Goraşeti Kilisesi

Goraşeti Kilisesi (Gürcüce: გორაშეთის ეკლესია), tarihsel Klarceti bölgesinde, günümüzde Artvin ilinin Ardanuç ilçesine bağlı ve eski adı Goraşeti olan Kutlu köyünde Orta Çağ'da Gürcülerden kalma bir kiliseydi.2015 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları (ტაო-კლარჯეთის ძეგლების 2015 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები), Tiflis, 2016, s. 96.  ISBN 978-9941-9123-9-9

Tarihçe

Goraşeti Kilisesi, köyün kuzeyinde, Goraşeti Kalesi'nin inşa edildiği "Bağlar" veya "Goraşeti Bağları" olarak bilinen bir alanda bulunuyordu. Nitekim Nikolay Marr 1904 yılında köyün muhtarının kendisine Petrikiman'da, Goraşeti Bağları'nda muhteşem bir kiliseyi uzaktan gösterdiğini yazmıştır.Nikolay Marr, Şavşeti ve Klarceti Gezi Günlükleri (შავშეთსა და კლარჯეთში მოგზაურობის დღიურები), Batum, 2015 (Birinci basım: 1911, Petersburg, Rusça), s. 247.  ISBN 978-9941-434-11-2 Gürcü Türkolog Sergi Cikia, Cakisman, Kimotisman gibi yer adlarındaki "man" kelimesinin mahalle veya köy anlamına gelen Gürcüce "ubani"den (უბანი) değişime uğramış olduğunu yazmıştır. Kilisenin bulunduğu ve bazı kaynaklarda "Petrik İsman" veya "Petrik Osman" olarak geçen Petrikiman (Petrikisman) adlı yerin özgün biçiminin Petrikisubani (პეტრიკისუბანი) olduğu ve "Petrik'in mahallesi" anlamına geldiği söylenebilir.Halil Erdoğan, Ortaçağda Ardanuç, Artvin, 2019, s. 127.  Yüksek lisans tezi

Goraşeti Kilisesi'nin bulunduğu Klarceti bölgesi 16. yüzyılın ortalarında Osmanlıların eline geçtiğinde, Goraşeti köyü Hristiyan bir nüfusa sahipti. Nitekim 1574 tarihli Osmanlı tahrir defterine göre Ardanuç livasının Ardanuç nahiyesine bağlı olan köyde tamamı Hristiyan 17 hane yaşıyordu. Goraşeti Kilisesi'nin ve köyde buluna diğer kilisesin söz konusu Hristiyan nüfusun ibadet mekanları olduğu anlaşılmaktadır. Köyün nüfusunun Osmanlı döneminde Müslümanlaşmasıyla kilise cemaatsiz ve işlevsiz kalmış, zaman içinde harap hale gelmiştir. Köyün Müslüman nüfusu, 1886 tarihli Rus nüfus tespitinde Gürcü olarak kaydedilmiştir. Goraşeti Kilisesi, Nikolay Marr'ın bölgeye yaptığı araştırma gezisi sırasında büyük ölçüde yıkılmıştı.Nikolay Marr, Şavşeti ve Klarceti Gezi Günlükleri (შავშეთსა და კლარჯეთში მოგზაურობის დღიურები), Batum, 2015 (Birinci basım: 1911, Petersburg, Rusça), s. 280-281.  ISBN 978-9941-434-11-2

Mimari

Goraşeti Kilisesi, Nikolay Marr’ın verdiği bilgiye göre, kendisinin “Şavşet-İmerhevi tipi” olarak tanımladığı dikdörtgen planlı bir yapıydı. Kilise Marr'ın bulunduğu 1904 yılında yıkık haldeydi. Kapısı batı cephesinde bulunuyordu. Dış duvarların yüzeyi kesme taşlarla kaplıydı, ancak bu taşlar sökülmüştü. Sökülmüş taşların bir kısmı götürülmüş, bir kısmı da yerde bırakılmıştı. Kilisenin içinde duvarlar daha özensiz örülmüştü. Bu duvarların eskiden sıvanmış olduğu belli oluyordu. Çatı örtüsü iki kademeliydi. Kiliseden geriye kuzey tarafının yarısı kalmıştı. Apsisi yarı dairesel forma sahipti. Kilisenin için yıkıntılarla doluydu. Kilisenin bulunduğu alanın taş duvarla çevrili olduğu kalıntılardan anlaşılıyordu.

Kaynakça

Kategori:Artvin ilindeki Gürcü Ortodoks kiliseleri