Kuzey Kore'nin yasadışı faaliyetleri

Kuzey Kore'nin iddia edilen yasa dışı faaliyetleri arasında uyuşturucu ticareti, sahte tüketici ürünleri üretimi ve satışı, insan kaçakçılığı, silah kaçakçılığı, yaban hayatı kaçakçılığı, kalpazanlık (özellikle Çin yuanı ve ABD doları), terörizm ve diğer iddialar yer almaktadır. I İddialar, bu faaliyetlerin çoğunun Kuzey Kore hükûmeti ve yönetici Kore İşçi Partisi tarafından yönlendirildiği ve kontrol edildiği yönündedir. Elde edilen gelir, ülkenin nükleer ve geleneksel silah üretimini geliştirmeye, siyasi elitin yaşamlarını finanse etmeye ve Kuzey Kore ekonomisini desteklemeye yöneliktir.

 Genel bakış 
Suç örgütlerinin aksine, bu yasa dışı girişimlerin kapsamlı doğası ve en üst düzeydeki hükûmet tarafından yönlendirildiği ve onaylandığı iddiası, Paul Rexton Kan ve Bruce Bechtol tarafından Kuzey Kore devletinin doğasını "suç suverenliği" şeklinde tanımlamaya yönlendirmiştir.

Bununla birlikte, devletin her bir suç girişimine ne kadar dahil olduğu konusunda hala şüpheler var. Birçok yorumcu, Kuzey Kore devletinin kalpazanlık, insan kaçakçılığı, silah ticareti vb. konularda etkili olduğunu kabul etse de, 1990'larda Kamu Dağıtım Sistemi'nin çökmesinden sonra ortaya çıkan yarı özel ve özel siyah piyasalar nedeniyle uyuşturucu ticaretine ne kadar dahil olduğu net değildir ve bazı üst düzey yetkililerin sadece kendi çıkarları için yasa dışı ticaret yaptıkları düşünülmektedir.

 Eleştirisel değerlendirme 
Britanyalı akademisyen Hazel Smith, iddiaların çoğunlukla birkaç Amerikalı yetkili ve Kuzey Koreli kaçakçının öne sürdüğü durumlara dayandığını savundu. Smith, çok az sayıda suç mahkûmiyeti olduğuna dikkat çekmiş ve Kuzey Kore hükûmetinin tüm eylemleri kontrol ettiği varsayımını sorgulamıştır.

Kuzey Koreli bir uzman olan Andrei Lankov'a göre, ülkenin yasa dışı faaliyetleri hiçbir zaman "çok fazla para kazanma" yoluyla sonuçlanmamıştır. Bunun yerine, bu faaliyetler ülkeyi marjinal kazanç karşılığında dünya çapında küçük düşürmüştür. Lankov, kaçakçılığın rejim için para kazanmak için yapılmadığı, ancak finansmanı kesilen diplomatlar için bir hayatta kalma aracı olduğunu iddia ediyor.

 Room 39 
Kuzey Kore liderinin yabancı para slush fonunu sürdürme yollarını arayan en önemli devlet kuruluşu Room 39 (Oda 39)'dur. Room 39, sahtecilik ve uyuşturucu üretimi gibi çok sayıda hükûmetin yasa dışı eylemlerini inceler. Askeri birimin kendi yasa dışı faaliyetleri de var. 2010 yılında bu departmanın 100 ticaret şirketi ve banka, 17 yurtdışı şubesi olduğu bildirildi. 2009 yılına gelindiğinde, ofisin varlıkları 5 milyar doların üzerindeydi ve bunun büyük bir kısmı Hong Kong, Makao ve Avrupa bankalarına dağılmıştı.

Ağustos 2014'te, Room 39'un kontrolünde olduğu şüphelenilen Kuzey Kore'nin Daesong Bankası'nın üst düzey temsilcisi olan Yun Tae-hyong'un, 5 milyon dolarla Rusya'ya kaçtığı bildirildi.

2015 yılında Avrupa Birliği, Kore Ulusal Sigorta Şirketi (KNIC) üzerine yaptırımlar uygulamış ve KNIC'nin Room 39 ile bağlantılı olduğunu belirtmiştir. KNIC'in  Almanya ve Birleşik Krallık ülkeleri üzerinde 2014 yılında 787 milyon sterlinlik bir varlığa sahip olduğu ve sigorta şirketlerini dolandırdığı ortaya çıktı.

 Japonya'daki Zanichi Korelileri 
Japonya hükümeti, Kore Sakinleri Genel Birliği'nin yasa dışı ticaret ve casusluk yaptığını ve elde ettikleri parayı Kuzey Kore'ye gönderdiğini iddia etti.

 Uyuşturucu ticareti iddiaları 
Kuzey Kore'nin yasa dışı uyuşturucu ticaretine ilişkin iddialar yasal olması gereken ilaçların sahtelerinin üretimi, satışı ve kaçakçılığı da dahil olmak üzere 1970'lere kadar uzanıyor. Üretim, özellikle Kim İl-sung tarafından onaylanan Hamgyong ve Ryanggang illerinde dağlık bölgelerde Yonsah köyünde başlamıştır.

Kuzey Kore hükûmeti, meşruiyeti için, Kore İşçi Partisi'nin Dış İlişkiler Departmanı tarafından yönetilen Ryugyong Şirketi gibi ön şirketler kullanarak gizli faaliyetler yürütmektedir. Şirket ülkede sadece afyon yetiştirmek için büyük arazilere sahiptir ve her yıl Kim Jong İl'e on binlerce dolar döviz gönderdiği iddia edilmiştir. Ryugyong Şirketi için, çoğu şirketten farklı olarak ithalat veya ihracat kotaları uygulamaz.

Kaçakçı Yoon Yong-sol, kıtlık döneminde "kıtlık sırasında gelincik yerine buğday yetiştirmemiz gerektiğini söyledik, ancak merkezi hükümetin talimatı, eğer gelincik yetiştirirsek ürünü 10 kat daha fazla paraya satarak buğday alabileceğimiz yönündeydi." Uyuşturucu satarak döviz kazanabilirsiniz."

1990'ların sonlarında, ülkede metamfetamin kullanımıyla ilgili raporlar ortaya çıktı. Foreign Policy yazarı Isaac Stone Fish'e göre, Kuzey Kore'deki kimyagerler ve bilim adamları metamfetamin üretmektedir. Metamfetamin, Kuzey Kore'de yaygın bir "ilaç" olarak tüketildiği için yaygındır. 2000'lerin ortalarında uyuşturucu üretimi ve satışları azaldı ve metamfetamin yaygınlaştı. Ülkeye para getirmek için uluslararası metamfetamin ticareti başladı ve öncelikle Çin'de üretilmeye başlandı. Yine de Isaac Stone Fish, raporu hakkında, "Ben Kuzey Kore'de gerçekte neler olduğunu hiçbir şekilde bilmiyorum" dedi.

2004 yılında Çin, Kuzey Kore'den en önemli aktarma noktası olan Jilin Eyaleti'ndeki uyuşturucu sorununu resmi olarak kabul etti. Kuzey Kore tarafından üretilen, depolanan, finanse edilen ve satılan metamfetamin, Filipinler, Amerika Birleşik Devletleri, Hong Kong, Tayland ve Batı Afrika gibi birçok ülkeye ulaşmaktadır. 2010 yılında, Kuzey Kore'nin Amerika Birleşik Devletleri'ne 40 pound metamfetamin kaçırmak ve bunu kilogram başına 30.000 dolar karşılığında satmak amacıyla dahil olduğu bir komploya karışan beş yabancı uyruklu kişi tutuklandı.

2001 yılında iddia edilene göre yasa dışı uyuşturuculardan elde edilen gelir 500 milyon ile 1 milyar dolar arasındaydı. 2013 yılında yazılan Washington Post makalesinde, metamfetamin satışlarından elde edilen yıllık gelirin 100 ila 200 milyon dolar arasında olduğu tahmin ediliyor.

1977 ile 2003 yılları arasında, Kuzey Kore'den yirmiden fazla diplomat, ajan ve ticaret yetkilisi onlarca ülkede uyuşturucu kaçakçılığıyla bağlantılı olarak tutuklandı veya gözaltına alındı. 2004 yılında, Kuzey Kore'den bir büyükelçilik çalışanının Mısır'da 150,000 klonazepam tabletini kaçırmaya çalıştığı ortaya çıktı. Aynı yıl, Bulgaristan'dan bir büyükelçilik çalışanının Türkiye'de 500,000 tablet Fenetillin ile yakalandığı ortaya çıktı. (7 milyon dolar değerinde) Kuzey Kore hükûmeti, böyle davranışların devletin emri olmadığını, sadece bireylerin yaptığını kabul söyledi.

Kuzey Kore İnsan Hakları Komitesi'ne göre, diplomatlar aracılığıyla uyuşturucu kaçakçılığı 2001'den bu yana sona ermiş ve odak daha sonra diğer suç örgütleri tarafından kaçırılmak üzere uyuşturucu üretimine kaymıştır.

2003 yılında Kuzey Kore'den bir kargo gemisi olan Pong Su, Avustralya'ya eroin taşırken yakalandı. Geminin Avustralya'ya yaklaşık 125 kilogram (276 lb) eroin kaçakçılığı yaptığı ve yaklaşık 160 milyon Avustralya doları değerinde olduğu şüphesi vardı. Karaya çıkan dört kişi suçlu bulundu, ancak gemide bulunan dört subay tüm suçlamalardan beraat etti.

 Sahtecilik 

 Kalpazanlık 
Para sahteciliğinin 1970'lerde Kim Jong Il'in yönlendirmesiyle başladığı iddia edilse de, o dönemde üretilen banknotlar kaliteli değildi. Kuzey Kore hükûmeti, o zamandan bu yana ve Room 39'un yetki alanı içinde karmaşık teknikleri kullanarak 50 ve 100 Amerikan doları banknotları üzerinde sahtecilik yapmıştır. 1994 yılında Hong Kong ve Makao'da beş Kuzey Kore diplomatı ve ticaret misyonu üyesi, yaklaşık 430,000 dolarlık sahte "superdollar" (ayrıca "supernote" olarak da bilinir) taşırken yakalandılar. Sahteciliğin iki ana nedeni vardır: Birincisi, Amerika Birleşik Devletleri ile ekonomik bir savaş yürütmek ve ikincisi, Kuzey Kore'nin kendi ekonomik sorunlarını hafifletmeye yardımcı olmaktır. American University'den Dr. Balbina Hwang, Kuzey Kore'nin 2001 yılında 100 milyon dolarlık sahte para dolaşıma soktuğunu belirtti. Bu gelirler yıllık tahmini 15 ila 25 milyon dolar arasındadır. Amerika Birleşik Devletleri, 2013 yılında 100 dolarlık banknotunu yeniden tasarladı. Bu tasarım, sahteciliği önlemek ve Kuzey Kore'den gelen "supernote"ların tekrarlanmasını önlemek içindi.

Kuzey Kore, kalpazanlığı suç sayma konusunda ülkelerin anlaştığı temel anlaşma olan "Para Sahteciliğinin Bastırılması Uluslararası Anlaşması"na katılmamaktadır.

Analist Andrei Lankov, süperdolar sahteciliği için sunulan kanıtların sadece dolaylı olduğunu belirtti. Kore Politika Enstitüsü'nden Gregory Elich ise bu iddiaların gerçek dışı olduğunu iddia etti. Elich'e göre Kuzey Kore'nin 1970'lerden kalma intaglio baskı makinesi süpernotları basmaya yetmez ve kağıt ve mürekkep üretmek çok zor olacaktır. Ek olarak, söz konusu süpernotların çok küçük olduğunu belirtmektedir.

 Sahte ilaçlar 
Kuzey Kore'nin sahte Viagra üretimine karıştığı iddia edilmektedir. Bazı iddialar, 2004 yılında Güney Kore'nin Seul şehrinde 4,000 sahte Viagra hapıyla yakalanan bir adamın tutuklanması ve 2005 yılında Japonya'dan gelen bir raporda Kuzey Kore'nin Chongjin'deki fabrikalarında sahte Viagra hapları ürettiği ve bunları Hong Kong, Çin, Güneydoğu Asya ve Orta Doğu ülkelerine sattığı üzerinedir.

 Sahte sigaralar 
Ülke sahte sigaralardan para kazanmıştır. Ticaretin 1990'larda başladığı ve 2002'de Çin hükûmetinin çok sayıda sahte işletmeyi kapatmasının ardından önemli ölçüde arttığı düşünülüyor. Sahte sigara üreten fabrikalar Kuzey Kore ordusu tarafından işletilmektedir. Sigara üretimi için önemli fabrikaların Rason'da olduğu söylense de, kaçakçılar Pyongyang'da da bir fabrikanın varlığından bahsetmişlerdir.

1995'te Tayvan, sahte sigara ambalajı içeren 20 konteyneri ele geçirdi. Popüler Japon ve Britanya markalarından 2 milyon kutu tespit edildi. 2004 yılında, Vietnam, Tayvan, Filipinler ve Singapur'da polis sahte sigara kutularını ele geçirdi. 2006 yılındaki resmi kongre ifadesinde, Kuzey Kore'den Marlboro marka sigaraların Amerika Birleşik Devletleri'nde 1,300 olayda bulunduğu belirtildi. Sahte sigaraların yıllık geliri 80-160 milyon dolar arasında değişmektedir.

 İnsan kaçakçılığı 
ABD Dışişleri Bakanlığı, 2007'den bu yana Kuzey Kore'yi insan ticareti yasalarına uymayan "3. Seviye" bir ülke olarak sınıflandırmış ve bu derecelendirmeyi sürdürmüştür."North Korea". Trafficking in Persons Report 2019.  U.S. Department of State (June 17, 2020). Erkek, kadın ve çocukların cinsel ticareti ve zorla çalışması ülkenin kaynaklarıdır. Zorla çalışma hem iç hem de dış mekanlarda kullanılmaktadır. Polonya, Malta, Rusya, Çin, Moğolistan ve Orta Asya, Avrupa, Afrika ve Ortadoğu'daki diğer ülkeler, Kuzey Kore tarafından vatandaşlarının zorla kaçırıldığı ülkeler arasında yer almaktadır.

Kuzey Kore hükûmeti bu kişileri "sözleşmeli işçiler" olarak nitelendirse de, bazı raporlar, bu işçilerin zorla çalıştırıldığını, hareket ve iletişimlerinin sıkı bir gözetim altında olduğunu ve işçilerin seçim yapma haklarının olmadığını iddia ediyor.

Rusya'da inşaat, tarım ve ormancılık sektörlerinde çalışan binlerce Kuzey Koreli olduğu tahmin ediliyor. Bu çalışanlar yılda sadece iki gün izin alabilirler ve bunu karşılayamazlarsa cezalandırılırlar.

Kuzey Kore 2000 yılında imzalanan İnsan Ticaretinin, Başta Kadın ve Çocuk Ticaretinin Önlenmesi, Durdurulması ve Cezalandırılmasına İlişkin Protokole taraf değildir.

 Silah ticareti 
1980'lerde Kuzey Kore, yasal olarak Üçüncü Dünya ülkelerine nispeten ucuz, teknik olarak karmaşık olmayan ancak güvenilir silahlar ihraç etti. Kuzey Kore, İran-Irak Savaşı sırasında silah ihracatının yaklaşık %90'ını İran'a yaptı. 1981 ile 1989 yılları arasında silah satışlarından yaklaşık 4 milyar dolar kazandı.

Kuzey Kore, nükleer ve füze teknolojisi geliştirme konusunda tanınmış bir geçmişe sahiptir ve 2001'de füze satışları 560 milyon doları buldu. 2006'daki nükleer testinden sonra, Kuzey Kore'nin çeşitli silah, malzeme ve teknoloji ihracatını kısıtlamaya veya önlemeye yönelik uluslararası yaptırımlar uygulandı. Ancak Birleşmiş Milletler tarafından uygulanan yaptırımlardan önce, Japonya ve Amerika Birleşik Devletleri gibi ülkeler bu tür faaliyetleri tek taraflı olarak sınırladılar.

Tüm silahlar, küçük silahlar ve hafif silahlar da dahil olmak üzere, BM yaptırımları ile yasaklanmıştır. Kuzey Kore, yaptırımları aşmak için ön şirketler ve elçilikleri kullanarak karmaşık bir silah ticaret ağı oluşturdu. 2014 BM raporuna göre, Myanmar, Eritre, Tanzanya, Etiyopya, Somali ve İran dahil olmak üzere bazı ülkeler Kuzey Kore'den silah satın aldı.

 Olaylar 

2009 yılında Kuzey Kore silahları taşıyan üç gemi durduruldu. İsrailli istihbarat yetkilileri, silahların Hizbullah ve Hamas'a gönderildiğine inanıyordu.

Aralık 2009'da Tayland, Pyongyang'dan karadan havaya füzeler de dahil olmak üzere 35 ton konvansiyonel silah taşıyan bir charter jeti durdurdu.

2012 yılında Birleşmiş Milletler, Güney Kore'nin Busan limanında Suriye'ye giden bir Çin yük gemisinde Kuzey Kore yapımı 445 grafit silindirin (balistik füze üretmek için kullanılabilecek) ele geçirildiğini bildirdi.

2013 yılında Panama'da (Küba silahlarını taşıyan) bir Kuzey Kore kargo gemisine el konuldu.

Ağustos 2016'da ABD istihbaratı, Kamboçya bayrağı altında seyreden bir gemiyi takip etti; Kuzey Koreli bir mürettebat, Kuzey Kore'den Mısır'a giderken, 24.000 roket güdümlü el bombası ve diğer 6.000 parçayı taşırken bulundu. Mısırlı özel bir işletme tarafından sipariş edilip ödemesi yapıldı, ancak bunun Mısır Ordusu için olduğuna inanılıyor. Bu siparişin ve diğerlerinin değerinin 23 milyon dolar olduğu tahmin ediliyor.

 Yabani hayvan ticareti 
Son otuz yıl içinde en az on sekiz Kuzey Kore diplomatının fildişi ve gergedan boynuzu kaçakçılığı yaparken yakalandığı bilinmektedir, ancak daha fazla kişinin yakalandığı düşünülmektedir. Kuzey Koreli suçluların Angola, Etiyopya, Demokratik Kongo Cumhuriyeti, Güney Afrika ve Mozambik gibi ülkelerden fildişi ve gergedan boynuzu kaçakçılığı yaptıkları bildirildi. Rejim, bu tür yasa dışı faaliyetleri düşük riskli ancak oldukça karlı olarak görüyor.

 Yaptırımlardan kaçınma 
Birleşmiş Milletler Uzmanlar Paneli'ne göre, Kuzey Kore, özellikle petrol ve kömürle ilgili yaptırımları ihlal etmek için çok çeşitli teknik ve kurumsal yöntemler geliştirdi. Bu teknikler arasında gizli gemiler arasındaki yük transferleri ve sahte belgeler vardı.

Mayıs 2019'da ABD, yaptırımlara aykırı olarak Kuzey Kore'den kömür taşıyan bir yük gemisini ele geçirdiğini açıkladı. Adalet Bakanlığı, 17,061 tonluk Wise Honest adlı geminin Endonezya tarafından Nisan 2018'de alıkonulduğunu, ancak şu anda ABD'nin elinde olduğunu belirtti. Bu gemi, ülkenin en büyük yük gemilerinden birisidir.

 Siyasi amaçlı eylemler 
Kuzey Kore, uzun süredir devam eden Kore ihtilafıyla ilgili siyasi amaçlı suç eylemleri ve yasadışı para kazanma girişimleri nedeniyle de kınandı.

 Terörizm 
1988'de Kuzey Kore, gruplara silah sağladığı ve Korean Air Flight 858'in bombalanmasındaki rolü nedeniyle Terörizmi destekleyen devletler listesine girdi. Başkan George W. Bush, 2008'de Kuzey Kore'yi nükleer programlarına erişim sağlama ve nükleer tesislerini devre dışı bırakmaya devam etme yükümlülüklerini yerine getirmesi üzerine ülkeyi listeden çıkarmayı kabul etti, ancak Kuzey Kore ile devam eden düşmanlıklar ve ülkenin nükleer silahlarını terör örgütlerine satabileceği korkusu nedeniyle yeniden listelenmesi gerekiyordu.

2017'de, Kim Jong-nam'ın ölümü, Suriye İç Savaşı'ndaki rolü, İran ile yakın ilişkileri ve özellikle Hamas gibi örgütlerin desteklenmesi nedeniyle Kuzey Kore "terör devleti" olarak yeniden listelendi.

 Uluslararası kaçırmalar 
Kuzey Kore, 1977 ile 1983 arasında birkaç Japon vatandaşını kaçırdı. Kuzey Kore, 13 Japon vatandaşı kaçırdığını kabul etti, ancak Japonya 17 kişinin kaçırıldığını bildirdi. Ek olarak, Kuzey Kore tarafından kaçırılan dokuz Avrupa vatandaşı için tanıklıklar mevcuttur.

Kaçırmanın çeşitli amaçları vardır: kaçırılanları tercüman veya öğretmen olarak kullanmak, eş olarak kullanılmak ve diğer gizli operasyonlar için kimlik elde etmek. Kore Savaşı sırasında Kuzey Kore'nin yaklaşık 82,959 Güney Koreli sivili kaçırdığı tahmin ediliyor. Güney Kore, savaştan sonra Kuzey Kore tarafından 489 Güney Koreli'nin daha kaçırıldığını iddia ediyor.

 Siber saldırı 
Siber güvenlik uzmanlarına göre Kuzey Kore, düşman bilgisayar ağlarını bozmak ve hem para hem de hassas veri çalmak için eğitilmiş bir hacker ordusu kurdu. Kuzey Kore, Güney Kore ve diğer ülkelerde son on yılda sayısız siber ve diğer hack saldırılarından sorumlu tutuldu.

ABD hükûmeti, 2014'teki Sony Pictures siber saldırısının ardından Kuzey Kore hükûmetinin "merkezi bir rol oynadığını" belirtti. Beyaz Saray, olayı "ciddi bir ulusal güvenlik meselesi" olarak tanımladı ve Federal Soruşturma Bürosu resmi olarak Kuzey Kore hükûmetini bir siber saldırı ile ilişkilendirdi.

Kuzey Kore, hacking'i önemli bir gelir kaynağı haline getirmiştir. Binlerce hackerın her yıl kabaca yüz milyonlarca dolar kazandığı iddia edilmektedir. Hacking olayları, silah satışları ve ilgili askeri hizmetlerden daha fazla para kazandırmaktadır. Yabancı bankalar, mikro işlemler ve kripto paralar gibi platformlardan önce para çalınıyor ve daha sonra aklanıyor. 8 Ekim 2018'de Bloomberg, bir Kuzey Kore hacker grubunun 2014-2018 yılları arasında küresel bankalara yönelik bir dizi saldırıda en az 1.1 milyar dolar çalmaya çalıştığını söyledi. Saldırılar güvenlik şirketi FireEye tarafından tespit edildi.

BM Kuzey Kore uzman paneli, 2019'da 2 milyar ABD dolarının siber suç operasyonları yoluyla toplandığını belirten bir rapor yayınladı.

 Uluslararası tepkiler 
Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi, Kuzey Kore ve silah programına karşı birçok kez karar verdi. Bunlar arasında UNSC Kararı 825 (Mayıs 1993), UNSC Kararı 1695 (Temmuz 2006), UNSC Kararı 1874 (Haziran 2009), UNSC Kararı 2094 (Mart 2013) ve en son olarak UNSC Kararı 2371 (Ağustos 2017). Uluslararası topluluk UNSC 1874'ü tam anlamıyla uygularsa, Kuzey Kore 1.5 ila 3.7 milyar dolar kaybedecektir.

1950 yılından beri, Amerika Birleşik Devletleri Kuzey Kore'ye ambargo uygulamaktadır. Kuzey Kore'nin çeşitli yasadışı eylemleri ve devam eden saldırganlığına karşı mücadele etmek için ambargo ve ilgili yaptırımlar genişletilmiştir.

Amerika Birleşik Devletleri'nin Vatanseverlik Yasası'nın 311. bölümüne göre, Kuzey Kore'nin 25 milyon dolarlık nakiti 2005 yılında Macau merkezli Banco Delta Asia'da donduruldu. ABD Hazine Dairesi bu parayı Kuzey Kore'nin parasını yasa dışı faaliyetlerde kullandığını belirtti.

2010 yılında ABD Başkanı Barack Obama tarafından imzalanan 13551 sayılı Başkanlık Kararnamesi, Kuzey Kore'nin silah ithalatını ve ihracatını, lüks malların ithalatını ve diğer yasa dışı faaliyetleri, para aklanmasını, mal ve para sahteciliğini, büyük miktarda nakit kaçakçılığını ve uyuşturucu ticaretini yasakladı.

 Ayrıca bakınız 

 WannaCry fidye yazılımı saldırısı

Genel:

 Mafya devleti

 Kaynakça 

 Daha fazlası için 




Kategori:Kuzey Kore ekonomisi
Kategori:Kuzey Kore'nin dış ilişkileri
Kategori:Ülkelerine göre terörizm
Kategori:Siyasi yolsuzluk
Kategori:Nükleer çoğalma