Somut Olmayan Kültürel Miras Türkiye Ulusal Envanteri

link=Intangible cultural heritage|frameless|55x55px link=UNESCO|frameless|70x70px
Somut Olmayan Kültürel Miras Türkiye Ulusal Envanteri (SOKÜM Türkiye Ulusal Envanteri), Türkiye'nin kendi toprağı üzerinde tespit ettiği yaşayan kültürel miras unsurlarını içeren ve UNESCO Somut Olmayan Kültürel Mirasın Korunması Sözleşmesi gereğince hazırlanıp güncellenen listedir.

Türkiye ulusal envanterini temelini il envanterleri oluşturur. Her ilde yaşayan kültürel miras unsurlarını tespit için çalışmaları İl Kültür ve Turizm Müdürlüğünün koordinasyonunda kurulan “İl Tespit Komisyonları” yürütür.  Öneriler yılda iki kere Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın Araştırma ve Eğitim Genel Müdürlüğü'ne iletilir ve onaylanan unsurlar ulusal envantere eklenir. Sadece ulusal envantere kayıtlı olan yaşayan kültürel miras unsurları, uluslararası bir liste olan UNESCO SOKÜM Temsilî  Listesi'ne kaydolabilir.

Türkiye'nin yaşayan kültürel miras unsurlarının üreticisi, aktarıcısı ve taşıyıcısı olduğu tespit edilen kimseler, "yaşayan insan hazinesi " unvanı ile ödüllendirilir ve bu unvanı taşıyanlar  "Yaşayan İnsan Hazineleri Ulusal Envanteri "olarak adlandırılan bir başka ulusal envantere kaydedilmektedir.

 Tarihçe 
UNESCO'nun 2003 yılında hazıladığı UNESCO Somut Olmayan Kültürel Mirasın Korunması Sözleşmesi gereğince dünyada korunması gereken miras kapsamına somut olmayan kültürel miras (yaşayan miras) öğeleri de eklendi. Bu sözleşmeye Türkiye 2006'da taraf oldu. Taraf Devletlerin Sözleşme kapsamındaki birincil yükümlülüğü somut olmayan kültürel miras ulusal envanterinin oluşturulması ve sık sık güncellenmesidir.

Somut Olmayan Kültürel Mirasın Korunması Sözleşmesi’ne istinaden Türkiye'de 2003 yılında UNESCO Türkiye Millî Komisyonu (UTMK) tarafından Somut Olmayan Kültürel Miras İhtisas Komitesi kuruldu. Türkiye, SOKÜM sözleşmesinin  27 Mart 2006'da TBMM’de onaylanması ile sözlşemeye resmen taraf oldu. SOKÜM İhtisas Komitesi, 2006 ve 2010'da UTMK Yönetim Kurulu adıyla yeniden kuruldu. Kütür ve Turizm Bakanlığı bünyesindeki Araştırma ve Eğitim Genel Müdürlüğü (AREGEM), icracı birim olarak belirlendi.

 Ulusal envantere  kayıt 
Ulusal envanterin oluşturulması için 81 ildeki İl Kültür ve Turizm Müdürlüklerinin bünyesinde İl Tespit Kurulları oluşturulmuştur. Bu kurullarda ilgili araştırma kuruluşlarının ve STK'ların temsilcileri, uzmanlar yer alır. İl Tespit Kurulları, yılda iki kere Araştırma ve Eğitim Genel Müdürlüğü’ne SOKÜM unsuru önerilerini gönderir. Genel Müdürlük önerileri oluşturduğu Uzmanlar Kurulunda değerlendirir. Uzmanlar Kurulunun belirlediği unsurlar, Bakan onayından sonra SOKÜM unsuru ulusal envantere kaydedilir.

 Uluslararası envanterdeki bir unsurun  Temsilî  Liste'ye kaydı 
Bir SOKÜM unsurunun UNESCO SOKÜM Temsilî  Listesinde kaydolması için ulusal envantere kayıt olmuş olması şarttır.  Ulusal envanterde kayıtlı unsurlar arasından SOKÜM Uzmanlar Kurulunca belirlenenler için dosya hazırlanır ve UNESCO Somut Olmayan Kültürel Miras Temsilî  Liste’ye sunulur. 2023 itibarıyla Ulusal Envanterdeki 27 unsur Temsilî Liste'ye girmiştir.

 Gruplandırma 
Temmuz 2024 itibarıyla envanterde 36 grupta toplanmış 341 somut olmayan yaşayan kültürel miras unsuru vardır. Ulusal envanterdeki miras unsurları şu başlıklar altında toplanmıştır:

 Klasik Türk süsleme sanatları
 Geleneksel zanaatkârlık
 Geleneksel mimari ve yapı ustalığı
 Dokuma sanatı gelenekleri
 Geleneksel giyim kuşam yapımcılığı ve kullanım gelenekleri
 Oya/nakış işleme, dikiş ve örgü gelenekleri
 Geleneksel çalgı yapımcılığı ve icracılığı
 Geleneksel çocuk oyunları ve oyuncakları
 Geleneksel toplantılar ve teşkilatlanmalar
 Kültürel mekanlara bağlı toplumsal uygulamalar
 Yardımlaşma, dayanışma ve hayır gelenekleri
 Ahiretlik, yol kardeşliği ve akrabalık gelenekleri
 Geleneksel Türk misafirperverliği ve ağırlama gelenekleri
 Uğurlama ve karşılama gelenekleri
 Doğum öncesi/sonrası ve çocukluk çağı gelenekleri
 Evlenme gelenekleri
 Ölümle ilgili gelenek ve uygulamalar
 İnanç ve inanışlara bağlı gelenek ve uygulamalar
 Önemli gün ve şahsiyetleri anma gelenekleri

 Geleneksel iletişim yöntem ve uygulamaları
 Geleneksel pazarcılık ve pazar kültürü
 Takvime bağlı inanış, kutlama ve gelenekler
 Yaylak ve kışlak gelenekleri
 Geleneksel festival ve şenlikler
 Halk anlatıları geleneği
 Ağıt yakma gelenekleri
 Halk ozanlığı ve aşıklık geleneği
 Halk müziği ve türkü söyleme geleneği
 Geleneksel halk dansları
 Geleneksel seyirlik sanatlar ve oyunlar
 Geleneksel sporlar
 Tarım ve bağ-bahçe uygulama ve gelenekleri
 Geleneksel hayvan yetiştiriciliği ve toplumsal uygulamaları
 Geleneksel şifa ve temizlik uygulamaları, bakım ürünleri yapımcılığı
 Türk mutfak kültürü/geleneksel yiyecek-içecek yapımı ve tolpumsal uygulamaları
 Geleneksel söz sanatları

 Örnekler 

 Ayrıca bakınız 

 Yaşayan İnsan Hazineleri Türkiye Ulusal Envanteri 

 Kaynakça 

Kategori:Türkiye'de kültürel miras