Yırçı Kazak

Yırçı Kazak (1830-18791.Erdal Karaman, Yırçı Kazak'ın Hayatı ve Şiirleri, Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi, İstanbul 1998) Kumuk kökenli Dağıstanlı ozan, yazar ve devrimciydi.

 Gençlik yılları 
Adı Tatar Han Oğlu Kazak olan Yırçı Kazak, 1830 yılında, eski adı Müslim Avul olan Atlan Avul köyünde doğmuştur.Kâmil Güner Aliyev, Yırçı Kazak, Kardeş Edebiyatlar, sayı 38, Ocak-Şubat-mart, Mart 1997, s. 24 Çocukluğundan beri şairlik ile uğraşan Kazak, toy ve bayramlarda yazdığı şiirleri okuyarak halk arasında "Yırçı" adını almıştır.Komisyon, Dagestanskaya Literatura, Mahaçkala 1989, c.10, s.125 Yırçı unvanı Türkçe kökenlidir ve Anadolu Türkleri arası var olan türkücü, âşık ve ozan unvanı ile aynı anlamı paylaşmaktadır. Yırçı Kazak şiirlerinde Kumukların kültürü, geleneksel yaşamı, Rus işgali, Kumukları yöneten soyluların baskıcı davranışları ve Ruslar ile iş birliğinde bulunmaları, sosyal adaletsizlik ve Kumukların yaşadığı sorunlardan söz etmiştir.

 Sibirya'ya sürgün edilmesi 
Rus işgalinden önce Kumukları Şavhal ve ya Şamhal denilen soylular yönetmiştir. Yırçı Kazak şiirlerinde bu soylu sınıfı eleştirmişC. M. C. Aliyev, Jiznenniy i Tvorçeskiy Put Yırçı Kazaka, Mahaçkala 1980, s.36 ve onları satkınlık, ürkeklik ve baskıcılık ile suçlamıştır. Yırçı Kazak'ın eleştirdiği şavhallardan biri de Ebu Müslim Han olmuştur.Erdal Karaman, Yırçı Kazak'ın Hayatı ve Şiirleri, Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi, İstanbul 1998, s.22 Yırçı Kazak daha sonra Ebu Müslim Han'ın cariyelerinden birini kaçıran arkadaşı Atabey'e yardım etmiş ve bundan dolayı Rus yönetimi tarafından Sibirya'ya sürgün edilmiştir.Erdal Karaman, Yırçı Kazak'ın Hayatı ve Şiirleri, Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi, İstanbul 1998, s.23 Yırçı Kazak bir şiirinde şavhalları kızları zorla kaçırmak ve cariye almakla suçlar.Yrd. Doç. Dr. Erol Öztürk, Kumuk Halk Şairi Yırçı Kazak, Akçağ Basım Yayım Pazarlama A.Ş, Ankara 2008, 1. Baskı, s.47

 Sibirya'dan dönüş ve ölümü 
Ebu Müslim Han'ın ölümünden sonra Dağıstan'a geri dönen Yırçı Kazak eleştirilerine devam etmiş, yine tutuklanmış ve sonunda 1879 yılında öldürülmüştür.Komisyon, Yırçı Kazak Lirika, Mahaçkala 1988, s. 38

 Yırçı Kazak'ın şiirlerinde Türk kültürü ve Türk kimliği 
Yırçı Kazak bir şiirinde şunu yazar: "Gögerip bir gök axşamlar batğanda, Gök Börüdey yortuvçum". Anadolu Türkçesine aktarılmış hali şudur: "Göğerip gök akşamlar battığında, Bozkurt gibi yol göstericim."Yrd. Doç. Dr. Erol Öztürk, Kumuk Halk Şairi Yırçı Kazak, Akçağ Basım Yayım Pazarlama A.Ş, Ankara 2008, 1. Baskı, s.110 Türk anlatılarında kurt bir kılavuz, yol gösterici görevine sahiptir.Ülkü Eliuz, DEDE KORKUT HİKÂYELERİNDEKİ ŞAHIS KADROSUNUN KARAKTER YAPILARI BAKIMINDAN İNCELENMESİ, bilig-18/Yaz’2001, s.68 Yırçı Kazak'ın şiirlerinde geçen başka bir motif ise Tulpar adını taşıyan kanatlı bir attır, "Tulparını tolu yügü, tiyişsiz avur busa. (Tulparın dolu yükü, çekilmez ağır ise.)"Yrd. Doç. Dr. Erol Öztürk, Kumuk Halk Şairi Yırçı Kazak, Akçağ Basım Yayım Pazarlama A.Ş, Ankara 2008, 1. Baskı, s.79 Yırçı Kazak halkını şiirlerinde Kumuk olarak açıklarYrd. Doç. Dr. Erol Öztürk, Kumuk Halk Şairi Yırçı Kazak, Akçağ Basım Yayım Pazarlama A.Ş, Ankara 2008, 1. Baskı, s.248 ama Türklüğü üst kimlik olarak görür. Bundan dolayı kendisi ve Kumuklar için emek harcayan yoldaşlarını Türk olarak adlandırıp, bütün Türklere selam gönderdiğini yazar. "Selam bolsun Budayğa, Borağanğa, Ohuğanga, şu Türk'ge qarağanğa". Çevirisi şudur: Selam olsun Buday'a, Boran'a, okuyana, şu Türk'e (kendisini kastediyor) bakana." [...] Hasan Bammat'ğa, Qazaq tamam kıldı Türk'ün hammatğa(hepsini), can atalar sizge dua amanat"Yrd. Doç. Dr. Erol Öztürk, Kumuk Halk Şairi Yırçı Kazak, Akçağ Basım Yayım Pazarlama A.Ş, Ankara 2008, 1. Baskı, s.172

 Yırçı Kazak'ın şiirlerinde şavhallar/şamhallar, soylular ve sınıf çatışması 
Yırçı Kazak şiirlerinde şavhalları genç kızlara tuzak kurmak, namert davranmak ve genç Kumuk yiğitlerin canına kıymakla suçlar. Bir şiirinde şunu yazar: "Geter miken tor tuzaqda ömürler, Şavxal biyin zulmulu ocağında? Ot yalınday qaynay bizin canıbız" (Gider mi ki ağ tuzakta ömürler, Şavhal beyin zulümlü ocağında? Ateş yalımında kaynar bizim kanımız.)Yrd. Doç. Dr. Erol Öztürk, Kumuk Halk Şairi Yırçı Kazak, Akçağ Basım Yayım Pazarlama A.Ş, Ankara 2008, 1. Baskı, s.132 Başka bir şiirinde ise şavhalların baskısı altında onlara kul olarak yaşamak yerine bir hayvan olarak kır ve ormanlarda özgür yaşamayı yeğlediğini belirtip, şavhalların genç kızları köle olarak satıp, kendi uluslarını kuru ot gibi yaktıklarını söyler.Yrd. Doç. Dr. Erol Öztürk, Kumuk Halk Şairi Yırçı Kazak, Akçağ Basım Yayım Pazarlama A.Ş, Ankara 2008, 1. Baskı, s.131

 Kaynakça 

Kategori:1830 doğumlular
Kategori:1879'da ölenler
Kategori:Kumuk şairler
Kategori:Ozanlar