Yafa Antlaşması (1229)

Yafa Antlaşması, bazen Yafa ve Tall al-'Ajūl Antlaşması, 18 Şubat 1229'da Kutsal Roma imparatoru ve Sicilya kralı II. Friedrich ile Mısır'ın Eyyûbî sultanı Kamil bin Adil arasında imzalanan bir anlaşmaydı. Bu, Friedrich'in liderliğindeki Altıncı Haçlı Seferi'ne, Kudüs şehrini ve diğer birkaç bölgeyi, o zamanlar kralı Friedrich'in küçük oğlu Konrad olan Kudüs Krallığı'na geri getirerek son verdi.

Müzakereler Eylül 1228'den Şubat 1229'a kadar sürdü. İki hükümdar şahsen buluşmadı, ancak kendi kamplarında elçi alışverişinde bulundular; ilk başta Akka'yı Friedrich ve Nablus'u Kamil bin Adil, daha sonra Yafa ve Tall al-'Ajūl ile değiştirdiler. Müzakereler kötü tanıtımdan kaçınmak için çoğunlukla gizlice yürütüldü. Onlara hediye alışverişi, eğlence ve bilim eşlik etti. Eşzamanlı olarak Kamil bin Adil, kardeşi el-Eşref ile Asya'daki Eyyûbî topraklarının yeniden dağıtılması için pazarlık yaptı.

Antlaşmanın metni günümüze ulaşmamıştır. Şartları yalnızca çeşitli Hristiyan ve Müslüman yazarların açıklamalarından bilinmektedir. Bunlar genel olarak uyum içindedir. Sultan, Toron kalesini ve Kudüs şehrini, Beytüllahim'i ve onu krallığın geri kalanına bağlayan bir koridorla birlikte devretti. Ayrıca Nasıra ve Sayda'nın Hristiyan mülkiyetinde olduğunu da tanıdı. Kudüs'teki Müslümanların kutsal yerleri olan Harem-i Şerif Müslümanların kontrolüne bırakıldı, ancak Hristiyanların erişim hakkı vardı. Hristiyan kaynaklar Friedrich'in Kudüs'ü yeniden tahkim etme hakkına sahip olduğunu iddia ederken, Müslüman kaynaklar bunu reddediyor.

Anlaşma Müslüman dünyasında bir felaket olarak görülmüş ve Hristiyanlarda çok daha iyi karşılanmıştır. Kudüs'ün mülkiyeti askeri değil dini bir önem taşıyordu. Şehir surları, yeniden güçlendirilmedi.

 Arka plan 
II. Friedrich, Haçlı seferine çıkma yeminini ettiği anda Eyyûbîlerle diplomatik temaslarda bulundu. 1215'te ve 1220'de sırasıyla kraliyet ve imparatorluk taç giyme törenlerinde haçlı yemini etti. Nisan 1213'te Papa III. Innocentius yeni bir haçlı seferi ilan etti ve bu sefer Beşinci Haçlı Seferi oldu. 1213 (veya muhtemelen 1217) gibi erken bir tarihte Friedrich, Kahire ve Şam'daki Eyyûbî saraylarına Cicalalı John adlı diplomatik bir elçi gönderdi. O dönemde Eyyûbî sultanı I. Adil, oğlu Kamil bin Adil ile birlikte Mısır'da hüküm sürerken diğer oğlu Muazzam bin Adil Şam'da hüküm sürüyordu., dates the episode to 1217, but , puts it in 1213, since John of Cicala died in 1216.

İskenderiye Patriklerinin Tarihi'ne göre, II. Friedrich ve Kamil bin Adil 1227'de üç büyükelçilik alışverişinde bulundular. Friedrich ilk olarak 1227'de Mısır'a elçi gönderdi. Bunlar Sicilya'ya döndüklerinde yanlarında Kamil bin Adil'in elçisi Fahreddin'i getirdiler. Friedrich'in ikinci bir elçiliği daha sonra Kamil bin Adil'in elçisini eve kadar takip etti ve 1227 Eylül veya Ekim ayında oraya vardılar. Başpiskopos Berardo di Castagna, Friedrich'in elçileri arasındaydı. Temmuz veya Ağustos aylarında önden gönderilen Thomas of Aquino, Mısır'daki büyükelçiliğe katıldı. Daha sonra Muazzam bin Adil ile görüşmek için Kahire'den Şam'a gitti.

Arap kronikleri genel olarak Kamil bin Adil'in, Muazzam bin Adil'in Harezmşahlar Devleti ittifakına karşı Friedrich'ten askeri yardım aradığı konusunda hemfikirdir. Karşılığında Friedrich'e toprak teklif ettiği konusunda hemfikirler. İbn Vâsîl, el-Mekîn, Ebü'l-Fidâ ve İbn Haldun kendisine Kudüs'ü teklif ettiğini söylerken, Makrîzî sadece bazı kıyı bölgelerini teklif ettiğini söylüyor. Friedrich'in elçileri, amcası Selahaddin Eyyûbî tarafından fethedilen toprakların iadesini talep etmek için Muazzam bin Adil ile görüştü. Soğuk karşılandılar. Berardo di Castagna, Ocak 1228'de Kamil bin Adil'in hediyeleriyle Sicilya'ya döndü.

İmparatorluk büyükelçiliği Şam'dan ayrıldıktan kısa bir süre sonra Muazzam bin Adil öldü ve geride on iki yaşındaki varis Nasır Davud kaldı; o da  rahmetli kardeşinin topraklarının kontrolünü ele geçirmek niyetiyle kuzeye Nablus'a yürüyen Kamil bin Adil'e karşı yardım için başka bir amcası olan el-Eşref'e başvurdu. Bu onun Kudüs'ün kontrolünü ele geçirmesini sağladı, ancak Altıncı Haçlı Seferi Suriye'ye çıktığında aile anlaşmazlığı çözülmedi.

Haçlı seferinin arifesinde, Friedrich'in karısı Kudüs Kraliçesi II. İsabella öldü ve küçük oğulları Konrad'ı Kudüs kralı olarak, eski kralın eşi Friedrich'e vekil olarak bıraktı.

 Müzakereler 
II. Friedrich, 28 Haziran 1228'de haçlı seferine çıktı ve 7 Eylül'de Kudüs Krallığı'nın başkenti Akka'ya ulaştı. Friedrich hemen Aquinolu Thomas ve Sidonlu Balian'ın da dahil olduğu bir elçilik gönderdi. Ekim başında hediyelerle birlikte sultanın Nablus'taki kampına geldiler. Kamil bin Adil, kampını güneye, Tall al-'Ajūl'a taşımadan önce Nablus'tan ona hediyeler gönderdi. Thomas ve Balian, Nablus'a döndüklerinde sultanın güneye hareket ettiği haberini aldılar. Friedrich daha sonra kampını güneye, Yafa'ya taşıdı. Daha sonra elçiler iki kamp arasında gidip geldi. Kamil bin Adil'in ana müzakerecisi, Şemseddin ve Salaheddin el-İrbili'nin yardım ettiği Fahreddin'di.

Friedrich'in Kamil bin Adil'den ilk talebi, önceki yıl Kudüs'ü teslim etme sözünün yerine getirilmesiydi. Friedrich'i Suriye'ye davet eden sultanın bunu kolayca reddetmesi mümkün değildi. Müzakereler büyük ölçüde gizli tutuldu. Friedrich, Fahreddin ile doğrudan Arapça konuşabildi. Müzakerelerin bazı yönleri çağdaşları skandala sürükledi. Roger of Wendover'a göre, Müslüman elçilerin eğlencesi ve birlikte yaşaması için "Hıristiyan dans eden kadınlar" temin etti. Kudüs Patriği Gerold, sultanın Friedrich'i "kötü şöhretli dans eden kızlar ve hokkabazlar" gönderdiğini yazmıştır.

Müzakereler devam ederken Friedrich, bilim adamlarının cevap verip veremeyeceğini görmek için Kamil bin Adil'e felsefe, geometri ve matematik konularında sorular gönderdi. İbn Vāṣil'e göre sultanın bu alışverişte yararlandığı alimler arasında Alam al-Dīn Qayṣar da vardı. İbn Naẓīf'e göre, Friedrich saygın bir astronomla görüşmek istediğinde sultan ona Alam al-Dīn'ı gönderdi.

Tall al-ʿAjūl'da gerçekleşen tek müzakereler Friedrich'in elçileriyle yapılan görüşmeler değildi. 10 Kasım 1228'de el-Eşref, görünüşte onun toprakları haçlılara bırakmasını engellemek için ama gerçekte Şam'ın ve Asya'daki tüm Eyyûbî topraklarının geleceğini müzakere etmek için sultanın kampına geldi. Görüşmeler en az iki ay sürdü, ancak Friedrich ile nihai anlaşma yapılmadan önce tamamlandı. Kardeşlerin anlaşmasına göre Şam ve bağlı bölgeleri Eşref'e gidecekti. Buna güney Lübnan, Hermon Dağı, Anti-Lübnan Dağları, Havran, Dürzi Dağı ve Celile dahildir. Filistin'in geri kalanı ve Ürdün'ün tamamı Kamil bin Adil'e gidecekti. Şam'ın kaybı için el-Nāṣir'e Diyār Muḍar ile tazminat ödenecekti. Eskiden Eşref'e ait olan bu bölge Edessa, Harran, Rakka ve Resulayn şehirlerini içeriyordu. Ayrıca el-Azīz ʿUthmān, Baalbek'i kabul edecekti; el-Muaffar Mahmūd, Hama, Ba'rīn ve Ma'arretü'n-Nu'man'ı kabul edecekti; ve el-Mücahid ibn Şīrkūh, Selamiyye'yi alacaktı.

Tüm bu müzakereler sırasında, Friedrich'in başlangıçta aforoz statüsü nedeniyle zayıflayan konumu, müzakereler devam ederken Sicilya'yı işgal eden Papa IX. Gregorius tarafından daha da zayıflatıldı. Ordusu Kudüs'ü almaya ve tutmaya yetmedi. Friedrich tarafından Kamil bin Adil'e gönderildiği iddia edilen ama gerçekliği şüpheli olan Arapça bir mektupta şunlar yazıyor:

Batının tüm prensleri arasında en üstün olduğumun farkında olmalısınız. Buraya gelmeme sebep olan sensin. Krallar ve papa keşif gezimi biliyor. Bir şey elde etmeden dönersem onların gözündeki tüm saygımı kaybederim. Sonuçta Kudüs şehri Hıristiyan dininin doğduğu yer değil mi? yok etmediniz mi? Şu anda ciddi bir ihtiyaç içinde duruyor. Onu bu haliyle bana geri ver ki, evime döndüğümde kralların arasında başımı dik tutabileyim. Bundan elde edebileceğim tüm avantajlardan peşinen vazgeçiyorum.

El-Makrīzī'ye göre sultan nihayet şartları kabul etti çünkü Friedrich ile bir anlaşma olmazsa, Şam'ı kuşatmayı gerektirecek olan Eşref ile yaptığı anlaşmanın şartlarını uygulayamayacaktı. Müzakere ekipleri tarafından 11 Şubat 1229'da (Hicrî takvime göre 15 Rebiülevvel 626) bir taslak anlaşmaya varıldı. Nihai versiyon hükümdarlar tarafından 18 Şubat'ta (22 Rebiülevvel ) kabul edildi.

 Şartlar 
küçükresim|Yafa Antlaşması'ndan sonraki Haçlı devletlerinin haritası

Anlaşmanın tam bir kopyası günümüze ulaşamamıştır. Terimleri, çeşitli Hristiyan ve Müslüman kaynaklarındaki parçalardan ve tanımlamalardan yeniden oluşturulmalıdır. Bunlar her zaman aynı fikirde değildir. Başlıca Müslüman kaynaklar İbn Ebi el-Dam'ın el-Ta'rīkh'i, Ali İbnü'l-Esîr'in el-Kāmil fī el-Ta'rīkh'i, İbn Vāṣil'in Mufarrij'i ve İbnü'l-Adîm'in Zubda'sıdır. Başlıca Hristiyan kaynakları Patrik Gerold, Töton üstadı Hermann von Salza ve İmparator Friedrich'in kayınbiraderi İngiltere Kralı III. Henry'ye yazdığı mektuplardır. Sonuncusu Roger of Wendover'ın tarihçesine dahil edilmiştir.

Anlaşmanın şartlarına göre Kudüs şehri, Lydda piskoposluğu da dahil olmak üzere onu krallığın kıyı mülklerine ve Akka'ya bağlayan bir bölge koridoruyla birlikte imparatora devredildi. Şehirde Harem-i Şerif, Müslüman bir garnizon ve bir kadı  ile Müslümanların elinde kalacak, hem Hristiyanların hem de Müslüman hacıların bu alana erişmeleri ve orada dua etme hakları olacaktı. Kudüs'teki diğer tüm Müslümanların gitmesi gerekiyordu. Yahudiler de gidecekti. Hristiyan kaynakları, Beytüllahim ile Kudüs arasındaki arazinin Friedrich'e devredildiğini, ancak Müslümanların şehre girişine izin verildiğini kaydediyor. Bu, Beytüllahim'in Kudüs'ün kontrolüne girdiğini düşünen Müslüman kaynaklarında kayıtlı değildir. El-Halil de dahil olmak üzere Kudüs çevresindeki köylerin, merkezi El Bireh'de bulunan Müslüman bir valinin yönetimi altında kalacağını kaydediyorlar.

Anlaşma, Akka, Yafa, Nasıra, Sayda ve Toron'un Hristiyan mülkiyetini tanıdı. Bu çoğunlukla zaten sahip olunan yerlerin tanınmasıydı. Nasıra 1204'te fethedilmişti ve Friedrich'in haçlı seferinin başlangıcında Sidon işgal edilmişti. Yıkılmış durumdaki Toron, dostluğun bir göstergesi olarak terk edildi. Anlaşma, 24 Şubat'tan (28 Rebiülevvel ) itibaren on yıl, beş ay ve kırk günlük bir ateşkes öngörüyordu. Bu, İslam hukukunda kâfirlerle ateşkes için öngörülen azami on yıl on ay içindeydi. Ateşkes, Friedrich'in Kamil bin Adil'e yönelik herhangi bir Hristiyan saldırısını desteklememesini zorunlu kılıyordu. Aynı zamanda mahkûmların değişimini de sağladı.

Hristiyan ve Müslüman anlatımları arasındaki en büyük farklılık, Friedrich'in Kudüs'ü yeniden güçlendirme hakkına sahip olup olmadığıyla ilgilidir. Kudüs Surları, 1219'daki Beşinci Haçlı Seferi sırasında Muazzam bin Adil tarafından önleyici bir şekilde yıkılmıştı. Müslüman kaynaklar Friedrich'in onları yeniden inşa etmeyeceğini bildiriyor. Ancak Friedrich, III. Henry'ye yazdığı mektubunda şehri "şimdiye kadarki kadar iyi bir durumda" yeniden inşa etmesine izin verildiğini iddia ediyor. Muhtemelen şehrin sadece surları onarılabilmiştir. Yafa Antlaşması'nın sağladığı haklar ne olursa olsun, antlaşmanın on yılı boyunca Kudüs yeniden güçlendirilmedi.

 Uygulama 
II. Friedrich, 17 Mart'ta Nablus kadısı Şemseddin'in eşliğinde Kudüs'e girdi. Ertesi gün Kutsal Kabir Kilisesi'nde taç giydi. 19 Mart'ta patriğin talimatı uyarınca Caesarea Başpiskoposu Peter, anlaşmanın koşullarının bir aforoz tarafından müzakere edilmesi nedeniyle Kudüs'ü yasak altına aldı ve türbelerini kapattı.

Sultan, hem şehrin teslimi sırasında yakınlarda olmak hem de Şam'ı almak için yardımına ihtiyaç duyan Eşref'e anlaşmalarını yeniden müzakere etmesi için baskı yapmak amacıyla Nisan sonuna kadar Tel el-Ajūl'da bekledi. Sonunda el-Eşref, Filistin ve Ürdün'de tazminat olarak Diyār Muḍar'ı el-Nāṣir ile birlikte Kamil bin Adil'e vermeyi kabul etti.

Yahudilerin kalacak yerleri olmadığından Yahudilerin Kudüs'ten sürülmesi, Yahudi hacının fiilen sona ermesi anlamına geliyordu. Bu durum, sonunda bazı Yahudi hacılarla, Yahudi bir boyacının şehirde yaşayabileceği ve böylece Yahudi hacıların kalacakları bir yer sağlanabileceği konusunda yapılan bir anlaşmayla çözüldü.

 Reaksiyon 
Hem Hristiyan hem de Müslüman dünyasında anlaşmaya verilen tepki büyük ölçüde olumsuzdu. Müzakerelerin gizliliği nedeniyle Kamil bin Adil'in akrabaları bile anlaşma kamuoyuna duyurulana kadar onun neyi kabul etmeyi planladığı konusunda büyük ölçüde karanlıktaydı. Bunun istisnası, müzakereler sırasında Tell al-Ajūl'a gelen Eşref'ti. Sibṭ ibn el-Cevzī, Eşref'in Kudüs'ün bırakılmasından rahatsız olduğunu ima etse de, Şam'ın ele geçirilmesiyle yatıştı.

İbnü'l-Esîr ve Bedreddin Aynî, Yafa anlaşmasının Müslüman dünyasında yarattığı güçlü olumsuz tepkiyi kaydediyor. Kuşatma altındaki Şam'daki konumunu güçlendirmek için el-Nāṣir Dāʾūd, Sibṭ ibn al-Jawzī'ye Emevî Camii'nde anlaşmayı kınayan ve Kudüs'ün kutsallığını öven bir vaaz vermesini sağladı. Müslüman dünyasında kamuoyu, 1187'de Selahaddin Eyyûbî tarafından fethedilmesi Eyyûbî hanedanının şerefi olan Kudüs'ün kaybına hazırlıklı değildi. Kamil bin Adil'e göre Kudüs askeri açıdan hem önemsiz hem de savunulamaz bir yerdi. Ateşkesin sona ermesinden sonra yeniden ele geçirilmesi kolay olacaktır. Kararını şu sözlerle savundu:

Biz onlara yalnızca bazı kiliseleri ve bazı yıkık evleri bağışladık. Hac ziyaretlerimizde bulunduğumuz kutsal bölgeler, saygı duyulan Kaya ve diğer tüm kutsal yerler olduğu gibi bizimdir; Müslüman ayinleri daha önce olduğu gibi gelişmeye devam ediyor ve Müslümanların kırsal il ve ilçelerde kendi valileri var.

Friedrich'in ordusundaki haçlılar için anlaşma büyük bir başarı olarak görülüyordu. Alman şair Freidank, Kudüs'ün kurtarılması hakkında yazarken şu soruyu sordu: "Günahkarlar mezardan ve görkemli haçtan daha ne isteyebilir ki?" Friedrich'in hizmetinde olan bir şair, ozan Guillem Figueira, Yafa anlaşmasını övdü ve Friedrich'in "Kudüs ve Ascalon'u fethettiğinde Kutsal Topraklarda onurlu, temiz bir başarı elde ettiğini, çünkü bir ok veya ok atılmadan önce" şarkısını söyleyerek Yafa anlaşmasını övdü. Ona ateş eden sultan ona güzel ve onurlu bir barış yaptı". Friedrich'in antlaşması, kendi takipçilerinin ötesinde, haçlı seferi idealinin terk edilmesi ve utanç verici bir uzlaşma olarak görülüyordu. Dini hiyerarşi ve Tapınakçılar ile Hospitalier askeri tarikatları, Friedrich'in kabul ettiği şartlar karşısında öfkelendiler. Bunun nedeni kısmen kendilerine danışılmaması ve anlaşmanın kabulünde söz hakkının olmamasıydı.

 Kaynakça 
Özel

Genel

Kategori:Kutsal Roma İmparatorluğu antlaşmaları
Kategori:Altıncı Haçlı Seferi
Kategori:1220'lerde antlaşmalar