Urta Kilisesi

Urta Kilisesi (Gürcüce: ურთას ეკლესია), Ardahan ilinin Çıldır ilçesine bağlı ve eski adı Urta olan Gölbelen köyünde bulunan Gürcü kilisesidir. Kilise camiye çevrilmiş olup günümüzde Gölbelen Köyü Camii olarak bilinmektedir.Fahriye Bayram - Turgay Yazar, "Artvin, Erzurum, Ardahan İli ve İlçelerinde Gürcü Mimarisi Yüzey Araştırması - Gürcü Mimarisi Yüzey Araştırması - 2006”, 25. Araştırma Toplantısı Sonuçları, 1. Cilt, Ankara, 2008, s. 270.  ISBN 978-975-17-3315-3

Tarihçe

Urta Kilisesi, 10. yüzyılın ikinci yarısında inşa edilmiştir. Gürcüce bir vakayinameye göre 1577 yılında kilisenin üst katına bitişik kale inşa edilmiş, ancak bu kale daha sonra yıkılmış ve kilise muhafaza edilmiştir. Nitekim 20. yüzyılın başında kiliseyi ilk kez tanımlayan Gürcü tarihçi ve arkeolog Ekvtime Takaişvili, Urta Kilisesi'nin üst katında kalenin izlerinin fark edildiğini yazmıştır. Bu tarihte kilise camiye çevrilmiş bulunuyordu.

Mimari

Urta Kilisesi, kesme iri taşlarla inşa edilmiş üç nefli tipik bir bazilikadır. Doğu-batı yönünde dikdörtgen planlı bir yapı (16 x 10,3 m) olup beden duvarların inşasında dolgu duvar tekniği kullanılmıştır. Hem planı ve sütunları hem de sonraki dönemlerde geçirdiği değişimler açısından Urta Kilisesi'ni oldukça ilgi çekici bulan Ekvtime Takaişvili'nin yazdığına göre, kilisenin içi büyük sütunlarla üç nefe bölünmüştü. İnşa edildiği sırada Urta Kilisesi'nin orta nefi yan neflerine göre daha yüksekti. Ancak daha sonra yan nefler orta nefin seviyesini geçecek şekilde yükseltilmiştir.
Doğu cephesi yelpaze biçimli iki yüksek niş ile Kumurdo Kilisesi gibi dekore edilmiştir. Bu nişlerde insan başı kabartmaları korunmamış olsa da izleri fark edilmektedir. Nişlerin arasında pencerenin çerçevesinde eskiden var olan oymalar ortadan kaldırılmıştır. Kilisenin kesme taşlardan oluşan zemini, camiye çevrildikten sonra ahşapla döşenmiştir. Urta Kilisesi camiye çevrildikten sonra içi sıvanıp eski süslemeleri ve yazıları kapatılmıştır. Takaişvili'nin kiliseyi gezdiği sırada sadece kuzey tarafta Gürcü alfabesinin Hutsuri karakteriyle "გ" (g) harfi seçilebiliyordu. Camiye çevrilirken Urta Kilisesi'nin batı ve güney girişleri örülmüş, kuzeyde yeni bir kapı açılmıştır. Ayrıca iç mekâna mihrap, minber, vaaz kürsüsü gibi camiye özgü unsurlar eklenmiş, kuzey nefinin yarısı kadınlar mahfili biçiminde düzenlenmiştir.

Kaynakça

Kategori:Tao-Klarceti
Kategori:Ardahan ili tarihi
Kategori:Ardahan ilindeki Gürcü Ortodoks kiliseleri