In medias res

In medias res (,  "şeylerin ortasına") anlatım tekniğindeki bir kurmaca eser, kapsadığı olay örgüsünün kronolojik başlangıcının yerine olayların hız kazandığı bir noktadan başlar. Atlanan serim bölümüyle oluşan arka plan hikayesi ise, geri dönüşler veya hikaye içinde hikaye gibi bazı doğrusal olmayan anlatı teknikleri aracılığıyla aktarılır.

Örneğin Shakespeare'in Hamlet oyunu, Prens Hamlet'in babası Kral Hamlet'in ölümünün hemen ardından, hikayede gerilimin yüksek olduğu bir noktadan başlar. Oyun boyunca birçok diyalogda bu ölümden bahsedilir, ancak ölüm anı ve onu hazırlayan süreç izleyiciye gösterilmez. Çünkü hikaye daha çok, Prens Hamlet ve onun intikamıyla ilgili olduğundan Shakespeare, in medias res'ten faydalanarak yüzeysel serim bölümünü atlar.

In medias res kullanan eserlerin, doğrusal olmayan anlatı çizgisine sahip oldukları duruma da sıklıkla rastlanır. Örneğin, Homeros'un Odysseia destanı, Odysseus'un yolculuğunun ortasında, Kalypso'nun adasında esir tutulurken başlar. Daha sonra, 9. kitaptan 12. kitaba kadar, Odysseus'un yolculuğunun büyük bölümünün anlatıdaki bu andan önce gerçekleştiğini öğrenilir. Homeros'un İlyada'sında geriye dönüşler daha az olsa da, eser Truva Savaşı'nın tam ortasında başlar.

 Kökeni 
Romalı lirik şair ve hiciv yazarı Horatius (MÖ 65-8) ilk olarak ab ovo ("yumurtadan") ve in medias res ("şeylerin ortasına") terimlerini Ars Poetica ("Şiirsel Sanatlar", yaklaşık MÖ 13) adlı eserinde kullanmıştır. Horatius, epik şairin Truva Savaşı'nı başından anlatmak yerine, olayların ortasından başlaması gerektiğini savunur.

Horatius "yumurta" ifadesiyle, Truva Savaşı'nın mitolojik kökenine, Zeus'un kuğu kılığında Leda'yı baştan çıkarması sonucu Leda'nın yumurtladığı çift yumurtadan Helen ve Klytaimnestra'nın doğmasına gönderme yapar. İlyada da savaşın başlangıcından değil de, dokuz yıl sonrasından başlaması sebebiyle bu anlatım tekniğine güzel bir örnek oluşturur.

 Edebiyat tarihi 
Muhtemelen sözlü gelenekten kaynaklanan, bir hikayeyi in medias res başlatma anlatım tekniği, epik şiirin bir üslup geleneğidir. Homeros'un İlyada ve Odysseia destanları (MÖ 7. yüzyıl)Murray, Christopher John (2004). Encyclopedia of the Romantic Era, 1760-1850. Taylor & Francis. p. 319.  ve Hint Mahabharata destanı (MÖ yaklaşık 8. yüzyıl - MS yaklaşık 4. yüzyıl) in medias res açılır.

Klasik dönem şairi Vergilius (MÖ 70-19) bu tekniği, Homeros'u taklit eden Roma edebi geleneğinin bir parçası olan Aeneis'te sürdürdü. In medias res başlayan diğer eserler arasında Binbir Gece Masalları'ndan (yaklaşık 9. yüzyıl) Üç Elma öyküsü, Dante'nin İlahi Komedya'sı (1320),Forman, Carol (1984). Dante Alighieri's Divine Comedy: The Inferno. Barron's Educational Series. p. 24.  Alman Nibelungen Destanı (12. yüzyıl), İspanyol Cantar de Mio Cid (14. yüzyıl), Luís de Camões tarafından yazılan Lusitanyalılar (1572), Torquato Tasso'nun Kurtarılmış Kudüs (1581) adlı epik şiiri, John Milton'ın Kayıp Cennet (1667) adlı eseri sayılabilir.

Geri dönüşlerle in medias res tekniğini kullanan çağdaş eserler arasında Edgar Allan Poe'nun Gammaz Yürek (1843) öyküsü, Franz Kafka'nın Dönüşüm (1912) öyküsü, William Faulkner'ın Emily'ye Bir Gül (1930) öyküsü, Albert Camus'nun Yabancı (1942) romanı sayılabilir.

Türk edebiyatında ise Halid Ziya Uşaklıgil'in Aşk-ı Memnu (1901), Ahmet Hamdi Tanpınar'ın Huzur (1949), Oğuz Atay'ın Tutunamayanlar (1972) ve Orhan Pamuk'un Benim Adım Kırmızı (1998) adlı romanları in medias res başlangıca sahip örnekler arasındadır.

 Sinema tarihi 
Film noir türündeki bir filmin in medias res başlaması tipiktir; örneğin özel bir dedektif, halihazırda devam eden olay örgüsünün ortasından hikayeye dahil olacaktır. Crossfire (1947), Joseph Samuels'in öldürülmesiyle başlar. Polis suçu araştırırken, cinayetin ardındaki hikaye geriye dönüşlerle anlatılır.

Bu teknik, Aynanın İçinden (1961), 8½ (1963), Kızgın Boğa (1980), Tanrı Kent (2002), Aşk (2012) gibi dramlar; Olağan Şüpheliler (1995), ve Kill Bill Volume 2 (2004) gibi suç gerilim filmleri; James Bond serisindeki birçok aksiyon filmi; ve Dr. Garipaşk (1964) ve Birdman (2014) gibi kara komediler dahil olmak üzere birçok türde kullanılmıştır. Bazılarına göre Star Wars, hikayenin dördüncü bölümünün ilk yayınlanan film olması sebebiyle bu teknikten faydalanmıştır.

Ateşböceklerinin Mezarı (1988), Şaşkın İmparator (2000), Kırmızı Başlıklı Kız (2005) Masallar Diyarı (2006), Megazeka (2010) ve Ailem Robotlara karşı (2021) gibi animasyon filmleri, in medias res açılır ve daha önce meydana gelen olayları haber veren kısa ama önemli bir sahneyle açılır. Bu sahne, başlangıçta gösterildiğinden farklı bir şekilde daha sonra tekrar görülür.

İnce Kırmızı Hat (1998) gibi birçok savaş filmi de, kahramanların zaten aktif olarak çatışmanın tam ortasında olduğu bir noktadan başlar.

 Ayrıca bakınız 

 Zaman atlaması

 Kaynakça 

Kategori:Anlatı teknikleri
Kategori:Anlatıbilim
Kategori:Edebiyat kavramları
Kategori:Latince deyişler
Kategori:Latince edebi kelimeler