Hekatompedon

Hekatompedon veya Hekatompedos (, , "yüz" ve πούς, "ayak"), Ur-Parthenon ve H-Architektur olarak da bilinir, Arkaik dönemde Atina Akropolü içerisinde yer alan, kireç taşından inşa edilmiş ve şu anki konumuna yerleştirilmiş antik bir Yunan tapınağıydı Partenon.

 Etimoloji 
Tapınağın adı yazıtlarda tespit edilmiş olup, uzunluğu 46 metreyi bulmasına rağmen “100 feet uzunluğunda” (yaklaşık 30 metre) anlamına gelmektedir.

 Tarihi 
Tapına MÖ 570-550 yılları civarında inşa edilmiştir. MÖ 490 yılında Maraton Muharebesi'nde Perslere karşı kazanılan zaferin ardından Atinalılar tarafından yıkılarak yerine Eski Parthenon olarak bilinen daha büyük bir tapınak inşa edildi. İkincisi MÖ 480 yılında Atina'nın Yıkımı sırasında geri dönen Persler tarafından yıkılmış ve sonunda yerine bugünkü Parthenon yapılmıştır. Hekatompedon'un varlığı tarihi belgelerle kanıtlanmıştır. Temelleri kaybolmuş olsa da Atina Akropolü içinde yer alan Miken duvarının güney kesiminde bulunan mimari ve heykeltıraşlık öğelerinin bilim insanları tarafından bu tapınağa ait olduğu düşünülmektedir.

 Arkeoloji 
Akropoldeki diğer birçok arkeolojik bulgu gibi, Hekatompedon'un da 19. yüzyıl sonlarındaki ilk tanımları yalnızca mimari ve heykel parçalarına dayanıyordu. Bu bağlamda, Hekatompedon, A–, B–Architektur gibi diğer binaların yanında tanımlarda ve kataloglamada H-Architektur olarak biliniyordu.Manolis Korres, "Topographic Issues of the Acropolis ", Archaeology of the City of Athens a site by the National Hellenic Research Foundation. Retrieved in August 2018.
sol|küçükresim| Theodor Wiegand'a göre Hekatompedon'un 1905'teki eski varsayımsal yüksekliği.
Wilhelm Dörpfeld'in ilk açıklamalarından bu yana, tapınağın tanımı ve varsayılan konumu değişti. Dörpfeld, tüm parçaları hala ayakta duran Erechtheum ve Parthenon arasındaki komşu Eski Athena Tapınağı'na atfetmişti.Wilhelm Dörpfeld: Der alte Athenatempel auf der Akropolis. In: Mitteilungen des Deutschen Archäologischen Instituts, Abteilung Athen. Bd. 11, 1886, S. 337–51; Wilhelm Dörpfeld: Der alte Athenatempel auf der Akropolis II. In: Mitteilungen des Deutschen Archäologischen Instituts, Abteilung Athen. Bd. 12, 1887, S. 25–61. 190–211; Wilhelm Dörpfeld: Das Hekatompedon in Athen. In: Jahrbuch des Deutschen Archäologischen Instituts. Bd. 34, 1919, S. 1–40. Theodor Wiegand, 1904 yılında H–Architektur'un Eski Athena Tapınağı'nın bulunduğu yerde bulunan bir peripteros olmayan tapınak olduğunu ve aslında daha sonra bir peristasis ile genişletilen Eski Tapınağın daha erken bir aşaması olduğunu öne sürdü. Ayrıca, H–Architektur'u eski kitabelerde bahsedilen Hekatompedon olarak tanımladı.Theodor Wiegand, Die archaische Poros-Architektur der Akropolis zu Athen, German Academy of Sciences in Berlin, 1904.

Ancak 1922'de Ernst Buschor, H-Architektur'un gerçekte güneyde, hala ayakta duran Parthenon'un yerinde bulunduğunu ve ona Almancada "orijinal Parthenon" anlamına gelen Ur-Parthenon adını verdiğini öne sürdü.Ernst Buschor, "Burglöwen", Mitteilungen des Deutschen Archäologischen Instituts, Athenische Abteilung, Deutsches Archäologisches Institut / Abteilung Athen, 47.1922. 1936 yılında Walter-Herwig Schuchhardt'ın günümüze ulaşan parçalar ve heykeller üzerinde yaptığı kapsamlı araştırmalar, tapınağın alınlıklarının daha önce tahmin edilenden daha büyük olması gerektiğini kanıtlamıştır. Sonuç olarak, distil veya tristil in antis tapınağını içeren önceki yeniden inşalar yerine bir peripteros tapınağı yeniden inşa etti.Walter-Herwig Schuchhardt, "Die Sima des alten Athenatempels der Akropolis", Mitteilungen des Deutschen Archäologischen Instituts, Athenische Abteilung, 60–61, 1935–36, 1–98.

William Bell Dinsmoor, Immo Beyer ve diğerlerinin daha fazla araştırma yapması ve hayatta kalan parçalar ile MÖ 480'de Persler tarafından Akropolis'in yıkılması arasındaki tarihsel bağlantılar, Hekatompedon'un 46 metre uzunluğunda bir krepidoma sahip, heksastil peripteros Dor tapınağı olduğu ve Parthenon'un yerinde bulunduğu şeklindeki mevcut hipoteze yol açmıştır.

 Alınlıklar 
sağ|küçükresim|upright=1.82| Batı alınlığı
Alınlıklar renkli bir şekilde boyanmıştı ve gözenekli kireçtaşı yapısı, antik boyaların günümüze kadar iyi korunmasını sağlamıştır. Alınlıklardan biri (muhtemelen Batı alınlığı) merkezde iki aslanın bir boğayı parçaladığı sahneyi, sol tarafta Herakles'in Triton ile savaşını ve sağ tarafta doğanın üç elementinin sembollerini ellerinde tutan Üç Bedenli (Üçlü Bedenli) İblisi içeriyordu. Kanatlı canavarın üç bedeni bir dalga, bir alev ve bir kuş tutmakta olup, yılan kuyruklarıyla iç içe geçmiştir. Bu, sırasıyla dört doğa elementini yani su, ateş, hava ve toprağı sembolize etmektedir. Bu figür ya Nereus'u ya da Typhon'u temsil eder. Genel olarak, tüm alınlığın anlamı gizemlidir. Bazı akademisyenler, bunun insan bilgeliğinin nem üzerindeki hakimiyetini ifade ettiğine inanmaktadır: aslanlar kara hayvanlarıdır, oysa boğa nemi temsil eder. Ayrıca, hem Triton hem de Nereus, Herakles'in Hesperides bahçesine giden yolculuğunda yendiği deniz yaratıklarıydı ve bu zafer ona ölümsüzlük kazandırmıştı.
sol|küçükresim| Doğu alınlığının merkezinde dişi aslan
Aslan Dişi alınlığı olarak da bilinen Doğu alınlığı, merkezde simetrik olarak yerleştirilmiş, bir buzağıyı öldüren iki aslan (sadece biri kurtarılabilmiştir) ve yan köşelerde iki yılan içeriyordu. Bu sahnenin anlamı yine bilinmemektedir. Dişi aslan hem dişi (meme) hem de erkek (yelesi) özelliklere sahiptir. Bu muhtemelen, MÖ 6. yüzyılda artık Yunanistan'da yaşamayan bu hayvanlar hakkında Yunan sanatçıların bilgi eksikliğinden kaynaklanmaktadır.
sol|küçükresim| Doğu alınlığının sağ ve sol köşelerinde yılanlar
Günümüze kadar ulaşan diğer heykeller arasında tapınağın metoplarından kabartma olarak oyulmuş dört at ve iki panter ile merkezi akroterden çok parçalı bir gorgon yer almaktadır.

 Stil 
sağ|küçükresim| Batı alınlığının detayı. Üç Gövdeli İblis
Heykellerin tarzı, erken Arkaik dönemin tipik özelliklerini taşımaktadır. Alınlıkların ve metopların genel anlatı sahneleri, yarı anlatı niteliğindedir; insan veya yarı insan figürler içerirken diğer yarısı hayvan figürlerinden oluşur ve bu hayvanlar simetrik veya tekrarlayan bir şekilde yerleştirilmiştir. Bu, dönemin Yunan çömleklerindeki illüstrasyonları anımsatmaktadır. İnsan figürleri, arkaik gülümseme ile karakterize edilmiştir.

 Ayrıca bakınız 

 Yeni Akropolis Müzesi
 Perserschutt

 Kaynakça 

 Stamatia Eleftheratou, Akropolis Müzesi, rehber, Akropolis Müzesi Edisyonları, Atina 2014
 Hekatompedon   Archived Akropolis Müzesi web sitesinde; 19 Kasım 2014'te alındı
 Hekatompedos, arkaik Parthenon   Archived Akropolis Müzesi web sitesinde

 Dış bağlantılar 

 Yunan sözlüğü; Hekatompedon tapınağı

Kategori:Atina Akropolisi
Kategori:MÖ 5. yüzyılda tamamlanan dinî yapılar