Izumo no Okuni

Izumo no Okuni (Japonca: 出雲 阿国,  1578 -  1613), kabuki'nin teatral sanat formunu icat ettiğine inanılan Japon bir şovmen ve miko idi. Yeni bir sanat tarzı olan kabuki (şarkı söyleme ve dans etme sanatı olarak anılır) tiyatrosunu, Kyoto'daki Kamo Nehri'nin kuru nehir yatağında sergilemeye başladığı düşünülmektedir. Okuni'nin topluluğu kısa sürede büyük bir popülerlik kazanmış ve tamamı kadınlardan oluşan bir tiyatro grubunda rol almaları için işe aldığı genellikle alt sınıfa mensup kadınlardan oluşan oyuncu kadrosuyla tanınmıştır.

Hayatı hakkında çok az somut ayrıntı bilinmektedir; Izumo Vilayeti yakınlarında doğan Okuni, izleyicilerin kabuki adını verdiği dramatize dans gösterileriyle popülerlik kazanana kadar Izumo-taisha'da (Izumo Büyük Tapınağı) birkaç yıl miko (rahibe) olarak çalıştı. 1610 yılı civarında emekli olup ortadan kaybolana kadar topluluğuyla kabuki sanatını sergilemeye devam etti. 1613 civarında öldüğüne inanılmaktadır.

 Hayatı 

 İlk yılları 
sol|küçükresim|Samuray olarak giyinmiş Okuni
1578 civarında doğan Okuni, babası Nakamura Sanemon'un demirci olarak çalıştığı ve diğer birkaç aile üyesinin de hizmet ettiği Izumo tapınağı civarında büyüdü. Sonrasında bir miko (rahibe) oldu ve burada, dans ve oyunculuktaki becerisinin yanı sıra güzelliğiyle de tanındı. Tapınak için bağış toplamak için rahipler, mikolar ve tapınaktaki diğer insanların görev alması o zamanın bir geleneği olduğundan, kutsal danslar ve şarkılar icra etmek üzere Kyoto'ya gönderildi.

Kyoto'daki performansları sırasında, Amida Buddha onuruna yaptığı nembutsu odori (veya nembutsu dansı) gösterileriyle de tanındı. Bu dansın kökeni, 10. yüzyılda yaşamış Arı Ülke Budizmi'nin müjdecisi Kūya'ya dayansa da, Okuni'nin zamanında büyük ölçüde seküler bir halk dansı haline gelmişti ve özel uyarlaması daha çok müstehcenliği ve cinsel imalarıyla biliniyordu. Gösterileri için diğer popüler temalar arasında çeşitli kamu kuruluşlarında sevgililerin buluşmaları ve erkeklerle fahişelerin buluşmalarıyla ilgili mizahi skeçler yer alıyordu. Yaptığı bu dans ve gösteriler büyük ilgi topladı ve sahne aldığı her yerde büyük kalabalıklar tarafından izlenmeye başladı. Sonunda tapınağa geri dönmesi için çağrıldı, ancak tapınağa para göndermeye devam etmesine rağmen bu çağrıyı görmezden geldi.

 Kabuki'nin kuruluşu 
küçükresim|Okuni Kabuki-zu Byōbu, Izumo no Okuni'nin (sahnede resmedilen, soldan üçüncü panel) yer aldığı bilinen en eski tablo, 17. yüzyıldan kalma altı panelli bir tuvaldir.
1603 civarında, Kamo Nehri'nin Shijōgawara (Dördüncü Cadde Kuru Nehir Yatağı) adlı kuru nehir yatağında ve Kitano Tapınağı'nda performansını sergilemeye başladı. Okuni ayrıca İmparatorluk sarayının hanımları için de sahne almıştır. Bölgenin dışlanmış ve uyumsuz kadınlarını, özellikle de fuhuşla uğraşanları bir araya getiren Okuni, topluluğunu oluşturmak için onlara oyunculuk, dans ve şarkı söylemeyi öğretmiştir.

Kabuki kelimesinin etimolojisine dair çeşitli teoriler mevcuttur. Bunlardan biri, garip bir şekilde giyinmiş ve sokakta kasıla kasıla yürüyenlere kabukimono ('belli bir yöne eğilmek' anlamına gelen kabuku ve insanlar anlamına gelen mono) denmesinden türetilmiş olduğudur. Bir başka olası köken de 'eğimli' veya 'güçlü eğimli' anlamına gelen katamuki'dir. Her iki durumda da, eksantriklikleri ve sosyal cesaretliliği nedeniyle Okuni'nin grup performansları "kabuki" olarak anıldı. Kabuki'nin ilk performansları, önemli bir konusu olmayan, genellikle aşırı cinsel ve kakofonik olarak küçümsenen, ancak aynı derecede renkli ve güzel olarak övülen dans ve şarkılardan oluşuyordu.

 Son yılları 
küçükresim|Kabuki tiyatrosunun kurucusu Izumo no Okuni'yi sahnede gösteren Kunijo Kabuki Ekotoba'nın 12. sayfası.
Okuni'nin en popüler performanslarından biri, 1603 yılında ölmüş gerçek bir samuray olan Nagoya Sansaburō'nun romantik karakterini içeriyordu. Okuni ve Sansaburō arasındaki olası bağlantılar hakkındaki tarihi spekülasyonlara rağmen, çiftin Okuni'nin yaşamı boyunca sevgili olup olmadıkları ya da Okuni'nin Sansaburō'yu hikâye anlatımına dahil edip etmediği belirsizdir.

Okuni 1610 civarında emekli oldu ve ortadan kayboldu. 1629 yılında, ahlaki reforma yönelik tepkiler ve oyuncuların dikkatini çekmeye çalışan erkekler arasında kavga çıkmasından duyulan endişe nedeniyle shōgun Tokugawa Iemitsu, kadınların kabuki yapmasını yasakladı. Yerlerine kısa bir süre oyuncu genç erkekler geldi, ancak aynı fuhuş ve ahlaki yozlaşma sorunları sebebiyle bu da kısa süre içerisinde yasaklandı.

Okuni'nin ölüm yılına dair birbiriyle çelişen birkaç teori vardır; bazıları 1610'da, diğerleri 1613'te veya 1640'ta öldüğünü söyler.

 Kültürel etkisi 
Kabuki'yi kurmasının yanı sıra Okuni, Japon tiyatrosuna bir bütün olarak katkıda bulunmuştur. Hanamichi'nin ('çiçek yolu') öncüsü olan, tiyatronun arka tarafından başlayıp seyircilerin arasından sahneye uzanan bir pisti icat ettiği söylenmektedir.

Ariyoshi Sawako, 1960'ların sonunda Okuni'nin kurgusal bir biyografisini kaleme aldığı Izumo no Okuni adlı romanını yayımladı. Hikâye ilk olarak 1967'den 1969'a kadar Fujin Kōron'da seri olarak basılmıştır.

Izumo no Okuni'nin bir anıtı, Kyoto'da Kamo Nehri kıyısında, Minami-za kabuki tiyatrosuna yakın bir yerde bulunmaktadır.

 Kaynakça 

Kategori:1570'lerde doğanlar
Kategori:1610'larda ölenler
Kategori:Tiyatro tarihi
Kategori:Japon kadın oyuncular