I. Orodes

I. Orodes (Urud I olarak da yazılır;  Wērōd/Urūd), MÖ 80'den 75'e kadar Part İmparatorluğu'nun kralıdır. I. Gotarzes'in () oğlu ve vârisidir. Onun hükümdarlığı nispeten belirsizdir. Tahtı MÖ 87-80'de sözde amcası III. Mithridatis tarafından gasp edilmiş olabilir, ancak bu bilimde çok az destek buldu. Askeri faaliyetlerinden I. Orodes'in, MÖ 81/80'den itibaren bağımsız olan Elymais'te MÖ 78 yılında Part egemenliğini yeniden kurduğu bilinmektedir. I. Orodes sonra tahtı, kraliyet Arsakes Hanedanı'nın farklı bir koluna mensup olan yaşlı Part prensi Sinatrukes'a kaptırmıştır.

 İsim 
Orodēs () Orta İran isminin Wērōd/Urūd'un Yunanca tasdikidir ().;  İsmin etimolojisi tartışmalıdır. Modern Farsça versiyonu Viru () şeklindedir.

 Hükümdarlığı 
Orodes, Part kralı I. Gotarzes'in () oğlu ve vârisidir. Rahim M. Shayegan (2011), Behistun Dağı'ndaki I. Gotarzes kaya kabartmasında tasvir edilen figürlerden birinin Orodes olduğunu ileri sürmüştür. Orodes'in annesi Ermenistan'ın Artaksiad kralı II. Tigran () kızı olan Ermeni kraliçesi Ariazate olabilir.

Gholamreza F. Assar'a (2006) göre, I. Gotarzes'in MÖ 87'de ölümünden sonra kardeşi III. Mithridatis, tahtı Orodes'ten gasp etmiştir. MÖ 80 Ağustos/Eylül aylarında III. Mithridatis Babil'de tahttan indirildi ve kısa bir süre sonra Orodes tarafından Susa'dan kovuldu. III. Mithridatis bu olaydan sağ kurtulmuş ve kuzeye kaçmayı başarmış olabilir; orada ertesi yıl ölene kadar savaşmaya devam etti. Ancak diğer bilim adamları, MÖ 80'lerde III. Mithridatis'in hükümdarlığının varlığını desteklemiyor.; ;  Shayegan'a göre, bu dönemde III. Mithridatis gibi rakip kralların varlığı "öncelikle nümizmatik kanıtlara dayanmaktadır, yazılı ve belgesel kaynaklarda yetersiz destek bulabilir ve dönemin madeni paralarının farklı yorumlarıyla çelişebilir." Shayegan, I. Gotarzes'in  ve yerine Orodes I geçtiğinin belirtir.

I. Orodes, bilim adamlarında "Part Karanlık Çağı" olarak adlandırılan bir dönemde hüküm sürdü; bu, II. Mithridatis'in () ölümünden (veya son yıllarından) başlayarak Part İmparatorluğu tarihinde otuz yıllık bir dönemi ifade eder. Görünüşte örtüşen bir dizi hükümdarlık dönemi dışında imparatorlukta bu dönemde yaşanan olaylara ilişkin net bilgilerin bulunmaması nedeniyle "Karanlık Çağ" olarak anılır.; ;  Part hükümdarlarının soyu ancak  yılında II. Orodes'in hükümdarlığının başlamasıyla yeniden güvenilir bir şekilde izlenebilmektedir. I. Orodes'in madeni paralarının çoğunluğu İran'ın merkezindeki Ekbatan ve Rhages'de basılmıştır. MÖ 11 Nisan 80'deki ay tutulması ile ilgili bir Babil raporunda Arsakes Hanedanı'nın kralı olarak bahsediliyor. Babil kronikleri aynı zamanda kız kardeşi-kraliçe Ispubarza'dan da bahsetmektedir. Öz kardeş olup olmadıkları bilinmiyor; İran Ahameniş Hanedanı'nın üyeleri arasında üvey kardeşlerle evlilik ensest olarak görülmüyordu. İkna edici belgelerin bulunmaması nedeniyle Partların aynı üvey kardeş evliliği uygulamasını sürdürüp sürdürmedikleri belirsizdir. I. Orodes'in büyükbabası II. Mithridatis, Kralların kralı unvanını kullanırken, kendisinin bu unvanı kullanıp kullanmadığı belirsizliğini korumaktadır. Ancak Büyük Kral ve Arsakes unvanlarını kullandığı kesindir. I. Gotarzes ve I. Orodes döneminde, Babilli bilim adamları özellikle Ahameniş İmparatorluğu döneminde yapılanla aynı yöntemle çivi yazısı kayıtları yazdılar. Shayegan'a göre bu, Partların Ahameniş öncülleriyle olan ilişkisini vurgulamak için yapıldı.
alt=Obverse and reverse sides of a coin of Sinatruces|küçükresim| Sinatrukes Drahmisi (  )

Güneybatı İran'daki Elymais krallığı, MÖ 124'ten beri tamamen Part kontrolü altındaydı. Ancak MÖ 81/80'de Kral III. Kamnaskires ve eşi Anzaze'ye ait sikkelerin ortaya çıkması, krallığın yeniden kurulduğunu gösterir. Babil kaynaklarına göre I. Orodes, MÖ 78'de Elymais'e bir sefer başlattı ve burada III. Kamnaskires'i mağlup etti. Ancak III. Kamnaskires tahttan indirilmedi ve artık bir Part vasalı olarak krallığı yönetmeye devam etti. Aslen Orta Asya'da Sakalar arasında ikamet eden Sinatrukes adlı yaşlı bir Part prensi, onların yardımını istedi ve  yılında, dolayısıyla Orodes I'in yerini almıştır.; ;  I. Orodes'in aksine Sinatrukes, II. Mithridatis'in soyundan gelmemiştir. Sinatrukes böylece II. Mithridatis'in soyunu kendi soyuna çevirmiştir; Sinatrukes'in Part tahtına kurduğu Arsakes kolunun adı, modern tarihçi Marek Jan Olbrycht tarafından MS 12'ye kadar Part İmparatorluğu'nu yöneten "Sinatrukesler" olarak adlandırılmıştır. Sinatrukes ailesi özellikle Sistan'ın Suren klanı tarafından destekleniyordu.

 Notlar 

 Kaynakça 
Özel

Genel













Kategori:Part kralları
Kategori:Part karanlık çağı