Scabiosa

Scabiosa, Caprifoliaceae familyasına mensup çiçekli bitkilerden bir cinstir. Bu cinsteki birçok türün isminde "scabiosa" kelimesi geçer ancak bazı "scabiosa" olarak bilinen bitkiler, aslında Knautia ve Succisa gibi yakın akraba cinslere dahildir. Bu bitkilerin bir kısmı geçmişte Scabiosa cinsinde sınıflandırılmıştı.

 Etimoloji 
"Scabiosa" ismi Latince kökenli "scabiosus" kelimesinden türemiştir. Bu kelime "uyuzlu, pütürlü veya kaşıntılı" anlamına gelir ve bitkinin geleneksel tıpta uyuz hastalığını tedavi etmek için kullanılan bir geleneksel ilaç olarak geçmişteki kullanımına referans verir.

 Tanım 
Scabiosa cinsinde bazı türler bir yıllık, diğerleri ise çok yıllık bitkilerdir. Bazıları otsu bitkilerdir, diğerlerinin ise odunsu anaçları vardır. Çoğu türün yaprakları kısmen tüylü ve loblara ayrılmıştır, ancak bazıları düzgün ve bazı türlerin de basit yaprakları vardır.

Çiçekler, kepçe şeklinde düzenlenmiş salkımlarda açar. Her bir salkım, her biri zar benzeri, tabak şeklinde bir brakte ile kaplı birçok küçük çiçekçik içerir. Kaliks (çanak yapraklar) neredeyse taç yaprağı uzunluğunda olan beş dikensi sepaldan oluşur. Çiçekler solduktan sonra, kaliksler ve brakteler birleşerek "yıldızçiçeği" isminin kaynağı olabilecek dikenli bir top haline gelir. Kaliks yapısı kalıcıdır ve meyve döküldükten sonra bile bir taç gibi üzerinde kalır. Korolla (taç yapraklar) ise, tüylü bir boğazı olan dar bir huniyi çevreleyen dört ila beş loba sahiptir. Huni, loblardan biraz daha uzundur. Her çiçek dört adet, tüpün üst kısmına yerleşmiş ve dışarıya doğru çıkan erkek organa (stamen) sahiptir. Her meyvenin sadece tek bir tohumu bulunur.

Birkaç Scabiosa türünde çiçek başakları sapsız (direkt olarak gövde üzerinde) konumlanırken, çoğu türde ise tek başına uzun bir saplık üzerinde taşınır.

Scabiosa türleri ve çeşitleri çiçek renkleri bakımından farklılık gösterse de, çoğu tür açık lavanda mavisi, leylak rengi veya krem beyazı tonlarında çiçek açar.

 Taksonomi 
Scabiosa cinsi ilk olarak 1753 yılında Species Plantarum adlı eserin 98. sayfasında yayımlanmıştır.

 Türler 
Plants of the World Online tarafından kabul edildiği üzere;

 Scabiosa adzharica 
 Scabiosa africana 
 Scabiosa albanensis 
 Scabiosa amoena 
 Scabiosa andryifolia 
 Scabiosa angustiloba 
 Scabiosa arenaria 
 Scabiosa atropurpurea 
 Scabiosa austroafricana 
 Scabiosa balcanica   
 Scabiosa × beauverdiana 
 Scabiosa bipinnata 
 Scabiosa buekiana 
 Scabiosa canescens 
 Scabiosa cartenniana 
 Scabiosa cephalarioides 
 Scabiosa cinerea 
 Scabiosa colchica 
 Scabiosa columbaria 
 Scabiosa comosa 
 Scabiosa correvoniana 
 Scabiosa corsica 
 Scabiosa crinita 
 Scabiosa daucoides 
 Scabiosa drakensbergensis 
 Scabiosa eremophila 
 Scabiosa farinosa 
 Scabiosa fumarioides 
 Scabiosa galianoi 
 Scabiosa holosericea 
 Scabiosa imeretica 
 Scabiosa incisa 
 Scabiosa ispartaca 
 Scabiosa japonica 
 Scabiosa jezoensis 
 Scabiosa lacerifolia 
 Scabiosa lachnophylla 
 Scabiosa libyca 
 Scabiosa lucida 
 Scabiosa × lucidula 
 Scabiosa mollissima 
 Scabiosa nitens 
 Scabiosa ochroleuca 
 Scabiosa owerinii 
 Scabiosa paphlagonica 
 Scabiosa parielii  
 Scabiosa parviflora 
 Scabiosa praemontana 
 Scabiosa pyrenaica 
 Scabiosa semipapposa 
 Scabiosa silenifolia 
 Scabiosa sirnakia 
 Scabiosa sivrihisarica 
 Scabiosa solymica 
 Scabiosa sosnowskyi 
 Scabiosa taygetea 
 Scabiosa tenuis 
 Scabiosa thysdrusiana 
 Scabiosa transvaalensis 
 Scabiosa triandra 
 Scabiosa triniifolia 
 Scabiosa turolensis 
 Scabiosa tuzluca 
 Scabiosa tysonii 
 Scabiosa velenovskiana 
 Scabiosa vestina 
 Scabiosa webbiana 

 Yayılım 
küçükresim|Scabiosa atropurpurea
Bu cinsin üyeleri Afrika, Avrupa ve Asya'ya özgüdür. Bazı Scabiosa türleri, özellikle küçük kadife çiçeği (S. columbaria) ve Akdeniz tatlı kadife çiçeği (S. atropurpurea), bahçıvanlar için kültür çeşitleri haline getirilmiştir.

1782 yılında Avusturyalı bir hekim, botanikçi ve dağcı olan Belsazar Hacquet, "Plantae alpinae Carniolicae" adlı eserinde Scabiosa trenta isminde, gizemli, soluk sarı bir kadife çiçeği tanımladı. Bu keşif, daha sonra Jülyen Alpleri'ni keşfeden botanikçiler ve dağcılar, özellikle Julius Kugy için büyük bir ilham kaynağı oldu. Ancak Avusturyalı botanikçi Anton Kerner von Marilaun daha sonra Belsazar Hacquet'in yeni bir tür keşfetmediğini, zaten bilinen Akdeniz alt türü Cephalaria leucantha'nın bir örneğini tanımladığını kanıtladı.

Scabiosa cinsine ait örneklerde çeşitli habitatlara uyum sağlama söz konusudur. Örneğin, Scabiosa solymica (daha önce Lomelosia solymica olarak adlandırılıyordu) chasmophyte olarak tanımlanır. Bu bitki, Türkiye'nin güneyinde, Antalya'nın batısındaki Toros Dağları'nın batı kesiminde yer alan Tahtalı Dağı'nın denize bakan dik yamaçlarında yarık ve oyuklarda yaşamaya adapte olmuştur.

 Ekoloji 
Scabiosa çiçekleri, nektar açısından zengindir ve birçok böceği kendine çeker. Bunlara kelebekler ve güveler, özellikle de altı noktalı ateşböceği güvesi dahildir. Bazı kadife çiçeği türleri, Lepidoptera (kelebek ve güveler) familyasının bazı türlerinin tırtılları için besin kaynağıdır. Örneğin, gri tırtıl güvesi bu bitki ile beslenir.

 Kaynakça 

Kategori:Scabiosa
Kategori:Carl Linnaeus tarafından adlandırılmış taksonlar