Haklar Bildirgesi

küçükresim| Amerika Birleşik Devletleri Haklar Bildirgesi Taslağı, 1789 yılından
Haklar Bildirgesi, temel haklar bildirgesi, haklar beyannamesi veya haklar şartnamesi, bir ülkenin vatandaşlarına ait en önemli hakları içeren bir listedir. Amacı, bu hakları kamu görevlileri ve özel vatandaşlar tarafından ihlallere karşı korumaktır.

Haklar bildirgeleri köklü veya köksüz olabilir. Köklü bir haklar bildirgesi, herhangi bir ülkenin yasama organı tarafından değiştirilemez veya iptal edilemez; bunun yerine genellikle bir ülkenin anayasasının bir parçasıdır ve bu nedenle anayasanın değiştirilmesi için geçerli olan özel prosedürlere tabidir.

 Tarihçe 
Belirli gruplar için belirli hakları savunan yasal bildirgeler Orta Çağ'dan beri vardır. Bir örnek, 1215 yılında Kral ve baronları arasında imzalanan İngiliz yasal bildirge olan Magna Carta'dır. Magna Carta, erken modern çağda yeniden uluslararası çapta ilgi görmeye başladı. İngiliz ortak hukuk yargıcı Sör Edward Coke, vatandaşlık temelinde haklar fikrini vurgularken, İngilizlerin tarih boyunca bu haklardan yararlandığını söyledi. 1628'deki Haklar İçin Dilekçe, 1679 İhzar müzekkeresi hareketi ve 1689'daki Haklar Beyannamesi, belirli hakları yasal olarak belirlemiştir.

On Üç Koloni'de İngiliz Haklar Beyannamesi, 1776 Virginia Haklar Bildirgesi'ni tetikleyen nedenlerden biriydi. Aynı yılın ilerleyen dönemlerinde Amerika Birleşik Devletleri Bağımsızlık Bildirgesi'ni etkiledi. Amerika Birleşik Devletleri Anayasası 1789'da kabul edildikten sonra, Amerika Birleşik Devletleri Haklar Bildirgesi 1791'de onaylandı. ABD Anayasası ve Haklar Bildirgesi İngiliz anayasa tarihinden etkilenmiştir.

Aydınlanma Çağından ilham alan İnsan ve Yurttaş Hakları Bildirgesi, hakların evrenselliğini öne sürüyordu. Fransız Devrimi döneminde, 1789 yılında Fransa Ulusal Kurucu Meclisi tarafından kabul edildi.

20. yüzyılda farklı grupların İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesi'nin taslağını hazırlarken bu eski belgelerden yararlandıkları görüldü.

 Demokrasilerde istisnalar 
Birleşik Krallık Anayasası yazılmamıştır. Bununla birlikte, 1689 tarihli Haklar Bildirgesi Birleşik Krallık yasalarına dahildir. 1998 İnsan Hakları Yasası, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nde belirtilen hakları Birleşik Krallık yasalarına dahil eder. Yeni Yüksek Mahkeme, özgürlük, demokrasi ve hukukun üstünlüğüne yönelik son ihlaller nedeniyle Birleşik Krallık Hakları Bildirgesini yeniden ele almak ve hükûmetin yasalarını ve politikalarını iptal etme yetkisine sahiptir.

Avustralya, birçok eyalette devam eden tartışmalar olmasına rağmen, vatandaşlarını korumaya yönelik ne anayasal ne de federal yasama haklarına sahip olan tek ortak hukuk ülkesidir. 1973'te Federal Başsavcı Lionel Murphy, hiçbir zaman kabul edilmemesine rağmen parlamentoya bir insan hakları yasa tasarısı sundu. 1984'te Senatör Gareth Evans bir Haklar Bildirgesi taslağı hazırladı, ancak bu hiçbir zaman parlamentoya sunulmadı ve 1985'te Senatör Lionel Bowen, Temsilciler Meclisi tarafından kabul edilen ancak Senatodan geçemeyen bir haklar bildirgesi sundu. Eski Avustralya Başbakanı John Howard, gücün seçilmiş politikacılardan seçilmemiş yargıçlara ve bürokratlara devredileceği gerekçesiyle Avustralya'ya yönelik bir haklar bildirgesine karşı çıktı. Victoria, Queensland ve Avustralya Başkent Bölgesi (ACT), insan hakları yasasına sahip tek eyalet bölgeleridir. Bununla birlikte, Avustralya yargı sisteminde mevcut olan yasallık ilkesi, mevzuat açıkça müdahale etme niyetinde olmadığı sürece mevzuatın temel insan haklarına müdahale etmeyecek şekilde yorumlanmasını sağlamayı amaçlamaktadır.

 Bildirge listesi 
küçükresim| Haklar Bildirgesi 1689, İngiltere Parlamentosu'nun belirli hakları savunan bir Yasasıdır
BildirgeYürürlük yılıBölgeNotlarÖzgürlükler Sözleşmesi1100 İngiltereMiras ve evlilik hakları, af ve çevrenin korunmasıMagna Carta1215Baronların haklarıİrlanda Büyük Sözleşmesi1216Baronların haklarıAltın Boğa1222 MacaristanSoylular için haklarKalisz Tüzüğü1264 PolonyaYahudi sakinlerin haklarıKortenberg Sözleşmesi1312 Brabant"Zengin ve fakir" tüm vatandaşların haklarıDušan'ın Yasası1349 SırbistanOniki Makale1525SvabyaPacta manastırı1573 Polonya-LitvanyaHenrician Maddeleri1573Hak Dilekçesi1628Hak Bildirgesi, 1689 1689 Haklar Beyannamesi Hak Talebi Yasası 16891689Bildirge, zamanın tüm İngiliz Kolonileri için geçerliydi ve daha sonra ulus haline gelen kolonilerin yasalarında yer aldı. Avustralya'da 1865 Sömürge Yasaları Geçerlilik Yasası ile ve 1931 Westminster Yasası ile yeniden onaylandı.Virginia Haklar Beyannamesi1776: Haziran 1776, Amerika Birleşik Devletleri Bağımsızlık Bildirgesi'nin Önsözü, Temmuz 1776Pensilvanya Anayasası'nın 1. Bölümü1776: Temmuz 1776İnsan ve Yurttaş Hakları Bildirisi1789Haklar Bildirisi, ABD Anayasası17911789'da tamamlandı, 1791'de onaylandıHalk Hakları Bildirgesi1811 VenezuelaConnecticut Anayasası'nın I. Maddesi1818: Yunanistan Anayasası1822Islahat Fermanı1856Teksas Anayasası'nın I. Maddesi1875: Finlandiya'da temel hak ve özgürlükler1919Zımni Haklar Bildirgesi (Kanada anayasa hukukunda bir teori)19381867 Anayasa Yasasının ima ettiği haklar bildirgesi, ilk kez 1938'de Referans Re Alberta Tüzüklerinde tanımlanmıştır.İtalya Anayasası'nın 13-28. Maddeleri1947İnsan Hakları Evrensel Bildirisi1948Çin Anayasası1949Hint vatandaşlarının Temel Hakları1950Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi19531950'de hazırlandıKanada Haklar Bildirgesi1960Portekiz Anayasası'nın I. Bölümü1976Uluslararası İnsan Hakları Bildirgesi1976Quebec İnsan Hakları ve Özgürlükler Sözleşmesi1976: Kanada Hak ve Özgürlükler Sözleşmesi1982ASEAN Halklarının ve Hükûmetlerinin Temel Görevleri Bildirgesi1983Asya'daki İnsan Hakları Bölgesel Konseyi tarafından Manila'da imzalanan ilk pan-Asya insan hakları bildirgesi taslağıFilipinler Anayasasının III ve XIII. Maddeleri1987Madde III'ü kapsayan Haklar Bildirgesi, hükûmetin vatandaşların haklarına yönelik görev ve sorumluluklarını düzenlerken, Madde XIII özellikle insan hakları ve sosyal adaletle ilgilidir.Brezilya Anayasası'nın 5. Maddesi1988Yeni Zelanda Haklar Bildirgesi Yasası1990Çek Cumhuriyeti Temel Haklar ve Temel Özgürlükler Sözleşmesi1991Hong Kong Haklar Bildirgesi Yönetmeliği1991Güney Afrika Anayasası'nın 2. Bölümü1996"Haklar Bildirgesi" başlıklıİnsan Hakları Yasası 19981998İnsan Hakları Yasası 20042004Avrupa Birliği Temel Haklar Bildirgesi2005Victoria İnsan Hakları ve Sorumlulukları Şartı2006: Zimbabve Anayasasının Dördüncü Bölümü2013Queensland İnsan Hakları Yasası 20182019: 

 Ayrıca bakınız 

 Devredilemez haklar
 Doğal haklar
 Hukuk kuralı
 İkinci Haklar Bildirgesi

 Kaynakça 

Kategori:Haklar
Kategori:Anayasa hukuku