Habeş el-Hâsib

Ahmed b. Abdillâh el-Mervezî Habeş el-Hâsib (766ö. 869'dan sonra Samarra'da, günümüz Irak) Horasan'daki Merv'den Pers bir astronom,Islamic Desk Reference,  ed. E. J. Van Donzel, (Brill, 1994), 121. coğrafyacı ve matematikçi olup tanjant trigonometrik oranlarını ve kotanjantı ilk tanımlayan kişidir.

Habeş, kendisini Bağdat'ta geliştirdi ve 869'dan bir süre sonra yüz yaşında öldü. İki Abbasi halifesi, el-Ma'mun ve el-Mu'tasım'ın hükümdarlığı altında çalıştı.

Çalışmaları
Ahmed bin Abdillâh el-Mervezî Habeş el-Hâsib, 825'ten 835'e kadar astronomik gözlemler yapmış ve üç zicler (astronomik tablolar) derlemiştir: Bunlardan ilki hala Hint tarzındaydı; test edilmiş tablolar olarak adlandırılan ikincisi en önemlileriydi; muhtemelen "Me'mun" veya "Arap" tablolarıyla aynıdır ve Me'mun'un astronomlarının ortak bir çalışması olabilir; Şah'ın tabloları olarak adlandırılan üçüncüsü daha küçüktü.

Habaş, 829'daki güneş tutulması ile ilgili olarak, Müslüman astronomlar tarafından genel olarak benimsenen bir yöntem olan yükseklikle (bu durumda güneşin) zamanın belirlenmesinin ilk örneğini verir.

830 yılında, trigonometrideki tanjant kavramına eşdeğer olan "gölge", umbra (versa) kavramını ortaya atmış gibi görünmektedir ve türünün en eskisi gibi görünen bu tür gölgelerin bir tablosunu derlemiştir. Ayrıca kotanjantı tanıttı ve bunun için ilk tabloları üretti.Jacques Sesiano, "Islamic mathematics", p. 157, in 

Cisimler ve Mesafeler Kitabı
El-Hasib, Bağdat'taki Al-Shammisiyyah gözlemevinde çeşitli gözlemler yapmış ve bir dizi coğrafi ve astronomik değeri tahmin etmiştir. Elde ettiği sonuçları Cisimler ve Mesafeler Kitabı ("The Book of Bodies and Distances") adlı çalışmasında derlemiştir ve bu kitapta yer alan sonuçlardan bazıları şunlardır:

Dünya
Dünya'nın çevresi: 20,160 mil (32,444 km)
Dünya'nın çapı: 6414.54 mil (10323.201 km)
Dünya'nın yarıçapı: 3207.275 mil (5161.609 km)

Ay
Ay'ın çapı: 1886,8 mil (3036,5 km)
Ay'ın çevresi: 5927.025 mil (9538.622 km)
Ay'ın en yakın mesafesinin yarıçapı: 215,208;9,9 (sexagesimal) mil
Ay'ın en yakın mesafesinin yarı çevresi: 676,368;28,45,25,43 (sexagesimal) mil
Ay'ın en uzak mesafesinin yarıçapı: 205,800;8,45 (sexagesimal) mil
Ay'ın en uzak mesafesinin çapı: 411.600,216 mil (662.406,338 km)
Ay'ın en uzak mesafesinin çevresi: 1.293.600,916 mil (2.081.848,873 km)

Güneş
Güneş'in çapı: 35,280;1,30 mil (56,777.6966 km)
Güneş'in çevresi: 110,880;4,43 mil (178,444.189 km)
Güneş'in yörüngesinin çapı: 7,761,605.5 mil (12,491,093.2 km)
Güneş'in yörüngesinin çevresi: 24,392,571.38 mil (39,256,038 km)
Güneş'in yörüngesi boyunca bir derece: 67,700.05 mil (108,952.67 km)
Güneş'in yörüngesi boyunca bir dakika: 1129.283 mil (1817.405 km)

Ayrıca bakınız
Müslüman bilim insanları listesi
İranlı bilim insanları listesi

Notlar

Kaynakça
  (PDF version)

Dış bağlantılar
Handbuch der Geschichte : aus den Handschriften der k.k. Hofbibliothek zu Wien, der herzoglichen Bibliothek zu Gotha und der Universitäts-Bibliothek zu Leyden (1850), ed.: Ferdinand Wüstenfeld
An extract from Ibn Kutaiba's 'Adab al-Kâtib; or, The writer's guide (1877), ed.: William Oliver Sproull
Ibn Kutaiba's Adab-al-kâtib. Nach mehreren Handschriften hrsg. von Max Grünert (1900), ed.: Max Grünert
 Liber poesis et poetarum (1904), ed.: Michael Jan de Goeje

Kategori:874'te ölenler
Kategori:İranlı matematikçiler
Kategori:İranlı astronomlar
Kategori:100 yaş üstü erkekler
Kategori:100 yaş üstü İranlılar
Kategori:766 doğumlular
Kategori:Orta Çağ Müslüman astronomları