Jost Bürgi

Jost Bürgi (ayrıca Joost, Jobst; Latinceleştirilmiş soyadı Burgius veya Byrgius; 28 Şubat 1552 - 31 Ocak 1632), özellikle Kassel ve Prag saraylarında aktif olan İsviçreli bir saatçi, astronomik alet yapımcısı ve bir matematikçiydi.

 Yaşamı 
Bürgi, 1552'de Lichtensteig, Toggenburg'da, o zamanlar Aziz Gall Manastırı'na bağlı bir bölgede (şimdi İsviçre'nin bir parçası olan Aziz Gallen Kantonu) doğdu. 1579'da Kassel'de IV. William'ın sarayında astronom ve saatçi olarak çalışmaya başlamadan önceki hayatı veya eğitimi hakkında pek bir şey bilinmemektedir; matematik bilgisini Strasbourg'da, diğerlerinin yanı sıra İsviçreli matematikçi Conrad Dasypodius'tan edindiği teorisi ortaya atılmıştır, ancak bunu destekleyecek hiçbir veri yoktur.

Otodidakt olmasına rağmen, yaşadığı dönemde kendi kuşağının en mükemmel makine mühendislerinden biri olarak görülüyordu. İşvereni William IV, Landgrave of Hesse-Kassel, Tycho Brahe'ye yazdığı bir mektupta Bürgi'yi “ikinci Arşimet” (quasi indagine Archimedes alter est) olarak övmüştür. Bir başka otodidakt olan Nicolaus Reimers, 1587'de Kopernik'in De Revolutionibus Orbium Coelestium adlı eserini Bürgi için Almancaya çevirdi. Çevirinin bir kopyası Graz'da günümüze ulaşmıştır, bu nedenle “Grazer Handschrift” olarak adlandırılır.UB-Graz / Handschriftenkatalog / Katalogisat Nr.:560 Nicolaus Copernicus Gesamtausgabe: De revolutionibus: die erste deutsche Übersetzung in der Grazer Handschrift M1Jürgen Hamel: Die astronomischen Forschungen in Kassel unter Wilhelm IV. Mit einer wissenschaftlichen Teiledition der Übersetzung des Hauptwerkes von Copernicus 1586 (Acta Historica Astronomiae; Vol. 2) Thun; Frankfurt  : Deutsch, 1998; 2., korr. Aufl. 2002, 175 S.,  (1. Aufl.), 3-8171-1690-X (2. Aufl.), Abb., 15 x 21 cm, kartoniert EUR 14,80 / sFr 23,10. Inhalt: HTML  PDF

1604 yılında Prag'da imparator II. Rudolf'un hizmetine girdi. Burada Johannes Kepler ile arkadaş oldu. Bürgi, çok doğru olduğu varsayılan bir sinüs tablosu (Canon Sinuum) oluşturdu, ancak tablonun kendisi kayıp olduğundan, gerçek doğruluğundan emin olmak zordur (örneğin, Valentinus Otho'nun Opus Palatinum adlı eserinin iddia edildiği kadar doğru olmayan kısımları vardı). Kepler'in bir kopyasında Bürgi'nin yöntemlerinden bazılarına giriş niteliğinde bir bölüm bulunmaktadır; bu bölümde cebirin (ya da o zamanki adıyla “Coss”un) ve ondalık kesirlerin temelleri tartışılmaktadır. Bazı yazarlar Bürgi'yi logaritmanın mucitlerinden biri olarak görmektedir. Mirası, yenilikçi mekanik astronomik modellerinde yer alan mühendislik başarısını da içermektedir.Jost Bürgi; by Ludwig Oechslin; Publisher: Verlag Ineichen, Luzern, 2001, 108 p. Prag'da geçirdiği yıllar boyunca II. Rudolf'un sarayında astronom Johannes Kepler ile yakın çalıştı.

Saat ustası olarak Bürgi
Saat yapım becerilerini nerede öğrendiği belgelenmemiştir, ancak sonunda zamanının en yenilikçi saat ve bilimsel alet yapımcısı olmuştur.Jost Bürgi als Künstler der Mechanik, Separatum Toggenburgerblätter für Heimatkunde 1982/Heft 34; by Johann Wenzel; Publisher: ToggenburgerblaetterJost Burgi 1552-1632, Horloger, Astronome & Mathematicien; by M.L. Defossez; Publisher: SSC, Jost Bürgi hakkında ilk kez 1943 yılında Annual Bulletin of the Societe Suisse de Chronometrie'de yayınlanan 20 sayfalık biyografik makalenin ayrı bir baskısı Başlıca horolojik buluşları arasında çapraz vuruşlu eşapman ve remontoire vardı; bu iki mekanizma zamanın mekanik saatlerinin doğruluğunu büyük ölçüde artırdı. Bu sayede ilk kez saatler, yıldızların (ve diğer gök cisimlerinin) teleskopların nişangâhlarından geçişini zamanlamaya yetecek doğrulukta bilimsel araçlar olarak kullanılmaya başlandı.

Kassel'de William IV, Landgrave of Hesse-Kassel'inDie erste Sternwarte Europas, mit Ihren Uhren und Instrumenten, 400 Jahre Jost Buergi in Kassel, by Ludolf von Mackensen, Hans von Bertele & John H. Leopold; Publisher: Callwey Verlag;  sarayında alet yapımcısı olarak çalışarak ilk astronomik haritaların geliştirilmesinde önemli bir rol oynadı. Astronomik hesaplamaları için kendisine bir çalışma aracı olarak logaritmayı icat etti, ancak bir “kitap bilgini” olmaktan ziyade bir “zanaatkâr/bilim insanı” olarak icadını uzun süre yayınlayamadı.

1592 yılında, Kutsal Roma İmparatoru II. Rudolf, Prag'da amcası Landgrave of Hesse-Kassel'den bir Bürgi küresi teslim aldı ve Bürgi'nin bunu şahsen teslim etmesi konusunda ısrar etti. O andan itibaren Bürgi, Kassel ve Prag arasında gidip geldi ve nihayet 1604 yılında imparatorluk astronomu Johannes Kepler için çalışmak üzere imparatorun hizmetine girdi.Ralf Kern. Wissenschaftliche Instrumente in ihrer Zeit/Vol. 1: Vom Astrolab zum mathematischen Besteck. Cologne, 2010. p. 393. 

Çalışmaları
Bürgi tarafından tasarlanan ve inşa edilen ve müzelerde günümüze ulaşan en önemli eserler şunlardır:Jost Bürgi – Kepler und der Kaiser – Instrumentenbauer, Astronom, Mathematiker 1552-1632 – Jost Bürgi – Kepler and the Emperor – Clockmaker, Astronomer, Mathematician 1552–1632 (in German) 

 Şu anda Paris'teki Musée des Arts et Métiers, Zürih'teki Swiss National Museum, Kassel'deki Orangerie (2 adet, 1580-1595) ve Weimar'daki Duchess Anna Amalia Library'de bulunan birkaç mekanize göksel küre
 Kassel'deki Orangerie'de, Dresden'deki Mathematisch-Physikalischer Salon'da ve Viyana'daki Kunsthistorisches Museum'da bulunan çeşitli saatler arasında kuartzdan yapılmış mekanik bir gök küresi () ve gezegensel hareketleri gösteren bir saat () bulunmaktadır.
 Prag'daki Ulusal Teknik Müzesi'nde Kepler için yapılan sekstantlar
 Kassel'deki Orangerie'de Ay'ın Dünya etrafındaki hareketinin düzensizliklerinin mekanik bir modeli ()
 Upsala, İsveç'te mekanik halkalı küre (armillary sphere: ekinoksları ve gündönümü tarihlerini gösteren bir astronomik alet)

Matematikçi olarak Bürgi

Bürgi'nin trigonometri üzerine çalışması

1586 yılına gelindiğinde Bürgi, Kunstweg adını verdiği birkaç algoritma kullanarak sinüsleri keyfi hassasiyette hesaplayabiliyordu. Bu algoritmaları «Canon Sinuum», yani 2 yay saniyesi adımlarla 8 basamaklı bir sinüs tablosu hesaplamak için kullandığı düşünülüyor. Bu tablo hakkında daha fazla bir şey bilinmemektedir ve bazı yazarlar aralığının sadece 45 derecenin üzerinde olduğunu tahmin etmişlerdir. Bu tür tablolar denizde seyrüsefer için son derece önemliydi. Johannes Kepler Canon Sinuum'u bilinen en hassas sinüs tablosu olarak adlandırmıştır. Bürgi algoritmalarını 1592 yılında İmparator II. Rudolf'a sunduğu Fundamentum Astronomiae adlı eserinde açıklamıştır.Staudacher, F., 2014. Jost Bürgi, Kepler und der Kaiser. Verlag NZZ, Zürich.

Bürgi'nin algoritması aracılığıyla yinelemeli tablo hesaplaması temel olarak şu şekilde çalışır: hücreler aynı sütun içindeki önceki iki hücrenin değerlerini toplar. Son hücrenin değeri ikiye bölünür ve bir sonraki iterasyon başlar. Son olarak, son sütunun değerleri normalleştirilir. Sinüslerin oldukça doğru yaklaşımları birkaç iterasyondan sonra elde edilir. Ancak yakın zamanda Folkerts ve arkadaşları bu basit sürecin gerçek sinüslere yakınsadığını kanıtlamıştır.Menso Folkerts, Dieter Launert, Andreas Thom (Oct 2015). "Jost Bürgi's Method for Calculating Sines." https://arxiv.org/abs/1510.03180 

Bürgi'nin algoritmalarından bir diğeri, bir tablo oluşturmak için farklılıkları kullanır ve bu, ünlü Tables du cadastre'nin bir öngörüsüydü.

Bürgi'nin logaritma üzerine çalışması

Bürgi, John Napier'den bağımsız olarak, Napier'inkinden farklı bir yöntemle, bugün antilogaritmaJost Bürgi, Arithmetische und Geometrische Progress Tabulen ... [Arithmetic and Geometric Progression Tables ... ], (Prague, (Czech Republic):  University [of Prague] Press, 1620). Available on-line at:  Bavarian State Library, Germany   Unfortunately, Bürgi did not include, with his table, instructions for using the table. That was published separately. The contents of that publication were reproduced in:  Hermann Robert Gieswald, Justus Byrg als Mathematiker, und dessen Einleitung zu seinen Logarithmen [Justus Byrg as a mathematician, and an introduction to his logarithms] (Danzig, Prussia:  St. Johannisschule, 1856), pages 26 ff. olarak anlaşılan bir ilerleme tablosu oluşturmuştur. Napier keşfini 1614'te yayınladı ve bu yayın Bürgi'nin Johannes Kepler'in emriyle yayınladığı zamana kadar Avrupa'da geniş çapta yayılmıştı. Bürgi ilerleme tablosunu 1600 civarında oluşturmuş olabilir, ancak tablosu Napier'inkiyle aynı amaca hizmet etse de Bürgi'nin çalışması logaritma için teorik bir temel değildir. Bir kaynak, Bürgi'nin net bir logaritmik fonksiyon kavramı geliştirmediğini ve bu nedenle logaritmanın mucidi olarak görülemeyeceğini iddia etmektedir.e:The story of a Number, by Eli Maor. page 14. Princeton University Press (Princeton, New Jersey) (1994) 

Bürgi'nin yöntemi Napier'inkinden farklıdır ve açıkça bağımsız olarak icat edilmiştir. Kepler, Rudolphine Tabloları (1627) adlı eserinin giriş bölümünde Bürgi'nin logaritmaları hakkında yazmıştır: “... Justus Byrgius, Napier'in sistemi ortaya çıkmadan yıllar önce hesaplamaya yardımcı olarak bu logaritmalara yönlendirilmişti; ancak tembel ve iletişimsiz bir adam olduğu için çocuğunu kamu yararı için yetiştirmek yerine doğar doğmaz terk etti.”

Onurlandırılması
Ay'daki bir kratere Bürgi'nin onuruna Byrgius adı verilmiştir.

Notlar

Kaynakça

Galeri

Dış bağlantılar

 Bürgi, Jost from Oliver Knill History pages
 Bürgi's Progress Tabulen (1620): logarithmic tables without logarithms from LOCOMAT The Loria Collection of Mathematical Tables 


Kategori:1552 doğumlular
Kategori:1632'de ölenler
Kategori:17. yüzyılda İsviçreliler
Kategori:İsviçreli yazarlar
Kategori:İsviçreli matematikçiler
Kategori:Kassel'de ölenler