Fyodor Dan

Fyodor Ilyiç Dan (Rusça: вдор ильич Дан, 19 Ekim 1871 – 22 Ocak 1947), Menşevik fraksiyonunun kurulmasına yardım eden bir Rus siyasi aktivist ve gazeteciydi.

Dan ömür boyu sosyalist bir aktivist ve gazeteciydi. St. Petersburg İşçi Sınıfının Kurtuluşu için Mücadele Birliği'nin bir üyesiydi ve tekstil işçileri grevinin organizatörlerinden biriydi. 1896'da tutuklandı ve 5 yıl boyunca Vyatka eyaletine sürüldü.Jewish Telegraphic Agency. Fyodor Dan, Social Democrat Leader, Dies in New York.  JTA Daily News Bulletin, January 23, 1947.

1901 Yazında Berlin'e göç etti ve burada Iskra yardım grubuna katıldı. Dönüşünde 1902'de Rusya Sosyal Demokrat İşçi Partisi'ne katıldı ve 1903'te ikinci Kongreleri için Londra'ya gitti. Dan, Vladimir Lenin'in daha küçük bir profesyonel devrimciler partisi anlayışından ziyade daha büyük bir aktivist partisine sahip olmak isteyen Julius Martov ile aynı görüşteydi. 1904'te rsdlp'nin ilk yıllarının ilk resmi tarihini yazdı. Dan, Martov'un Menşevikleri kurmasına yardım ederek 1912'de Rusya'ya döndü. Rusya Halklarının Büyük Doğusu olan düzensiz mason Locası'nın aktif bir üyesiydi. 1913'ten itibaren Rusya'da yasal olarak çalıştı. Golos Sotsial-Demorata gazetesinin editörü ve Menşevik Merkez Komitesi üyesiydi. 1915'te tutuklandı ve Sibirya'ya sürüldü. I. Dünya Savaşı'nın patlak vermesiyle askeri doktor olarak affedildi ve seferber edildi.

1917 Şubat Devrimi'nden sonra "devrimci savunmacılığın" ideoloğu oldu. Dönemin en önemli isimlerinden biri olan Petrograd Sovyeti İcra Komitesi ve 1. toplantı Merkez İcra Komitesi Başkanlığı üyesiydi. Ekim Devrimi'nden sonra doktor olarak çalıştı. 7 Aralık 1919 ve 8 Aralık 1920 Tüm Rusya Sovyetler Kongreleri'nde Menşevikler adına konuşmacı olarak yer aldı.

Dan, 1921'de Sovyet yetkililerinin emriyle tutuklandı ve bir yıl hapis yattıktan sonra "halk düşmanı" olduğu suçlamasıyla sürgüne gönderildi. 1923'te Sosyalist İşçi Enternasyonali'nin kurulmasına katıldı. Aynı yıl Sovyet vatandaşlığından mahrum edildi. Julius Martov'un 1923'te ölümünden sonra, 1940'a kadar rsdlp'nin Menşevik fraksiyonunun Yabancı Delegasyonuna başkanlık etti. Sovyetler Birliği 1941'de saldırıya uğradığında, Dan ülkeye desteğini verdi. Kitabında Bolşevizmin Kökenleri (1943) Bolşevizmin sosyalizmin taşıyıcısı olduğunu savunurken, yine de Sovyetler Birliği'nde siyasi liberalleşmeyi savundu.

Dan, İkinci Dünya Savaşı sırasında Amerika Birleşik Devletleri'ne sığınmak için Fransa'dan ayrıldı. 22 Ocak 1947'de New York'ta öldü.

 Kaynakça 

Kategori:1871 doğumlular
Kategori:1947'de ölenler
Kategori:Rusya Yahudisi asıllı Amerikalılar
Kategori:Menşevikler
Kategori:Yahudi sosyalistler
Kategori:Rusya Sosyal Demokrat İşçi Partisi üyeleri