Deksippos (filozof)

Deksippos (;  ), kısmen mevcut olan Aristoteles'in Kategoriler çalışması üzerine bir yorum yazan, M.S. 4. yüzyıldan bir Antik Yunan Yeni Platoncu filozofudur.

Deksippos muhtemelen Yeni Platoncu İamblihos'un öğrencisiydi, ancak hayatı hakkında çok az şey bilinmektedir. Diğer birçok Yeni Platoncu gibi Deksippos da Platon ve Aristoteles'in felsefeleri arasındaki uyumu savunmuştur. Deksippos, eserinde Seleucus isimli bir öğrenciye kategorileri anlatırken aynı zamanda Plotinos'un itirazlarını da çürütmeye çalışmaktadır. Onun çalışması, kategoriler üzerine kendi çalışmasında yorumlarından bahseden daha sonraki Yeni Platoncu Kilikyalı Simplicius tarafından biliniyordu.

 Hayatı 
Deksippos'un hayatı hakkında çok az şey bilinmektedir. Muhtemelen, bir parçası Stobaeus tarafından korunan diyalektiği açıklayan Deksippos'a hitaben felsefi bir mektup yazan daha ünlü Yeni Platoncu İamblihos'un öğrencisidir.

 Aristoteles'in Kategorileri Üzerine Yorumu 
Deksippos'un bilinen tek eseri Aristoteles'in Kategorileri üzerine yaptığı yorumdur. Yazar ile genç öğrencisi Seleucus arasında, öğrencinin sorunları ortaya attığı ve öğretmenin bunları çözdüğü bir diyalog şeklinde yazılmıştır. İlk iki kitabın tamamı; üçüncüsü ise kısmen günümüze ulaşmıştır. İlk kitap her biri bir soruna ayrılmış 40 bölüm, ikinci kitap ise 42 bölüm içermektedir. Üçüncü kitabın 40 bölümünden ilk 10'u tam olarak günümüze ulaşmıştır, geri kalan 30 bölümden sadece başlıklar mevcuttur ve bunlar muhtemelen orijinal değildir. Eğer çalışma kategoriler teorisinin tamamını ele alıyorsa, boyutu başlangıçta hayatta kalan metnin birkaç katı olmalıdır.

Başlangıçta Deksippos, kendi bulgularıyla yeni felsefi alanlara girmek ve önceki yorumcularla rekabet etmek istemediğine işaret eder. Bunun yerine, tartışmalı olarak tartışılan bir dizi soruyu açıklığa kavuşturmakla yetinmiştir. Cevaplarında büyük ölçüde Porfirios ve İamblihos tarafından yazılan her ikisi de parçalar dışında kaybolmuş Kategoriler üzerine yapılan yorumlara dayanmaktadır. Bu yorumların kaybolması nedeniyle Deksippos'un eseri, düşük orijinalliğine rağmen, bu düşünürlerin tarih felsefesinin kaynağı olarak nispeten yüksek bir değere sahiptir.Bakınız: Pierre Hadot: The harmony of Plotinus and Aristotle according to Porphyry. In: Richard Sorabji (ed.): Aristotle Transformed. The Ancient Commentators and Their Influence, 2nd revised edition, London 2016, pp. 133-149 (cf. pp. XXI-XXIII). İkinci ve üçüncü kitaplarda Deksippos, Plotinos'un Aristoteles'in kategoriler teorisine itirazlarını ele almaktadır. Bunu yaparken, yalnızca Plotinos'un Enneadsında bulunabilecek argümanlarla değil, aynı zamanda Plotinos'un öğrencisi olan Porfirios'un muhtemelen sözlü derslerinden bildiği ve kayıp yorumunda kullandığı düşüncelerle de ilgilenir.Paul Henry: Trois apories orales de Plotinus sur les Catégories d'Aristote. In: Zetesis, Antwerp 1973, pp. 234-265; Paul Henry: Apories orales de Plotinus sur les Catégories d'Aristote. In: Jürgen Wiesner (ed.): Aristotle - work and effect, vol. 2, Berlin 1987, pp. 120-156; John M. Dillon: Dexippus, On Aristotle Categories, London 1990, p. 9 and note 5, pp. 12-14 category theory.

Deksippos yorumunda Kategorileri açıklamanın ve belirsizlikleri gidermenin yanı sıra zor konuları da tartışır. Deksippos, Platoncu ve Aristotelesçi fikirlerin uzlaştırılabileceğini göstermeyi amaçlıyordu. Yeni Platoncu bir bakış açısına göre kategorilerin Ontolojik statüsüne ilişkin merkezi soruyla özellikle ilgilenmektedir. Bunu yaparken, Yeni Platoncuların, kategorilerin sınıflandırılmasının, kendi içlerinde şeyleri yakalamak için uygun olmadığı, ancak algılanabilir fenomenleri sınıflandırmak için yeterli bir araç olduğu yönündeki mevcut konumunu temsil eder. Porfirios, Kategoriler hakkındaki geniş yorumunda Plotinos'un itirazlarına karşı kategoriler teorisini savunmuş ve bu yorum günümüze ulaşmamıştır; Deksippos'un öğretmeni İamblihos da bunu kesinlikle savunmuştur. Deksippos, geç antik Yeni Platonculukta hakim olan bu görüşü paylaşıyordu, ancak İamblihos, Plotinos'un kategoriler doktrinine karşı argümanlarını çürütmeye çalışırken, Deksippos, Plotinos ve Aristoteles'in konumlarının, Plotinos'un Aristoteles karşıtı argümanları kadar birbirinden uzak olmadığını göstermeye çalıştı. önerebilir.Pierre Aubenque: Plotin et Dexippe, exegètes of the Catégories d'Aristote. In: Aristotelica. Mélanges offerts à Marcel de Corte, Bruxelles/Liège 1985, pp. 7-40, here: 28-40.

 Mirası 
6. yüzyılın başlarında, Deksippos'un çalışmaları Atina'daki Yeni Platoncu felsefe okulunda hâlâ biliniyordu; burada Kategoriler üzerine kendi çalışmasında bundan bahseden Kilikyalı Simplikios'un da erişimi vardı. Modern el yazmalarından farklı olarak Simplicius'un muhtemelen tam metni içeren bir el yazmasına erişimi mevcuttu. Ancak bu kaynağa pek dikkat etmedi; muhtemelen Deksippos'un Porfirios ve İamblihos'un Kategori yorumlarına çok az yeni şey kattığı görüşünde olduğu için bunu hiç kullanmamıştır.The fact that Simplicius did not use Dexippus' commentary at all is believed by John M. Dillon: Dexippus, On Aristotle Categories, London 1990, p. 11 and Paul Henry: Apories orales de Plotinus sur les Catégories d'Aristote. In: Jürgen Wiesner (ed.): Aristoteles - Work and Effect, Vol. 2, Berlin 1987, pp. 120-156, here: 122.

Orta Çağ'ın Latince konuşulan bilim dünyasında Deksippos bilinmiyordu. Ancak Rönesans'ta, 16. yüzyılın ilk yarısında bir dizi antik Yunan yazısını Latince'ye çeviren hümanist Johannes Bernardus Felicianus, 1546'da Venedik'te ve 1549'da Paris'te basılan Deksippos'un Kategoriler yorumunun Latince çevirisini yapmıştır. Leonhard von Spengel, Yunanca metnin ilk baskısını 1859'da yayınlamıştır. John M. Dillon'ın İngilizce çevirisi 1990'da yayınlanmıştır.

 Kaynakça 



Kategori:Yeni Platoncu filozoflar
Kategori:Antik Yunan yazarlar
Kategori:4. yüzyıl Romalıları