Karşılıkçılık (ekonomik teori)

Karşılıklılık, anarşist bir düşünce okulu ve işçilerin üretim araçları üzerindeki kontrolünü, bireysel zanaatkarlardan ve işçi kooperatiflerinden oluşan bir piyasa ekonomisini ve işgal ve kullanım mülkiyet haklarını savunan anti-kapitalist piyasa[1] sosyalist[2] ekonomik teorisidir. Karşılıklılıkçılar, emek değer teorisi ve emek mülkiyet teorisinin savunucuları olarak, emeğin sömürülmesine dayandığını düşündükleri her türlü ekonomik rant, kâr ve nominal olmayan çıkara karşı çıkarlar. Karşılıklılıkçılar, sermaye birikimi veya toprak mülkiyetinin yoğunlaşması olmadan bir ekonomi inşa etmeye çalışırlar. Ayrıca, federal bir toplum yaratma amacıyla karşılıklı bankalar tarafından karşılıklı kredi verilmesi yoluyla desteklenebileceğini öne sürdükleri işçilerin özyönetiminin kurulmasını teşvik ederler.

Karşılıklılık, Robert Owen ve Charles Fourier'in ütopik sosyalizminde kök salmıştır. İlk olarak, Josiah Warren'ın Amerika Birleşik Devletleri'ndeki toplum deneylerinde pratik bir ifade geliştirmiştir; bu deneyleri, emek senetleri sistemine dayalı adil ticaret ilkelerine göre kurmuştur. Karşılıklılık, ilk olarak eşitsiz değişimin ortadan kaldırılmasını ve karşılıklılığa dayalı yeni bir ekonomik sistemin kurulmasını öneren Fransız anarşist Pierre-Joseph Proudhon tarafından kapsamlı bir ekonomik teoriye dönüştürüldü. Böyle bir sistem kurmak için, işçilere karşılıklı kredi verebilecek ve sonunda devletin yerini alabilecek bir "Halk Bankası" kurulmasını önerdi; ancak böyle bir sistem kurma girişimleri 1851 Fransız darbesi tarafından engellendi.

Proudhon'un ölümünden sonra, karşılıklılık Avrupa anarşist hareketi içindeki popülerliğini kaybetti ve sonunda anarşist komünizme karşıt olarak yeniden tanımlandı. Proudhon'un düşüncesi, karşılıklılıkçı ekonomiyle yakından özdeşleşen Amerikan bireycileri tarafından benimsendi. Joshua K. Ingalls ve William Batchelder Greene, karşılıklılıkçı değer, mülkiyet ve karşılıklı kredi teorileri geliştirdiler; Benjamin Tucker ise kapitalizme yönelik karşılıklılıkçı bir eleştiri geliştirdi. Amerikalı mutualist Dyer Lum, komünist ve bireyci anarşistler arasındaki uçurumu kapatmaya çalıştı, ancak ikinci kampın çoğu sonunda anarşist hareketten ayrıldı ve sağcı siyaseti benimsedi.

Mutualist fikirler daha sonra yerel değişim ticaret sistemlerinde ve alternatif para birimi modellerinde uygulandı, ancak eğilimin kendisi 20. yüzyılda popüler bilinçten düştü. İnternetin gelişi, özellikle Amerikalı liberteryen teorisyen Kevin Carson tarafından bu konu üzerine yeni eserlerin yayınlanmasının ardından, mutualist ekonomiye olan ilgiyi canlandırdı.

 Kaynakça