Şahamir Şahamiryan

Şahamir Şahamiryan (; 1723–1797) 18. yüzyılda Madras'ta (günümüz Chennai, Hindistan ) yaşayan bir Ermeni yazar, filozof ve zengin bir tüccardır. İran'ın Yeni Culfa şehrinde doğmuş, Hindistan'a taşınmış ve burada varlıklı bir tüccar olmuş ve Madras'taki Ermeni cemaatinin aktif bir üyesi olmuştur. 1771'de Şahamiryan ve işbirlikçileri Madras'ta ilk Ermeni matbaasını kurmuşlardır. 1787/88'de Şahamiryan, gelecekteki bağımsız bir Ermeni cumhuriyeti için önerilen bir anayasayı içeren  ("Zafer Tuzağı") oğlu Hakob Şahamiryan'ın adıyla yayınlanmıştır. Bu nedenle ilk Ermeni anayasasının yazarı olarak kabul edilir.

 Hayatı 
Şahamir Şahamiryan, 1723 yılında İran'ın Ermeni nüfuslu Yeni Culfa kasabasında doğmuştur. 1740'larda babası Sultan David'in yanına, zaten önde gelen bir Ermeni topluluğuna ev sahipliği yapan Hindistan'ın Madras kentine gitmiştir. Amcasının servetini devraldıktan sonra Madras'ın en zengin Ermenisi olmuştur.

Şahamiryan'ın en yakın işbirlikçilerinden ve nüfuz kaynaklarından biri Movses Baghramyan'dı. Şahamiyan, oğlu Hakob, Movses Baghramyan, Mikayel Hocacanyan ve Madras'taki diğer Ermeniler birlikte, Ermeni aydınlarından oluşan Madras grubu olarak bilinen grubu oluşturdular ve 1771/72'de burada bir matbaa kurdular. Madras grubunun ürettiği yazılar, Avrupa Aydınlanması'nın ideallerini ifade eden ilk Ermeni eserleriydi.

Madras matbaasında yayınlanan ilk eserlerden biri, Hakob Şahamiryan'ın (veya bazı bilim adamlarına göre Movses Baghramyan'ın) anayasal demokrasinin yeni ve devrimci ideallerini vaaz eden  ("Öğüt Adındaki Yeni Kitapçık") idi. Çalışma, Ermeni ulusunun talihsizlikleri ve Ermeni devletinin kaybı hakkında dini olmaktan ziyade siyasi bir açıklama sağlıyordu ve Ermenileri, Osmanlı ve İranlı derebeylerine karşı silahlı isyana davet ediyordu.  Şahamir Şahamiryan bugün en çok  (, "Zafer Tuzağı Adında Bir Kitap"), gelecekteki bağımsız bir Ermeni devletinin sosyal, politik ve ekonomik düzenini özetledi. Çalışmada önerilen anayasa, Ermenistan'ı vatandaşları için anayasal olarak garanti altına alınan hak ve görevleri olan ve kilise ile devletin ayrıldığı parlamenter bir cumhuriyet olarak öngörüyordu. Önerilen anayasanın üçüncü maddesi şöyle:

 başlık sayfası onu 1773 yılına tarihlendiriyor, ancak bilim adamları bunun daha sonra 1787/88'de yayınlanmış olması gerektiği sonucuna vardılar. Hem  hem de  Şahamir Şahamiryan'ın oğlu ve işbirlikçisi Hakob'un (1774'te Malakka'da ölen) adı altında yayımlandı; ancak akademisyenler artık  esas olarak Şahamir Şahamiryan tarafından yazıldığına inanıyorlar, ancak Hakob muhtemelen bu kitabı yazmıştır. Çalışmanın ilk teorik bölümü.  yazarlığı meselesi daha tartışmalı; bilim adamları bu eserin Movses Baghramyan tarafından mı yoksa Hakob Şahamiryan tarafından mı yazıldığı konusunda fikir ayrılığına düşüyor.

Şahamiryan ve Madras grubunun faaliyetleri, liberal ve laik fikirlerini kilisenin otoritesine bir tehdit olarak gören ve Ermenilerin Pers ve Osmanlı yönetimine karşı isyan etme ihtimaline de karşı çıkan Eçmiyazin'deki Ermeni Katolikosu Erivanlı I. Simeon'u kızdırdı. 1776'da Katolikos, Movses Baghramyan'ı (aforoz edilen ve sürgüne zorlanan) alenen kınadı ve Şahamiryan'a, Madras matbaasını kapatmasını ve  mevcut nüshalarını yok etmesini emreden bir uyarı mektubu yazdı, aksi takdirde aforoz edilmekle karşı karşıya kalacaktı. Şahamiryan,  ilk bölümünü bastırıp onun el yazması bir kopyasını Simeon'a göndermek zorunda kaldı. Madras grubu, Katolikos Simeon'un 1780'deki ölümüne kadar matbaacılık faaliyetlerini durdurdu. 1783 yılında Madras matbaası, Madras'taki Ermeni cemaati için "cumhuriyetçi" çizgide önerilen bir toplumsal anayasa olan Şahamiryan'ın  ("Hedef Kitapçığı") yayınladı.

Şahamiryan ve işbirlikçileri Gürcistan Kralı II. Erekle'yi ve daha sonra Rus İmparatorluğu'nu, Ermenistan'ın Müslüman yönetiminden kurtarılmasının potansiyel araçları olarak gördüler. Bu nedenle Şahamiryan'ın önerdiği cumhuriyetçi anayasa, eski Ermeni kraliyet hanedanlarının bir üyesinin ömür boyu Ermeni cumhuriyetinin lideri seçilebileceğini belirtiyor; Erekle, bir zamanlar Ermenistan'ın kralları olarak hüküm süren Bagratunilerle akraba olan Bagrationi hanedanının bir üyesiydi. Erekle, Şahamiryan'la temas halindeydi ve onun tekliflerine yanıt vererek ona prens unvanını verdi ve ona Lori bölgesini verdi. Şahamiryan, Lori'yi kendisinin ve müttefiklerinin hayal ettiği gelecekteki Ermeni cumhuriyeti için olası bir çekirdek olarak görüyordu. Şahamiryan ayrıca Rus sarayıyla ve Rus Ermenilerinin ruhani lideri Başpiskopos Hovsep Argutyan'la da temaslar kurdu. Gürcistan'ı Rusya'nın himayesi altına alan Georgiyevsk Antlaşması'nı memnuniyetle karşıladı ve Rusya'nın Güney Kafkasya'daki harekâtının ardından bir Ermeni cumhuriyetinin kurulmasına ilişkin bir öneri taslağı hazırladı.

Şahamiryan 1797'de öldü. Varislerine 52 milyon frank altın ve Malakka'daki fabrikalar ve tütün tarlaları da dahil olmak üzere çok sayıda mülk bıraktı.

 Çalışmaları 
 (, "Zafer Tuzağı") - 1773 (aslında 1788-89'da yayınlandı)
 (, "Hedef Kitapçığı") - 1783

 Notlar 

 Kaynakça 
Özel

Genel











 Konuyla ilgili yayınlar 


 Ayrıca bakınız 

Kategori:Siyaset felsefecileri
Kategori:Pers Ermenileri
Kategori:1797'de ölenler
Kategori:1723 doğumlular