III. István

III. István (, ; ; 1147 yazı - 4 Mart 1172), 1162 ile 1172 yılları arasında Macaristan ve Hırvatistan Kralıydı. Babası II. Géza'nın ölümünden kısa bir süre sonra, 1162 yılının Haziran ayı başlarında kral olarak taç giydi. Ancak Bizans İmparatorluğu'nun sarayına katılan iki amcası Ladislaus ve István, onun taht hakkına itiraz etti. Bizans İmparatoru I. Manuil, taç giyme töreninden yalnızca altı hafta sonra Macaristan'a bir sefer düzenleyerek Macar lordlarını Ladislaus'un yönetimini kabul etmeye zorladı. István, Avusturya'ya sığındı, ancak geri döndü ve Pressburg'u (günümüzde Slovakya'da Bratislava) ele geçirdi. 14 Ocak 1163'te ölen Ladislaus'un yerine István'ın küçük amcası ve adaşı IV. István geçti, ancak yönetimi pek popüler değildi. Genç István, 19 Haziran 1163'te amcasını mağlup etti ve onu Macaristan'dan kovdu.

IV. István, İmparator I. Manuil'in desteğiyle tahtını yeniden kazanmaya çalıştı, ancak I. Manuil, III. István ile barıştı. Küçük kardeşi Béla'yı Konstantinopolis'e göndermeyi ve Bizanslıların Hırvatistan, Dalmaçya ve Sirmium'u içeren Béla'nın dükalığını ele geçirmesine izin vermeyi kabul etti. III. István, bu bölgeleri yeniden ele geçirmek amacıyla 1164 ile 1167 yılları arasında Bizans İmparatorluğu'na karşı savaşlar yaptı ancak Bizanslıları yenemedi.

Tarihçiler, Macaristan Krallığı'ndaki bir kasabaya tanınan kapsamlı ayrıcalıkların ilk örneği olan " Székesfehérvár yasalarının" oluşturulmasını ona atfediyorlar. 1169'da Papalık ile bir konkordato imzalayarak piskoposların atanması üzerindeki kontrolünden vazgeçti. Çocuksuz öldü.

 Çocukluğu (1147-1162) 
István, Macaristan Kralı II. Géza ve eşi Eufrozina'nin en büyük çocuğuydu. 1147 yazında Fransız Haçlıların Macaristan üzerinden Kutsal Topraklar'a doğru yürüdüğü sırada doğdu. Fransa Kralı VII. Louis onun vaftizine sponsor oldu. Son vasiyetini 1152'de yazan Leydi Margaret, o yıl "Kral Géza'nın oğlu Dük István ile birlikte hüküm sürdüğünü" belirterek, Kral'ın resmi olarak István çocuğunu varisi olarak aday gösterdiğini belirtti. Ancak babasının halefi olarak konumu, özellikle iki amcası István ve Ladislaus'un 1150'lerin sonlarında Macaristan'ı terk etmesinden sonra güvensiz kaldı. Bizans İmparatoru I. Manuil'in Konstantinopolis'teki sarayına yerleşeceklerdi. II. Géza, ölümünden kısa bir süre önce Dalmaçya, Hırvatistan ve Sirmium'u küçük oğlu Béla'ya miras olarak verdi.

 Hükümdarlığı 

 Taht mücadelesi (1162-1164) 
alt=A bishop puts a crown on the head of a man sitting on the throne|sağ|küçükresim|upright=0.86| III. István kral olarak taç giyerken (Chronicon Pictum)
alt=A man wearing a ducal hat sits on the throne speaks with another man while a horseman is taking the crown|sağ|küçükresim|upright=0.86| III. István'ın amcası II. Ladislaus tahtı gasbediyor (Chronicon Pictum)

II. Géza, 31 Mayıs 1162'de öldü. Estergon Başpiskoposu Lucas, 15 yaşındaki István'ı gecikmeden taçlandırdı. Bizans tarihçisi İoannis Kinnamos'a göre, II. Géza'nın ölümünü duyan İmparator Manuil, Macaristan'a doğru harekete geçti çünkü ülkenin "efendiliğine büyük değer veriyordu".Deeds of John and Manuel Comnenus by John Kinnamos (5.1), p. 154. Bir diğer Bizans tarihçisi Nikitas Honiatis, İmparator'un, Sirmium ve Zimony'nin (şu anda Sırbistan'da Zemun) "tartışmasız ve garantili mülkiyetini alabileceği" umuduyla genç Kral'ın amcası ve adaşı olup İmparator'un himayesindeki István'ın tahtı ele geçirmesini desteklemeye karar verdiğini yazar.O City of Byzantium, Annals of Niketas Choniates (4.127), p. 72.  Kinnamos'a göre İmparator, merhum Kral'ın erkek kardeşinin tahta ilişkin iddiasını desteklerken, tacın "her zaman kardeşlerden hayatta kalanlara" geçmesi gerektiğini öngören "Macar kanununa" atıfta bulundu.

İmparator Manuil, Macaristan'a, elçilerinin Macar baronlarıyla müzakereleri başlattığı Haram'a (günümüzde Ram, Sırbistan) kadar ilerleyen bir ordu gönderdi. Bizanslılar tarafından rüşvet verilen ve İmparator'un istilasından korkan kodamanlar, genç Kral'ın iki amcasından en büyüğü olan Ladislaus'u "uzlaşma adayı" olarak kabul etmeyi kabul etti. Genç István'ın ordusu Kapuvár'da bozguna uğradı.  Taç giyme töreninden altı hafta sonra Macaristan'dan kaçtı ve Avusturya'ya sığındı. Başpiskopos Lucas, amcasına taç takmayı reddederek genç hükümdara sadık kalan birkaç kişiden biriydi. Kalocsa Başpiskoposu Mikó, Ladislaus'un taç giyme törenini gerçekleştirdikten sonra Başpiskopos Lucas, tacı yeğeninin elinden hukuka aykırı bir şekilde aldığını belirterek gaspçıyı aforoz etti.

III. István Avusturya'dan döndü ve Pressburg'u ele geçirdi. 14 Ocak 1163'te amcasının ölümünden yararlanamadı çünkü II. Ladislaus'un yerine küçük kardeşi IV. István geçti. Ancak IV. István'ın Bizans İmparatorluğu'nun çıkarlarına açıkça verdiği destek, Macar baronları arasında hoşnutsuzluğa neden oldu. Genç István, amcasını terk eden baronlardan oluşan bir ordu topladı ve onu Alman paralı askerlerle destekledi. III. István amcasını 19 Haziran 1163'te Székesfehérvár'da yendi. Yaşlı István yakalandı, ancak III. István, Başpiskopos Lucas'ın tavsiyesi üzerine onu serbest bıraktı. Başpiskopos, Dul Kraliçe Eufrozina ile birlikte hükümdarlığı boyunca genç hükümdarın baş danışmanları olarak kaldı. Tahttan indirilen IV. István, önce Kutsal Roma İmparatorluğu'na kaçtı, ancak kısa bir süre sonra İmparator Manuil'in kendisine tekrar destek sözü verdiği Bizans İmparatorluğu'na gitti.

 Bizans İmparatorluğu ile Savaşlar (1164-1167) 
İmparator Manuil, IV. István'ın tahtı yeğeninden geri almasına yardım etmek için Macaristan'a bir ordu gönderdi. Genç István, amcasına ve Bizanslılara karşı Bohemya Kralı Vladislaus'tan yardım istedi, ancak Bohemya baronları savaşmayı reddetti. Bundan sonra III. István, İmparator Manuil'e elçiler gönderdi, ancak Kinnamos'a göre "gerçek hiçbir şey vaat etmediler".Deeds of John and Manuel Comnenus by John Kinnamos (5.5), p. 162. İmparator seferine devam etti, ancak kısaca "koruyucusunun" Macar topraklarını yönetmesinin imkansız olduğunu fark etti "ve III. István ile müzakereleri başlattı.Deeds of John and Manuel Comnenus by John Kinnamos (5.5), p. 163. Barış anlaşmalarına göre İmparator Manuil, genç István'ın hükümdarlığını tanıdı ve genç István, kardeşi Béla'yı Konstantinopolis'e göndermeyi kabul etti. III. István ayrıca Bizanslıların Béla'nın dükalığının kontrolünü ele geçirmesine izin vereceğine söz verdi.

İmparator Manuil tarafından terk edilen IV. István, Kutsal Roma İmparatoru I. Friedrich'e yaklaştı. Yaklaşık aynı sıralarda, bir grup Macar baronu ve piskopos, İmparator Friedrich'e, onun hükümdarlığını kabul etmeye istekli olduklarını belirten bir mektup gönderdi. III. István ayrıca elçilerini Friedrich'e gönderdi, o da müdahale etmemeye karar verdi, ancak tebaalarına  Bohemya Kralı, Avusturya Dükü ve Styria Uçbeyi  Macaristan'daki siyasi duruma göz kulak olmalarını emretti. Kral Vladislaus'un oğlu Sviatopluk, III. István'ın kız kardeşi Odola ile bile evlendi. III. István'ın Halych Prensi Yaroslav Osmomysl'in isimsiz kızıyla nişanlanması da bu sıralarda düzenlendi.

Kinnamos'a göre István, ertesi yıl İmparator I. Manuil ile olan anlaşmasını bozdu ve "Béla'nın mirasını gasbetti".Deeds of John and Manuel Comnenus by John Kinnamos (5.5), p. 164. Spalato (günümüzde Split, Hırvatistan) Başpiskoposu Peter'ın 1164 tarihli bir tüzüğü, III. István'ın yönetimine ve yasağı Ampud'a atıf yapılarak tarihlendirildi ve o yıl Béla'nın dükalığının en azından bir kısmının  Orta Dalmaçya  III. István'ın yönetimi altında olduğunu öne sürdü. Öte yandan, III. István'ın tahttan indirilen amcası, Sirmium'u işgal etti ve burada halk kitleleri onun dönüşünü kutladı. Bohemya Kralı Vladislaus'un güçleri ile Avusturya ve Halych'ten gelen yardımcı birliklerin eşlik ettiği III. István, ona karşı bir sefer başlattı. Ermeni Kilikya'ya karşı yürümek üzere olan İmparator I. Manuil, Tuna'ya döndü ve Macaristan'a hücum ederek Bács'a (günümüzde Bač, Sırbistan) kadar ilerledi. Kral Vladislaus ile temasa geçti ve onu III. István ile bir barış anlaşması müzakere etmeye ikna etti. En önemli müttefiki tarafından terk edilen III. István, Bizans İmparatorluğu lehine Sirmium'dan vazgeçmek zorunda kaldı, ancak İmparator da amcasını asla desteklemeyeceğine dair söz verdi. Yine de İmparator Manuil, tahttan indirilen kralın Sirmium'da kalmasına izin verdi.
alt=A bearded man wearing a crown|sağ|küçükresim|upright=0.86|Stephen III'ün krallığının büyük bir bölümünü ele geçiren Bizans İmparatoru I. Manuil Komnenos

Kısacası, III. István, Venedik doçesi II. Vitale Michiel'e Dalmaçya kasabalarından çekileceği sözünü vermesine rağmen Dalmaçya'yı işgal etti. István'ın gelişi üzerine Zadar vatandaşları Venedik valisini sınır dışı etti ve onun hükümdarlığını kabul etti. Tekrar Sirmium'a hücum etti ve 1165 baharında Zimony'deki amcasını kuşattı. İmparator Manuil bir karşı saldırı yapmaya karar verdi ancak kuzeni Andronikos Komnenos'un isyanı onun Tuna'ya yürümesine engel oldu. Yine de I. Manuil, daha önce III. István'ı destekleyen hükümdarlara elçiler göndererek onları çatışmada tarafsız kalmaya ikna etti. III. István'ın amcası, 11 Nisan'da Zimony kuşatması sırasında zehirlenmeden öldü. Kale kısa süre sonra III. István'ın eline geçti. Haziran sonunda Bizans'ın karşı taarruzu başladı. İmparator I. Manuil'in komutasındaki bir ordu, Zimony'yi kuşattı ve onu yeniden ele geçirdi; başka bir Bizans kuvveti Bosna ve Dalmaçya'yı işgal etti. Venedik filosu Dalmaçya'da Bizanslılar tarafında müdahale ederek Zadar'ı yeniden Doge'nin yönetimini kabul etmeye zorladı. III. István, ancak Sirmium ve Dalmaçya'dan vazgeçtikten sonra İmparator Manuil ile yeni bir barış anlaşması imzalayabildi.

Ispán Denis komutasındaki bir Macar ordusu 1166 baharında bir kez daha Sirmium'a hücum etti. Macarlar Bizans ordusunu bozguna uğrattı ve Zimony hariç tüm eyaleti işgal etti. İmparator Manuil, Macaristan'a üç ordu gönderdi. Protostrator Aleksios Aksuh ve III. István'ın kardeşi Béla'nın komutasındaki ilk ordu, Leon Batatzes ve İoannis Dukas komutasındaki Transilvanya'yı yağmalayan diğer iki birimin hareketlerinden dikkati dağıtmak için Tuna Nehri kıyısında konuşlandırıldı. Bizans seferi, Macaristan Krallığı'nın doğu bölgelerinde büyük yıkıma neden oldu ve III. István'ı uzlaşma aramaya zorladı. Karısı İmparator Manuil'in yeğeni olan Avusturya Dükü Heinrich Jasomirgott, onun isteği üzerine ateşkese aracılık etti. Yılın sonunda István, Dük'ün kızı Agnes ile evlendi. Yaklaşık aynı sıralarda bir Macar ordusu Dalmaçya'yı işgal etti ve eyaletin Bizans valisi Nikiforos Halufis'i ele geçirdi. István, Biograd na Moru'daki mülkleri ve Šibenik'in ayrıcalıklarını sırasıyla 1166 ve 1167'de doğruladı ve bu, iki kasabanın seferden sonra onun hükümdarlığını kabul ettiğini kanıtladı.

İmparator Manuil, Paskalya 1167'den sonra Sirmium'a bir ordu gönderdi ve filosunu Zimony'ye gönderdi. Honiatis'e göre Macarlar birliklerini topladılar ve az sayıda müttefik kuvvetini, özellikle de Almanları paralı asker olarak askere aldılar.O City of Byzantium, Annals of Niketas Choniates (4.153), p. 86. Aynı dönemden Rahewin, III. István'ın kardeşi Béla'yı kabul ettiği ve ona yardım ettiği için "Yunanlıların imparatoruna savaş açtığını" yazıyor.The Deeds of Frederick Barbarossa (Appendix), p. 337. Rahewin ve Heinrich von Mügeln'e göre István, kayınpederi Dük Heinrich Jasomirgott'tan destek aldı. Ancak Andronikos Kontostefanos komutasındaki Bizans ordusu, 8 Temmuz'da Zimony yakınlarında muharebede Ispán Denis komutasındaki Macarları yok etti. Kinnamos, "Macarlara karşı savaşın" muharebe alanında sonuçlandığını yazdı.Deeds of John and Manuel Comnenus by John Kinnamos (5.8), p. 205. Heinrich von Mügeln'e göre István, babalarının kardeşi Béla'ya miras bıraktığı düklükten vazgeçen bir barış anlaşması imzaladı. Ayrıca Doçe Vitale Michiel ile de anlaştı ve 13. yüzyılın başlarındaki Venedik Doçeleri Tarihi'ne göre 17 Aralık 1167'de yeğeni Mary'yi Doçe'nin oğlu Nicholas'a verdi.

 Sonraki yıllar (1167-1172) 
István'ın Bizans İmparatorluğu ile olan savaşını finanse etmek için Kilise gelirlerine el koyduğunu gösteren kanıtlar var. Thomas Becket ve Salisburyli John'un yazışmaları, 1160'ların sonlarında "laiklerin havarisel kurumlara karşı uyguladığı dizginsiz tiranlık eylemleri nedeniyle" Gregoryen Reformu ilkelerinin Macaristan'da tam olarak uygulanmadığını ortaya koyuyor. István, Zagreb Piskoposu Prodanus'u Vatikan'a danışmadan piskoposluğundan transfer etti. Papa III. Alexander, 1169'da, kral, anne kraliçe ve piskoposlarla tartışılan konuları tartışmak üzere Papalık temsilcisi Kardinal Manfred'i Macaristan'a gönderdi. Müzakereler, hükümdarın piskoposları keyfi olarak görevden almasını veya yerini değiştirmesini veya mülklerine el koymasını yasaklayan bir anlaşmayla sona erdi. Başpiskopos, Kral'ın himayesi altındaki Győr Piskoposu András'ın, kanonik olmayan seçimi nedeniyle kutsanmasını engellemeye çalıştığında, Papa, Estergon Başpiskoposu Lucas'a karşı István'ı destekledi.

Tapınak Şövalyeleri, István'ın hükümdarlığı sırasında Macaristan'a yerleşti. Tarihçiler Ferenc Makk ve Pál Engel'e göre III. István, Székesfehérvár'ın Valon yerleşimcilerine, krallık genelinde gümrük vergilerinden muafiyetler de dahil olmak üzere özel ayrıcalıklar verdi. 13. yüzyılda " Székesfehérvár yasaları " olarak adlandırılan aynı ayrıcalıklar başka kasabalara da tanınarak onların gelişmesine katkıda bulunuldu.

István, 4 Mart günü öldü. O dönemde Macaristan'da bulunan Arnold von Lübeck, ülkede yayılan bir söylentinin, 25 yaşındaki hükümdarın beklenmedik ölümünün zehirlenmeye bağlandığını yazdı. István Estergon'a gömüldü.

 Ailesi 

István'ın Halych'li Yaroslav Osmomysl'in kızıyla nişanı 1166'da bozuldu. Yıl sonunda Avusturyalı Agnes ile evlendi. Bu evlilikten 1167'de Béla adında bir oğul doğdu, ancak çocuk aynı yıl öldü. Agnes kocasından sağ kurtuldu ve öldüğü sırada hamileydi. III. István öldüğünde Macaristan'da kalan babası, Agnes'i Avusturya'ya geri götürdü. Agnes ikinci bir oğlan doğurdu ama akıbeti bilinmiyor. Daha sonra Karintiya Dükü Herman ile evlendi.

 Kaynakça 
Özel

Genel
 Birincil kaynaklar 

Deeds of John and Manuel Comnenus by John Kinnamos (Translated by Charles M. Brand) (1976). Columbia University Press. .
O City of Byzantium, Annals of Niketas Choniatēs (Translated by Harry J. Magoulias) (1984). Wayne State University Press. .
The Deeds of Frederick Barbarossa by Otto of Freising and his Continuator, Rahewin (Translated and annotated with an introduction by Charles Christopher Mierow with the collaboration of Richard Emery) (2004). Columbia University Press. .

 İkincil kaynaklar 

Kategori:1172'de ölenler
Kategori:1147 doğumlular
Kategori:Árpád Hanedanı
Kategori:Hırvat hükümdarları
Kategori:Macaristan kralları
Kategori:12. yüzyılda Macarlar