En büyük kütleli kara delikler listesi

Bu, şimdiye kadar keşfedilen en büyük kara deliklerin (ve olası adayların) güneş kütlesi birimleri (M☉, M☉ = yaklaşık ) cinsinden ölçülen, sıralı bir listesidir.

 Tanıtım 
sağ|küçükresim|Comparisons of large and small black holes in galaxy OJ 287 to the Solar System
Süper kütleli kara delik (SKKD) (İngilizce: suppermassive black hole, SMBH), yüz binlerce ila milyarlarca güneş kütlesi (M☉) arasında değişen son derece büyük bir kara deliktir ve neredeyse tüm büyük galaksilerin merkezinde var olduğu teorileştirilmiştir. Bazı galaksilerde süper kütleli kara deliklerin ikili sistemleri bile vardır. (bkz. OJ 287 sistemi) SKKD'lere dair kesin dinamik kanıtlar yalnızca bir avuç galakside mevcut: bunlara Samanyolu, Yerel Grup galaksileri M31 ve M32 ve Yerel Grubun ötesindeki birkaç galaksi dahildir. Örneğin: NGC 4395. Bu galaksilerde, yıldızların veya gazların karekök ortalaması (veya ortalama karekök, rms) hızları merkeze yakın ~1/r kadar artar ve bu da merkezi bir nokta kütlesine işaret eder. Bugüne kadar gözlemlenen diğer tüm galaksilerde rms (ortalama karekök) hızları merkeze doğru düzdür, hatta düşüyor, bu da süper kütleli bir kara deliğin var olduğunu kesin olarak belirtmeyi imkansız kılıyor.

Bununla birlikte, neredeyse her galaksinin merkezinde süper kütleli bir kara delik bulunduğu yaygın olarak kabul edilmektedir. Bu varsayımın nedeni, ~10 galaksideki güvenli tespitlerle deliğin kütlesi ile bu galaksilerin çıkıntılarındaki yıldızların hız dağılımı arasındaki sıkı (düşük dağılımlı) ilişki olan M-sigma ilişkisidir. Bu korelasyon, yalnızca bir avuç galaksiye dayanmasına rağmen, birçok gök bilimciye kara deliğin oluşumu ile galaksinin kendisi arasında güçlü bir bağlantı olduğunu düşündürmektedir.

Her ne kadar SKKD'lerin hemen hemen tüm büyük galaksilerde var olduğu teorik olarak öne sürülse de, daha büyük kara delikler nadirdir; bugüne kadar sadece birkaç düzineden azı keşfedildi. Belirli bir SKKD'nin kütlesini belirlemede aşırı zorluk vardır ve bu nedenle hala açık araştırma alanında kalmaktadırlar. Doğru kütleye sahip SKKD'ler yalnızca Laniakea Süperkümesi içindeki galaksiler ve aktif galaktik çekirdeklerle sınırlıdır.

Bu listenin bir diğer sorunu da kütlenin belirlenmesinde kullanılan yöntemdir. Geniş emisyon hattı yankılanma haritalaması (BLRM), Doppler ölçümleri, hız dağılımı ve yukarıda bahsedilen M-sigma ilişkisi gibi yöntemler henüz tam olarak kurulmamıştır. Çoğu zaman verilen yöntemlerden elde edilen kitleler birbirlerinin değerleriyle çelişmektedir.

Bu liste, en azından büyüklük sırasına göre belirlenen, kütleleri bilinen süper kütleli kara delikleri içerir. Bu listedeki bazı nesnelerin iki alıntısı vardır; örneğin 3C 273; biri Bradley M. Peterson ve ark. BLRM yöntemini kullanarak, diğeri ise [OIII]λ5007 değeri ve hız dağılımını kullanarak Charles Nelson'dan. Sloan Dijital Gökyüzü Araştırması (SDSS) tek başına 200.000 kuasar tespit ettiğinden, bu listenin tam olmaktan çok uzak olduğunu unutmayın; bunlar muhtemelen milyarlarca güneş kütleli kara deliklerin evi olabilir. Ayrıca kara delik ölçümleri için henüz bu listede yer almayan birkaç yüz alıntı bulunmaktadır. Buna rağmen 1 milyar M☉'nin üzerindeki iyi bilinen kara deliklerin çoğunluğu gösterilmektedir. Kesin olarak bilinen kara deliklere sahip Messier galaksilerinin tümü dahildir.

Yeni keşifler, 'muazzam derecede büyük' olarak adlandırılan birçok kara deliğin 100 milyar, hatta 1 trilyon güneş kütlesini aşabileceğini öne sürüyor.

 Liste 
Çok büyük sayılar nedeniyle, listelenen kara deliklerin kütle değerleri bilimsel gösterimdedir (sayılar 10'un kuvvetleriyle çarpılır). Belirsizlik içeren değerler mümkün olduğunca parantez içinde yazılmıştır. Bu listedeki farklı girdilerin kütle değerlerinin elde edilmesinde farklı yöntem ve sistematiğe sahip olduğunu ve dolayısıyla kütlelerine olan güvenin farklı düzeylerde olduğunu unutmayın. Bu yöntemler notlarında belirtilmiştir.
+En büyük kütleli kara delikler listesi Ana gökada veya karadelik adı Kütle ()Notlar(Maksimum Teorik Sınır)Işıma yapan ve madde toplayan Süper Kütleli Kara Delikler (SMBH) için modellerin öngördüğü maksimum kara delik kütlesidir. Kütle yaklaşık 1010 'ye ulaştığında, hem yoğun radyasyonun hem de yığılma diskindeki yıldız oluşumunun etkileri kara deliğin büyümesini yavaşlatır. Evrenin yaşı ve mevcut maddenin bileşimi göz önüne alındığında, kara deliklerin bu kütlenin üzerine çıkması için yeterli zaman yoktur.

Tipik özelliklere sahip kara delikler için bu sınır sadece  iken, maksimum ileri yönlü dönüşte (a = 1) 'ye ulaşabilir.Phoenix AÇekirdek yeniden büyümesinin adyabatik davranışına ilişkin kalorimetrik bir model ve varsayılan n=4 çekirdek-Sérsic modeli kullanılarak tahmin edilmiştir. Gaz birikiminin evrimsel modellemesi ve galaksinin dinamikleri ve yoğunluk profilleriyle tutarlıdır.. Kütle doğrudan ölçülmemiştir.
Yakın zamanda yapılan başka bir tahmin ~ değerini veriyor. ancak X-ışını/MIR verilerinin düşük çözünürlüğü nedeniyle bu hala belirsizdir.IC 1101Merkezi çekirdeğin kırılma yarıçapından tahmin edilmiştir; Ev sahibi galaksinin özelliklerini kullanan önceki tahminler (Faber-Jackson ilişkisi) yaklaşık (4-10)×1010 M☉ civarında sonuç verir.ESO 444-46(–)Shapley Süperkümesi'nin merkezindeki Abell 3558'in en parlak küme gökadası. Kütle, ana gökadanın kırılma yarıçapı kullanılarak tahmin edilmiştir.TON 618Kuasar C IV çizgisi korelasyonundan tahmin edilmiştir. Daha eski bir tahmin ise, kuasar Hβ emisyon çizgisi korelasyonuna dayanarak 'lik bir kütle vermektedir.4C +74.13600 milyon M☉ değerinde malzeme biriktirdikten sonra muazzam bir AGN patlaması yarattı.
Merkezi galaksinin 0,5 kpc çekirdeğinin kırılma yarıçapı kullanılarak tahmin edilmiştir. Gaz birikiminin ve jet gücünün verimliliğine ilişkin önceki dolaylı varsayımlar, 1 milyar M☉'lik bir alt sınır ortaya koyuyor.Most Powerful Eruption In The Universe Discovered  NASA/Marshall Space Flight Center (ScienceDaily) January 6, 2005Holmberg 15AYörünge tabanlı, eksenel simetrik Schwarzschild modelleri aracılığıyla elde edilen kütle belirtildi. Daha önceki tahminler ~310 milyar M☉ ile 3 milyar M☉ arasında değişmektedir; bunların tümü ampirik ölçeklendirme ilişkilerine dayanmaktadır ve bu nedenle kinematik ölçümlerden değil ekstrapolasyondan elde edilmiştir..S5 0014+812010 yılında yayınlanan bir makale, bir huninin radyasyonu jet ekseni etrafında hizaladığını, çok yüksek parlaklıkta bir optik yanılsama yarattığını ve dolayısıyla kara delik kütlesinin olası olarak fazla tahmin edildiğini ileri sürdü..NGC 3842Aslan Kümesi'ndeki en parlak gökada; kırılma yarıçapı kullanılarak tahmin. Önceki tahminler en az 9,7 milyar M☉ getiri sağladı.SMSS J215728.21-360215.1MgII emisyon hattı çiftinin yakın kızılötesi spektroskopik ölçümleri kullanılarak tahmin edilmiştir.SDSS J102325.31+514251.0Kuasar MgII emisyon çizgisi korelasyonundan tahmin edilmiştir.Abell 1201 BCG (published online 29 March 2023 )BCG'nin çekirdeğinden 1,3 yay saniye uzaklıktaki uzak bir galaksiden gelen güçlü yerçekimsel mercekleme kullanılarak tahmin edilmiştir. Daha önceki tahminler 1.3×1010 M☉'lik bir kütle önermektedir. BH kütle tespiti ile gökada kümesinin karanlık madde profili arasındaki belirsizliğe dikkat edin.H1821+643Çevredeki kümenin Compton soğumasını hesaba katmak için gereken minimum Eddington parlaklık modeli kullanılarak dolaylı bir tahmin olarak elde edilen değer.NGC 6166Abell 2199'un merkezi gökadası; yüz bin ışıkyılı uzunluğundaki göreceli jetiyle dikkat çekiyor.4C +37.11Kara delik ikili sisteminin toplam kütlesi.ESO 383-76Galaksinin merkezi çekirdeğinin kırılma yarıçapı kullanılarak tahmin edilmiştir.2MASS J13260399+7023462CIV emisyon çizgisinin tam genişlikteki yarı maksimumu ve 1350 Å dalga boyunda monokromatik parlaklık kullanılarak APM 08279+5255Yörüngedeki moleküler gazdan gelen CO çizgisinin hız genişliğine ve SiIV ve CIV emisyon çizgilerini kullanan yankılanma haritalamasına dayanmaktadır.NGC 4889En uygun: Tahmin 6 milyar ila 37 milyar M☉ arasında değişiyor.SDSS J074521.78+734336.1Kuasar MgII emisyon çizgisi korelasyonundan tahmin edilmiştir.OJ 287 primary100 milyon M☉'lik daha küçük bir kara delik, 12 yıllık bir süre içinde bu kara deliğin etrafında döner (aşağıdaki ikincil OJ 287'ye bakınız). Ancak gözlenen yoldaş yörüngelerin sayısının sınırlı olması ve kesinliği nedeniyle bu ölçümün kim tarafından yapıldığı şüphelidir.NGC 1600Konumuna göre benzeri görülmemiş derecede büyük: Seyrek bir ortamda eliptik bir galaksi barındırıyor.SDSS J010013.02+280225.8 – SDSS J08019.69+373047.3Kuasar MgII emisyon çizgisi korelasyonundan tahmin edilmiştir.SDSS J115954.33+201921.1Kuasar Hβ emisyon çizgisi korelasyonundan tahmin edilmiştir.SDSS J075303.34+423130.8Kuasar MgII emisyon çizgisi korelasyonundan tahmin edilmiştir.SDSS J080430.56+542041.1Kuasar MgII emisyon çizgisi korelasyonundan tahmin edilmiştir.SDSS J081855.77+095848.0Kuasar MgII emisyon çizgisi korelasyonundan tahmin edilmiştir.NGC 1270Kahraman Kümesi'nde bulunan eliptik gökada. Ayrıca düşük parlaklıklı bir AGN'dir (LLAGN).SDSS J082535.19+512706.3Kuasar Hβ emisyon hattından tahmin edilmiştirSDSS J013127.34-032100.1Toplama diski spektrum modellemesinden tahmin edilmiştir.ICRF J131043.3-555211MgII emisyon çizgisi korelasyonundan tahmin edilmiştir.PSO J334.2028+01.4075Aslında 542 günlük bir periyotta yakın bir çift halinde birbirlerinin yörüngesinde dönen iki kara delik var. En büyüğü alıntılanmıştır, küçük olanın kütlesi tanımlanmamıştır.Black hole of central elliptical galaxy of RX J1532.9+3021 QSO B2126-158–Kuasar Hβ emisyon çizgisi korelasyonu ile tahmin edilen daha yüksek değer.NGC 1281Kahraman Kümesi'ndeki kompakt eliptik gökada. Kütle tahminleri 10 milyar M☉ ile <5 milyar M☉ arasında değişmektedir.SDSS J015741.57-010629.6SDSS J230301.45-093930.7Kuasar MgII emisyon çizgisi korelasyonundan tahmin edilmiştir.SDSS J140821.67+025733.2Kuasar MgII emisyon çizgisi korelasyonundan tahmin edilmiştir.SDSS J075819.70+202300.9Kuasar Hβ emisyon çizgisi korelasyonundan tahmin edilmiştir.CID-947Ev sahibi galaksinin toplam kütlesinin %10'unu oluşturur. Kuasar Hβ emisyon çizgisi korelasyonundan tahmin edilmiştir.SDSS J080956.02+502000.9Kuasar Hβ emisyon çizgisi korelasyonundan tahmin edilmiştir.SDSS J014214.75+002324.2Kuasar MgII emisyon çizgisi korelasyonundan tahmin edilmiştir.Messier 87Başak Kümesi'nin merkezi gökadası; doğrudan görüntülenen ilk kara delik.NGC 5419Yıldız hızı dağılımından tahmin edilmiştir. İkincil bir uydu SMBH yaklaşık 70 parsek yörüngede olabilir.SDSS J025905.63+001121.9Kuasar Hβ emisyon çizgisi korelasyonundan tahmin edilmiştir.SDSS J094202.04+042244.5Kuasar Hβ emisyon çizgisi korelasyonundan tahmin edilmiştir.QSO B0746+254QSO B2149-306SDSS J090033.50+421547.0Kuasar MgII emisyon çizgisi korelasyonundan tahmin edilmiştir.Messier 60SDSS J011521.20+152453.3Kuasar Hβ emisyon çizgisi korelasyonundan tahmin edilmiştir.QSO B0222+185Hercules A (3C 348)Milyonlarca ışıkyılı uzunluğundaki göreceli jetiyle dikkat çekiyor.SDSS J075403.60+481428.0SDSS J150752.66+133844.5Abell 1836-BCGSDSS J213023.61+122252.0Kuasar Hβ emisyon çizgisi korelasyonundan tahmin edilmiştir.SDSS J173352.23+540030.4Kuasar MgII emisyon çizgisi korelasyonundan tahmin edilmiştir.WISE J104222.11+164115.3Kuasar Ha çizgisi korelasyonundan tahmin edilmiştir. Başka bir makale (8.318±0.6)×1010 M☉ ve 8.511+2.2
−1.8×1010 M☉ gibi çok daha yüksek kütleler önermektedir ancak modelin AGN'nin kırmızılaşmasını hesaba katmaması nedeniyle bu muhtemelen hatalıdır..SDSS J025021.76-075749.9Kuasar MgII emisyon çizgisi korelasyonundan tahmin edilmiştir.NGC 1271Kahraman Kümesi'ndeki kompakt eliptik veya merceksi gökada..SDSS J030341.04-002321.9Kuasar MgII emisyon çizgisi korelasyonundan tahmin edilmiştir.QSO B0836+710SDSS J162752.18+541912.5SDSS J224956.08+000218.0Kuasar Hβ emisyon çizgisi korelasyonundan tahmin edilmiştir.SDSS J030449.85-000813.4Kuasar Hβ emisyon çizgisi korelasyonundan tahmin edilmiştir.SDSS J234625.66-001600.4Kuasar Hβ emisyon çizgisi korelasyonundan tahmin edilmiştir.ULAS J1120+0641QSO 0537-286NGC 3115Q0906+6930En uzak blazar, z = 5,47'deSDSS J025231.19+034112.7QSO B0805+614Messier 84J100758.264+211529.207 ("Pōniuāʻena")Bilinen en uzak ikinci kuasarPKS 2059+034Abell 3565-BCGNGC 7768NGC 1277Bir zamanlar modern galaksi oluşumu ve evrim teorileriyle çelişecek kadar büyük bir kara delik barındırdığı düşünüldüğünde,[71] verilerin yeniden analizi, onu orijinal tahminin kabaca üçte birine düşürdü.SDSS J233254.46+151305.5QSO B225155+2217QSO B1210+330Cygnus A1 GHz'in üzerindeki frekanslarda görülen gökyüzündeki en parlak güneş dışı radyo kaynağıSombrero GalaxyBolometrik olarak yerel evrendeki en parlak galaksi ve aynı zamanda Dünya'ya en yakın milyar güneş kütleli kara delik.Markarian 501–Çok yüksek enerjili gama ışınlarında gökyüzündeki en parlak nesne.PG 1426+015|3C 273Gökyüzündeki en parlak kuasarULAS J1342+0928En uzak kuasar − şu anda z=7,54 ile en uzak kuasar olarak kayıtlardaSDSS J155053.16+052112.1Messier 49NGC 1399Ocak Kümesi'nin merkezi gökadasıPG 0804+761PG 1617+175PG 1700+518UGC 12591SDSS J214611.58-070449.2SDSS J020151.65+012902.5SDSS J113029.48+634620.4NGC 426188.000 ışıkyılı uzunluğundaki göreceli jetiyle dikkat çekiyor.PG 1307+085281 840 000SDSS J134617.54+622045.5SAGE0536AGNEv sahibi galaksinin kütlesinin %1,4'ünü oluştururNGC 1275Kahraman Kümesi'nin merkezi gökadası3C 390.3II Zwicky 136PG 0052+251Messier 59Bu kara deliğin geriye doğru dönüşü var.PG 1411+442Markarian 876PG 0953+414PG 0026+129Fairall 9NGC 77276.3×106 ve yaklaşık 89 milyon ışıkyılı uzaklıkta Dünya'ya en yakın onaylanmış ikili kara delikMarkarian 1095Andromeda Galaksisi,
,
,
,
,
,
,Samanyolu'na en yakın büyük galaksi. Farklı yöntemlerle ölçülen kütleler.Messier 105–Markarian 509OJ 287 secondaryOJ 287 birincil yörüngesindeki daha küçük kara delik (yukarıya bakın).RX J124236.9-111935Chandra X-ışını Gözlemevi tarafından bir yıldızı gelgitsel olarak bozduğu gözlemlendi.NASA: "Giant Black Hole Rips Apart Unlucky Star" Messier 85NGC 5548PG 1211+143Messier 88Messier 81 (Bode's Galaxy)Markarian 771Messier 58PG 0844+349Centaurus AMilyon ışıkyılı uzunluğundaki görecelik özelliğiyle de dikkat çekicidir.Markarian 79Messier 96Tahminler 1,5 milyon güneş kütlesi kadar düşük olabilirMarkarian 817NGC 3227NGC 4151 primary3C 120Markarian 279NGC 3516NGC 863Messier 82 (Cigar Galaxy)Prototip yıldız patlaması galaksisi.Messier 108M60-UCD1Konak (bulunduğu) galaksinin kütlesinin %15'ini oluşturur.NGC 3783Markarian 110Markarian 335NGC 4151 secondaryNGC 7469IC 4329 ANGC 4593Messier 61Messier 32–Andromeda Galaksisi'nın cüce uydu galaksisi.Sagittarius A*Samanyolu Galaksisi merkezindeki kara delik.

 Ayrıca bakınız 

 En büyük kozmik yapılar listesi
 En büyük galaksiler listesi
 En düşük kütleli kara delikler listesi
 En çok kütleli ötegezegenler listesi
 En çok kütleli nötron yıldızları listesi
 Büyük kütleli yıldızlar listesi
 Bilinen en yakın kara deliklerin listesi
 En uzak astronomik cisimler listesi
 Astronomik cisimler listeleri

 Kaynakça 

Kategori:Astronomik cisimlerin listeleri
Kategori:Dev kütleli kara delikler