Basel Prens-Piskoposluğu

Basel Prens-Piskoposluğu (), Kutsal Roma İmparatorluğu'nda dini bir prenslikti. Prens-piskoposlar tarafından, 1032'den itibaren Basel'den, 1528'den 1792'ye kadar Porrentruy'dan ve daha sonra Schliengen'den yönetilmiştir. Bir imparatorluk mülkü olarak, prens-piskoposun İmparatorluk Divanı'nda sandalyesi ve oy hakkı vardı. Yapının nihai dağılması 1803'te Alman Medyatizasyonunun bir parçası olarak gerçekleşmiştir.

Prens-Piskoposluk, güney Almanya ve doğu Fransa'nın yakın kısımlarındaki küçük bölgelerin yanı sıra, şu anda İsviçre'nin Basel-Landschaft, Jura, Solothurn ve Bern kantonlarındaki bölgeleri de içeriyordu. Basel şehri, 1501'de İsviçre Konfederasyonu'na katıldıktan sonra Prens-Piskoposluğun bir parçası olmaktan çıkmıştır.

 Tarihi 
küçükresim|18. yüzyılda Basel Prensi Piskoposluğunun Haritası
Basel Piskoposluğu, Carolingianlar tarafından, ya Kısa Pepin ya da Charlemagne'ın kendisi tarafından kurulmuştur. Basel'in kayıtlarda geçen ilk piskoposu, Munster Manastırı'nda korunan piskoposlar listesindeki ilk kişi olan Walaus'tur. Papa III. Gregory (731 – 741) döneminde başpiskopos olarak listelenir. Bu dönemde Basel, Besançon Başpiskoposluğu'nun bir parçası olduğundan, bunun tarihselliği tartışmalıdır. Walaus'un 778'de doğrulanan bir Walachus vocatus episcopus ile aynı kişi olduğu ileri sürülmüştür. Basel'in ilk piskoposu olmaya aday olanlardan biri de, 762'de Baldeberthus episcopus civitas Baselae olarak imza atan Murbach Başrahibi Baldobertus'tur. Augusta Raurica piskoposluğunun merkezinin 7. yüzyılda aralıklarla Basel'e taşınmış olması da mümkündür; bir Ragnacharius, Luxeuilli Eustace'in (ö. 629) özgeçmişinde Augustanus et Basileae ecclesiarum praesul olarak anılır. Basel piskoposu unvanı, 791 yılında Charlemagne tarafından Pavia ve Basel piskoposu unvanlarıyla ödüllendirilen Reichenau Başrahibi Waldo'nun bu şehirlerden herhangi birinde ikamet etmeden sahip olduğu 8. yüzyılda kesin olarak kanıtlanmıştır. Unvan, Waldo'nun halefi Haito'daki Reichenau Başrahibi'ne devredilmiştir. Haito'nun yerine Mayıs 824'te şehre giren Udalricus (hükümdarlık dönemi 823 – 835) geçti ve bu nedenle Basel'de fiilen ikamet eden ilk piskopos olabilir.

999'da Burgundyli III. Rudolph, Basel piskoposuna Moutier-Grandval Manastırı'nı sunarak, piskoposluğu önemli bölgeler üzerinde feodal otoriteye sahip laik bir Burgonya vasal devleti olarak kurdu. 1032'de Rudolph'un ölümünden sonra, vasallık imparatorluk yakınlığına dönüştürüldü ve Basel Piskoposu, Kutsal Roma İmparatorluğu'nun dini prensi olarak derecelendirilen Prens-Piskopos statüsüne yükseltildi.

Prens-Piskoposluk, 12. yüzyılın sonlarından 14. yüzyılın başlarına kadar gücünün zirvesine ulaştı. Piskoposluğun efsanevi kurucusu olan ve 4. ya da 5. yüzyılda yaşamış olan Pantalus'a 12. yüzyılda saygı duyulmuştur. Onun sözde kutsal emanetleri 1270 yılında Köln'den Basel'e nakledildi (1833'te Mariastein'a taşındı).

14. yüzyıl boyunca yaşanan mali zorluklar Basel piskoposlarını topraklarının bir kısmını satmaya zorladı. Ancak 15. yüzyılda, siyasi ve askeri açıdan başarılı bir dizi piskopos, daha önce kaybedilen bölgelerin bir kısmını geri almayı başardı ve Basel, kendisini "bağlı bir şehir" (Zugewandter Ort) olarak Eski İsviçre Konfederasyonu ile aynı hizaya getirmeye başladı.

Basel, 15. yüzyıl Basel Konsili (1431-1449) sırasında, Antipapa V. Felix'in 1439'da seçilmesi de dahil olmak üzere Batı Hristiyanlığının odak noktası haline geldi. 1459'da Papa II. Pius, daha sonra Rotterdamlı Erasmus ve Paracelsus gibi ileri gelenlerin ders vereceği Basel Üniversitesi'ni bağışladı. 1495 İmparatorluk Reformu'nun ardından, prens-piskoposluk, İmparatorluk çemberi'nin Yukarı Ren Çemberi'nin bir parçasıydı.

Basel şehri, 14. yüzyılın sonlarına doğru kademeli tavizlerle prens piskoposlardan fiilen bağımsızlığını kazandı. Ancak şehir, 1501'de İsviçre Konfederasyonu'na katıldıktan sonra bile, 1521'de İsviçre Reformu'nun başlangıcına kadar, piskoposlara nominal sadakat yeminini yenilemeye devam etti. Prens-piskopos Christoph von Utenheim birkaç yıl Basel piskoposu olarak görev yaptı, ancak otoritesinin yavaş yavaş azalması onu 19 Şubat 1527'de istifa etmeye zorladı. Halefi Philippe von Gundelsheim, 23 Eylül 1527'de şehre resmi olarak kabul edilen son piskoposdu. 1528'de Johannes Oecolampadius liderliğindeki Reformasyon şehir tarafından resmen kabul edildi. Ayin kutlaması kaldırıldı ve von Gundelsheim, ikametgâhını dini olarak Besançon Başpiskoposluğu'nun bir parçası olmasına rağmen laik bölgelerinin bir parçası olan Porrentruy'da kurdu. Bu tarihten itibaren Prens-Piskoposların laik yönetimi çoğunlukla Basel'in batısındaki bölgelerle sınırlıydı ve az çok modern Jura kantonuna karşılık geliyordu.

Prens-Piskoposluk, kalan topraklarının çoğunu 1792'de Rauracian Cumhuriyeti'ne kaptırdı (ertesi yıl devrim niteliğindeki Mont-Terrible Fransız département'ına dönüştürüldü), 1797'deki Campo Formio antlaşması ise Fransız ilhakının uluslararası tanınmasını sağladı. Piskoposluk tüm bölgeleri kaybederken elinde sadece Schliengen'i tutabildi oysa İsviçre tazminat olarak Avusturyaya ait Fricktal'i almıştı. Schliengen, 1803 tarihli Reichsdeputationshauptschluss kararında Basel piskoposlarının seküler yöneticiler olarak statüsünü sona erdiren Baden Margravlığı'nın bir parçası haline getirildi.

 Bölgeler 
sağ|küçükresim| Bir Basel taleri, c. 1690
16. yüzyıla gelindiğinde Basel Prensi Piskoposluğu aşağıdakilerden oluşuyordu:

 20px Basel
 20px Abbey of Bellelay
 20px Bettingen
 Amt of Birseck
 20px|Image missing Barony of Elsgau
 20px|Image missing Barony of Erguel
 20px|Image missing Amt of Homberg
 20px Istein
 20px Amt of Liestal
 20px Provostry of Moutier-Grandval
 20px Barony of Orvin
 20px|Image missing Barony of Pfäffingen
 20px Riehen
 20px|Image missing Vogtei of St Ursanne
 20px|Image missing Vogtei of Saugern
 20px Schliengen
 20px Barony of Tessenberg
 20px Amt of Waldenburg
 20px Amt of Zwingen-Laufen

Prens-Piskoposluk ayrıca 1527'den önce kaybedilen aşağıdaki bölgeleri de elinde tutuyordu:

 alt=Image missing|24x24pik|Resim eksik 
 23x23pik Sisgau Landgraviate'i
 23x23pik Valangin Baronluğu

 Ayrıca bakınız 

 Basel piskoposlarının listesi
 Basel tarihi

 Kaynakça 



Kategori:Avrupa'daki eski monarşiler
Kategori:Orta Çağ'da İsviçre
Kategori:Basel tarihi
Kategori:Şehir devletleri
Kategori:İncelenmemiş çeviri içeren sayfalar