Vija Artmane

Vija Artmane (Alīda Artmane ismiyle doğumlu; d. 21 Ağustos 1929, Kaive, Sēme Parish'te - ö. 11 Ekim 2008, Strenči) Letonyalı  tiyatro ve sinema oyuncusuydu.

 Yaşamı ve kariyeri 

 Çocukluk 
Vija Artmane, Letonya'nın egemen bir ulus olduğu dönemde Alīda Artmane olarak doğdu. Kısmen Baltık Alman kökenli olan babası Fricis Arnolds Artmanis, o doğmadan sadece dört ay önce 19 yaşında bir kazada öldü. Polonya kökenli annesi Anna Regīna Zaborska, mevsimlik tarım işlerinde çalışarak bekar bir anne olarak hayatta kaldı. Artmane genç bir kızken tarlalarda oynayarak büyüdü. Kır çiçeklerine düşkündü ve geleneksel Letonya tarzında çiçek aranjmanları ve oyuncak bebekler yapmayı öğrendi. Annesi bir ev sahibinin yanında çalışırken, ustası genç Artmane'yi birkaç yıl müzik ve dans eğitimi alması için bir bale dersine gönderdi. Ancak genç Artmane 10 yaşındayken çoban oldu. Beş yıldan fazla bir süre inek sürüsünde çalıştı ve İkinci Dünya Savaşı'nın sonuna kadar böyle yaşadı. 1946 yılında ortaokuldan mezun oldu ve dünyayı daha iyi bir yer haline getirmek için avukat olma hayali kurdu. Aynı zamanda okulunda amatör oyunculukla ilgilendi, sinema ve tiyatroyla ilgilenmeye başladı. Sonunda oyunculuk tutkusu galip geldi.

 Oyunculuk kariyeri 
1946'daki savaştan sonra Artmane Riga'ya taşındı ve çalışmalarına Daile Tiyatrosu İkinci Stüdyosu'nda başladı. Sonrasında önümüzdeki 50 yıl boyunca grubun bir üyesi olarak orada kaldı. Oyunculuk kariyerinin en başında hem öğretmeninin tavsiyesi hem de sanatsal nedenlerden dolayı adını Vija olarak değiştirdi. Artmane, 1946'dan 1949'a kadar grubun ilk kurucusu olan Letonyalı tiyatro yönetmeni Eduards Smiļģis'in vesayeti altında oyunculuk eğitimi aldı. Artmane, 1949'dan 1998'e kadar Riga'daki Daile Tiyatrosu'ndaki grubun baş yıldızıydı. En iyi sahne rollerini Smiļģis'in yönetmenliğinde oynadı. En unutulmaz sahne çalışmaları, diğer Shakespeare oyunlarının yanı sıra Romeo ve Juliet'teki (1953) Juliet ve Hamlet'teki Ophelia gibi klasik rollerdi. Artmane ayrıca Letonya Ulusal Aktörü Rainis'in yönetimindeki Indulis ve Ārija ve Ateş ve Gece gibi Letonya oyunlarında da önemli rollerde yer aldı. Tolstoy'un kahramanı Anna Karenina rolündeki tutkulu performansı gibi Rus oyunlarındaki sahne çalışmalarıyla büyük beğeni topladı. Ayrıca Tolstoy'un Savaş ve Barış'ında, Gogol'ün Ölü Canlar'ında ve diğer klasik Rus oyunlarında da oynadı. 1966'da Smiļģis'in ölümünden sonra Artmane yavaş yavaş çağdaş oyunlara geçti. Ancak aynı zamanda 1970'ler ve 1980'lerde klasik sahne rollerinden bazılarını oynamaya devam etti.

1998'den 2000'e kadar New Riga Tiyatrosu'nda çalıştı. Orada , Alexander Puşkin'in aynı adlı kısa öyküsünden uyarlanan The Queen of Spades adlı sahne yapımında başrolde yer aldı.

 Tanıma 
Artmane, 1956'da Posle shtorma (Fırtınadan Sonra) filmiyle ilk sinema filmini yaptığında Letonya sahnesinin tanınan bir yıldızıydı. 1963 yılında popüler film Blood Ties'da (1964) Evgeni Matveev'le birlikte oynadığı güzel ve sevgi dolu anne Sonya rolüyle Sovyetler Birliği'nde üne kavuştu. Bu filmden sonra Artmane, memleketinde "Ana-Letonya" lakabını aldı. 1960'lar, 1970'ler ve 1980'lerde Sovyetler Birliği'nde istikrarlı bir film kariyeri yaşadı. Film kariyeri, popüler bilimkurgu filmi Tumannost' Andromedy'de (1967) Veda Kong, tarihi drama Yemelyan Pugachyov'da (1978) İmparatoriçe Büyük Catherine rolü, Teātris (1978) filmindeki Julia Lamber rolüyle öne çıktı. Vija Artmane, Riga Film Stüdyosu'nda çekilen, hayatını anlatan Kraliçeyle Konuşma (1980) adlı belgeselde kendisi olarak yer aldı.

 Anısı 
Vija Artmane, Letonya kültürünün önde gelen isimlerinden biri olarak kabul ediliyor. Sovyet kontrolü döneminde Artmane, Letonya ulusal mirasının korunması ve desteklenmesi hareketinde aktif rol aldı. Letonya dilinin edebiyat ve sanatta olduğu kadar günlük yaşamda da kullanılmasının aktif bir savunucusu olmuştur. 1965'te "Letonya SSC Halk Sanatçısı" seçildi ve 1969'da SSCB Halk Sanatçısı olarak tanındı. Aynı yıl 6. Moskova Uluslararası Film Festivali'nde jüri üyeliği yaptı.

1999 yılında Artmane'ye tiyatro ve sinema sanatına yaptığı katkılardan dolayı Letonya Kültür Bakanlığı tarafından bir ödül verildi. 2003 yılında Letonya kültürüne uzun süreli katkılarından dolayı Özel Tiyatro Ödülü'nü aldı. 2007 yılında Vija Artmane, Letonya'nın hizmetinde üstün sivil erdemin takdiri olarak verilen Üç Yıldız Nişanı ile ödüllendirildi.

1968 Mart'ında keşfedilen 4136 Artmane asteroitine onun adı verildi.
küçükresim|left|004136 Artmane asteroidi
küçükresim|right|Vija Artmane'nin mezarı
 Kişisel yaşam ve ölüm 
Vija Artmane, Letonyalı aktör Artūrs Dimiters ile evliydi ve çiftin iki çocuğu vardı: müzisyen Kaspars Dimiters (1957) ve sanatçı Kristiāna Dimitere (1965). 1986 yılında eşinin ölümünün ardından duygusal bir çöküntü yaşadı ve ardından felç geçirdi. 1990'lı yıllarda Artmane, para sıkıntısı nedeniyle Riga şehrinden taşınarak kırsal bölgeye yerleşti. 2000'li yılların başında Doğu Ortodoksluğuna geçti. 2004 yılında oyunculuk kariyerinin yanı sıra kişisel yaşamını da kapsayan bir anı kitabı yayınladı.

11 Ekim 2008'de 79 yaşındayken ölümünün ardından Riga'daki Pokrov Mezarlığı'na defnedildi.

 Filmografi 

 1958 — Alien in the Village — Elsa
 1962 — A Day Without an Evening — Kaire
 1963 — Native Blood —  Sonya
 1963 — Introduction to Life — Neighbor
 1964 — Rockets Shouldn't Take Off — Pearl
 1966 — Edgar and Kristina — Kristina
 1967 — Farhad's Feat — Vera
 1967 — Nobody Wanted to Die — Ona
 1967 — Strong with Spirit — Lydia Lisovskaya
 1967 — The Andromeda Nebula — Veda Kong
 1968 — Surveyor Times — Lien
 1969 — Triple Check —  Frau Greta
 1969 — Rays in Glass —  Iris
 1970 — The Ballad of Bering and His Friends —  Anna Bering
 1972 — Spruce in the Rye —  Dagmar
 1973 — Gift to a Lonely Woman —  Knepikha-Gita
 1975 — The Arrows of Robin Hood  — Kat
 1976 — Master —  Aina Petrovna
 1977 — Exchange —  Jadwiga Ziliuwiene
 1978 — Pugachev —  Catherine II
 1978 — Theatre —  Julia Lambert
 1978 — Your Son — Mother
 1980 — State Border — Zinaida Kirillovna
 1981 —  Investigation Established —  Ruta Yanovna Graudina
 1981 — The Larks —  Gundega
 1986 —  The Secret of the Snow Queen —  Mrs. Autumn
 1987 — Man of the Retinue —  Aglaya Andreevna
 1987 — Moonzund  — Frau Milykh
 1990 — Hearse —  Evgenia Andreevna
 1990 — Ainult hulludele ehk halastajaõde|Only for Crazy — Zina 
 1991 — Love —  Marina's grandmother
 1999 — Kamenskaya — Regina Arkadievna Walter
 2003 —  Golden Age — Catherine II

 Ödüller ve onurlar 

 Letonya SSR'nin Onur Sanatçısı (1956)
 Letonya SSR Halk Sanatçısı (1965)
 SSCB Halk Sanatçısı (1969)
 Lenin Nişanı (1979)
 Dostluk Nişanı (Rusya, 2004)
 Üç Yıldız Nişanı (22 Ekim 2007)
 All-Union Film Festivali'nin galibi (1964, 1968).
 Letonya SSR Devlet Ödülü Sahibi (1980)
 Lilita Berzina adlı ödül (1987)
 Bertha Rumnietse adlı ödül (1996)
 Ödül II Tüm Rusya Festivali "Yeni Rus Sineması" (2001)
 Letonya sanatına ömür boyu katkı için en büyük ödül (2003)

 Okuma 

 Biography of Vija Artmane by: Steve Shelokhonov
 Artmane Vija, "Ziemcieši. Mirkļi no manas dzīves", Pētergailis, 2004. Dokumentary prose, memoirs.
 Eduards Smiļģis Theatre Museum, Pārdaugava, Riga, Latvia.

 Dış bağlantılar 


 И жизнь, и слёзы, и любовь… — интервью сына Вии Артмане, Каспарса Димитерса газете «Бульвар Гордона»
 Женская тайна Вии Артмане

 Kaynakça 

Kategori:Lenin Nişanı sahipleri
Kategori:SSCB Halk Sanatçıları
Kategori:Sosyalist İşçi kahramanları
Kategori:Sovyet kadın tiyatro oyuncuları
Kategori:Sovyet kadın sinema oyuncuları
Kategori:Leton kadın sinema oyuncuları
Kategori:2008'de ölenler
Kategori:1929 doğumlular