Kasrül Bahili Muharebesi

Kasrül Bahili Muharebesi (ya da Qasr al-Bahili'nin Kurtarılması), Türk Türkeş (Türgiş) Devleti'nin kuşatmasından Qasr al-Bahili'nin küçük kalesindeki Arap garnizonunun başarılı bir şekilde kurtarılmasıydı. Emevi Halifeliği'nin Horasan valisi tarafından gönderilen, el-Musayyab ibn Bişr el-Riyahi komutasındaki bir Arap yardım gücü kuşatmayı kırmayı ve garnizonu Semerkant'taki güvenliğe götürmeyi başardı.

Kuşatma, Arapların yakın zamanda bastırdığı Türgişlerin Maveraünnehir istilasının başlangıcını oluşturdu ve bölge, sonraki yirmi yıl boyunca iki imparatorluk arasında bir savaş alanına dönüştü.

Arka plan
Maveraünnehir bölgesi, 7. yüzyılın ortalarında Müslümanların İran ve Horasan'ı fethetmesinin ardından, Emevi lideri Kuteybe bin Müslim tarafından el-Velid I (h. 705-715) döneminde fethedildi. Ancak, bölgenin yerli İranlı ve Türk halklarının ve özerk yerel yöneticilerin sadakatleri şüpheli kalmaya devam etti; bu durum, 719'da Transoxiana prenslerinin, Halifeliğin valilerine karşı askeri yardım için Çinlilere ve Türgeş vasallarına bir talep dilekçeci göndermesiyle ortaya çıktı.

Durum, Arap valisi Abdurrahman ibn Nuaym'ın beceriksizliği yüzünden daha da kötüleşti. 720'de göreve gelen halefi Said de pek iyi değildi: eyalette hiç deneyimi yoktu ve savaş karşıtı yapısı ona Horasanlılar tarafından alaycı bir lakap olan Khudhnaynah'ı (kelimenin tam anlamıyla 'Çarpıcı') kazandırdı. Said, yetenekli Shu'bah ibn Zuhayr al-Nahshali'yi Semerkant'taki vekili olarak atadı, ancak yerel halk isyan ettikten sonra görevden alındı ve yerine belki de "isyancıları yatıştırmak için boşuna bir girişimde bulunarak" Uthman ibn Abdullah ibn Mutarrif ibn al-Shikhkhir getirildi.

 Kasr el-Bahili kuşatması ve kurtarılması 
Arap yönetiminin zayıflığı ve Transoxian prenslerinin dilekçeleri, Türkeş hükümdarı kağan Suluk Çor'u Arapları tamamen hazırlıksız yakalayan bir saldırı başlatmaya yöneltti. Köl Çor'un liderliğinde Türgişler, el-Tabari'nin raporuna göre garnizonu 100 aileden oluşan Qasr al-Bahili ('Bahila Kalesi') kalesini kuşatmayı başardı. Semerkant'tan takviye kuvvetlerinin zamanında gelmeyeceğinden korkan Qasr al-Bahili garnizonu, haraç ödenene kadar kendi adamlarından on yedisini rehin vermenin yanı sıra 40.000 gümüş dirhem karşılığında barışı satın almayı teklif etti.

Semerkand'ın Arap valisi Osman ibn Abdullah el-Şikhkhir, Türgeş saldırısını öğrendiğinde, Horasan'daki Arap yerleşimcilerden gönüllüler çağırdı. Horasan'da bulunan tüm Arap kabilelerinden 4.000 adam hazır bulundu, ancak el-Tabari'ye göre, atanan komutan el-Musayyab ibn Bişr, onlara "Türklerin arenasına, Hakan'ın arenasına" girmek üzere olduklarını ve orada ölüm ve şehitlikle karşı karşıya olduklarını söylediğinde, 1.300 kişi ayrıldı. Bir fersah (yaklaşık 6 km) yürüdükten sonra, sadece sadık olanların kendisiyle kalması yönündeki nasihatini tekrarladı ve bin kişi daha ayrıldı ve bir fersah daha sonra yine aynı şekilde, geriye sadece 700 kişi kaldı. Yürüyüş sırasında Araplar, Qasr al-Bahili'deki olaylar hakkında onları bilgilendiren ve Arapların yaklaştığını öğrenen Köl Çor'un elindeki rehineleri öldürdüğünü ekleyen yerel bir yönetici olan Qiyy kralı tarafından karşılandı. Qiyy kralı ayrıca Arapları bölgedeki tüm İranlı aristokrasinin (dehqan) Türgeş tarafına geçtiği konusunda uyardı ve onlara yardım etmesi için kendi adamlarından 300'ünü teklif etti.

Kaleden iki fersah uzaktayken, el-Musayyab, kaleye yaklaşmaları ve gece karanlığında durumu gözlemlemeleri için biri Arap biri Arap olmayan iki atlı gönderdi. Türgeşler erişimi engellemek için kalenin etrafındaki alana akın etmiş olsalar da, garnizonla temas kurmayı ve el-Musayyab'a dönmeden önce Arap ordusunun yaklaştığını bildirmeyi başardılar.Casusları durumu kendisine bildirdiğinde, el-Musayyab hemen yürümeye ve gece karanlığında Türgeşlere saldırmaya karar verdi. Adamlarına saldırıya kadar atlarını ağızlıklı tutmalarını ve savaştan kaçan herkesi takip etmektense düşman direnişini kırmaya odaklanmalarını söyledi.

Şafak vakti, Türgeş kampına iki yay atımı mesafede yaklaşan Araplar, "Allahu Ekber" diye haykırarak saldırdılar. Araplar, Türgeş kampına derinlemesine nüfuz ettiler, ancak ikincisi hızla toparlandı ve saldırıyı geri püskürttü. Araplar, komutanlarının etrafından çekildiler, birçoğu savaşmak için atlarından indi; bu süreçte çok sayıda kayıp verdiler. Kalede bulunan bir görgü tanığına göre, "iki ordu savaşa girdiğinde, duyduğumuz şeylerden, yani askerlerin çıkardığı inlemelerden, demirlerin çarpışmasından ve atların kişnemesinden dolayı Kıyamet Günü'nün geldiğini düşündük." Sonunda Araplar galip geldi, ancak el-Tabari'nin atıfta bulunduğu kaynaklar hiçbir ayrıntıdan bahsetmiyor. El-Musayyab adamlarına kaleye doğru hareket etmelerini ve garnizonun tahliyesine yardım etmelerini ve "para dışında hiçbir mal götürmemelerini ve yürüyebilecek durumda olan hiç kimseyi taşımamalarını", sadece kadınları, çocukları ve zayıf bedenlileri taşımaya yardımı emretti. Araplar birlikte Semerkant'a doğru yola çıktılar, böylece Türgeş ertesi gün geri döndüğünde, sadece ölmüşlerinin cesetlerini buldular.
Sonrası
Kalenin kurtarılması kutlandı ve hikâye ve şarkılarla yeniden anlatıldı, ancak aynı zamanda Müslümanların  karşı karşıya olduğu tehlikeli durumu da ortaya koydu. Bu olaylar Emevileri yetenekli general Said bin Amr el-Haraşi'yi Horasan valisi olarak atamaya yöneltti. El-Haraşi hızla inisiyatifi ele geçirdi, Semerkant'ta isyancıları yendi ve Müslüman yönetimini, Fergana Vadisi hariç, Kuteybe zamanındaki haline neredeyse geri getirdi; Fergana vadisi üzerinde etkili kontrol kaybedildi.Yine de, 724'te el-Haraşi'nin halefi Müslim bin Said el-Kilabi ve ordusu, Fergana'yı bastırmaya çalıştığında Türgeş'in elinde ağır bir yenilgiye uğradı ("Susuzluk Günü"). Bu yenilgi Arapları savunmaya itti ve hiçbir meydan savaşı yaşanmasa da, sonraki birkaç yıl içinde Maveraünnehir'deki Arap konumu hızla çöktü.

Arap yönetimine karşı yaygın bir hoşnutsuzluk, 728'de Transoksanya'da genel bir ayaklanmaya yol açtı ve Türgeş'in askeri yardımıyla Araplar neredeyse tüm bölgeden çıkarıldı, hatta 737'de Horasan'ı işgal ettiler. Bundan sonra Maveraüünehir çekişmeli bir yer olmaya devam etti ve Araplar, 738'de Suluk Çor'un öldürülmesinden sonra Türgeş kağanlığının iç savaşlara sürüklenmesinden yararlanan Emevi valisi Nasr bin Sayyar'ın 739-741'deki seferlerine kadar önceki konumlarına kavuşamadılar.

 Kaynakça 
Özel

Genel





Kategori:720'lerde çatışmalar
Kategori:721
Kategori:Türkeş Devleti'nin muharebeleri
Kategori:Müslümanların Maveraünnehir'i fethi
Kategori:Semerkant ili