Temel fizik keşifleri zaman çizelgesi

Bu zaman çizelgesi, deneysel keşifler, deneysel olarak doğrulanan teorik öneriler ve modern fizikteki mevcut düşünceyi önemli ölçüde etkileyen teoriler de dahil olmak üzere fizik ve doğa yasalarındaki önemli keşifleri listeler. Bu tür keşifler genellikle çok adımlı ve çok kişinin katkısıyla gerçekleşen bir süreçtir. Çoklu keşif bazen birden fazla araştırma grubu aynı fenomeni yaklaşık aynı zamanda keşfettiğinde ortaya çıkar ve bilimsel öncelik genellikle tartışmalıdır. Aşağıdaki listeler, yayın veya deney tarihine göre en önemli kişi ve fikirlerden bazılarını içermektedir.

Antik çağ

 MÖ 6. yy – İyonya Okulu Yunan doğa filozofları: ilk fiziksel kozmoloji kavramları
 MÖ 610-546 – Anaksimandros: Dünya'nın uzayda yüzdüğü kavramı
 MÖ 585 - Miletoslu Thales: Güneş tutulması öngörüldü
 MÖ 460-370 – Democritus: Atomizm, düşünce deneyi aracılığıyla
 MÖ 384-322 – Aristoteles: Aristoteles fiziği, fiziğin en erken etkin teorisi
 MÖ 367-282 – Batlamyus: Batlamyus yer merkezli sistemi, güneş sisteminin fenomenolojik bir modeli
 MÖ 300 – Öklid: Öklid geometrisi 
 MÖ 250 – Arşimet: Arşimet prensibi
 MÖ 310-230 – Samoslu Aristarchos bir Heliosentrik model önerir.Russell, Bertrand — History of Western Philosophy (2004) – p. 215
 MÖ 276-194 – Eratosthenes: Dünya'nın çevresi ölçüldü
 MÖ 190-150 – Seleucialı Seleucus: Akıl yürütmeye dayalı Heliosentrizm desteği
 MÖ 220-150 – Pergalı Apollonius ve Hipparchus: Usturlap'ın İcadı
 MÖ 205-86 – Hipparchus veya bilinmeyen biri: Antikitera düzeneği gezegensel hareketlerin bir analog bilgisayarı
 MÖ 129 – Hipparchus: Hipparchus yıldız kataloğu tüm gökyüzünün ve ekinoksların presesyonu
 MS 60 – İskenderiyeli Heron: Katoptrik: Hero'nun ışığın en kısa yolu ilkesi

Orta çağ
 MS 500 – John Philoponus: İtici güç teorisi
 MS 984 – İbn Sehl: Kırılma Yasası
 1010 – İbnü'l-Heysem (Alhazen): Optik, sonlu ışık hızı
  – İbn Sina (Avicenna): Kuvvet kavramı
  – el-Biruni: Işık hızı, ses hızından çok daha büyüktür
  – Ebü'l-Berekât Bağdâdî: Hız ve ivme arasında ayrım yapan hareket teorisi

16. yüzyıl
 1514 – Nicolaus Copernicus: Heliosentrizm
 1589 – Galileo Galilei: Galileo'nun Pisa Kulesi deneyi

17. yüzyıl
 1610 – Galileo Galilei, Jüpiter'in Galilei uydularını keşfetmek için daha önce Hollanda'da icat edilen teleskobu kullanır.
 1609, 1619 – Kepler: Kepler'in gezegensel hareket yasaları
 1613 – Galileo Galilei: Eylemsizlik
 1621 – Willebrord Snellius: Snell yasası
 1632 – Galileo Galilei: Galile ilkesi (hareket yasaları tüm eylemsiz çerçevelerde aynıdır)
 1660 – Blaise Pascal: Pascal yasası
 1660 – Robert Hooke: Hooke yasası
 1662 – Robert Boyle: Boyle yasası
 1663 – Otto von Guericke: ilk Elektrostatik jeneratör
 1676 – Ole Rømer: Jüpiter'in uydularından hareket eden Rømer'in ışık hızını belirlemesi.
 1678 – Christiaan Huygens matematiksel ışığın dalga teorisi, Treatise on Light adlı eserinde yayımlandı.
 1687 – Isaac Newton: Newton'un hareket yasaları ve Newton'un evrensel çekim yasası

18. yüzyıl
 1745-46 – Ewald Georg von Kleist ve Pieter van Musschenbroek: Leyden kavanozunun keşfi
 1752 – Benjamin Franklin: Uçurtma deneyi
 1782 – Antoine Lavoisier: Kütlenin korunumu
 1785 – Charles-Augustin de Coulomb: Elektrik yükleri için Coulomb ters-kare yasası onaylandı.

19. yüzyıl
 1800 – Alessandro Volta: voltaik pilin keşfi
 1801 – Thomas Young: Işığın dalga teorisi
 1803 – John Dalton: Maddenin Atom teorisi
 1806 – Thomas Young: Kinetik enerji
 1814 – Augustin-Jean Fresnel: Işığın dalga teorisi, optik girişim
 1820 – André-Marie Ampère, Jean-Baptiste Biot ve Félix Savart: Elektromanyetik etkileşimler için kanıt (Biot-Savart yasası)
 1824 – Nicolas Léonard Sadi Carnot: İdeal gaz çevrim analizi (Carnot çevrimi), içten yanmalı motor
 1826 – Ampère devre yasası
 1827 – Georg Ohm: Elektriksel direnç
 1831 – Michael Faraday: Faraday'ın indüksiyon yasası
 1838 – Michael Faraday: Kuvvet çizgileri
 1838 – Wilhelm Eduard Weber ve Carl Friedrich Gauss: Dünya'nın manyetik alanı
 1842-43 – William Thomson, 1. Baron Kelvin ve Julius von Mayer: Enerjinin korunumu
 1842 – Christian Doppler: Doppler etkisi
 1845 – Michael Faraday: Faraday rotasyonu (ışık ve manyetik alan etkileşimi)
 1847 – Hermann von Helmholtz & James Prescott Joule: Enerjinin Korunumu 2
 1850-51 – William Thomson, 1. Baron Kelvin & Rudolf Clausius: Termodinamiğin ikinci yasası
 1857-59 – Rudolf Clausius & James Clerk Maxwell: Gazların kinetik teorisi
 1861 – Gustav Kirchhoff:Siyah cisim
 1861-62 – Maxwell denklemleri
 1863 – Rudolf Clausius: Entropi
 1864 – James Clerk Maxwell: A Dynamical Theory of the Electromagnetic Field (elektromanyetik radyasyon)
 1867 – James Clerk Maxwell: Gazların Dinamik Teorisi Üzerine (gazların kinetik teorisi)
 1871-89 – Ludwig Boltzmann & Josiah Willard Gibbs: İstatistiksel mekanik (Boltzmann denklemi, 1872)
 1873 – Maxwell: A Treatise on Electricity and Magnetism
 1884 – Boltzmann, Stefan radyasyon yasasını türetti 
 1887 – Michelson-Morley deneyi
 1887 – Heinrich Rudolf Hertz: Elektromanyetik dalgalar
 1888 – Johannes Rydberg: Rydberg formülü
 1889, 1892 – Lorentz-FitzGerald daralması
 1893 – Wilhelm Wien: Siyah cisim radyasyonu için Wien yer değiştirme yasası
 1895 – Wilhelm Röntgen: X-ışınları
 1896 – Henri Becquerel: Radyoaktivite
 1896 – Pieter Zeeman: Zeeman etkisi
 1897 – J. J. Thomson: Elektron keşfedildi

20. yüzyıl
 1900 – Max Planck: Kara cisim radyasyonu için formül – radyasyona kuanta çözümü ultraviyole felaketi
 1904 – J. J. Thomson'ın atomun erikli puding modeli
 1905 – Albert Einstein: Özel görelilik, fotoelektrik etki, Brown hareketi, Kütle-enerji eşdeğerliğini açıklamak için ışık kuantumunu (daha sonra foton olarak adlandırıldı) önerdi.
 1908 – Hermann Minkowski: Minkowski uzayı
 1911 – Ernest Rutherford: Atom çekirdeğinin keşfi (Rutherford modeli)
 1911 – Kamerlingh Onnes: Süperiletkenlik
 1913 – Niels Bohr: Atomun Bohr modeli
 1915 – Albert Einstein: Genel görelilik
 1916 – Schwarzschild metriği büyük bir kürenin dışındaki yerçekimini modelleme
 1919 – Arthur Eddington: Işık bükülmesi doğrulandı – genel görelilik için kanıt
 1919-1926 – Kaluza-Klein teorisi yerçekimi ve elektromanyetizmanın birleştirilmesini öneriyor
 1922 – Alexander Friedmann genişleyen evren önerisinde bulundu
 1922-37 – Friedmann-Lemaître-Robertson-Walker metriği kozmolojik modeli
 1923 – Stern-Gerlach deneyi
 1923 – Edwin Hubble: Galaksiler keşfedildi
 1923 – Arthur Compton: Fotonların parçacık doğası foton momentumu gözlemi ile doğrulandı
 1924 – Bose-Einstein istatistiği
 1924 – Louis de Broglie: De Broglie dalgası
 1925 – Werner Heisenberg:Matris mekaniği
 1925-27 – Niels Bohr & Max Planck: Kuantum mekaniği
 1925 – Yıldız yapısı anlaşıldı
 1926 – Fermi-Dirac istatistikleri
 1926 – Erwin Schrödinger: Schrödinger Denklemi
 1927 – Werner Heisenberg: Belirsizlik ilkesi
 1927 – Georges Lemaître: Büyük Patlama
 1927 – Paul Dirac: Dirac denklemi
 1927 – Max Born: Schrödinger denkleminin Born kuralı yorumu
 1928 – Paul Dirac, antiparçacığı önerdi
 1929 – Edwin Hubble: Evrenin genişlemesi doğrulandı
 1932 – Carl David Anderson: Antimadde keşfedildi
 1932 – James Chadwick: Nötron keşfedildi
 1933 – Ernst Ruska: Elektron mikroskobunun icadı
 1935 – Subrahmanyan Chandrasekhar: Kara delik çökmesi için Chandrasekhar limiti
 1937 – Carl David Anderson ve Seth Neddermeyer tarafından Muon keşfedildi
 1938 – Pyotr Kapitsa: Süperakışkanlık keşfedildi
 1938 – Otto Hahn, Lise Meitner ve Fritz Strassmann Nükleer fisyonu keşfetti
 1938-39 – Yıldız füzyonu, yıldızlardaki enerji üretimini açıklıyor
 1939 – Uranyum fisyonu keşfedildi
 1941 – Feynman yol integrali
 1944 – 2 boyutlu manyetizma teorisi: Ising modeli
 1947 – C. F. Powell, Giuseppe Occhialini, César Lattes: Pion keşfedildi
 1948 – Richard Feynman, Shinichiro Tomonaga, Julian Schwinger, Freeman Dyson: Kuantum elektrodinamiği
 1948 – Charles Townes tarafından maser ve lazerin icadı
 1948 – Feynman diyagramları
 1956 – Elektron nötrino keşfedildi
 1956-57 – Parite ihlali, Chien-Shiung Wu tarafından kanıtlandı
 1957 – Süperiletkenliği açıklayan BCS teorisi
 1959-60 – Kuantum fiziğinde topolojinin rolü öngörüldü ve doğrulandı
 1962 – Güçlü etkileşimlerin SU(3) teorisi
 1962 – Müon nötrinosu keşfedildi
 1963 – Chien-Shiung Wu korunmuş vektör akımı teorisini zayıf etkileşimler için doğruladı
 1963 – Murray Gell-Mann ve George Zweig: Kuarklar öngörüldü
 1964 – Bell teoremi, kuantum dolanıklık üzerine nicel bir çalışma başlatır.
 1964 – CP ihlali James Cronin ve Val Fitch tarafından keşfedildi.
 1967 – Zayıf etkileşim ve elektromanyetizmanın birleşmesi (elektrozayıf teori)
 1967 – Güneş nötrinosu problemi bulundu 
 1967 – Pulsarlar (dönen nötron yıldızları) keşfedildi
 1968 – Kuarklar için deneysel kanıt bulundu
 1968 – Vera Rubin: Karanlık madde teorileri
 1970-73 – Temel Parçacıkların Standart Modeli icat edildi
 1971 – Helyum-3 süperakışkanlık
 1971-75 – Michael Fisher, Kenneth G. Wilson ve Leo Kadanoff: Renormalizasyon grubu
 1972 – Kara Delik Entropisi
 1974 – Kara delik radyasyonu (Hawking radyasyonu) öngörüldü
 1974 – Tılsım kuark keşfedildi
 1975 – Tau lepton bulundu
 1977 – Alt kuark bulundu
 1977 – Anderson lokalizasyonu tanındı (1977 Nobel ödülü, Philip W. Anderson, Mott, Van Fleck)
 1980 – Tuhaflık kuark-gluon plazmasının bir imzası olarak öngörüldü
 1980 – Richard Feynman, kuantum hesaplama önerdi
 1980 – Kuantum Hall etkisi
 1981 – Alan Guth Önerilen kozmik enflasyon teorisi
 1982 – Aspect deneyi, Bell eşitsizlikleri ihlallerini doğruladı
 1981 – Kesirli kuantum Hall etkisi keşfedildi
 1983 – Benzetilmiş tavlama
 1984 – W ve Z bozonları doğrudan gözlemlendi
 1984 – Kuantum kriptografinin ilk laboratuvar uygulaması
 1987 – Yüksek sıcaklık süperiletkenliği 1986'da keşfedildi, 1987'de Nobel ödülüne layık görüldü (J. Georg Bednorz ve K. Alexander Müller)
 1989-98 – Kuantum tavlama 
 1993 – Bilinmeyen durumların Kuantum ışınlaması önerildi
 1994 – Shor algoritması keşfedildi ve kuantum hesaplama üzerine ciddi bir çalışma başlatıldı
 1994-97 – Matris modelleri / M-teorisi
 1995 – Wolfgang Ketterle: Bose-Einstein yoğuşması gözlemlendi
 1995 – Üst kuark keşfedildi
 1995-2000 – Ekonofizik ve Piyasaların kinetik değişim modelleri
 1997 – Juan Maldacena, AdS/CFT iletişimini önerdi
 1998 – Süpernova Kozmoloji Projesi ve Yüksek Z Süpernova Arama Ekibi tarafından keşfedilen Evrenin ivmelenerek genişlemesi
 1998 – Atmosferik nötrino salınımı kuruldu
 1999 – Lene Vestergaard Hau: Yavaş ışık deneysel olarak gösterildi

21. yüzyıl
 2000 – Kuark-gluon plazması bulundu
 2000 – Tau nötrino bulundu
 2001 – Güneş nötrino salınımı gözlemlendi ve güneş nötrino problemi çözüldü.
 2003 – WMAP kozmik mikrodalga arka plan gözlemleri
 2004 – Grafenin izolasyonu ve karakterizasyonu
 2007 – Dev manyetorezistans tanındı (Nobel ödülü, Albert Fert ve Peter Grünberg)
 2008 – Sagittarius_A* etrafındaki yıldız yörüngeleri üzerine yapılan 16 yıllık çalışma, Samanyolu galaksisinin merkezinde bir süper kütleli kara delik olduğuna dair güçlü kanıtlar sağladı
 2009 – Planck, kozmik mikrodalga arka planı gözlemlerine başladı 
 2012 – Higgs bozonu Compact Muon Solenoid ve ATLAS Büyük Hadron Çarpıştırıcısı'ndaki deneyler
 2015 – Kütleçekim dalgaları gözlemlendi
 2016 – Topolojik düzen -topolojik faz geçişleri ve düzen- tanındı (Nobel ödülü, David J. Thouless, F. Duncan M. Haldane ve J. Michael Kosterlitz)
 2019 – Bir kara deliğin ilk görüntüsü
 2023 – Stokastik Kütleçekim dalgası arka planının deneysel kanıtı 
 2023 – Samanyolu'nun Nötrino astronomisi ışık yerine nötrinolarla ilk "görüntüsü"

Ayrıca bakınız
 Fizik
 Zaman çizelgeleri listesi
 Fizikte çözülmemiş problemler listesi

Kaynakça

Kategori:Teorik fizik
Kategori:Bilim tarihi