Kuyu

Kuyu, su başta olmak üzere sıvı kaynaklarına erişmek için toprakta kazma, sürme veya delme yoluyla oluşturulan yapıdır. En eski ve en yaygın kuyu türü, yer altı akiferlerindeki yeraltı suyuna erişim sağlayan su kuyusudur. Kuyu, sıvıyı bir pompayla veya mekanik olarak elle kaldırılan kova veya büyük su torbaları gibi kaplar aracılığıyla yukarı çeker. Kuyular ilk olarak en az sekiz bin yıl önce inşa edildi. Kuyu şaftına bir kaplama yerleştirmek stabilite oluşturmaya yardımcı olur. Kuyulardaki ahşap veya hasır kaplamaların tarihi en az Demir Çağı'na uzanmaktadır.

Kuyular, dünyanın kırsal bölgelerinde hala kullanılmaktadır.

Sondajlı kuyular
Delinmiş kuyular, tepeden döner, masa döner veya halat aleti gibi çeşitli tipte sondaj makineleri kullanılarak inşa edilir ve bunların hepsi formasyona kesmek için dönen sondaj sapları kullanır, bu nedenle "delme" terimi kullanılır.

Delinmiş kuyular basit el delme yöntemleri (burgu, çamurlama, püskürtme, sürme, el vurma) veya makine delme (burgu, döner, vurma, deliğe çekiç) ile kazılabilir. Derin kaya döner delme yöntemi en yaygınıdır. Döner, formasyon türlerinin %90'ında kullanılabilir.

Delinmiş kuyular, kazılmış kuyulardan çok daha derin genellikle birkaç yüz metreye kadar seviyeden su alabilir.

Elektrik pompalı delinmiş kuyular, genellikle kırsal veya az nüfuslu alanlarda olmak üzere dünyanın her yerinde kullanılır ancak birçok kentsel alana kısmen belediye kuyuları tarafından su sağlanır. Çoğu sığ kuyu sondaj makinesi büyük kamyonlara, römorklara veya paletli araçlara takılır. Su kuyuları genellikle 3 ila 18 metre (10–60 ft) derinliktedir ancak bazı bölgelerde 900 metreden (3.000 ft) daha derine inebilir.

küçükresim|sol|upright|Kimba, Batı Virginia'da bir su kuyusu sondajı
küçükresim|sol|upright|yaklaşık 1964'te Kudüs yakınındaki Ein Hemed'de bir su kuyusu sondajı

Döner sondaj makineleri, genellikle 3 m (10 ft),  ila 8 m (26 ft) uzunluğundaki çelik boru bölümlerinden oluşan, alt uçlarında bir burgu veya başka bir sondaj aleti olan, birbirine geçirilmiş parçalardan oluşan, bölümlü bir çelik sondaj dizisi kullanır. Bazı döner sondaj makineleri, gerçek sondaj deliğinin sondajıyla birlikte kuyuya bir çelik muhafaza (sürerek veya delerek) yerleştirmek üzere tasarlanmıştır. Sondaj sırasında kesikleri yerinden oynatmak ve uçları soğutmak için sirkülasyon sıvısı olarak hava ve/veya su kullanılır. Çamurlu döner olarak adlandırılan bir başka döner tarz sondaj biçimi, sondaj sırasında sürekli olarak değiştirilen özel olarak yapılmış bir çamur veya sondaj sıvısı kullanır, böylece kuyuda bir muhafaza olup olmamasına bakılmaksızın sondaj deliğinin yan duvarlarını açık tutmak için sürekli olarak yeterli hidrolik basınç oluşturabilir. Genellikle, katı kayaya açılan sondaj delikleri, kullanılan makineden bağımsız olarak, delme işlemi tamamlanana kadar kapatılmaz.

Delme makinelerinin en eski biçimi, bugün hala kullanılan çelik halatlı alettir. Özellikle bir ucu sondaj deliğine kaldırmak ve indirmek için tasarlanmış olan matkabın çıkıntısı, ucun kaldırılmasına ve deliğin dibine düşürülmesine neden olur ve halatın tasarımı, ucun her düşüşte yaklaşık 1⁄4 devirde dönmesine neden olur ve böylece delme eylemi yapar. Döner delmenin aksine, halatlı alet delme, sondaj deliğinin boşaltılabilmesi veya delinmiş kesiklerin boşaltılabilmesi için delme eyleminin durdurulmasını gerektirir. Halat alet delme kuleleri, benzer çaplı döner hava veya döner çamur donanımlı kulelere kıyasla malzemeyi delmeleri 10 kat daha yavaş oldukları için nadirdir.

Delinmiş kuyular genellikle fabrikada yapılmış bir boru ile kaplanır, tipik olarak çelik (döner havalı veya halatlı aletle delmede) veya plastik/PVC (çamur döner kuyularında, ayrıca katı kayaya delinmiş kuyularda da mevcuttur). Muhafaza, muhafaza segmentlerinin kimyasal veya termal olarak kaynaklanmasıyla oluşturulur. Muhafaza delme sırasında takılırsa, çoğu matkap, sondaj deliği ilerledikçe muhafazayı zemine saplayacaktır, bazı yeni makineler ise muhafazanın döndürülmesine ve hemen altındaki ucun ilerlemesine benzer şekilde formasyona delinmesine izin verecektir. PVC veya plastik genellikle çözücüyle kaynaklanır ve daha sonra delinmiş kuyuya indirilir, uçları iç içe geçirilmiş ve birbirine yapıştırılmış veya yivli olarak dikey olarak istiflenir. Muhafaza bölümleri genellikle 6 metre (20 ft) veya daha uzun ve 4 ila 12 inç (10 ila 30 cm) çapındadır, bu kuyunun amaçlanan kullanımına ve yerel yeraltı suyu koşullarına bağlıdır.

Kaynakça

Kategori:Su tesisatı
Kategori:Su kütleleri