Hyspaosines

Hyspaosines (Aspasine olarak da yazılır) Güney Mezopotamya'da bulunan Harakini krallığının kurucusudur. Başlangıçta Kral IV. Antiohos () tarafından tahta çıkarılan bir Selefkî satrapıydı ancak Selefkîlerin  İran ve Babil'deki otoritesinin yıkılması ve ardından Partlara geçmesinin ardından MÖ 141'de bağımsızlığını ilan etmiştir. Hyspaosines, MÖ 127 yılında kısa bir süre Part şehri Babil'i işgal etti ve kayıtlarda kral (šarru) olarak kaydedildi. Ancak M.Ö. 124'te Part egemenliğini tanımak zorunda kalmıştır. Aynı yıl ölmüş ve yerine küçük oğlu Apodakos geçmiştir.

 İsim ve geçmiş 
İran kökenli; ; ;  Hyspaosines'in adı, Farsça veya Baktarça kökenli Helenleştirilmiş bir isimdir ve muhtemelen Eski İran vispa-čanah ("her şeyi takdir eden") kelimesinden türemiştir. Hyspaosines'in babası Sagdodonacus'un görünüşe göre Baktriya kökenli bir soyadı vardı ve kendisi de muhtemelen Baktriya kökenliydi. Persis'in yerel hanedanlarına (frataraka) hizmet etmişti; bu hanedanlar Yunan Selefkî otoritesinden bağımsız olarak otuz yıl boyunca hüküm sürmüş ve hatta Harakini bölgesini kısa bir süreliğine ele geçirebilmişlerdi. Selefkî hükümdarı IV. Antiohos ( sonunda Persis ve Harakinin üzerinde Yunan otoritesini yeniden tesis etmeyi başarmış ve generali Noumenios'u Harakini valisi olarak atamıştır.

 Valiliği 
küçükresim| Harakini Haritası
Harakini'nin başkenti İskenderiye, başlangıçta Makedonya hükümdarı Büyük İskender tarafından, doğu başkenti Babil için önemli bir ticaret limanı olarak şehri kullanma niyetiyle kurulmuştu. Ancak şehir beklentileri asla karşılayamadı ve MÖ 3. yüzyılın ortalarında seller nedeniyle yıkıldı. Şehir, IV. Antiohos'un saltanatına kadar yeniden inşa edilmedi ve Antiochia olarak yeniden adlandırıldı. Şehir MÖ 166/5 yılında tamamen restore edildikten sonra, IV. Antiohos, Hyspaosines'i Antiochia ve çevresinin valisi (eparch) olarak atadı.

Bu dönemde Antiochia, MÖ 163'te IV. Antiohos'un hastalıktan erken ölümüne kadar kısa bir süre gelişti ve bu durum Selefkî otoritesinin imparatorluk genelinde zayıflamasına neden oldu. Selefkîlerin zayıflamasıyla birlikte imparatorluk içindeki günümüzde Güney İran'daki Huzistan eyaletinin büyük bir bölümünde yer alan Harakini'nin komşu bölgesi Elamais gibi birçok siyasi birim bağımsızlığını ilan etti. Hyspaosines, artık az çok bağımsız bir hükümdar olmasına rağmen, Selefkîlerin sadık bir tebaası olarak kaldı. Hyspaosines'in Selefkî valisi olarak kalma konusundaki istekliliği muhtemelen Antiochia ile Seleukia arasındaki karlı ticaretin kesintiye uğramasını önlemekten kaynaklanıyordu.

 Hükümdarlığı 
Selefkîler, İran Part İmparatorluğu tarafından ağır yenilgilere uğratılmıştı; MÖ 148/7'de Part kralı I. Mithridatis () Medya ve Atropatena'yı fethetti ve M.Ö. 141'de Babil'in mülkiyetine geçti.; ; ;  Olaylar Babil astronomi günlüklerinde kayıtlıdır. Partların tehdidi ve yakınlığı Hyspaosines'in bağımsızlığını ilan etmesine neden oldu. MÖ 127'de I. Mithridatis'in oğlu ve halefi II. Fraates, doğudaki göçebelerle yaptığı savaş sırasında beklenmedik bir şekilde öldü. Hyspaosines, Akadca kayıtlarında kral (šarru) olarak kaydedildiği gibi, Babil'i ele geçirerek durumdan yararlandı. Şehir üzerindeki hakimiyeti kısa sürdü; MÖ 127 Kasım ayının başlarında Part generali Timarchus şehri geri aldı.

Buna rağmen Hyspaosines'in birlikleri MÖ 126'ya kadar Babil bölgesini yağmalamaya devam etti. Ancak MÖ 124'te Hyspaosines Part egemenliğini kabul etti ve Harakini'yi bir vasal olarak yönetmeye devam etti. Babil'deki Part generaliyle yazışarak ona Part hükümdarı II. Mithridatis'in () Elamais'i yendiğini bildirdi. Ayrıca Arsakes'in tahta tahtını da tanrı Bel'e bir hediye olarak Partlara geri verdi. Astronomi günlükleri, kralın MÖ 3 Haziran 124'te hastalandığını ve MÖ 11 Haziran 124'te 85 yaşında öldüğünü bildiriyor. Yaşı, çok yaşlı yaşta ölen yöneticilerin bir listesini veren 2. yüzyıl Romalı tarihçi Lukianos tarafından bildirilmiştir.

Kendisinden sonra yerine kraliçe Thalassia'nın küçük oğlu Apodakos geçti. Part komutanı Sindates, Harakini valisi olarak atandı.

 Kaynakça 
Özel

Genel
 Antik çalışmalar 
 Plinius Doğa Tarihi, VI 139
 Lukianos, Macrobii.
 Babil astronomi günlükleri (şu anda British Museum'da ve özel bir koleksiyonda bulunmaktadır. Aşağıdaki çivi yazılı metinler Hyspaosines'e atıfta bulunmaktadır: British Museum nos 33461, 3386, 55070, 45699, 34274, 45708, 45693, 45853, 33024). Bunlar Abraham Sachs, Hermann Hunger'da yayınlanmıştır: Astronomical Diaries and Related Texts from Babylon, III, Diaries from 164 BC. to 61 B.C. Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften, Vienna 1996, , pp. 216–282. Özel koleksiyondaki tablet T. G. Pinches tarafından yayınlanmıştır: Babylonian and Oriental Record, Vol. IV, Londra 1890, 131-141 online.

 Modern çalışmalar 






 .
 Galier, P.L.; P. Lombard, K.M. al-Sindi (2002): Greek Inscriptions from Bahrain, In: Arabian archaeology and epigraphy, 13, pp. 223–26 the Inscription from Bahrain (pdf)

 .



 Konuyla ilgili yayınlar 




Kategori:MÖ 2. yüzyılda İranlılar
Kategori:Antik Mezopotamya
Kategori:MÖ 200'lerde doğanlar