Xiangliu (uydu)

Tam adı 225088 Gonggong I Xiangliu olan Xiangliu, Güneş Sistemi'nin dağınık disk kısmında bulunması muhtemel cüce gezegen 225088 Gonggong'un bilinen tek uydusudur. Gonggong'un Hubble Uzay Teleskobu arşiv görüntülerinin analizi sırasında, Csaba Kiss liderliğindeki bir gökbilim araştırması ekibi tarafından keşfedilmiştir. Keşif ekibi, Gonggong'un yavaş dönüşünün, yörüngedeki bir uydunun uyguladığı gelgit kuvvetlerinden kaynaklandığından şüpheleniyordu. Xiangliu'nun kimliği ilk kez 18 Eylül 2010'da Hubble'ın Geniş Alan Kamerası 3 ile çekilen arşiv görüntülerinde tespit edilmiştir. Keşfi, Gábor Marton, Csaba Kiss ve Thomas Müller tarafından 17 Ekim 2016'da Uluslararası Astronomi Birliği Gezegen Bilimleri Bölümü'nün 48. Toplantısında rapor edilerek duyurulmuştur. Uydu, adını Çin mitolojisinde su tanrısı Gonggong'un yaveri olarak görev yaptığı dokuz başlı zehirli yılan canavarı Xiangliu'dan almıştır.

 Gözlemler 
sol|küçükresim| Gonggong ve uydusu Xiangliu, 2009 ve 2010'da Hubble'ın Geniş Alan Kamerası 3 ile görüntülendi 
Mart 2016'da Gonggong'un alışılmadık derecede yavaş döndüğünün keşfedilmesinin ardından, bir uydunun gelgit kuvvetleri aracılığıyla Gonggong'u yavaşlatmış olabileceği ihtimali gündeme geldi. Gonggong'un yörüngesinde olası bir uydunun varlığına dair işaretler, Csaba Kiss ve ekibini Gonggong'un Hubble arşivindeki ön keşif gözlemlerini analiz etmeye yöneltti. 18 Eylül 2010'da çekilen Hubble görüntülerinin analizi, Gonggong'un yörüngesinde en az  mesafede soluk bir uydu olduğunu ortaya çıkardı. Bu keşif 17 Ekim 2016'da duyuruldu, ancak uyduya uygun bir geçici isim verilmedi. Keşif ekibi daha sonra uyduyu 9 Kasım 2009'da çekilen daha önceki Hubble arşiv görüntülerinde de tespit etti.

2017'deki Hubble takip gözlemlerinden, uydunun mutlak parlaklığının Gonggong'dan en az 4,59 kadir daha sönük olduğu veya Gonggong'un 2,34'lük tahmini mutlak parlaklığı göz önüne alındığında  olduğu tahmin edilmektedir.

 Yörünge 

Keşif ekibi, Gonggong ve Xiangliu'nun 2009 ve 2010 yıllarında çekilen Hubble görüntülerine dayanarak, Xiangliu'nun yörünge periyodunu 20 ila 100 gün arasında olarak sınırlandırdı. Ayrıca 2017 yılında ek Hubble gözlemleri ile yörüngeyi daha iyi belirlediler. Xiangliu'nun Gonggong'a gelgitsel olarak kilitlendiğine inanılmaktadır.

Xiangliu gözlemleri Gonggong'un Güneş etrafındaki yörüngesinin yalnızca küçük bir kısmını kapsadığından, Xiangliu'nun yörüngesinin doğrusal mı yoksa ters yönlü mü olduğunu belirlemek henüz mümkün değildir. Doğrusal yörünge modeline göre, Xiangliu Gonggong'un yörüngesinde yaklaşık  mesafede dönmekte ve bir turunu 25 günde tamamlamaktadır.  Aynı ters yörünge modelini kullanan keşif ekibi, Xiangliu'nun yörüngesinin Gonggong'un ekvatoruna göre düşük bir eğime sahip olduğu varsayımı altında Gonggong'un neredeyse kutupsal bir konfigürasyonda görüntülendiğini ima ederek, yörüngesinin ekliptiğe yaklaşık 83 derece eğimli olduğunu tahmin etmiştir.

Xiangliu'nun yörüngesi oldukça dışmerkezlidir. 0,29'luk değerin ya içsel olarak dışmerkezli bir yörüngeden ya da yörüngesinin daireselleşmesi için geçen sürenin Güneş Sistemi'nin yaşıyla karşılaştırılabilir olduğu yavaş gelgit evriminden kaynaklandığı düşünülmektedir. Ayrıca Güneş'in gelgit kuvvetlerinden ya da yassı şekli nedeniyle Gonggong'un kütleçekim potansiyelindeki yüksek dereceli koşullardan kaynaklanan tedirginlikler tarafından yönlendirilen Kozai mekanizmasından da kaynaklanmış olabilir. Yörünge dinamiklerinin, Quaoar'ın yaklaşık 0,14'lük ılımlı bir dış merkezliliğe sahip olan uydusu Weywot'unkine benzer olduğu düşünülmektedir.

 Fiziksel özellikler 
Xiangliu'nun olası minimum çapı, 1'lik bir albedoya karşılık gelen, 36 km'dir. Xiangliu'nun yörüngesinin Güneş Sistemi'nin yaşıyla karşılaştırılabilir bir zaman ölçeğinde eksantrik kalabilmesi için, çapı  az olmalıdır, bu da 0,2'dan büyük bir albedoya karşılık gelir. Keşif sırasında, Xiangliu ve Gonggong'un albedolarının eşit olduğu varsayımı altında, Xiangliu'nun çapı başlangıçta  olarak tahmin edilmiştir. 2017'deki fotometrik ölçümler Xiangliu'nun Gonggong'dan çok daha az kırmızımsı olduğunu göstermiştir. Gonggong (V–I=) ve Xiangliu (V–I=) arasındaki V–I='lik renk farkı, tüm Gonggong ve Xiangliu arasındaki en büyük renk farkıdır. Bu büyük renk farkı Neptün ötesi ikili sistemler için olağan dışıdır: çoğu Neptün ötesi ikilinin bileşenleri çok az renk değişimi gösterir.

 İsimlendirme 
Uydu adını Çin mitolojisindeki dokuz başlı zehirli yılan canavarı ve su tanrısı Gonggong'un hizmetkârı olan Xiangliu'dan almıştır. Uyduya adını veren Xiangliu sellere ve yıkıma neden olmasıyla tanınır. Gonggong'u keşfedenler uydunun ismi için halk oylaması yapılmasını önerdiklerinde, bilinçli olarak uyduya verilebilecek isimleri seçmişlerdir. Xiangliu'nun ismi, uyduya isim verme ayrıcalığına sahip olan Csaba Kiss liderliğindeki keşif ekibi tarafından seçilmiştir. Gonggong ve Xiangliu'nun isimleri Uluslararası Astronomi Birliği'nin Küçük Cisim İsimlendirme Komitesi tarafından onaylanarak 5 Şubat 2020 tarihinde Küçük Gezegen Merkezi tarafından eşzamanlı olarak duyurulmuştur.

 Notlar 

 Kaynakça 


Kategori:Neptünötesi uydular
Kategori:2010'da keşfedilen astronomik cisimler
Kategori:Cüce gezegenlerin uyduları