Fosforil klorür

Fosforil klorür (genellikle fosfor oksiklorür olarak adlandırılır),  formülüne sahip bir sıvıdır. Nemli havada hidrolize olup fosforik asit ve hidrojen klorür dumanı açığa çıkarır. Endüstriyel olarak büyük ölçekte fosfor triklorür ve oksijen veya fosfor pentoksitten üretilir. Esas olarak fosfat esterleri yapmak için kullanılır.

 Yapı 
sol|küçükresim|upright=0.91| Fosforil klorürün birim hücresi.
Fosfat gibi,  tetrahedral şeklindedir. Tahminî bağ ayrışma enerjisi 533,5 kJ/mol olan üç P−Cl bağı ve bir güçlü P–O bağı içerir.  durumundan farklı olarak, Schomaker-Stevenson kuralı, P–O bağı için uygun bağ uzunluğunu yalnızca P–O bağının çift bağ olarak ele alınması durumunda (P=O) öngörür. 
orta|300x300pik
Kristal yapısındaki ortalama bağ uzunlukları P–Cl arası 1,98 Å ve P=O için ise 1,46 Å'dür.

 Fiziksel özellikleri 
3,4 atm kritik basınca sahiptir. Donma noktası 1 °C ve kaynama noktası 106 °C olan 'ün sıvı aralığı suya oldukça benzer. Ayrıca su gibi  de tersinir oluşumu nedeniyle  (diklorooksofosfonyum) katyonu  ve  anyonlarınaotoiyonize olur.

 Kimyasal özellikler 
 suyla tepkimeye girerek hidrojen klorür ve fosforik asit verir:



Pirofosforil klorür  de dâhil olmak üzere dönüşümdeki ara maddeler izole edilmiştir.

Fazla alkol ve fenollerle muamele üzerine,  onların fosfat esterlerini verir:



Bu tür reaksiyonlar sıklıkla piridin veya bir amin gibi bir HCl alıcısının varlığında gerçekleştirilir.

Alüminyum klorür kompleksi ( ) oldukça kararlıdır ve bu nedenle (örneğin bir Friedel-Crafts reaksiyonunun sonunda) reaksiyon karışımlarından  çıkarmak için kullanılabilir.

 Hazırlanması 
Fosforil klorür birçok yöntemle hazırlanabilir. Fosforil klorür ilk olarak 1847'de Fransız kimyager Adolphe Wurtz tarafından fosfor pentaklorürün suyla reaksiyona sokulmasıyla elde edildi.

 Oksidasyon ile 
Ticari yöntem, fosfor triklorürün oksijenle oksidasyonunu içerir:



Alternatif bir yöntem, fosfor triklorürün potasyum klorat ile oksidasyonunu içerir:



 Oksijenasyonlar 
Fosfor pentaklorürün fosfor pentoksit ile reaksiyonu:



 Diğer yöntemler 
Klor gazı varlığında trikalsiyum fosfatın karbonla indirgenmesi:



Fosfor pentoksidin sodyum klorür ile reaksiyonu da fosforil klorür verebilir:



 Kullanım alanları 
Fosforil klorür, fosfat esterlerinin (organofosfatlar) üretimi için endüstriyel ölçekte kullanılır. Bunlar, alev geciktiriciler (bisfenol A difenil fosfat, TCPP ve trikresil fosfat), PVC ve ilgili polimerler için plastikleştiriciler (2-etilheksil difenil fosfat) ve hidrolik sıvılar dahil olmak üzere geniş bir kullanım alanına sahiptir. POCl3 ayrıca organofosfat insektisitlerin üretiminde de kullanılır.

Yarı iletken endüstrisinde  difüzyon proseslerinde güvenli bir sıvı fosfor kaynağı olarak kullanılır. Fosfor, silikon levha üzerinde katmanlar oluşturmak için kullanılan bir katkı maddesi görevi görür.

 Reaktif olarak 
Laboratuvarda,  dehidrasyonlarda bir reaktif görevi görür. Bir örnek, formamidlerin izonitrillere (izosiyanürler) dönüştürülmesini içerir; birincil amidlerden nitrillere:



İlgili bir reaksiyonda, bazı aril ikameli amidler Bischler-Napieralski reaksiyonu kullanılarak halkaya dönüştürülebilir.

 orta|400x400pik

Bu tür reaksiyonların bir imidoil klorür yoluyla ilerlediğine inanılmaktadır. Bazı durumlarda imidoil klorür nihai üründür. Örneğin piridonlar ve pirimidonlar, ilaç endüstrisinde ara ürünler olan 2-kloropiridinler ve 2-kloropirimidinler gibi kloro-türevlerine dönüştürülebilir.

Vilsmeier-Haack reaksiyonunda  amidlerle reaksiyona girerek bir "Vilsmeier reaktifi", bir kloro-iminyum tuzu üretir ve bu daha sonra sulu işlem sonrasında aromatik aldehitler üretmek üzere elektron açısından zengin aromatik bileşiklerle reaksiyona girer.

 Kaynakça 

Kategori:Oksiklorürler
Kategori:Kurutma maddeleri