Halil el-Hayya

Halil el-Hayya (; d. 5 Kasım 1960) Ağustos 2024'ten Ekim 2024'e kadar Hamas Siyasi Bürosu başkan yardımcısı olarak görev yapan Filistinli bir siyasetçidir; bu görevde, hayatını kaybeden Salih el-Aruri'nin yerine geçmiştir. Ekim 2024'te İsrail Savunma Kuvvetleri tarafından Yahya Sinvar'ın öldürülmesinin ardından, Halil el-Hayya; Halid Meşal, Zahir Cebarin, Muhammed İsmail Derviş ve ismi açıklanmayan bir Hamas yetkilisiyle birlikte Hamas’ın beş kişilik geçici liderliğinin bir parçası olarak görev yapmaktadır. Ayrıca Ocak 2006'dan bu yana, Gazze Şehri'ni temsilen Filistin Yasama Konseyi üyeliğine seçilmiştir.

9 Eylül 2025'te, el-Hayya diğer Hamas liderleriyle birlikte Katar'da İsrail'in düzenlediği bir hava saldırısında gerçekleştirilen suikast girişiminden sağ kurtuldu.

Erken yaşamı ve eğitimi
El-Hayya, Mısır işgali sırasında Gazze Şeridi'nde doğdu. Lisans eğitimini Gazze İslam Üniversitesi'nde tamamladı, yüksek lisansını (Hadis alanında) Ürdün Üniversitesi'nde yaptı ve doktora derecesini Kur'an-ı Kerim ve İslami İlimler Üniversitesi'nden aldı. Birinci İntifada sırasında, lisans eğitimini bitirdikten sonra Hamas'a katıldı. O dönemde yarı zamanlı olarak öğretmenlik yaptı.

 Siyasi kariyeri 
El-Hayya onlarca yıldır Hamas yetkilisidir. Eski Hamas lideri Yahya Sinvar'ın yakın bir çalışma arkadaşı olarak görülmüş ve Sinvar'ın güvenebileceğini düşündüğü az sayıdaki kişiden biri olarak tanımlanmıştır.

2006 Filistin yasama seçimlerinin ardından El-Hayya, Gazze Şehri'nde düzenlenen bir mitingde Filistin Yönetimi Başkanı Mahmud Abbas'ı kınayarak, artan fraksiyon çatışmaları sırasında onu “Allah'a ve Hamas'a karşı savaş başlatmakla” suçladı. Seçim zaferlerinin ardından sahip oldukları parlamento yetkisini vurgulayarak, Hamas'ın ne bir referandumu ne de yeni seçimleri kabul etmeyeceğini ilan etti.

Kasım 2019'da, el-Hayya ve Ravhi Mustafa, aralarında Türkiye ve Lübnan'ın da bulunduğu çeşitli ülkeleri ziyaret etmek üzere Gazze Şeridi'nden ayrılan bir heyete öncülük etti. Bu gezi öncesinde, heyetin Kahire'de Mısır istihbarat yetkilileriyle görüştüğü bildirildi. 

El-Hayya, Hamas'ın rakibi Fetih ile uzlaşma görüşmelerine de başkanlık etmiştir. Ocak 2022'de, Cezayir Cumhurbaşkanı Abdülmecid Tebbun'un daveti üzerine, Hüsam Bedran ile birlikte Hamas ile Fetih arasındaki Filistin içi uzlaşma görüşmeleri için Cezayir'i ziyaret etmiştir.

Ekim 2022'de, el-Hayya, kendisinin ve diğer Filistinli grupların temsilcilerinin Şam'da Suriye Devlet Başkanı Beşar Esad ile on yıl aradan sonra ilk kez “tarihi” bir toplantı gerçekleştirdiklerini açıkladı. El-Hayya, Hamas'ın Suriye iç savaşı sırasında Esad rejimini desteklemeyi reddetmesiyle başlayan Hamas-Suriye arasındaki anlaşmazlığı sona erdirme konusunda uzlaştıklarını belirtti. Geçmişte Suriye'ye karşı yapılan her türlü “yanlış eylem” için pişmanlık duyduğunu ifade etti ve bu toplantının Filistin-Suriye ortak çabalarının yeniden başlatılması açısından önemine vurgu yaptı. El-Hayya, Suriye'nin Filistin davasına uzun süredir verdiği desteği övdü ve Esad'ın da Suriye'nin Filistin “direnişini” destekleme konusundaki taahhüdünü yinelediğini kaydetti. 

El-Hayya, Gazze savaşı sırasında esir takası ve ateşkes anlaşması için İsrail ile yapılan dolaylı müzakerelerde Hamas'ı temsil etti. Ekim 2024'te Yahya Sinvar'ın öldürülmesi'nin ardından, El-Hayya Hamas'ın siyasi büro başkanlığına geçecek güçlü bir aday olarak görüldü.

The New York Times tarafından incelenen gizli toplantı tutanakları, Temmuz 2023'te el-Hayya'nın, İran Devrim Muhafızları Ordusu'nun Lübnan'da görev yapan ve Tahran'ın Filistinli silahlı gruplarla ilişkilerini denetleyen kıdemli komutanı Muhammed Said İzadi ile 7 Ekim saldırıları'nın planlarını görüştüğünü ortaya koydu. Tutanaklarda, el-Hayya'nın, saldırının ilk aşamasında hassas hedeflerin vurulması için Hamas'ın yardıma ihtiyaç duyduğunu İzadi'ye ilettiği belirtildi.

 Görüşleri 
İran ile güçlü ilişkilerin sürdürülmesini savunmuştur.

2009 yılında el-Hayya, kadın avukatların başörtüsü takmalarına zorlanması ve halka açık alanlarda dokunmanın yasaklanması gibi zorlayıcı önlemlerle ilgili olarak şunları söyledi: “Ne hükûmet ne de Hamas bu tür emirlerle ilgili herhangi bir karar aldı. Biz, kimseyi iradesine aykırı bir şekilde zorlamayacak bir İslami direniş hareketiyiz. Tavsiye, en iyi taktiktir.” Onun bu sözleri, Gazze'de daha katı dini uygulamaları savunan aşırı gruplarla yaşanan gerginlikler sırasında geldi.

2011 yılında el-Hayya, Birleşmiş Milletler'den Filistin'i 1948 öncesi sınırları içinde tanımasını talep etti.

El-Hayya, Hamas'ın 7 Ekim’de İsrail’e saldırmasının, “sadece bir çatışma yaşamak değil, tüm denklemi değiştirmek” gerektiği için olduğunu söyledi. Ayrıca, “Filistin meselesini tekrar masaya koymayı başardık ve artık bölgede kimse huzur içinde değil” dedi. The New York Times'a konuşan El-Hayya, Hamas'ın amacının “Gazze'yi yönetmek ve oraya su ile elektrik sağlamak” olmadığını, asıl hedeflerinin Filistin davasına yeniden dikkat çekmek olduğunu belirtti ve 7 Ekim'de saldırının, Filistin davasının asla ölmediğini insanlara göstermek için başlatıldığını söyledi.

Kasım 2021'de el-Hayya, Al Jazeera ile yaptığı bir röportajda, Filistin Yönetimi'nin (FY) “artık Filistin halkı tarafından kabul edilmediğini” belirterek, yönetimin Filistin davası üzerinde bir yük haline geldiğini iddia etti. FY'nin rolünün kapsamlı bir ulusal vizyona dayanarak yeniden tanımlanması gerektiğini ve “tüm Filistinlileri temsil eden bir siyasi programa ve işgale karşı bir mekanizmaya dayalı bir liderliğin” oluşturulmasının önemini vurguladı. Batı Şeria'da FY güçleri ile İsrail arasındaki güvenlik koordinasyonunu kınadı ve Batı Şeria ile Gazze Şeridi arasındaki uçurumdan Mahmud Abbas'ı sorumlu tuttu. 

Kasım 2023'te el-Hayya, 7 Ekim saldırısını 'büyük bir eylem' olarak nitelendirdi ve Hamas liderliğinin, 'bu büyük eyleme verilecek tepkinin büyük olacağını bildiğini' söyledi.

Nisan 2024'te el-Hayya, Hamas'ın, bağımsız bir Filistin devleti 1967 öncesi sınırlar üzerinde kurulması koşuluyla İsrail ile ateşkese varmayı, silahlarını bırakmayı ve siyasi bir partiye dönüşmeyi kabul edeceğini söyledi. Ayrıca önerilen Filistin devletinin, “Filistinli mültecilerin günümüz İsrail'ine dönmesini” gerektireceğini de açıkladı.

Ekim 2024'te Yahya Sinvar'ın öldürülmesi'nin ardından el-Hayya, ‘Hamas, Kudüs'ü başkent yaparak tüm Filistin topraklarında Filistin devletinin kurulmasına kadar ilerlemeye devam edecektir' dedi.

Ocak 2025'te el-Hayya, 7 Ekim saldırısını 'tarihi bir an' olarak nitelendirdi ve saldırıyı 'askeri bir başarı' ve 'halkımız için nesiller boyu aktarılacak bir gurur kaynağı' olarak övdü.

 Özel hayatı 
2007 yılında İsrail'in evine düzenlediği başarısız bir suikast girişiminde, eşi, üç çocuğu ve üç kardeşi dahil olmak üzere el-Hayya'nın yedi veya sekiz yakını İsrail saldırılarında öldürüldü. 2008'de bir oğlu, bir roket birliğine liderlik ederken İsrail hava saldırısı sonucu hayatını kaybetti. 2014’teki Gazze Savaşı sırasında ise bir başka oğlu, gelini ve torunu, Temmuz 2014'te evine düzenlenen bir hava saldırısında öldürüldü.

Yoğun elektrik kesintileri nedeniyle yaygın protestoların yaşandığı bir basın toplantısında, el-Hayya, ‘Sizin gibi ben de çekiyorum. Evimde elektriğim yok' dedi ve elektrik iletim hatlarının iyileştirilmesindeki gecikmeleri Filistin Yönetimi'ne bağladı.”

El-Hayya'nın bir diğer oğlu, Himam el-Hayya, 9 Eylül 2025'te Katar'daki Hamas ofisine yapılan İsrail saldırısında öldü.

 Suikast girişimi 
9 Eylül 2025'te, el-Hayya ve diğer Hamas liderleri, Doha, Katar'daki Hamas yetkililerinin bulunduğu bir konut kompleksine düzenlenen İsrail hava saldırısında hedef alındı. Saldırıda oğlu Himam ve ofis müdürü Cihad Labad'ın öldüğü doğrulandı.

 Kaynakça 

Kategori:1960 doğumlular
Kategori:Yaşayan insanlar
Kategori:Gazze doğumlular
Kategori:Filistinli liderler
Kategori:Filistinli siyasetçiler
Kategori:Filistinli İslamcılar
Kategori:Antisiyonistler
Kategori:2006 Filistin Yasama Konseyi Üyeleri
Kategori:Gazze İslam Üniversitesi mezunları
Kategori:Ürdün Üniversitesinde öğrenim görenler