Hozabiri Kilisesi

Hozabiri Kilisesi  (Gürcüce: ხოზაბირის ეკლესია), tarihsel Şavşeti bölgesinde, günümüzde Artvin ilinin merkez ilçesine bağlı ve eski adı Çihishevi olan Yanıklı köyünün sınırları içinde Orta Çağ'dan kalma Gürcü kilisesidir.2015 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları (ტაო-კლარჯეთის ძეგლების 2015 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები), Tiflis, 2016, s. 133.  ISBN 978-9941-9123-9-9 Hozabiri Kilisesi, eski Hozabiri köyünün kilisesiydi ve bundan dolayı bu adla anılmaktadır.

Tarihçe

Hozabiri köyünün bulunduğu Şavşeti, tarihsel Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biriyidi. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi ve köyü, 16. yüzyılın ikinici yarısının hemen başında Gürcü yönetiminden ele geçirmiştir. Osmanlı idaresinin bu bölgede kurduğu Şavşat sancağının 1554 yılındaki yöneticisi İosebiti adında bir Gürcü beyi (tavadi) idi.Şavşeti (შავშეთი), Mamia Pağava, Meri Tsintsadze, Maia Baramidze, Malhaz Çoharadze, Tina Şioşvili, Şota Mamuladze, Ramaz Halvaşi, Nugzar Mgeladze, Zaza Şaşikidze, Cemal Karalidze, Batum, 2011, s. 16.  ISBN 978-9941-407-11-6. Hozabiri köyü eski bir Gürcü yerleşimidir ve nitekim Rus idaresi de 1886 tarihli nüfus tespitinde köyün halkını Gürcü olarak kaydetmiştir. Bu tarihte “Hozabir” (Хозабиръ) şeklinde yazılan köy, Çihishevi köyünün bir mahallesiydi ve nüfusu 6 haneden oluşuyordu. Nikolay Marr'ın 1904 yılındaki araştırma gezisi sırasında Hozabiri Kilisesi'nin bazı duvarları ayakta duruyordu.Niko Mari, Şavşeti ve Klarceti Gezi Günlükleri (შავშეთსა და კლარჯეთში მოგზაურობის დღიურები), Batum, 2015, s. 241-242.  ISBN 9789941434112. Günümüzde tamamen yıkılmış olan kilisesin 10. yüzyılda inşa edilmiş olduğu, 2002 yılında Osman Aytekin'in yayımladığı fotoğraftaki Gürcüce yazıtın okunmasıyla ortaya çıkmıştır.

Gürcüce bir yer adı olan Hozabiri, bir buğday cinsinin Gürcüce adı olan "hozo" (ხოზო) ve vadi anlamına gelen "bari" (ბარი) kelimelerinde oluşan Hozobari'den (ხოზობარი) değişime uğramış olabilir."ხოზო", A Comprehensive Georgian-English Dictionary, 2006, 2 cilt  ISBN 0-9535878-3-5"ბარი", A Comprehensive Georgian-English Dictionary, 2006, 2 cilt  ISBN 0-9535878-3-5

Mimari

Nikolay Marr'ın 1904 yılında verdiği bilgiye göre, Hozabiri Kilisesi ormanın içinde bir düzlükte yer alıyordu. Kilisenin etrafındaki genç ağaçlar, kiliseyi uzaktan görmeye ve kiliseye ulaşmaya mani oluyordu. Ağaçlar kilisenin iç kısmını da kaplamıştı. Kilise, bulunduğu yere özgü taşlarla inşa edilmişti. Duvarlar, yüzeyi kabaca yontulmuş gri renk taşlardan inşa edilmişti. Hozabiri Kilisesi, Marr'ın “Şavşet-İmerhevi tipi” şeklinde adlandırdığı dikdörtgen planlı bir yapıydı. Doğuda yarı yuvarlak bir apsisi bulunuyordu. Sağ tarafta apsisin yuvarlak kısmında bir niş bulunuyordu. Bu kısım kilisenin en iyi korunmuş kısmını oluşturuyordu. Sunağın yükseltilmiş kısmı üzerine beş taş sırası boyunda duvar sağlam duruyordu. Diğer kısımlardaki duvarla temelden bir-iki taş sırası yüksekliğine sahipti. Kilisenin kapısı, bu tip diğer kiliselerde olduğu gibi güney tarafta bulunuyordu. Apsisin yarı yuvarlak kısmı dahil kilisenin içten uzunluğu yaklaşık 6,5 metre, genişliği yaklaşık 5,5 metre idi.

Hozabiri Kilisesi'nin devrilmiş duvar kalıntısı Hozabiri mahallesinin 250 metre kuzeyinde, bir tarlada bulunmaktadır. Kiliseye ait Gürcüce yazılı taş günümüzde kayıp olmakla birlikte, 2002 yılında Osman Aytekin tarafından yayımlanan fotoğrafından dolayı bilinmektedir. Söz konusu yazıt:„ქ(რისტ)ე შ(ეიწყალ)ე აშ(ოტ)ჲ (?)“ (İsa, Aşot'u bağışla) şeklinde okunmuştur.2015 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları (Gürcüce), Tiflis, 2016, s. 134.  ISBN 978-9941-9123-9-9

Kaynakça

Kategori:Artvin ilindeki Gürcü Ortodoks kiliseleri