri, personel listeleri vb. yer almakta ve dönemin olaylarına dair ipuçları veren yıl adları ve referanslar bulunmaktadır. Elam'dan gelen haberciler tedarik ediliyor,MS 2200/40 and MS 2200/455. Dilmun'un (antik Bahreyn) bir tanrısı olan Anzak, isimlerde teoforik bir unsur olarak görünüyor,MS 2200/394, 444, 321 and so on. ve Nūr-Bau, Eşnunna'nın teknelerini alıkoyması gerekip gerekmediğini soruyor,MS 2200/3. bir zamanlar gelişen bu Sümer yerleşim birimine dair nadir bir geç referans. Normal ticari faaliyete ek olarak, başka bir özel koleksiyondaki iki alamet metni Peşgaldarameş'in hükümdarlığına tarihleniyor ve Nippur tanrılarına adanmış bir kurugu ilahisinde Ayadaragalama'dan bahsediliyor.Gabbay, Uri and Boivin, Odette. "A Hymn of Ayadaragalama, King of the First Sealand Dynasty, to the Gods of Nippur: The Fate of Nippur and Its Cult during the First Sealand Dynasty" Zeitschrift für Assyriologie und vorderasiatische Archäologie, vol. 108, no. 1, pp. 22-42, 2018 Gılgamış Destanı'nın farklı bir versiyonu kahramanı Ur'a taşır ve bu döneme ait bir parçadır.

2013-2017 yılları arasında Tell Khaiber'de yürütülen kazılar, Ur'dan yaklaşık 20 km uzaklıkta, alışılmadık bir şekilde düzenlenmiş, çevresi yakın kulelerden oluşan büyük bir kerpiç kalenin temelleri ortaya çıkarıldı.Text -   Supplement -   Site, orada bulunan 152 (birleştirmeler yapıldıktan sonra) kil çivi yazısı tabletinin arşivine göre Ayadaragalama'ya tarihleniyor.  Eleanor Robson, Information Flows in Rural Babylonia c. 1500 BC, in C. Johnston (ed.), The Concept of the Book: the Production, Progression and Dissemination of Information, London: Institute of English Studies/School of Advanced Study, January 2019 Odette Boivin, The First Dynasty of the Sealand in Mesopotamia, Walter de Gruyter GmbH & Co KG, 2018,  Tell Khaiber'deki tabletler, Schoyen Koleksiyonu'ndan yayımlanan tabletlerle aynı kısa zaman dilimine, yani Pešgal'in son dönemlerine ve Ayadara'nın hükümdarlığının ilk dönemlerine denk gelmektedir. Kazı yapanlar ayrıca Deniz Diyarı için tabakalı bir seramik dizisi geliştirerek diğer alanların da belirlenmesini sağladılar. Ur'un birkaç mil doğusundaki Tell Sakhariya bölgesinde Deniz Diyarı seramikleri ve faunal kalıntılar bulundu.Twiss, Katheryn C. "Animals of the Sealands: Ceremonial Activities in the Southern Mesopotamian “Dark Age”." Iraq 79, pp. 257-267, 2017

Deniz DiyarıHanedanlığı'nın ana şehri henüz bilinmemektedir. Krallar listesi parçasında Babil'in "krallığının E'urukuga'ya geçtiği" belirtiliyor. Yerleşim yerinin uru.ku olarak bilinmesi göz önüne alındığında, bu başkentin Lagaş olduğu varsayılmaktadır ki bu dönemde hakkında çok az şey bilinmektedir. Nippur ve Tell Deḥaila da değerlendirmektedir.Dalley, S. (2020). The First Sealand Dynasty: Literacy, Economy, and the Likely Location of Dūr- Enlil(ē) in Southern Mesopotamia at the end of the Old Babylonian Period. In S. Paulus & T. Clayden (Ed.), Babylonia under the Sealand and Kassite Dynasties (pp. 9-27). Berlin, Boston: De Gruyter Modern düşünceye göre başkenti Dūr-Enlil (veya Dūr-Enlile) idi. Yeni Babil döneminde Uruk ile Larsa arasındaki bölgede birer Dur-Enlil, Yeni Asur döneminde de birer Dur-Enlil vardı. Potansiyel Deniz Diyarı başkenti ile aynı yer olup olmadığı da net değildir.MacGinnis, J., "Further Evidence for Intercity Co-Operation among Neo-Babylonian Temples", Journal of the Royal Asiatic Society 16, no. 2, pp. 127–32, 2006Wiseman, D. J., "The Vassal-Treaties of Esarhaddon", Iraq, vol. 20, no. 1, pp. i–99, 1958

 Kral listesi geleneği 
Deniz Diyarı krallarının dizilimine tanıklık eden kral listesi kaynakları aşağıda özetlenmiştir:
NoKral Listesi AKral Listesi Bİddia edilen hükümdarlıkÇağdaşı1Ilima[ii]Ilum-ma-ilī60 yılSamsu-iluna and Abi-ešuh (Babil)Chronicle of Early Kings, tablets BM 26472 and BM 96152, B rev. (Ilum-ma-ilī) 7-10 (Ea-gâmil) 12–14.2IttiliItti-ili-nībī56 yıl3DamqiliDamqi-ilişu II36 yılAdasi (Asur)Synchronistic King List A.117, Assur 14616c, i 1 to 10.4IşkiIşkibal15 yılBelu-bāni (Asur)5Şuşşi, kardeşŞuşşi24 yılLubaia (Asur)6Gulki…Gulkişar55 yılSharma-Adad I (Asur) Samsu-Ditana  Babil6amDIŠ-U-EN ?LIK.KUD-Şamaş (Asur)7Peş-galPeşgaldarameş,Given as PEŠ.GAL-DÀRA.MAŠ. oğlu, aynı50 yılBazaia (Asur)8A-a-dàraAyadaragalama,Given as A-DÀRA-GALAM.MA. oğlu, aynı28 yılLullaya (Asur)9EkurulAkurduana26 yılShu-Ninua (Asur)10MelammaMelamkurkurra7 yılSharma-Adad II (Asur)11EagaEa-gam[il]9 yılErishum III (Asur)
Ek bir kral listesiFormed from BM 35572 and eleven other fragments. daha önceki hanedan hükümdarlarının parçalı okumalarını sağlar. Kral listesi A, bu hanedanın hükümdarlık sürelerini toplayarak 368 yıl sürdüğünü göstermektedir. Eşzamanlı Kral Listesi A.117, sıralamayı Damqi-ilišu'dan itibaren verir, ancak Gulkişar ile Peşgaldarameş arasında mDIŠ-U-EN (okunuşu bilinmiyor) adında ek bir kral daha içerir. Bu kaynak bu açıdan güvenilir kabul ediliyor çünkü Peşgaldarameş ve Ayadaragalama isimlerinin biçimleri yakın zamanda yayınlanan dönemin ekonomi tabletlerindeki biçimlerle uyuşuyor (aşağıya bakınız).

 Hükümdarlar 

 Ilum-ma-ilī 
Hanedanlığın kurucusu olan Ilum-ma-ilī,Tablet Ashm. 1922.353 from Larsa. veya Iliman (m ili-ma-an), Babylonian King List B, BM 38122, reverse 1 to 13. Amorlu Babil çağdaşları Samsu-iluna ve Abi-ešuḫ ile yaşadığı çatışmaları anlatan Erken Krallar Tarihi'ndeki Chronicle of Early Kings, tablets BM 26472 and BM 96152, B rev. (Ilum-ma-ilī) 7-10 (Ea-gâmil) 12–14. kahramanlık öyküsünden bilinmektedir. “Samsu-iluna'nın ordusuna saldırdığı ve onları yenilgiye uğrattığı” kaydediliyor. Nippur'u Samsu-iluna'nın hükümdarlığının sonlarında fethettiği düşünülüyor çünkü onun hükümdarlığına tarihlenen Nippur'dan yasal belgeler var.Five legal tablets such as CBS 4956, published in Chiera (1914), CBS 11013, published as BE VI 2 text 68, 3N-T 87, UM 55-21-239 catalogued as SAOC 44 text 12, and OIMA 1 45, from Nippur.Steinmeyer, Nathan, "Samsuiluna and the Reconquest of Nippur", The IOS Annual Volume 23:"Drought Will Drive You Even Toward Your Foe", Brill, pp. 37-55, 2022 Babil'in Amorlu kralı ve Samsu-iluna'nın oğlu ve halefi olan Abi-Esuh, Dicle Nehri'ni barajlayarak "Ilum-ma-ilī'yi fethetmeye" koyuldu, onu bataklık sığınağından çıkarmak için; ancak bu çaba, Ilum-ma-ilī'nin araziyi üstün bir şekilde kullanması nedeniyle akamete uğradı.

 Damqi-ilişu 
Ammi-Ditana için hayatta kalan son yıl adı, “Damqi-ilišu ordusu tarafından inşa edilen Der / Udinim şehir surunu yıktığı yılı” anmaktadır.Tablets MCS 2 52, YOS 13 359. Orijinalde "MU am-mi-di-ta-na LUGAL.E BÀD.DA UDINIMki.MA (ÉREN) dam-qí-ì-lí-šu.KE4 BÍ.IN.DÙ.A BÍ.IN.GUL.LA".Horsnell, M. J. A., "The Year- Names of the First Dynasty of Babylon", 2 vols. Hamilton: McMaster University Press, 1999 Bu, isminin yazılışına dair tek günümüzde bilinen o dönemin göstergedir ve bu, Isin'in daha önceki kralınınkiyle çelişmektedir.

 Gulkişar 
"Toprağın akıncısı" anlamına gelen Gulkişar, görünüşe göre uzun süren hükümdarlığından geriye pek az iz bırakmıştır. Kendisi, Babil'in ilk hanedanının son kralı olan Samsu-Ditana ile olan düşmanlığını konu alan bir kraliyet destanının (1885 HS Tableti ve 2 yeni parça birleşimi) konusuydu. Metinde Gulkişar'ın birliklerine hitap ettiği ve tanrı Istar'ın ona eşlik ettiği anlatılıyor.Zomer, Elyze. "Chapter 25. Enmity Against Samsu-ditāna". Law and (Dis)Order in the Ancient Near East: Proceedings of the 59th Rencontre Assyriologique Internationale Held at Ghent, Belgium, 15–19 July 2013, edited by Katrien De Graef and Anne Goddeeris, University Park, USA: Penn State University Press, 2021, pp. 324-332Tablet BM 120960 thought to have been recovered from Tall 'Umar (Seleucia) on the Tigris. Sır için kimyasal bir tarif veren bir tabletin kolofonunda “Eridu'daki bir Marduk rahibinin mülkü” yazıyor ve Eridu şehrinden ziyade Babil'in bir mahallesi olduğu düşünülüyor, mu.us-sa Gul-ki-šar lugal-e "Gul-kişar'ın kral (olduğu?) yıldan (sonraki yıl)." olarak tarihleniyor.” MÖ 1103-1100 yılları arasında yaşamış Babil kralı Enlil-nādin-apli dönemine ait bir kudurru,Kudurru in the University Museum, Philadelphia, BE I/1 83 15. kralın bir tapınak arazisinin mülkiyeti konusunda başlattığı bir soruşturmanın sonucunu kaydeder. Bit-Sin-magir ve Deniz Diyarı valileri, “ilahi metresi Nanse için bir toprak sınırı çizen” Gulkişar'ın daha önceki eylemlerine dayalı iddiayı desteklediler. Bu Nabû-kudurrī-uṣur, Enlil-nādin-apli'nin babası ile Gulkişar arasında 696 yıl geçtiğini kaydeden bir Distanzangaben ifadesinin erken bir örneğidir.

 Peşgaldarameş ve Ayadaragalama 
"İbeksin oğlu" Peşgaldarameş ve "zeki geyiğin oğlu" Ayadaragalama, Gulkişar'ın ardışık kralları ve torunlarıydı (DUMU, en geniş anlamıyla "oğulları").

Ayadaragalama'nın hükümdarlığı olaylı görünüyor; bir yıl adından da anlaşılacağı üzere, "iki düşmanın toplu gücü" kovulmuş; bunların Elamlılar ve Kassitler olduğu tahmin ediliyor; Kassitler daha önce Babil'deki Amoritleri hükümdarlıktan indirmişlerdi. Başka bir kayıt, “Kalšu (Kassite) düşmanına karşı büyük bir halkanın inşasını” kaydederken, üçüncü kayıt “ülkesinin isyan ettiği yılı” kaydeder. Bir yıl adı, “Ayadaragalama'nın kral olduğu yılı – Enlil'in (onun için?) tüm dünyanın çobanlığını kurmasından sonra” verir ve tanrıların listesi, Deniz Ülkesi'nin koruyucu tanrıları olan Marduk ve Sarpanitum’u içerir.MS 2200/81.

Yeni-Babil döneminden bir yetkili, A-ia-da-a-ra, MAN ŠÚ “dünyanın kralı”nın bronz bantlı ithaf yazıtını muhtemelen antika bir merak konusu olarak Tell en-Nasbeh'e götürdü ve 20. yüzyılda bulunmak üzere burada atıldı.

 Ea-gâmil 
Hanedanın son kralı Ea-gâmil, Babil Kralı III. Kashtiliash'ın kardeşi olan Kassit şefi Ulam-Buriaş'ın önderlik ettiği bir ordunun önünde Elam'a kaçtı. Ulam-Buriaş, Deniz Ülkesi'ni fethedip Babil'e kattı ve "kendisini ülkenin efendisi yaptı." Ulam-Buriaş'ın halefi III. Agum'un da Deniz Ülkesi'ne saldırdığı ve "Dūr-Enlil" bir tapınağı yıktığı anlatılıyor.Boivin, Odette, "A political history of the Sealand kingdom", The First Dynasty of the Sealand in Mesopotamia, Berlin, Boston: De Gruyter, pp. 86-125, 2018

Babil'de bulunan yılan veya diyorit topuz başı veya muhtemelen kapı tokmağı,Mace head VA Bab. 645 (BE 6405) with ten line possession inscription, in the Vorderasiatisches Museum Berlin. üzerinde Ulaburariaš'ın "Deniz Diyarı Kralı" sıfatıyla kazınmıştır. n. 182 Eser, 1899-1912 yılları arasında Almanların Babil kazıları sırasında Tell Amran ibn-Ali'de ortaya çıkarılmış olup şu anda Bergama Müzesi'nde sergilenmektedir.

 Yazıtlar 

 Notlar 

 Kaynakça 

 Konuyla ilgili yayınlar 
Al-Zubaidi, Ahmed K. Taher, and Mohammed S. Attia, "A Cylinder Seal From TELL Abu Al-Dhahab Dated To THE First Sealand Dynasty (1740–1374 BC)", IRAQ 83, pp. 13–24, 2021
Boivin, Odette, "Kār-Šamaš as a South-Western Palace Town of the Sealand I Kingdom", NABU, pp. 162–64, 2015
Boivin, Odette, "Taxpayers and the Palace at the Time of the First Dynasty of the Sealand: Social Aspects, Officials, and Keeping Track of the Barley", In Economic Complexity in the Ancient Near East: Management of Resources and Taxation (Third–Second Millennium BC), edited by Jana Mynářová and Sergio Alivernini, 279–297. Prague: Charles University, Faculty of Arts, 2020
Boivin, Odette, "Kār-Šamaš as a South-Western Palace Town of theSealand I Kingdom", NABU, pp. 162–64, 2015
Boivin, Odette, "On the Origin of the Goddess Ištar-of-the-Sealand, Ayyabītu", NABU, pp. 24–26, 2015
Calderbank, Daniel, "Pottery from Tell Khaiber: a craft tradition of the first Sealand dynasty", Moonrise Press Ltd, 2021
Calderbank, Daniel, "Moulding Clay to Model Sealand Society Pottery Production and Function at Tell Khaiber, Southern Iraq", The University of Manchester (United Kingdom), 2018
Cavigneaux, Antoine and Béatrice André-Salvini. Forthcoming. Cuneiform tablets from Qal'at Dilmun and the Sealand at the dawn of the Kassite era. In Twenty years of Bahrain Archaeology, 1986–2006. Actes du colloque international de Manama, 9–12 décembre 2007, ed. Pierre Lombard et al. Bahrain: Ministry of Culture
Dalley, Stephanie, "Gods from North-eastern and North-western Arabia in Cuneiform Texts from the First Sealand Dynasty, and a Cuneiform Inscription from Tell en-Nasbeh, c. 1500 BC", Arabian Archaeology and Epigraphy 23, pp. 177–85, 2013
de Ridder, Jacob Jan, "HS 200B: A Bridal Gift (Tuppu Bibli) from the First Sealand Dynasty.", Journal of Cuneiform Studies 73.1, pp. 89–102, 2021
Gabbay, Uri, "A balaĝ to Enlil from the First Sealand Dynasty", Zeitschrift für Assyriologie und vorderasiatische Archäologie 104.2, pp. 146–170, 2014
Højlund, Fleming, "Dilmun and the Sealand", Northern Akkad Project Reports 2, pp. 9–14, 1989
Zadok, Ran, "On Population Groups in the Documents from the Time of the First Sealand Dynasty", Tel Aviv 41, pp. 222–37, 2014

 Dış bağlantılar 
Muhafazakar İsyanın Sanatı: Birinci Deniz DiyarıHanedanlığına Kısa Bir Giriş ASOR ANE Bugün - Haziran 2021

Kategori:Kaldea
Kategori:MÖ 18. yüzyılda kurulan bölgeler ve ülkeler