Gezegen tanımı

Gezegen teriminin tanımı, kelimenin Antik Yunanlar tarafından ortaya atılmasından bu yana birkaç kez değişmiştir. Yunan astronomlar gökyüzünde hareket eden yıldız benzeri cisimler için ἀστέρες πλανῆται (asteres planetai), "gezgin yıldızlar" terimini kullanmışlardır. Binlerce yıl boyunca bu terim Güneş, Ay, uydular ve asteroitlere kadar birçok farklı gök cismini kapsar hâle gelmiştir.

Modern astronomide iki temel gezegen anlayışı vardır. Bir gezegen, bölgesine dinamik olarak hakim olan (yani etrafındaki diğer küçük cisimlerin akıbetini belirleyen) ya da hidrostatik dengede (yerçekimsel olarak yuvarlaklaşmış ve sıkışmış) olan bir astronomik cisim olarak tanımlanabilir. Bunlar dinamik baskınlık tanımı ve jeofiziksel tanım olarak ifade edilebilir.

Gezegen için net bir tanım oluşturulması sorunu Ocak 2005'te, o zamanlar kabul edilen en küçük gezegen olan Plüton'dan daha büyük bir kütleye sahip olan Neptün ötesi cisim Eris'in keşfiyle gündeme geldi. Gök bilimciler tarafından adlandırma sorunlarını çözmekten sorumlu uluslararası yönetim organı olarak kabul edilen Uluslararası Astronomi Birliği (IAU), Ağustos 2006'da Prag'da yapılan bir toplantı sırasında konuyla ilgili kararını açıkladı. Yalnızca Güneş Sistemi için geçerli olan bu tanıma göre (2003 yılında ötegezegenler de ele alınmış olsa da) bir gezegen Güneş'in yörüngesinde dönen, kendi kütleçekiminin kendisini yuvarlak hale getirmesine yetecek kadar büyük olan ve yörüngesine yaklaşan daha küçük cisimleri “etrafından temizlemiş” olan bir cisimdir. Plüton bu kriterlerden ilk ikisini yerine getirmekte ancak üçüncüsünü yerine getirmemektedir ve bu nedenle bu resmi tanıma göre bir gezegen olarak nitelendirilmemektedir. IAU'nun kararı tüm tartışmaları çözmüş değildir. Birçok gök bilimci bu tanımı kabul ederken, bazı gezegen bilimciler bunun yerine jeofiziksel ya da benzer bir tanım önererek bu tanımı tamamen reddetmişlerdir.

 Ayrıca bakınız 

 2006 yeni gezegen tanımı
 Gezegen kütleli cisim
 Gezegenimsi
 Güneş Sistemi gezegenlerinin ve uydularının keşfinin zaman çizelgesi
 Güneş Sistemi'ndeki kütleçekimiyle yuvarlak hâle gelmiş gök cisimleri listesi
 Jeofiziksel açıdan gezegen tanımı
 Kahverengi altcüce
 Yetim gezegen

 Kaynakça 

 Konuyla ilgili yayınlar ve dış bağlantılar 

 What is a planet? -Steven Soter
 Why Planets will never be defined: Robert Roy Britt on the outcome of the IAU's decision
  An examination of the redefinition of Pluto from a linguistic perspective.
 The Pluto Files by Neil deGrasse Tyson The Rise and Fall of America's Favorite Planet   
 Q&A New planets proposal Wednesday, August 16, 2006, 13:36 GMT 14:36 UK
 David Jewitt's Kuiper Belt page- Pluto
 Dan Green's webpage: What is a planet?
 What is a Planet? Debate Forces New Definition
 The Flap Over Pluto
 "You Call That a Planet?: How astronomers decide whether a celestial body measures up."
 David Darling. The Universal Book of Astronomy, from the Andromeda Galaxy to the Zone of Avoidance. 2003. John Wiley & Sons Canada (), p. 394
 Collins Dictionary of Astronomy, 2nd ed. 2000. HarperCollins Publishers (), p. 312-4.
 Catalogue of Planetary Objects. Version 2006.0 O.V. Zakhozhay, V.A. Zakhozhay, Yu.N. Krugly, 2006
 The New Proposal, Resolution 5, 6 and 7 2006-08-22
 IAU 2006 General Assembly: video-records of the discussion and of the final vote on the Planet definition.
 Boyle, Alan, The Case for Pluto The Case for Pluto Book by MSNBC Science Editor and author of "Cosmic Log"
 Croswell, Dr. Ken "Pluto Question" Pluto Question

 Tanımlama ve yeniden sınıflandırma tartışması 

 Working definition of "planet" from IAU WGESP — the lower bound remained a matter of consensus in February 2003* Steven Soter's article "What is a Planet" in Scientific American, January 2007, pp 34–41.
 Stern & Levinson's article "Regarding the criteria for planethood and proposed planetary classification schemes." 
 Gravity Rules: The Nature and Meaning of Planethood; S. Alan Stern; 22 Mart 2004
 BBC: "Planets plan boost tally 12" 2006-08-16 
 BBC: "Pluto loses status as a planet" 2006-08-24
 BBC: "Pluto vote 'hijacked' in revolt" 2006-08-25 

Kategori:Astronomi tartışmaları
Kategori:Astronomi tarihi
Kategori:Gezegenler
Kategori:Güneş Sistemi'nin gezegenleri
Kategori:Gezegen bilimi