Deq (Dövme)

Deq veya Xal, Kürtlere ait geleneksel dövme kültürüdür. Deq, daha çok Kürt kadınlarında görülse de erkeklerde de görülmektedir. İslam dinine geçişle birlikte deq, yerini kınaya bırakmasına ve etkisi azalmasına rağmen müslüman ve özellikle Yezidi Kürtlerde hala varlığını korumaktadır. Jacque de Morgan, Kürt kadınlarının kalıcı olması için iğne, pudra veya isle yapılan dövmeler yaptırdığını gözlemledi. Yaşlı kadınların çoğunun dövmesi vardı ve ilginç tasarımları vardı, bazen de tüm vücutlarına dövme yapılıyordu. Erkeklerin nadiren dövmesi vardı ve eğer varsa da sadece kollarında ve nadiren de yüzlerindeydi. İran'da Kirmanşah ve Kürdistan eyaletlerinde dövme 1950'lerde hâlâ yapılıyordu. Günümüzde deq, başta genç Kürt kadınları arasında olmak üzere, dövme ve sanat ile ilgilenen farklı çevrelerce bu kadim Kürt geleneği yeniden canlandırılıyor. 
küçükresim|Kürt kadınlarda Deq örneği.

 Tarihçe 
Kürtlerde dövmenin kökenleri ayrıntılı olarak bilinmese de çok eskiye dayanır. Amidli Aëtius 6.yüzyılda Deq'in nasıl yapıldığını Medicae Artis Principes adlı eserinde şu şekilde anlatmıştır:

“Biraz çam ağacı (özellikle de kabuğu), bir tutam korozyonlu tunç, biraz öd, bir de zaç yağı tabii (bunun yerine kara boya da olabilir) ezilip karıştırılıp elekten geçirilir. Diğer tarafta sirkeyle korozyonlu tuncu öğütüp farklı bir karışım daha hazırlanır. Sonra bu iki karışımı bir araya getirmek için biraz pırasa suyu ve biraz da su eklenerek karıştırılır. Önce yapılacak yer pırasa suyuyla yıkanır, sonra kan gelinceye kadar iğnelerle delme suretiyle deri üzerinde bir desen çizilir ve sonra da yukarıdaki karışım zerk edilir.”
küçükresim|Kürt kadınlarda dövme örnekleri

 Kullanım ve uygulama 
Deq uygulaması İslam'dan önceye dayanır ve yerel geleneklerle ilişkilidir. Saf süsleme,manevi koruma ve kabile üyeliği dahil olmak üzere yerleşime bağlı olarak farklı anlamlara sahip olabilirler. Kadınlarda genellikle yüzlerde, boyunlarda, ayaklarda, ellerde ve daha az oranda göğüslerde ve cinsel organların yakınında bulunurlar. Yüz deqinin kötü ruhları uzaklaştırdığına, sağlık ve doğurganlık sağladığına inanılıyor. Deq kullanımının kuralları vardır ve boşanmış veya ölü çocuk doğurmuş kadınlara dövme yapılamaz.

Kadınlarda dövmeci, önce mürekkebe batırılmış ve deriye batırılan bir iğne ile deseni deri üzerine çizer. Mürekkep sütten (genellikle anne sütünden) yapılır ve tasarımlar genellikle çizgiler, yıldızlar, gamalı haçlar, güneşler, yarım daireler, dikdörtgenler, elmaslar ve haçlardan oluşur. Özellikle doğurganlıkla ilişkilendirilen halkalar, haçların kötü ruhları uzaklaştırdığına, elmasların ise güç getirdiğine inanılıyor.DeMello, Margo (2014).Mürekkeplenmiş: Dünyadaki Dövmeler ve Vücut Sanatı. Cilt I. Sayfa: 347-348

Her aşiretin kullandığı motifler farklı olduğundan bireylerin hangi aşirete ait olduğu yaptırdığı dövmeden anlaşılıyordu.

 Kaynakça 

Kategori:Kürt kültürü