Nisâyî

Nisâyî veya Nisai, 16. yüzyıl arasında Osmanlı'da yaşamış Türk kadın divan şairi.
 Hayatı 
Hakkında biyografik kaynaklarda ve o dönemdeki tezkirelerde bir bilgi bulunmamakla beraber Pervane b. Abdullah'ın 16. yüzyılda derlediği Pervâne Bey Mecmûası'nda, Nisâyî'nin Şeyhî'ye yazdığı nazire türünde bir gazeli bulunmaktadır. Bu gazelin, hem Şeyhî'nin gazeline nazire olması hem de Pervâne Bey Mecmûası'nın 16. yüzyılda derlenmesi ve buna ek olarak da bu mahlaslı iki mersiyenin, Sultan Süleyman'ın en büyük oğlu Şehzade Mustafa'nın katline ve padişaha yönelik olması, Nisâyî'nin 15.-16. yüzyıl divan şairlerinden olduğunu göstermektedir. Mersiyelerinde kadınca duyuş sergilemesi Nisâyî'nin kadın olduğu doğrulamaktadır. Bazı edebiyat tarihçilerine göre Nisâyî, haremin bir üyesiydi; bazılarına göre de Amasya'da Şehzade Mustafa'nın sarayında bulunmaktaydı.Tarihsel olaylar her iki iddianın doğru olduğunu göstermektedir. Babası, Şehzâde Mustafa’yı 1533’te Manisa’ya, 1542’de Amasya’ya gönderdi ve oralarda annesi de yanında bulunmaktadır.
Eğer Nisâyî gerçekten Mâh-i Devrân’ın yanındaki hanımlardan birisiyse, o zaman 1520 ve 1533 arasında sultanın hareminde İstanbul’daydı ve daha sonra Şehzâde Mustafa’nın sarayında yaşamaya başlamıştı. Nisâyî’nin şiirlerinin bulunduğu mecmua, Süleymâniye Kütüphanesinde Hâlet Efendi İlâvesi kısmında 244 numara ile kayıtlıdır.

 Şehzade Mustafa için yazdığı mersiyeler 
Şehzâde Mustafa’nın ölümüne iki mersiye ile katılan tek şairdir. Şehzade Mustafa'nın katline yönelik o dönemde yazılan şiirlerde görülen üzüntü ve öfke, Nisâyî'nin yazdığı mersiyelerde de gözükmektedir. Nisâyi, murabba şeklinde yazdığı mersiyelerinin birinde, "Urus câdûsu" (Rus cadısı) diye nitelendirdiği Hürrem Sultan'ın entrikaları ve padişahı doldurduğunu; Şehzade Mustafa'nın masum olduğu halde katledildiğini dile getirir. Sultan Süleyman'ı ağır bir dille zalimlikle suçlar, şehzadenin idamına fetva veren şeyhülislam Ebussuud Efendi'ye ise beddua eder. Bu tavrıyla, şehzadenin katlinin halk üzerindeki olumsuz etkisine ve halkın duygularını dile getiremeye çalışmıştır. Sözünü gizlemeden ve doğru bildiğini şiiriyle duyurmaya çalışmıştır. Şehzade Mustafa'ya yazılan mersiyelerden diğer on üç şairin -Taşlıcalı Yahya Bey hariç- hiçbiri bu kadar ağır ithamlar, sert ve umursamaz üslup içeren bir şiir yazmamıştır.

Şehzade Mustafa hakkında yazdığı mersiyelerin ilk dört bendi şöyledir:
NÎSÂYÎ KARI MERSİYE-İ SULTÂN MUSTAFÂ NÎSÂYÎ KARI FERMÂYEDZulm idüp nev-cevâna eyledün cevr-i fezâ

Boynına dakdun kemendi cânına kıldun ezâ

Şefkat îmândur bilürken kılmadın havf-i hüdâ

Merhametsüz şâh-ı âlem n’itdi Sultan Mustafâ

Bir Urus câdûsununHürrem Sultan'ı kastetmektedir. sözin kulagına koyup

Mekr ü âle aldanuban ol acûzeye uyup

Bâğ-ı ‘ömrüñ hâsılı ol serv-i âzâda kıyup

Bî-terahhum şâh-ı ‘âlem n’itdi Sultân Mustafâ

Şâh-ı âlemsin velî halk tutdı senden nefreti

Kimsenün kalmadı hergiz sana meyl-i şefkati

Bâis olan müftiye de irmesün Hak rahmetiBu bölümde kastettiği kişi şeyhülislam Ebussuud Efendi'dir.

Merhametsüz şâh-ı âlem n’itdi Sultan Mustafâ

Nev-cevân iken işüni adl ile dâd eyledün

Hâl ü hâlince kamunun hâtırın şâd eyledin

Pîrlikde şimdi n’içün zulm ü bî-dâd eyledün

Bî-terahhum şâh-ı âlem n’itdi Sultan MustafâHâsıl-ı ömrün iken ol hâna çün kıldun cefâ
Da'vet itdi hân peder diyü umup geldi safâ.

Bir iş itdün ana kim söylendi tâ Kâfdan kâfa

Ey şeh-i bi-şefka n'itdi sana Sultan Mustafa

Anı bu halk-ı cihân severdi dil ü cân ile

Kamusın kul kılmış idi lutf ile ihsân ile

Hüsn ile hem-ta idi ol Yusuf-ı Ken'an ile

Ey şeh-i bi-şefka n'itdi sana Sultan Mustafa

Cümle 'alem reşk iderken merdüm-i âzâdene

Zehr-i kâtil katasın kendü elünle badene

Nice kıydun şah-ı 'alem ol güzel şehzadene

Ey şeh-i bi-şefka n'itdi sana Sultan Mustafa

Hak Ta'ala Hazreti kaynatmadı mı kanunı

Kend'elünle alasın cism ü bedenden canunı

Kayd u bend idüp boğasın ol güzel mihmanunı

Ey şeh-i bi-şefka n'itdi sana Sultan Mustafa

 Notlar 

 Kaynakça 

Kategori:Divan edebiyatı şairleri
Kategori:Osmanlı şairleri
Kategori:16. yüzyıl Osmanlı şairleri