Petre-Pavle

Petre-Pavle (Gürcüce: პეტრე-პავლე), tarihsel Artani bölgesinde, günümüzde Ardahan ilinin merkez ilçesine bağlı ve eski adı Komki olan Tepeler köyünün sınırları içinde eski bir köy ve bu köye ait kalıntılardır.2014 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları (ტაო-კლარჯეთის ძეგლების 2014 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები), Tiflis, 2015, s. 102.  ISBN 978-9941-0-7362-5

Tarihçe

Petre-Pavle, tarihsel Gürcistan'ın sınırları içinde yer alan bir yerleşimdi. Nitekim Osmanlılar bu köyü ve köyün içinde yer aldığı Artani bölgesini 16. yüzyılın ortasında Gürcülerden ele geçirmişlerdir. 1595 tarihli Osmanlı mufassal defterinde Bedre Bavle (بدرە باولە) şeklinde kaydedilmiş olan köy, Gürcistan Vilayeti içinde, Ardahan-i Büzürg livasının Kuzay nahiyesine bağlıydı. Bu tarihte köyün nüfusu 12 Hristiyan haneden oluşuyordu. Hane reislerinin adları buranın bir Gürcü yerleşimi olduğunu göstermektedir.

Petre-Pavle köyü, Çıldır Eyaleti'nin 1694-1732 dönemini kapsayan Osmanlı cebe defterinde de aynı idari konumu sahipti ve Hicri 1116 (1704-1705) tarihinde köyün hasılası 9.500 akçe idi.

Petre-Pavle'nin nüfusu zaman içinde azalmış, 1878 tarihinde 6 haneye düşmüştü. Rus idaresinin başlarında köyün boşaldığı anlaşılmaktadır. Nitekim 1886 Rus nüfus sayımında, Komki köyü yer aldığı halde Petre-Pavle adı geçmemektedir. Gürcü araştırmacı ve gazeteci Konstantine Martvileli de 1917 yılında Petre-Pavle'nin (პეტრე-პავლე) terk edilmiş bir köy olduğunu, köyün kilisesinden geriye sadece duvarlarının kaldığını yazmıştır.

Petre-Pavle adı, bu iki Havari adına kurulmuş olan köyün kilisesinden gelir. Tao-Klarceti bölgesinde Petre ve Pavle adına kiliselerin inşa edildiği bilinmektedir. Nitekim Gürcü hükümdarı Aşot da Ardanuç Kalesi'nde inşa ettiği kiliseyi bu iki Havari'ye adamıştı.

Petre-Pavle köyü, bugünkü Tepeler köyü yerleşiminin 3 kilometre güneybatısında bulunuyordu. Ortadan kalkmış olan bu köyden geriye bir kilise ile bir megalit yapının kalıntıları kalmıştır. Petre-Pavle Kilisesi, bu eski yerleşimin kuzeyinde, bir derenin kıyısında yer alıyordu. Söz dere günümüzde köylüler tarafından kiliseden dolayı “Keşişin Çayırı” diye adlandırılmaktadır. Kilise alanında harçlı duvar parçaları ve üç adet düzgün kesme taş tespit edilmiştir. Söz konusu kalıntılar kilisenin dolgu duvar tekniğiyle inşa edildiğini, yüzeylerinin kesme taşlarla kaplı olduğunu göstermektedir. Ardahan bölgesini gezmiş olan Konstantine Martvileli 1917 yılında, terk edilmiş olan Petre-Pavle köyünde, bir tepe üzerinde yer alan kiliseden geriye duvarlarının kaldığını yazmıştır. Petre-Pavle Kilisesi'nin bu tarihten sonra yıkıldığı bu kayıttan anlaşılmaktadır.

Petre-Pavle köyünde bir tepe üzerinde yer alan megalit yapıdan da geriye 2 metre uzunluğunda bir duvar kalmıştır. Bu duvarın ortası moloz taşlarla doldurulmuştur. Yapı çok fazla zarar gördüğü için planı tespit edilememiştir.

Kaynakça

Kategori:Tao-Klarceti
Kategori:Ardahan ili tarihi