Kamarca Kuşatması

Kamarja veya Kamarca Kuşatması, 729 yılında Emevi Halifeliği'nin Arap Müslümanları ile Türgeş Kağanlığı ve onun Soğd müttefikleri arasında gerçekleşti. Emevilerin Mâverâünnehir'i fethi 720'lerde yerel Soğdlu prenslerinin ayaklanmaları ve Türgeş istilaları ile bozulmuştu. 729'da Semerkant yakınlarındaki (günümüz Özbekistan'ında) küçük Kamarja kalesi, hükümdarları Suluk Çor'un kişisel yönetimi altında Türgeşler tarafından saldırıya uğradığında Mâverâünnehir'deki son kalan Arap kalelerinden biriydi. El-Taberi'nin tarihinde ayrıntılı bir anlatımı bulunan sonraki kuşatma 58 gün sürdü ve garnizonunun Semerkant'a müzakereli çekilmesiyle sona erdi. Kamarja'nın inatçı savunması Arap edebiyatında övüldü, ancak Arapların bölgedeki hakimiyeti iki yıl sonra Defile Muharebesi'nden sonra kırıldı. Türgiş Kağanlığı'nın 738'de yıkılmasından sonra Araplar Maveraünnehir'de yeniden egemenliklerini kurdular.

 Arka Plan 
Mâverâünnehir bölgesi, 7. yüzyılın ortalarında Müslümanların İran ve Horasan'ı fethetmesinin ardından, I. Velid döneminde (h. 705-715) Emevi lideri Kuteybe bin Müslim tarafından fethedildi. Ancak, Mâverâünnehir'in yerli İranlı ve Türk halklarının ve özerk yerel yöneticilerin sadakatleri hala şüpheliydi: 719'da Mâverâünnehir prensleri, Emevi Halifeliği valilerine karşı askeri yardım için Çin sarayına ve Türgeş vasallarına bir dilekçe gönderdi. Buna karşılık, 720'den itibaren Türgeşler, yerel Soğdlular arasında Halifeliğe karşı ayaklanmalarla birlikte Mâverâünnehir'deki Müslümanlara karşı bir dizi saldırı başlattı. Emevi valileri başlangıçta huzursuzluğu bastırmayı başardılar, ancak Fergana Vadisi üzerindeki kontrol kaybedildi.724'te vali Müslim ibn Said el-Kilabi ve ordusu, Fergana'yı zapt etmeye çalıştığında Türgeş'in elinde ağır bir yenilgiye uğradı ("Susuzluk Günü"). Bu yenilgi Arapları savunmaya itti ve hiçbir meydan muharebesi gerçekleşmese de, sonraki birkaç yıl içinde Arapların Maveraünnehir'daki konumu hızla çöktü.728'de, Türgeş saldırıları ve yaygın bir Arap karşıtı isyan karşısında, sadece Semerkant ve Zerefşan Nehri üzerindeki iki kale Kamarja ve Dabusiyya, Mâverâünnehir'in tamamında Arapların elinde kaldı.

 Kuşatma 
729'da yeni Arap valisi Ashras ibn Abdullah al-Sulami, Oxus Nehri'ni geçmeyi ve Türgeş ve Soğd müttefiklerinin sert muhalefetine rağmen Buhara'ya ulaşmayı başardı. Arap zaferi dardı ve Türgeşler, rahatsız edilmeden Semerkant bölgesine doğru geri çekilebildiler ve bu da onları Semerkant'ın yaklaşık 42 kilometre batısındaki müstahkem bir kasaba olan Kamarja'nın Arap kalesine yaklaştırdı.Tarihçi Hugh N. Kennedy'nin sözleriyle, el-Tabari'nin Peygamberler ve Krallar Tarihi'nde anlatılan sonraki Kamarja kuşatması, "savaşın en canlı şekilde tasvir edilen sahnelerinden biri"dir.

Fergana, el-Taraband (Şaş'ın başkenti, modern Taşkent), Afşinah (Semerkant yakınlarındaki bir kasaba), Nesef ve Buhara birliklerini de içeren kağan Suluk komutasındaki Türgeş ordusu, Buhara-Semerkant yolu üzerinden yaklaştı. Kamarca'ya vardıklarında, Türgeş ve müttefikleri yoldan ayrılıp kamp kurdular, ancak kasabanın garnizonu, hareketleri bir tepe tarafından gizlendiği için yaklaştıklarından habersizdi. Ertesi sabah, Araplar hayvanlarını sulamak için dışarı çıkardıklarında ve tepeye tırmandıklarında, el-Tabari'nin yazdığına göre, düşman ordusunun "çelik dağı" ile karşılaştıklarında şaşırdılar. Araplar, Türgeşleri o yöne çekmek için hayvanlarından bazılarını tepeden aşağı nehre doğru gönderdiler ve hızla kasabaya geri döndüler. Türgeşler kısa sürede onları keşfettiler ve takip etmeye başladılar, ancak Araplar araziyi daha iyi biliyorlardı ve takipçileri onlara yetişmeden hemen önce kasabaya ulaşmayı ve toprak yapılarının arkasında sığınak bulmayı başardılar. Türgeşler kapılara saldırıp kasabaya girmeye çalıştıkça şiddetli bir kavga başladı, ta ki Araplar onlara yanan odun yığınları atıp onları hendeğin üzerinden geri püskürtene kadar. Akşam, Türgeşler geri çekildi ve Araplar hendeğin üzerinden geçen tahta köprüyü yaktılar.

Kağan daha sonra kuşatılanlara iki elçi gönderdi. Duvara yaklaşan ilk kişi, son Sasani Pers hükümdarı III. Yezdicürd'ün  torunu olan Hüsrev'di. Hüsrev'in babası Behram, Çin'deki Tang sarayına kaçmıştı ve Hüsrev, atalarının tahtını geri alma umuduyla Türgeş'e eşlik ediyordu. Garnizona yaklaştığında, teslim olmaları için onları teşvik etti ve krallığının yeniden kurulmasını ilan ederken onlara güvenli geçiş teklif etti. Ancak Araplar öfkeyle onu duymayı reddettiler ve ona küfürler yağdırdılar. Oryantalist yazar H.A.R. Gibb'in yazdığı gibi, Hüsrev'in varlığı "isyancıların Çin'den de cesaret aldığının bir göstergesi olarak alınabilir, ancak Çin kayıtları bu sefer hakkında sessizdir".Hüsrev'in başarısızlığından sonra, kağan garnizonla müzakere etmesi için Bazaghari adında bir yerliyi gönderdi ve onları korkutmak için birkaç Arap esiri de beraberinde getirdi. Kağan, Arap garnizonunu kendi ordusuna katmayı ve maaşlarını iki katına çıkarmayı teklif etti, ancak bu teklif de Arap müzakereci Yezid bin Said el-Bahili (biraz Türkçe konuştuğu için seçilmişti) tarafından "Kurt olan Araplar, koyun olan Türgeşlerle nasıl birlikte olabilir?" sözleriyle küçümsemeyle reddedildi. Cevabı, onu öldürmekle tehdit eden Bazaghari'nin yoldaşlarını çileden çıkardı, bu yüzden Yezid garnizonu bölmeyi teklif etti: taşınabilir servetleriyle yarı yarıya güvenli bir şekilde geri çekilmelerine izin verilecekti, diğer yarısı ise Türgeşlerin hizmetinde kalacaktı. Bazaghari bu teklifi kabul etti ve Yezid'i garnizona şartları iletmesi için geri gönderdi, ancak Yezid duvarın içine geri döndüğünde şartları reddetti ve diğer Arapları direnmeye çağırdı.

Kağan daha sonra adamlarına hendeği yanmaması için yeşil odunla doldurmalarını emretti, garnizon da kuru odun atarak buna karşılık verdi. Altı gün sonra hendek dolduğunda Araplar hendeği ateşe verdi; kuvvetli bir rüzgarın yardımıyla Türgeşlerin sıkı çalışması boşa çıktı. Arap okçuları da etkili olduklarını kanıtladılar ve Bazaghari de dahil olmak üzere Türgeşler arasında ağır bir bedel ödediler. Türgeşler daha sonra garnizonun gözü önünde yüz Arap esiri idam ettiler. Buna karşılık Araplar, umutsuz direnişlerine rağmen rehin tuttukları 200 yerli genci öldürdüler.El-Taberi'deki kuşatma anlatısı, açıkça görgü tanığı ifadelerine dayanıyor ve izole olaylarla devam ediyor: Kapıya kararlı Türgeş saldırısı, beş tanesi püskürtülmeden önce duvarı tırmanmayı başarmıştı, arkadaşlarıyla birlikte duvardaki bir gediği saldırıp bir evin yaşlı ve hasta sahibi ve ailesi tarafından öldürülen el-Taraband'ın Soğd prensi, Arapların sulama kanallarını kaplayan tahta levhaları toprak işlerini iyileştirmek için nasıl kullandıkları veya Arap tahkimatlarını denetlemeye gelen kağanın yüzüne bir ok isabet etmesi ancak miğferinin burun koruması sayesinde kurtulması.

Garnizonun inatçı savunması, Soğd müttefikleri "burada elli eşek olduğunu ve beş günde alacağımızı, ancak şimdi beş günün iki aya dönüştüğünü"  iddia ettikleri için suçlayan kağanı sinirlendirdi.Sonunda, kağan müzakerelere devam etti ve hala Arapların elinde olan Dabusiyya veya Semerkant'a güvenli geçiş teklif etti. Garnizon, tavsiye almak için Semerkant'a bir atlı gönderdi ve Kamarja'ya daha yakın olan Dabusiyya'yı seçmesi söylendi. Elli sekiz günün sonunda, el-Tabari'ye göre garnizon "otuz beş gün boyunca develerine su vermedi", kuşatma sona erdi. Araplar ve Türgeşliler, Suluk Çor'un en önemli soylularından biri olan Köl Çor da dahil olmak üzere beşer rehineyi takas ettiler. uşatmanın başlarında esirlerin karşılıklı katledilmesinden sonra Arapların güvensizliği öyle bir noktaya geldi ki, kağan ve ordusu ayrılana kadar ayrılmayı reddettiler ve elinde hançer olan bir Arap, zırh giymemiş Türgeş rehinelerin her birinin arkasında oturuyordu.

Arap Kamarja garnizonu Dabusiyya'ya yaklaşırken, Dabusiyya'nın garnizonu ilk başta Kamarja'nın düştüğüne ve kendilerine doğru gelen askerlerin Türgeş olduğuna inandı, ancak savaşa hazırlanırken, Kamarja birlikleri tarafından gönderilen bir atlı onları gerçek durum konusunda uyardı ve "el-Dabusiyya adamları yürüyemeyecek kadar zayıf olan veya yaralı olanları taşımak için dörtnala ilerledi". Bunun üzerine rehineler serbest bırakılmaya başlandı, Araplar bir rehineyi geri gönderdi ve Türgeş de ellerindeki rehinelerden birini serbest bıraktı. Sonunda, son iki rehine kaldığında, taraflardan hiçbiri kendi rehinesinin önce gitmesine izin vermedi, ta ki Arap rehine en son gitmeyi teklif edene kadar. Bu şövalyelik hareketi için Köl Çor tarafından bir zırh takımı ve bir atla cömertçe ödüllendirildi.
 Sonrası
Gibb'in yazdığı gibi, "Kamarja savunmasının ünü her yere yayıldı, ancak Araplar üzerindeki baskıya pek rahatlama getirmedi". Buhara ve Semerkant hariç, Mâverâünnehir'in neredeyse tamamı kaybedildi ve hatta komşu Harezm'de bile bir isyan çıktı, ancak bu isyan yerel Arap yerleşimciler tarafından hızla bastırıldı.Semerkant, Soğd'un derinliklerinde Arap yönetiminin son büyük karakolu olarak kaldı ve her iki tarafın sonraki operasyonları onun etrafında yoğunlaştı. Araplar, 731'de şehrin Türgeş kuşatmasını hafifletmeye çalışırken, Defile Muharebesi'ni felaketle sonuçlanan ve ardından Mâverâünnehir'deki Arap konumunun tamamen çökmesine yol açan bir savaş yaşadılar.Araplar, 738'de Suluk Çor'un öldürülmesine kadar toparlanamadılar, bu da iç savaşın patlak vermesine ve Türgeş gücünün hızla azalmasına yol açtı. 739-741'de Nasr bin Sayyar'ın valiliği altında Araplar, Halifeliğin otoritesini Semerkant'a kadar yeniden tesis etmeyi başardılar.

 Kaynakça 
Özel

Genel





Kategori:720'lerde çatışmalar
Kategori:729
Kategori:Türkeş Devleti'nin muharebeleri
Kategori:Müslümanların Maveraünnehir'i fethi
Kategori:Semerkant ili