Psionik

Psionik, 1950'li ve 60'lı yılların Amerikan bilimkurgusunda, mühendislik ilkelerini (özellikle elektronik) duyular dışı algılama, telepati ve psikokinezi gibi paranormal veya psişik olayların incelenmesini (ve kullanılmasını) uygulayan, önerilen bir disiplindi. Psi ("psişik fenomen" anlamında) ile elektronikteki -onik sözcüklerinin karışımından oluşan bir terimdir.Gardner, Martin (1957), Fads and Fallacies in the Name of Science (Expanded/revised ed.), New York: Dover Publications, s. 346. "Psionik" kelimesi, bilimkurgu camiasında bir sanat terimi olarak oluşmuşNicholls, Peter: Entry, "Psionics" in Clute, John; Nicholls, Peter (1995), The Encyclopedia of Science Fiction, New York: St. Martin's Press, p. 971. This brief entry states that "psionics" is "a common item of s[cience] f[iction] terminology, referring to the study and use of psi powers, under which head it is discussed." ve her zaman öyle kalmıştı ve -editör John W. Campbell, Jr.'ın tanıtım çabalarına rağmen- akademik parapsikologlar arasında bile hiçbir zaman genel bir geçerliliğe ulaşamamıştı. Terimin 1951'de icat edilmesinden sonraki yıllarda, hiçbir bilimsel kanıtın "psiyonik" yeteneklerin varlığını desteklemediği giderek daha belirgin hale geldi.

 Etimoloji 
1942'de iki yazar -biyolog Bertold Wiesner ve psikolog Robert Thouless- British Journal of Psychology'de (İngiliz Psikoloji Dergisi) yayınlanan bir makalesinde "psi" terimini (Yunan alfabesinin 23. harfi olan ψ psi) parapsikolojiye kazandırmıştı. (Bu Yunanca karakter, "zihin" veya "ruh" anlamına gelen Yunanca ψυχή [psyche] sözcüğünün baş harfi olduğu için uygun olarak seçilmiştir.) Amaç, "psi"nin, bilinen herhangi bir fiziksel veya biyolojik mekanizma tarafından açıklanamadığına inanılan deneyimler olan duyular dışı algılama ve psikokinezideki "bilinmeyen etkeni" temsil etmesiydi. 1972 tarihli bir kitaptaThouless, Robert Henry (1972), From Anecdote to Experiment in Psychical Research, Routledge & Kegan Paul Books. Thouless, kendisinin ve Wiesner'ın bilimkurgu çevrelerinde kullanılmadan önce "psi" teriminin bu kullanımını icat ettikleri konusunda ısrar etti ve niyetlerinin, önceden var olan bir mekanizma teorisini önermeyecek olan "ESP" (Extrasensory perception; (tr: Duyular dışı algılama) den daha tarafsız bir terim sağlamak olduğunu açıkladı.Nicholls, Peter and Brian Stableford: Entry, "Psi Powers" in Clute, John; Nicholls, Peter (1995), The Encyclopedia of Science Fiction, New York: St. Martin's Press, s. 971.

"Psionik" sözcüğü ilk kez bilimkurgu yazarı Jack Williamson'ın 1951'de Astounding Science Fiction dergisinde yayınlanan The Greatest InventionWilliamson, Jack (Temmuz 1951), The Greatest Invention, Astounding Science Fiction, ss. 56–96. (tr: En Harika Buluş) adlı kısa romanında ortaya çıktı.Nevala-Lee, Alec (2018), Astounding: John W. Campbell, Isaac Asimov, Robert A. Heinlein, L. Ron Hubbard, and the Golden Age of Science Fiction, New York: Dey Street Books/HarperCollins, s. 303 ve n. s. 470. Nevala-Lee's text has 1950, but his citation has the correct date (1951). Williamson bunu aynı hikâyede anlatılan hayali bir "zihinsel enerji birimi" olan "psion"dan türetmiştir. (Ancak daha sonra bu terim, Astounding dergisindeki kurgusal olmayan makalelerde editör John W. Campbell tarafından geriye dönük olarak "psişik elektronik"in bir birleşik sözcüğü olarak tanımlandı.Campbell, John W. (Şubat 1956), "The Science of Psionics", Astounding Science Fiction.Williamson, Jack (1984), Wonder's Child: My Life in Science Fiction; New York: Bluejay Books, s. 189.) Yeni kelime, daha önceki radyonik terimine benzetilerek türetilmiştir. ("Radyonik", radyo sözcüğünü elektronik ile birleştirdi ve 1940'larda,Entry "Radionic" in the Oxford English Dictionary, 2. baskı. (1989), Cilt XIII, s. 105. The earliest citation in this sense (number 2) is from 1947. 20. yüzyılın başlarındaki doktor ve sözde bilim adamı Albert Abrams'ın çalışmalarına atıfta bulunmak üzere tasarlandı.) Aynı benzetme daha sonra bilimkurgu temalı bir dizi yeni sözcükte de ele alındı; özellikle biyonik (biyo- + elektronik; 1960'ta ortaya çıktı)Entry "Bionics" in the Merriam-Webster’s Collegiate Dictionary, 10. baskı. (1993), s. 115. ve kriyonik (kriyo- + elektronik; 1967'de ortaya çıktı).Entry "Cryonics" in the Merriam-Webster’s Collegiate Dictionary, 10. baskı. (1993), s. 280.

 Arka plân 
1930'larda, John W. Campbell'ın "akla uygulanan mühendislik [ilkeleri]" olarak yorumlanan "yeni bir zihin bilimi" konusundaki erken coşkusunu teşvik etmede üç adam çok önemliydi. Bunlardan ilki, Campbell'in MIT'de öğrenciyken (1928-31) arkadaş olduğu, "sibernetiğin babası" olarak bilinen matematikçi ve filozof Norbert Wiener'di. İkincisi, Campbell orada bir lisans öğrencisiyken (1932-34), Duke Üniversitesi'ndeki parapsikoloji laboratuvarında "ESP" araştırmalarıyla zaten ünlü olan parapsikolog Joseph Banks Rhine'di. Üçüncüsü akademik olmayan bir kişiydi: Charles Fort, 1932 tarihli kitabı Wild Talents'''ta (tr: Vahşi Yetenekler) telepati ve diğer "anormal fenomenler" yaşayan insanların ifadelerine olan inancını güçlü bir şekilde teşvik eden yazar ve paranormal popülerleştiriciydi.

Sıradan insanların, insan beyninin (potansiyel olarak muazzam) yeteneklerinin yalnızca küçük bir kısmını kullandıkları fikri, bir üniversite öğrencisi olarak kendi bilimkurgu yazılarını ilk yayınladığında Campbell için özel bir "evcil hayvan fikri" haline gelmişti.Nevala-Lee, Alec (2018), Astounding: John W. Campbell, Isaac Asimov, Robert A. Heinlein, L. Ron Hubbard, and the Golden Age of Science Fiction, New York: Dey Street Books/HarperCollins, s. 67. 1932 tarihli bir kısa öyküde, "tarih boyunca hiçbir insan beyninin düşünme kısmının yarısını bile kullanmadı" demiştir.Campbell, John W. (İlkbahar/Yaz 1932), "Invaders from the Infinite", Amazing Stories Quarterly, s. 216. Beş yıl sonra yayınlanan başka bir hikâyeye yazdığı bir notta bu fikrini sürdürmüştü: 

1939'da editörlüğünü yaptığı Unknown dergisindeki bir başyazısında şunları yazdı: 

Campbell, Charles Fort ile birlikte aramızda zaten farkında olmadan gizli "psi güçleri" olan birçok kişi olduğuna inanıyordu ve bu güçlerin gelişimini insan evriminde "bir sonraki adım" olarak görerek bu inancı bir adım daha ileri götürdü. Campbell, kariyeri boyunca yeni bir "bilimsel psikoloji" için zemin aramıştı ve daha yaratıcı bilimkurgu yazarlarından biri olan L. Ron Hubbard'ın "Dianetik"inin parlak buluşunun formüle edilmesinde etkili oldu.Nevala-Lee, Alec (2018), Astounding: John W. Campbell, Isaac Asimov, Robert A. Heinlein, L. Ron Hubbard, and the Golden Age of Science Fiction, New York: Dey Street Books/HarperCollins, passim.Westfahl, Gary (2005), The Greenwood Encyclopedia of Science Fiction and Fantasy, Westport, Connecticut: Greenwood Press, s. 167. Campbell'ın Dianetik'e olan coşkusu - daha sonra Scientology Kilisesi'ne dönüştü - 1949 ve 1950'de çok sıcaktı, ancak Hubbard'ı son kez gördüğünde 1951'de önemli ölçüde soğumuştu.Nevala-Lee, Alec (2018), Astounding: John W. Campbell, Isaac Asimov, Robert A. Heinlein, L. Ron Hubbard, and the Golden Age of Science Fiction, New York: Dey Street Books/HarperCollins, s. 302.

 Geçmiş 
Campbell'ın teşvikiyle veya onun yönlendirmesiyle, 1950'lerin ortalarında dergide bilimkurgu hikayelerinde sık sık "psiyonik" yetenekler ortaya çıkmaya başladı ve karakterlere olağanüstü veya doğaüstü yetenekler kazandırdı. İlk örnek, Murray Leinster'ın 1955'in başlarında yayınlanan The Psionic Mousetrap (tr: Psiyonik Fare Kapanı) adlı kısa romanıydı.Leinster, Murray (Mart 1955), The Psionic Mousetrap, Amazing Stories. Kurgudaki psişik yeteneklerin örnekleri, ister doğaüstü varlıklara atfedilsin, ister başka türlü, "psiyonik" modasından önce ortaya çıkmıştı. Ancak The Encyclopedia of Science Fiction'ınNicholls, Peter and Brian Stableford: Entry, "ESP" in Clute, John; Nicholls, Peter (1995), The Encyclopedia of Science Fiction, New York: St. Martin's Press, ss. 390–391. editörleri, 1950'lerin ortalarından 1960'ların başlarına kadar uzanan, savaş sonrası bilimkurgu türünde bir "psi-boom" (Campbell'in tasarladığı) olgusunu tarif edip tanımlıyordu. Örnek olarak James Blish'in Jack of Eagles (1952), Theodore Sturgeon'un More Than Human (1953), Wilson Tucker'ın Wild Talent (1954) ve Frank M. Robinson'un The Power (1956) adlı eserlerinden bahsediyorlardı. Alfred Bester'ın The Demolished Man (1953) adlı eseri, "psi" yeteneklerine sahip insanların tamamen bütünleştiği bir toplumu betimleyen bir çalışmanın öncü bir örneğidir. "Psi-boom" (tr: Psi patlaması) yılları Soğuk Savaş'ın en karanlık ve en paranoyak dönemine denk geldiğinden, telepatinin casuslukta kullanımına ilişkin pek çok örneğin (örneğin Randall Garrett'ınkiler) üretilmesi doğaldır. Edebi süreklilik açısından The Encyclopedia of Science Fiction'ın editörleri şunu belirtmektedir: 

1956'da Campbell, Hieronymus makinesi olarak bilinen bir psiyonik aygıtın tanıtımını yapmaya başladı. Onu sözdebilimsel ve hatta şarlatanlık örneği olarak gören bilim adamlarının şüpheciliğiyle karşı karşıya kaldı.

1957'de Martin Gardner, Fads and Fallacies in the Name of Science (tr: Bilim Adına Tuhaflıklar ve Yanılgılar) adlı kitabının güncellenmiş baskısında, psiyonik çalışmasının "Dianetik veya Ray Palmer'ın Shaver (tr: Tıraş Makinesi'') hikâyelerinden bile daha komik" olduğunu yazdığında, rüzgârın bir kısmı psiyoniklerin yelkenlerinden çıkarıldı ve Campbell'in inanç ve iddialarını bilim karşıtı saçmalık olarak eleştirdi.

 Ayrıca bakınız 
 Duyular dışı algılama
 Psişik yeteneklerin listesi
 Psionik (rol yapma oyunları)
 Psikotronik taciz
 Psikotronik (parapsikoloji)
 Radyonik
 Doğaüstü

 Kaynakça 

 Konuyla ilgili yayınlar 






Kategori:1950'lerin yeni sözcükleri
Kategori:1951 tanıtımları
Kategori:Amerika Birleşik Devletleri icatları
Kategori:Keşif ve buluş tartışmaları
Kategori:Kurgusal teknolojiler
Kategori:Teorik teknoloji
Kategori:Paranormal terminolojisi
Kategori:Parapsikoloji
Kategori:Sözdebilim
Kategori:Psişik güçler
Kategori:Bilimkurgu konuları