Akyün

Akyün (Kazakça: ақын, Kırgızca: акын, okunuşu [ɑˈqɯn]; her ikisi de aqın veya اقىن olarak yazılır), Kazak ve Kırgız kültürlerinde doğaçlama şair ve şarkıcılardır. Akyünler, destan anlatıcıları veya şarkı söyleyen jirovlar veya manasçılardan farklıdır.

Aytis veya aytış olarak bilinen şarkı yarışmalarında akyünler, genellikle bir dombra (Kazaklar arasında) veya bir komuz (Kırgızlar arasında) eşliğinde, şarkı benzeri bir söylem biçiminde doğaçlama yaparlar. Sovyet öncesi Orta Asya'nın göçebe yaşam tarzı ve kırsal nüfusun çoğunluğunun okuma yazma bilmemesi bağlamında akyünler, halkın düşünce ve duygularını ifade etme, toplumsal sorunları açığa çıkarma ve kahramanları yüceltme açısından önemli bir rol oynamışlardır. Sovyet döneminde repertuarlarına Lenin'i öven şarkılar da dahil edilmiştir.

 Kazak akyünleri 
Ünlü tarihi Kazak akyünleri arasında şunlar yer alır:

 Zhanak Kambaruluy (1760–1857)
 Makhambet Otemisuly (1804–1846)
 Suyunbai Aronuly (1815–1898)
 Shernyz Zharylgasov (1817–1881)
 Birzhan-Sal Khodgulov (1834–1897)
 Ziaus Baizhanov (1835–1929)
 Akan Sery Corramsauluy (1843–1913)
 Zhambyl Zhabayuly (1846–1945)
 Gaziz Firesoll (ö. 1930)
 Kenen Azerbaev (1884–1976)
 Aktan Kereiuly

Akyünler genellikle doğaçlama yaparlar, topluma ait herhangi bir olayda veya ulusal bayramlarda duruma göre şiir söylerler. Bayramlarda genellikle bir tür akyün yarışması düzenlenir. Bu yarışmalarda, eğlenceli bir şekilde, sırayla şiirsel biçimde birbirleriyle atışırlar (aytış) veya herhangi bir temayı seçerek şiir söylerler. Bazı durumlarda ise yetkililer, özellikle mülkiyet gücü veya siyasetçiler söz konusu olduğunda, Aytış'a sansür uygulamaya çalışmaktadır .

Göçebe yaşam tarzı ve Akyün sanatının doğaçlama olması, geçmişte eserlerin yazılı olarak kaydedilmesine ve korunmasına izin vermemiştir. Bu nedenle Akyünlerin eserlerinin çoğu kaybolmuştur.

 Kırgız akyünleri 
Ünlü tarihi Kırgız akyünleri arasında şunlar yer alır:

 Qalygul
 Arstanbek
 Soltonbay
 Toqtogul Satılganov
 Togolok Moldo
 Qylychty
 Naymanbay
 Qalmyrza
 Eshmanbet
 Beknazar

 Literatür 

 Nurmakhan, Zhanash: Kazaktyn 5000 Akyn-zhyrauy. Almaty 2008. ISBN 9965-742-70-7 (Kazakça)

 Ayrıca bakınız 

 Kazak müziği
 Kırgız müziği

 Kaynakça 

Kategori:Kazakistan'da kültür
Kategori:Şiir
Kategori:Kırgızistan'ın Somut Olmayan Kültürel Mirasları
Kategori:Kırgızca edebiyat
Kategori:İnsanlığın Sözlü ve Somut Olmayan Mirasının Başyapıtları