Atarca rüzgârı bulutsusu

küçükresim|Yengeç Bulutsusu'nun iç bölgesi. Orta kısım atarca rüzgârı bulutsusunu gösteriyor, merkezdeki kırmızı yıldız ise Yengeç Atarcası'dır. Görüntü Hubble'dan alınan optik verileri (kırmızı renkte) ve Chandra'dan alınan X-ışını verilerini (mavi renkte) birleştirmektedir.

Atarca rüzgârı bulutsusu (, kısaca PWN), bazen merkezindeki bir atarca tarafından üretilen rüzgârlarla güçlendirilmiş süpernova kalıntısı (SNR) kabuğunun içinde bulunan bir bulutsu türüdür. Yunanca "πλήρης", "pleres", yani "tamamlamak" anlamına gelen kelimeden türetilen pleryon olarak da adlandırılır. Bu bulutsular, 1976 yılında süpernova kalıntılarının içinde radyo dalga boylarında artışlar gösteren bir sınıf olarak önerildi. O zamandan beri bunların, kızılötesi, optik, milimetre, X-ışını ve gama ışını kaynakları olduğu bulunmuştur.

 Atarca rüzgârı bulutsularının evrimi 
Atarca rüzgârı bulutsuları çeşitli evrelerden geçer. Yeni atarca rüzgârı bulutsuları, atarcanın oluşumundan kısa bir süre sonra ortaya çıkar ve tipik olarak bir süpernova kalıntısının içinde yer alır, örneğin Yengeç Bulutsusu veya büyük Yelken Süpernova Kalıntısı'nın içindeki bulutsu gibi. Atarca rüzgârı bulutsusu yaşlandıkça, süpernova kalıntısı dağılır ve kaybolur. Atarca rüzgârı bulutsuları zamanla, milisaniye veya yavaş dönen atarcaları çevreleyen yay şoku bulutsularına dönüşebilir.

 Özellikler 
Atarca rüzgârları, dönen atarca tarafından üretilen ve dönüş hızı son derece yüksek,  üzerindeki muazzam güçlü manyetik alanlar tarafından rölativistik hızlara ivmelendirilmiş yüklü parçacıklardan (plazma) oluşur. Atarca rüzgârı genellikle çevresindeki yıldızlararası ortama doğru akar ve rüzgârın rölativistik hızın altına düştüğü 'rüzgâr sonlandırma şoku' adı verilen sabit bir şok dalgası yaratır. Bu yarıçapın ötesinde, manyetize akıştaki sinkrotron emisyonu artar.

Atarca rüzgârı bulutsuları genellikle aşağıdaki özellikleri gösterir:
 Süpernova kalıntılarında görülen kabuk benzeri yapı olmaksızın merkeze doğru artan bir parlaklık.
 Radyo bandında oldukça polarize bir akı ve düz bir spektral indeks (α=0-0,3). İndeks, sinkrotron radyasyonu kayıpları nedeniyle X-ışını enerjilerinde yükselir ve ortalama olarak 1,3-2,3 X-ışını foton indeksine sahiptir (2,3-3,3 spektral indeks).
 X-ışını boyutu, genellikle radyo ve optik boyutlarından daha küçüktür (daha yüksek enerjili elektronların sinkrotron ömürlerinin daha kısa olması nedeniyle).
 TeV gama ışını enerjilerinde bir foton indeksi ~2,3'tür.

Atarca rüzgârı bulutsuları, atarca/nötron yıldızının çevresiyle olan etkileşimine dair güçlü araçlar olabilir. Benzersiz özellikleri, atarca rüzgârının geometrisini, enerjisini ve bileşimini; atarcanın kendi uzay hızını ve çevresindeki ortamın özelliklerini anlamak için kullanılabilir.

 Ayrıca bakınız 

 3C 58
 G292.0+01.8
Yengeç Bulutsusu
Kozmik rüzgâr
Yıldız rüzgârı
Güneş rüzgârı
Gezegensel rüzgâr
Yıldız rüzgârı kabarcığı
Galaktik süper rüzgâr

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 
 Atarca Rüzgârı Bulutsusu Kataloğu


Kategori:Süpernova kalıntıları
Rüzgar bulutsusu
Kategori:Bulutsular
Rüzgar bulutsusu