Kutluşah

Kutluşah, Kutluşa veya Kutluğşah Frank kaynaklarında Cotlesse ), 13. yüzyılın sonlarında Moğol İlhanlı hükümdarı Gazan'ın generaliydi. Çok büyük ölçüde Hristiyan ülkesi Gürcistan'da ve özellikle Moğolların Suriye'yi işgali sırasında, 1303'teki rezil yenilgisi sürgüne gönderilmesine yol açana kadar aktifti. 1307'de Gilan'ın fethi sırasında öldürüldü.

 Erken dönem 
Kutluşah, Mangıt kabilesine mensuptur. Babası Mangghudai Noyan Kubilay Han'ın önde gelen generallerinden birisiydi ve büyükbabası Jedei Noyan, Cengiz Han'ın mingan komutanıydı. Amcası Hulqutu Kurçi aynı zamanda Hülâgû ve Abaka'nın büyük bir keshig emiriydi. Öne çıkmadan önce ölen iki veya üç erkek kardeşi vardı. Amir Timur Buqa, mingana komuta eden kardeşlerinden birisidir.

 Nevruz isyanı 
Abaqa'ya komutan olarak hizmet etmiş ve Nevruz isyanından sonra prens henüz ergenlik çağındayken Horasan'da o zamanki prens Gazan'ın arkadaşı olmuştur. Ancak 1289 kışında rahatsızlığı nedeniyle askeri meselelerle ilgilenemeyip bahar aylarında Gazan'ın Nevruz seferine katılmıştır. Nurin Aqa ve Amir Sutai'nin de katıldığı Nevruz'a oldukça başarısız bir şekilde direnmiştir. Gazan, 1291'de Horasan'daki gelişmeler hakkında kendisini bilgilendirmek için Kutluşah'ı yeni tahta çıkan Geyhatu Han'a göndermiştir, ancak Gaykhatu birkaç emirin arasındaki çatışmalara taraf olmak istememiştir. Bunu gören Gazan, Kutluşah'ı Horasan'a vekili olarak atamış ve Gaykhatu ile bizzat görüşmek üzere Azerbaycan'a gitmiş, ancak İlkhan onu görmeyi defalarca reddetmiştir. Bu arada Kutluşah, Nevruz'u alt etmeyi başarmış ve onu Nişabur'a çekilmeye zorlamıştır. Bir süre sonra aşırı alkol sorunu yaşadığı öğrenilen Kutluşah, tedavi gördükten sonra içkiyi bırakmıştır. Kasım 1294'te Nevruz tekrar teslim olduğunda Gazan'ın yanındaydı.

 Gazan'ın yönetiminde 
Gaykhatu'nun öldürülmesi ve Baydu Han'ın tahta çıkmasının ardından Gazan, 1295'te yeni İlhan'ı amcasını haksız yere öldürmekle suçlayarak ona karşı yürümüştür. Kutluşah, Gazan'ın ordusunun sol kanadına komuta ederek Baydu'yu mağlup etmiş ve sonunda onu Nahçıvan'da ele geçirmiştir. Gazan'ın tahta çıkışının ardından 30 Mayıs 1296'da Argun Han'ın kızı Olcay Timur Hatun kendisine teslim edilmiştir. Gazan'a yaklaşmış ve Nevruz'un ihanetinden şüphelenerek araştırılmasını istemiştir.

 Anadolu seferleri 
Taghachar'ın 1296'da idam edilmesinin ardından Anadolu'da bir dizi isyan patlak vermiştir. İlki, Taghachar'ı yakalayıp Gazan'a teslim eden Baltu (Celair kabilesinden) tarafından yapılmıştır. Gazan, kendisini ezmek için Kutluşah'ı üç tümeni Anadolu'ya doğru yönlendirmekle görevlendirmiştir. Baltu'nun yenilgisi ve ardından kaçmasının ardından suç ortağı II. Mesud, Kutluşah'a teslim olmuştur. Kutluşah, teslimiyetini aldıktan sonra 1297'de Nevruz'u ezmek için Herat'a gitmiş ve onu idam etmiş, bu arada Kutluşah'ın emri altındaki Sulamish (Baycu Noyan'ın torunu) tarafından 1298'de yeni bir isyan çıkmıştır. Kutluşah, Arran'dan geri dönmek zorunda kalmış ve ona karşı 27 Nisan 1299'da Erzincan yakınlarında zafer kazanarak Sulemiş'in Memluk Mısır'ına kaçmasına neden olmuştur.

 Gürcü seferleri 
Kutluşah, toprak sahibi olduğu ve ailesinin yakından tanıdığı Gürcistan Krallığı'nda önemli bir yere sahipti. Moğol yönetimine sürekli karşı çıkan Kral VIII. Davit ile yapılan müzakerelerde sıklıkla aracı ve büyükelçi olarak görev alıyordu.Luisetto, p.141

Davit, Moğollardan vaatler ve rehineler şeklinde güvence istediğinde, Kutluşah kendi oğlu Shiba'uchi'yi diğer Moğol prenslerinin oğullarıyla birlikte vermiş ve Gazan'ın yüzüğünü getirmiştir. Bu güvenceler, Gürcüler ve Moğollar arasında daha güvenli ilişkiler kurulmasına yardımcı oluyordu; çünkü Gürcüler İlhan'ın Altın Orda'ya karşı kuzey savunmasını sürdürmede kilit rol oynuyorlardı.Luisetto, p.142 1298 ve 1300 yıllarında Kutluşah, VIII. Davit'in topraklarındaki halk isyanlarına karşı yapılan baskılara öncülük etmiştir.Luisetto, p.140

Gazan'ın veziri Sadr el-Din Zencani'nin onu Reşîdüddîn'e karşı harekete geçmeye kışkırttığı bir olaya karıştı. Ancak Kutlukşah'ın raporunun ardından Zencani tutuklandı ve 30 Nisan 1298'de bizzat Kutlukşah tarafından bu kardeşi Kutub el-Din ile birlikte ikiye bölünerek idam edildi.
sol|küçükresim| Gazan, Ermenistan Kralı II. Hethum'un 1303'te Şam'a yapılan saldırıda Kutluşah'a eşlik etmesini emreder.In "Le Royaume Armenien de Cilicie", p.74-75

 Suriye seferleri 
küçükresim|Kutluşah liderliğindeki Moğol saldırısı
1300'de Gazan, Suriye'ye büyük bir istila sözü vermişti. Ancak Şubat 1301'de Kutluşah komutasında daha küçük bir kuvvet göndermek zorunda kaldı. Yaklaşık 60.000 kişilik kuvvet, Suriye çevresine bazı baskınlar düzenlemekten başka pek bir şey yapmadı. Kutluşah, Moğol valisinin görev yaptığı Damas'ı korumak için Ürdün Vadisi'ne 20.000 atlıyı konuşlandırdı.Jean Richard, p.481 Ancak çok geçmeden geri çekilmek zorunda kaldılar. Orta Çağ tarihçisi Sur Tapınakçısı'na göre:

Olcay Timur'un ölümünün ardından 7 Ağustos 1301'de Kutluşah'a kraliyet ailesinin bir prensesi daha verildi, bu kez Geyhatu Han'ın kızı El Qutlugh Khatun.

Kutluşah ayrıca yaklaşık 80.000 kişilik güçlü bir kuvvet ve Ermeni birlikleriyle 1303'te Suriye'ye yapılan Moğol saldırısını yönetti.Demurger, "Jacques de Molay", p.158 Ancak Kutluşah, bir başka Moğol generali Mulay ile birlikte 30 Mart 1303'te Humus'ta ve 21 Nisan 1303'te Damas'ın güneyinde yapılan belirleyici Şahab Muharebesi'nde Ermenilere karşı yenilgiye uğratıldı.Demurger, p. 158 Mısırlı Memluklar tarafından kararlı bir şekilde püskürtülen istilaları, Suriye'deki son büyük Moğol istilası olarak kabul ediliyor.Nicolle, p. 80 Memluk tarihçisi Makrîzî'ye göre Kutluşah, yenilgisinden dolayı ölüm cezasından zar zor kurtuldu. Bunun yerine, kararında hazır bulunan tüm insanlar tarafından yüzüne tükürülme gibi bir aşağılanmayla karşılaştı ve generallerinin tümü ceza olarak cop darbeleriyle karşılaştı. Kutluşah daha sonra Gilan bölgesine sürgüne gönderildi.Luisetto, p.226

 Olcaytu'nun altında 
Gazan'ın 1304'te ölümü üzerine kardeşi Olcaytu tahta çıktı. Daha sonra Kutluşah yeniden itibar kazandı ve İlhanlı kuvvetlerinin başkomutanı seçildi. Oğlu Karancuq, Olcaytu'nun 20. emiri olarak Anadolu'da görev yapmak üzere atandı. Olcaytu'nun 1306'dan itibaren Gilan'daki seferine liderlik etti. Halhal'dan yola çıkarak, hükümdarı Dabbaj'ın Kutluşah'ın emrindeki Emir Pulad Qiya'ya hediyeler gönderdiği Fumen ve Gaskareh'i bastırmayı başardı. Ancak oğlu Shiba'uchi, Kutluşah'ı daha da ileri gitmeye ve Dabbaj'ın topraklarını yağmalamaya ikna etti. Onun istekleri doğrultusunda Fuman'ın büyük bir kısmı yağmalandı ve Dabbaj'ın ailesi tutuklandı. Pulad Qiya seferden çıkarıldı ve yerine Tulim, Reşt ve Şeft'teki yerel orduların direnişi sırasında mağlup edilen Shiba'uchi getirildi. Kutlukşah, 13 Haziran 1307'de Tulim hükümdarı Rikabzen tarafından pusuya düşürülerek öldürüldü. Nevruz'un intikamını almak için idam edilmesi de dahil olmak üzere, ölümünün başka versiyonları da mevcuttur. Memlük tarihçisi El-Yunini ölüm tarihini 3 Temmuz 1307 gibi geç bir tarih olarak vermiştir. Cenazesi Tebriz'e götürülerek orada defnedildi. Onun astı Emir Çoban onun ölümünden sonra İlhanlıların yeni başkomutanı olarak yetiştirildi.

 Kişilik 
El-Yunini'ye göre 18 Şubat 1300'de İbn Teymiyye ile buluşmuş ve İslam'ın mahiyeti hakkında sohbet etmiştir. Teymiyye'ye göre Kutluşah 50'li yaşlarındaydı, sarımsı ten renginde ve sakalsız bir yüze sahipti.

Kutluşah, 1295'te Gazan'la birlikte Müslüman olmuştur. Bir rivayete göre, idam edilmeden önce Gilak hükümdarı Rikabzen ona şöyle demiştir: "Seni çoha giymekten, kımız ve ayran içmekten, ağır işlerde çalışmaktan, cübbe, tesbih ve kürke kavuşturan, sana tatlı ve şeker yediren ve seni İran ülkesinin emir ulusu yapan o değil miydi?" diyerek Nevruz'un intikamcısı kılığına girmiştir. Güvenilir kaynaklar tarafından Yassa'nın ateşli bir destekçisi ve İslam'ın eleştirmeni olarak tanımlanmıştır. Bir keresinde, Allah'tan korkan Gilani'nin aksine Gazan'dan korkan Zahid Gilani'nin rakip şeyhini desteklemiştir.

1307'de Olcaytu döneminde İslam'ı yeniden eleştirdi:

Stephen Orbelian tarafından Syunik Eyaleti Tarihi kitabında "Hıristiyanların dostu" olarak tanımlandı. Tatevli Grigor (laik adı Kutluşah'tır) ve  (ö. 1386) dahil olmak üzere Ermeni tarihinde birçok kişi de onun adını taşıyordu.

 Aile 
İki İlhanlı prensesi de dahil olmak üzere çok sayıda karısı vardı:

 Olcay Timur Hatun (30 Mayıs 1296'da evlendi) - Argun Han'ın kızı
 Kutluğ Hatun (7 Ağustos 1301'de evlendi) - Geyhatu Han'ın kızı,

Diğer eşlerle:

 Shiba'uchi - emir, daha sonra babasının ölümüne neden olduğu için Olcaytu tarafından unvanları elinden alındı.
 İkbalşah - Ebû Said Bahadır tarafından Gürcistan'daki mülkiyeti verildi
 Karanjuq - Olcaytu'nun Anadolu'da konuşlanmış 20. emiri
 Sevinch Kutluk - 15 Şubat 1311'de Amir Sevinch ile evlendi
 Bir kızı - Emir Horqudaq ile evli

 Kaynakça 
Özel

Genel

Luisetto, Frederic Armeniens et autres Chretiens d'Orient sous la domination mongole, Editions Geuthner, Paris 



Kategori:Doğum tarihi bilinmeyenler
Kategori:1307'de ölenler
Kategori:14. yüzyılda ölenler
Kategori:Moğol İmparatorluğu generalleri