Dünya Gıda Ödülü

Dünya Gıda Ödülü, dünyadaki gıdanın kalitesini, miktarını veya bulunabilirliğini iyileştirerek insanî gelişmeyi ilerleten bireylerin başarılarını takdir eden uluslararası bir ödüldür. Nobel Barış Ödülü sahibi Norman Borlaug tarafından tasarlanan ve 1986 yılında General Foods'un desteğiyle oluşturulan bu ödül, gıda ve tarım alanında Nobel veya en yüksek onur olarak öngörülmüş ve tanıtılmıştır. Şu anda çok sayıda sponsorun desteğiyle Dünya Gıda Ödülü Vakfı tarafından yönetilmektedir. 1987'den beri ödül, dünya gıda arzı ile ilgili herhangi bir alandaki katkıları tanımak için her yıl verilmektedir; bu alanlar arasında hayvan bilimi, su ürünleri yetiştiriciliği, toprak bilimi, su koruma, beslenme, sağlık, bitki bilimi, tohum bilimi, bitki patolojisi, ürün koruma, gıda teknolojisi, gıda güvenliği, politika, araştırma, altyapı, acil yardım ve yoksulluk ve açlıkla mücadele bulunmaktadır.

Ödül sahipleri, Des Moines, Iowa'daki Iowa Eyalet Meclisi'nde düzenlenen bir ödül töreninde onurlandırılır ve resmî olarak ödüllendirilirler. Ödül sahiplerine bir diploma, Saul Bass tarafından tasarlanan bir hatıra heykeli ve 250.000 $'lık bir para ödülü verilmektedir. 
küçükresim|Ödül sahiplerinin onurlandırıldığı ve resmî olarak ödüllendirildiği Iowa Eyalet Meclisi.
Vakıf ayrıca, "herkes için yeterli gıda ve beslenmenin sağlanmasında olağanüstü başarıları teşvik etmeyi" amaçlamaktadır. Buna bağlı bir dizi etkinlik ve onur arasında Dünya Gıda Ödülü Sempozyumu veya Borlaug Diyalogu, Iowa Açlık Zirvesi ve Borlaug-Ruan Uluslararası Stajları gibi gençlik programları bulunmaktadır.

 Tarihi 
Norman Borlaug (1914-2009), küresel gıda üretiminde büyük artışa yol açan katkılarından dolayı 1970 yılında Nobel Barış Ödülü'ne layık görüldü. Nobel Komitesi Başkanı Aase Lionæs, komitenin dünyaya çok ihtiyaç duyulan gıdayı sağlamayı barışa giden bir yol olarak görmesinin gerekçesini verdi. Dahası, gıda üretimindeki artış, dünya genelindeki politika planlamacılara artan nüfusu nasıl besleyeceklerini bulma konusunda daha fazla yıl kazandırdı. 12 yıl sonra Borlaug, gıda ve tarım alanında bir ödül verilmesi için Nobel Vakfı'na başvurdu. Ancak Vakıf, Alfred Nobel'in yeni bir ödülün oluşturulmasına izin vermeyen bir vasiyete bağlı kalıyordu. Borlaug sponsor arayışına başka bir yerde devam etti.

1986 yılında, Başkan Yardımcısı A. S. Clausi'nin liderliğindeki General Foods Corporation, ödülü oluşturmayı ve kurucu sponsor olmayı kabul etti. Anlaşmaya vardıkları miktar olan 200.000 ABD doları, o zamanki Nobel Ödüllerinin değerine eşitti. 1990 yılında sponsorluk, iş insanı ve hayırsever John Ruan ve ailesi tarafından devralındı. Ruan ailesi, 10 milyon $'lık bağışla desteklenen Dünya Gıda Ödülü Vakfı'nı kurdu. 2000 yılında Kenneth M. Quinn başkan oldu. Borlaug, Ruan ve Quinn'in üçü de ABD'nin Iowa eyaletindendi. Barbara Stinson, 2019'da Quinn'in yerini alarak ikinci başkan oldu.
küçükresim|Dünya Gıda Ödülü Ödül Sahipleri Salonu, yenilenmiş ve rehabilite edilmiş eski Des Moines Kütüphanesi
Eski Des Moines Kütüphanesi satın alındı Ruan ailesi, binanın Dünya Gıda Ödülü Vakfı'nın genel merkezine dönüştürülmesi için 5 milyon $ verdi. Bir dizi sponsor binayı, Borlaug ve Dünya Gıda Ödülü sahiplerinin çalışmalarını onurlandırmak amacıyla, Hall of Laureates (Ödül Sahipleri Salonu) adıyla bir halk müzesine dönüştürmek için 20 milyon $'dan daha fazla katkıda bulundu. Diğer sponsorlar arasında, ödülün ve Vakfın ilgili etkinliklerinin sürdürülebilmesine yardımcı olan 100'den fazla hayır kurumu, şirket ve birey bulunmaktaydı. Hall of Laureates'teki Kurucuların Toplantı Salonu, ödülün kuruluşunda önemli rol oynayan 27 kişiyi anıyordu.

Dünya Gıda Ödülü sahibi seçim komitesinin ilk başkanı Norman Borlaug'du. Borlaug, 2009 yılında ödülün ilk sahibi M. S. Swaminathan'ı halefi olarak atadı. Şu anda 2009 ödülü sahibi Gebisa Ejeta başkan olarak görev yapmaktadır. Oy hakkı olmayan başkan dışında, seçim komitesinin diğer üyelerinin isimleri gizli kalmaktadır.

24 Ocak 2023 tarihinde Vakıf, eski Iowa Valisi ve ABD'nin Çin Büyükelçisi Terry Branstad'ın, görevden ayrılan eski başkan Barbara Stinson'ın yerine Başkan olarak görevi devralacağını duyurdu.

 Dünya Gıda Ödülü sahipleri 

YılÖdül sahipleriÜlkeGerekçeKaynak(lar)19871960'larda Hindistan'a yüksek verimli buğday ve pirinç çeşitlerini tanıtarak Hindistan'ın Yeşil Devrim'ini başlatmada ve Uluslararası Pirinç Araştırma Enstitüsü'nde liderlik ve bilimsel katkıları.1988Uluslararası Pirinç Araştırma Enstitüsü ve Dünya Sebze Merkezi'ni kurmada liderlik ederek CGIAR'ın oluşturulmasını sağlayan ve yüksek verimli pirinç geliştirme çalışmalarına öncülük eden bilimsel katkıları.1989Beyaz Devrim sırasında liderlik yaparak çiftçiyi kooperatifinin sahibi haline getirmesi ve bunun sonucunda Hindistan'ın dünyanın en büyük süt üreticisi olarak ortaya çıkması.1990Patates üretiminde liderlik ve bilimsel araştırmalar yaparak patatesin hastalıklara karşı direncini artırması1991Protein, iyot ve demir eksiklikleriyle mücadele eden insan beslenme çalışmaları ve besin değeri yüksek gıdalar geliştirmesi1992Gıda tedarikine zarar veren böcek parazitlerini kontrol etmek için steril böcek tekniğini geliştirmesi 1993Tarım Bakanlığı başkanı olarak yaptığı reformlarla Çin'i gıda üretiminde kendine yeterli hale getirmesi1994Yoksullar için yenilikçi mikro kredi programları geliştirerek milyonlarca insana daha fazla gıda ve daha iyi beslenme imkânı sağlaması1995Afrika'daki manyok mahsulünü yok edebilecek manyok unlu biti için bir haşere kontrol programı geliştirmesi1996 Birçok ülkeye fayda sağlayan pirinç üretimini önemli ölçüde artıran pirinç ıslahındaki ilerlemeleri1997 Sürdürülebilir entegre haşere yönetimi tekniklerini geliştirmedeki bireysel ve ortak çabaları1998Hindistan genelinde yüksek kaliteli tohumlara ticarî erişimi artırması1999Sığır vebasına karşı bir aşı geliştirmesi2000 Kaliteli proteinli mısırın geliştirilmesi yoluyla mısırın verimliliğini ve besin değerini artırmadaki araştırma ve liderliği.2001Çeşitli ülkelerde gıda sübvansiyonuyla ilgili politikada değişikliklere yol açan araştırma çabaları2002Afrika ve Güney Amerika'da bozulmuş toprakların verimliliğini yeniden sağlamaya yönelik yöntemlerin geliştirilmesi2003Dünya Gıda Programı'nı etkili bir insanî gıda yardım organizasyonuna dönüştürmesi2004İlk hibrit pirinç çeşitlerini ve bunlar için gerekli teknolojileri geliştirmesiAfrika'da pirinç verimini artırma potansiyeline sahip olan Yeni Afrika Pirinci'ni geliştirmesi2005Tatlı su balıkçılığı için düşük maliyetli tekniklerin geliştirilmesi ve yayılması 2006Bilim ve siyasetteki bireysel çabalarıyla Brezilya'nın Cerrado bölgesini tarıma açması2007Aseptik paketlemeyi geliştirmesi ve teknolojiyi dünya çapında yayması2008Okul beslenmesine küresel bağlılığı teşvik etme yönündeki liderliği2009Afrika'nın kuraklığa dayanıklı ve parazitik cadı otu direncine sahip ilk sorgum hibritlerini geliştirmesi2010Açlık ve beslenmeyle mücadele eden iki taban örgütündeki liderlikleri2011 Ülkelerinde açlık ve yoksulluğu hafifletmek için hükûmet politikaları oluşturma ve uygulama çabaları2012Kurak ve kuru bölgelerde mikro sulama uygulamalarını kavrayıp uygulaması2013Sürdürülebilirlik ve küresel gıda güvenliğini destekleyen modern tarımsal biyoteknolojideki bireysel başarıları (bkz. tartışma)2014Hastalıklara dayanıklı 480 buğday çeşidi geliştirerek küresel üretimi 200 milyon ton artırması2015Bangladeş ve diğer 10 ülkede yoksulluğu azaltmada etkili olan bir örgüt kurması 2016Dirençli, dayanıklı ve yüksek verimli biyofortifiye portakal etli tatlı patatesin "en başarılı örneği olan biyofortifikasyonu" Küresel bitki ıslah stratejisi olarak biyofortifikasyona yönelik çok kurumsal bir yaklaşımın uygulanması2017Afrika tarımını tüm seviyelerde dönüştürmek için politik irade oluşturmada liderlik ve yenilik yapması2018Anne ve çocuk beslenmesini ulusal ve uluslararası düzeyde merkezî bir mesele haline getirmesi201960'tan fazla ülkede küçük çiftçileri geliştirilmiş sebze üretimiyle güçlendirmesi2020Gıda üretimini sürdürülebilir şekilde artırmak için toprak merkezli yaklaşımı2021Gıda sistemlerine balık bazlı beslenme duyarlı yaklaşımlar getirme konusundaki başarıları2022İklim değişikliğinin gıda üretimi üzerindeki etkisini modellemekteki öncü çalışmaları2023Yıkıcı çatışmaların ardından tarım arazilerini, gıda güvenliğini, geçim kaynaklarını ve direnci yeniden canlandıran çiftçi odaklı kalkınma modeli2024Dünyanın mahsul biyoçeşitliliği mirasını koruma ve koruma konusundaki olağanüstü liderlikleri ve bu kritik kaynağı küresel gıda güvenliğine yönelik tehditlere karşı savunmada harekete geçirmeleri

 İlgili etkinlikler 
Vakfın etkinlikleri, Norman E. Borlaug Uluslararası Sempozyumu, diğer adıyla Dünya Gıda Ödülü Sempozyumu veya Borlaug Diyalogu gibi bir dizi bağlantılı etkinliği de kapsayacak şekilde genişletilmiştir. 1994 yılında tarım, gıda, nüfus ve bağlantılı bilimlerde gençleri motive etmek için bir Gençlik Enstitüsü kurulmuştur. Ayrıca Amerika Birleşik Devletleri'nin 24 eyaletinde ve diğer üç ülkede Gençlik Enstitüleri kurulmuştur. Kompozisyonlara dayalı olarak lise öğrencileri bu enstitülerin faaliyetlerine katılmak üzere seçilmektedir. Bu enstitülere katılım, sekiz haftalık bir staj programı için de uygunluk sağlamaktadır.

Borlaug-Ruan Uluslararası Staj Programı, lise öğrencilerine dünyanın önde gelen araştırma merkezlerinde açlık ve beslenme alanında dünya çapında tanınmış bilim insanları ve politika yapıcılarla birlikte çalışarak sekiz haftalık uygulamalı bir deneyim fırsatı sunmaktadır. Bu staj programı 1998 yılında kurulmuş olup, dünya genelinde 34 tarımsal araştırma merkezine seyahat eden 350'den fazla Borlaug-Ruan stajyerini finanse etmiştir. Iowa Açlık Zirvesi, 2007 yılından beri Dünya Gıda Ödülü etkinlikleri haftasında gerçekleştirilmektedir. Bu etkinlik halka açıktır ve her yıl Iowalıların açlıkla mücadele ve gıda güvenliğini ilerletmedeki rolünü kutlamaktadır.

 Notlar 

 Kaynakça 

Bibliyografya

 Dış bağlantılar 




Kategori:Gıda ödülleri
Kategori:Tarım ödülleri
Kategori:1986'da oluşturulan ödüller