Heosmani Kilisesi

Heosmani Kilisesi (Gürcüce: ხეოსმანის ეკლესია), tarihsel Samtshe bölgesinin Türkiye tarafında, günümüzde Ardahan ilinin Posof ilçesine bağlı Yurtbekler köyünün sınırları içinde eski bir Gürcü kilisesidir. Ortadan kalkmış olan Heosmani köyünün kilisesi olduğu için bu adla anılmaktadır.2012-2013 Yılları Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları (ტაო-კლარჯეთის ძეგლების 2012-2013 წლების საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები), Tiflis, 2019, s. 35.  ISBN 978-9941-9639-0-2.

Tarihçe

Heosmani Kilisesi'nin bulunduğu Samtshe, tarihsel Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biridir. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi 1578 yılında Gürcülerden ele geçirmiştir. 1595 tarihli Osmanlı mufassal defterine göre Heosmani, Poshov livasının Kuzay nahiyesinin köylerinden biriydi. Bir Gürcü köyü olan Herosmani'nin nüfus 15 Hristiyan haneden oluşuyordu. Bu köyün kilisesi olan Heosmani Kilisesi, köy halkının Müslüman olmasıyla işlevini yitirmiş ve harabeye dönmüştür. Çıldır Eyaleti cebe defterinde 1706/1707 tarihinde aynı idari konuma sahip olan köy, Rus arkeolog Praskovya Uvarova’nın 1891 yılında verdiği bilgiye göre tamamen ortadan kalkmıştı. Gürcü tarihçi Aleksandre Proneli ise, 1914 yılında kilisenin yıkık halde olduğunu, etrafını saran çalılardan dolayı binaya erişmenin mümkün olmadığını yazmıştır.

Gürcü Türkolog Sergi Cikia, Cakisman gibi yer adlarındaki “man” kelimesinin Gürcüce “ubani” (უბანი) kelimesinden geldiğini belirtir. Buna istinaden Heosmani adının Gürcüce Hevisubani'den (ხევისუბანი) değişime uğradığı anlaşılmaktadır. Hevisubani ise “dere köy” anlamına gelir.

Mimari

Heosmani Kilisesi, Caki Kalesi'nin 1 kilometre uzağında, Gürcistan sınırında, bugün Caksu denilen Cakistzakli adlı derenin sağ kıyısında inşa edilmiş, tek nefli ve dikdörtgen (11,5×7,5 m) planlı bir yapıdır. Gürcü tarihçi Aleksandre Proneli 1914 yılında, kilisenin etrafının çalılarla kaplı olduğunu yazmıştır. Kilisenin günümüze ulaşan duvarların yüksekliği 5 metreyi bulur. Dolgu duvar tekniğinde inşa edilmiş olan kilisenin duvarlarının iç ve dış yüzey taşları günümüze ulaşmıştır. Kilisenin iç mekanının ortasında, kuzey tarafta olduğu gibi güney tarafta da iki sıra halinde pilasterlerin kalıntıları tespit edilmiştir. Yöre halkı bu kiliseyi “Cak Suyu Kilisesi” olarak adlandırmaktadır.

Kaynakça

Kategori:Tao-Klarceti
Kategori:Ardahan ilindeki Gürcü Ortodoks kiliseleri
Kategori:Türkiye'deki harap kiliseler
Kategori:Posof