Turkaşeni Kilisesi

Turkaşeni Kilisesi (Gürcüce: თურქაშენის ეკლესია), tarihsel Kola bölgesinde, günümüzde Ardahan ilinin Göle ilçesine bağlı ve eski adı Turkaşeni olan Yiğitkonağı köyünde Gürcülerden kalma iki kilisenin ortak adıdır. Eski adları günümüze ulaşmadığı için bu iki yapı köyün eski adıyla anılmaktadır.2014 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları (ტაო–კლარჯეთის ძეგლების 2014 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები), Tiflis, 2015, s. 156-157.  ISBN 978-9941-0-7362-5
AdıGürcüce adıKonumAşağı Turkaşeni Kilisesiქვემო თურქაშენის ეკლესიაYiğitkonağı köyünün 1,9 kilometre kuzeydoğusunda () yer alır.Yukarı Turkaşeni Kilisesiზემო თურქაშენის ეკლესიაYiğitkonağı köyünün 2 kilometre kuzeyinde () yer alır.

Tarihçe

Kiliselerin bulunduğu Yiğitkonağı konağı köyü, tarihsel Kola bölgesinde bulunuyor ve eskiden Turkaşeni adını taşıyordu. Nitekim 1574 tarihli Osmanlı icmal defterinde köyün adı Turkaşen olarak geçer. Osmanlılar bu bölgeyi ve kiliselerin bulunduğu köyü 16. yüzyılın ikinci yarısında Gürcülerden ele geçirmiştir. 1907 yılında Kola bölgesinde araştırma gezisi yapan Gürcü tarihçi ve arkeolog Ekvtime Takaişvili de köyün adını Turkaşeni (თურქაშენი) şeklinde yazmış, Kura Nehri kıyısındaki köyde yıkık halde iki kilisenin bulunduğunu tespit etmiştir. Bir Gürcü araştırma grubu 2017 yılında, Yiğitkonağı köyünün 2,5 kilometre güneydoğusunda bir üçüncü kilisenin kalın-tılarını da tespit etmiştir.2017 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları (ტაო-კლარჯეთის ძეგლების 2017 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები), Tiflis, 2018, s. 99.  ISBN 978-9941-9470-9-4 Bununla birlikte, Birinci Dünya Savaşı yıllarında Ardahan bölgesinde bulunmuş olan Gürcü gazeteci Konstantine Martvileli köyde yıkık halde üç adet kilisenin bulunduğunu yazmıştır.

Mimari

Turkaşeni Kilisesi olarak adlandırılan iki kiliseden biri, Yiğitkonağı köyünün 2 kilometre kuzeyinde yer alır. Tek nefli bir yapı olan kilise, bir yamaçtaki düzlenmiş alanda kabaca yontulmuş taşlarla inşa edilmiştir. Yapı, neredeyse tamamen yıkılmış, günümüze apsisin güney kısmı ulaşmıştır. Apsisin bu bölümünün sıva izlerinin tespit edilmiş olması, kilisenin içinin sıvalı olduğuna işaret etmektedir. Kilisenin güneyine bitişik, yarı yuvarlak formda apsisi olan bir şapelin bulunduğu kalıntılardan anlaşılmaktadır. Güney duvarında kalan kısmından şapelin tonoz örtüsü bir çatıyla kapatıldığı görülmektedir. Şapel tek yüzeyi işlenmiş kaba taşlarla inşa edilmiştir. Kilisenin yüksekliği 5,40 metre, şapelin yüksekliği 2,85 metre olarak ölçülmüştür.2014 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları (ტაო–კლარჯეთის ძეგლების 2014 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები), Tiflis, 2015, s. 156.  ISBN 978-9941-0-7362-5 Ekvtime Takaişvili, bu kilisenin Cicori Kilisesi ile aynı plana sahip olduğunu yazmıştır.

Turkaşeni Kilisesi olarak adlandırılan iki kiliseden diğeri, Yiğitkonağı köyünün 1,9 kilometre kuzeydoğusunda yer alır. Tek nefli ve dikdörtgen planlı bir yapı olan kilise, günümüze görece sağlam ulaşmıştır. Kabaca yontulmuş taşlarla ve dolgu duvar tekniğinde inşa edilmiş olan dört duvarı sağlam olan yapının tonoz tipi çatısı tamamen çökmüştür. Güneydeki pencere ve kapı açıklığı, yıkılma sonucunda genişlemiştir.2014 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları (ტაო–კლარჯეთის ძეგლების 2014 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები), Tiflis, 2015, s. 157.  ISBN 978-9941-0-7362-5Fahriye Bayram ve Turgay Yazar, “Artvin, Erzurum, Ardahan İli ve İlçelerinde Ortaçağ Gürcü Mimarisi Yüzey Araştırmaları – 2009”, 28. Araştırma Sonuçları Toplantısı, Ankara, 2011, 1. Cilt, s. 4.  ISSN: 10177663 10. yüzyılda inşa edildiği tahmin edilen kilise, Ekvtime Takaişvili'nin 1907 yılında gerçekleştirdiği araştırma gezisi sırasında da büyük ölçüde ayakta duruyordu. Takaişvili, bu kilisenin de Cicori Kilisesi ile aynı plana sahip olduğunu yazmıştır.

Kaynakça

Kategori:Ardahan ilindeki Gürcü Ortodoks kiliseleri
Kategori:Tao-Klarceti
Kategori:Göle

ka:თურქაშენის ეკლესია