Sambucus nigra

Sambucus nigra Avrupa'nın çoğuna özgü Adoxaceae familya’sındaki çiçekli bitkiler’den oluşan bir tür kompleksi’dir. Çok kullanılan isimleri mürver, kara mürver, Avrupa mürveri ve Avrupa kara mürveri‘dir. Başta güneşli yerler olmak üzere hem ıslak hem de kuru verimli topraklar da dahil olmak üzere çeşitli koşullarda yetişir. Bitki yaygın olarak süs çalısı veya küçük ağaç olarak yetiştirilir.

Hem çiçekleri hem de yemişleri başta likör ve şarap olmak üzere çok eskilerden beri mutfakta geleneksel olarak kullanılır.

Mürver yaygın olarak besin takviyesi ve geleneksel tıp’ta kullanılsa da sağlığın korunması veya hastalıkların tedavisi için herhangi bir fayda sağladığına dair bilimsel bir kanıt yoktur.

Tanımı
Mürver,  yüksekliğe ve ene kadar büyüyen, nadiren  yüksekliğe ulaşan, yaprak döken çalı veya küçük ağaç’tır. Gençken açık gri olan kabuk, uzunlamasına çatlaklı, lentisel’leri belirgin olan kaba gri bir dış kabuğa dönüşür.Clapham, A.R., Tutin, T.G. and Warburg, E.F. 1968 Excursion Flora of the British Isles Second Edition Cambridge.

Yaprak’lar karşılıklı çiftler halinde düzenlenmiş olup  uzunluğunda, beş ila yedi (nadiren dokuz) yaprakçıkla pinnat, yaprakçıklar  uzunluğunda ve  eninde ve tırtıklı kenarlıdır. Genç sapların içi boştur.Vedel, H. and Lange, J. 1971. Trees and Bushes in Wood and Hedgerow. p. 196. Methuen and Co. Ltd. 

Hermafroditik çiçek’lerin beş organı vardırParnell, J. and Curtis, T. 2012. Webb's An Irish Flora. Cork University Press.  ve bunlar ilkbaharın sonlarından yaz ortasına kadar 10–25 cm çapında büyük, yassı demetlerde bulunur. Tek tek çiçekleri fildişi beyazı olup çapı , beş yapraklı ve sinekler tarafından tozlaşır.

Meyvesi parlak, koyu mor ila siyah bakka 3–5 mm çapındadır ve sonbaharın sonlarında sarkık salkımlar halinde büyür. Mürver meyvesinin koyu rengi, zengin fenolik içeriğinden, özellikle de antosiyanin’lerden kaynaklanır.



 Sınıflandırma 

Alttürler

Asya ve Kuzey Amerika'ya özgü, benzer olan ve bazen Sambucus nigranın alt tür’ü olarak değerlendirilen, aralarında S. nigra subsp. canadensis ve S. nigra subsp. cerulea adlı yakından ilişkili başka türler de vardır.

 Etimoloji 
Latince özel sıfat nigra "siyah" anlamına gelir ve meyvelerin derin koyu rengini ifade eder. Ağaç için İngilizce terimin "eski" kelimesinden değil, Anglo Sakson dilinde ateş anlamına gelen æld kelimesinden geldiğine inanılır çünkü dalların içi boş gövdeleri ateşe hava üflemek için körük olarak kullanılırdı.

Dağılım ve yaşam alanı
Sambucus nigra'nın anavatanı Türkiye kadar ulaşan doğu Avrupa'dır. Britanya Adaları'nın yerlisidir ve buralarda yaygındır. Dünyanın diğer birçok kıtasının bazı bölgelerine ekilmiştir.

Çitler, çorak yol kenarları ve ormanlar türün tipik yaşam alanlarıdır.

S. nigranın İrlanda'da çalılıklarda ve orman çalılıklarında çok yaygın olduğu kaydedilmiştir.Hackney, P. 1992. Stewarts and Corry's Flora of the North-east of Ireland. Institute of Irish Studies The Queen's University of Belfast. (HB)Webb, D.A., Parnell, J. and Doogue, D. 1996. An Irish Flora. Dundalgan Press Ltd, Dundalk. 

 Ekoloji 


Diğer mürver meyveleri gibi Sambucus nigra da mürver badana mantarı ve jöle kulak mantarına maruz kalır. S. nigra'nın yabani nüfuslarındaki güçlü kokulu çiçekleri, çiçek salkımları arasında polen aktarımına katkıda bulunabilecek çok sayıda küçük çiçek trips’ini çeker.

 Yaban hayatında değeri 
Mürver, katır geyiği, Kanada geyiği, koyun ve küçük kuşlar gibi hayvanlar için iyi dereceli yemdir. Meyveler, başta Karabaş ötleğen’ler olmak üzere, meyve yiyen birçok kuş için önemli bir besindir.

Olgun mürver meyveleri Kuzey Kaliforniya'da göç eden şerit kuyruklu güvercinlerin en sevdiği besindir ve bazen kısa sürede bu kuşlar tüm bir çalıyı soyabilirler. Bu tür büyük ve küçük memeliler için iyi bir yaşam ortamı sağlamanın yanı sıra sinek kuşları, ötleğenler ve vireolar da dahil olmak üzere pek çok kuş için yuva ortamı sağlar. Aynı zamanda spring azure kelebeğinin larva konakçısıdır.The Xerces Society (2016), Gardening for Butterflies: How You Can Attract and Protect Beautiful, Beneficial Insects, Timber Press.

Çiçekler ve olgun meyveler (ancak olgun tohumlar dahil) dışında, bitkinin tüm kısımları memelilere zehirlidir ve siyanojenik glikozit sambunigrin (C14H17NO6, CAS numarası 99-19-4) içerir. Kabuk kalsiyum oksalat kristalleri içerir.

Yetiştirme
Britanya ve Kuzey Avrupa'daki çit ve çalılıkların çok yaygın bir özelliğidir.

Bazı türler ve çeşitler alacalı veya renkli yapraklara ve diğer ayırt edici niteliklere sahiptir ve süs bitkisi olarak yetiştirilir. S. nigra f. porphyrophyllanın koyu bordo veya siyah yaprakları ve soluk pembe çiçekleri vardır.

Aşağıdaki çeşitler Kraliyet Bahçıvanlık Derneği'nin Bahçe Liyakat Ödülünü kazanmıştır: 
S. nigra f. laciniata (kesilmiş yapraklı mürver)
S. nigra f. porfirofil 'Eva'
S. nigra f. porfirofil 'Gerda'
küçükresim|upright=0.68|Soluk pembe çiçekli, mor, kesik yapraklı mürver çeşidi

Zehirlilik
Mürver bitkisinin meyveleri de dahil olmak üzere bileşenleri çiğ tüketildiğinde zehirli olabilen alkaloid’ler, lektinler ve siyanojenik glikozitler gibi çeşitli fitokimyasalları içerir. Bitkinin tohumları ve tüm yeşil kısımları siyanojenik glikozitler içerir. Meyvelerin, yaprakların, kabukların veya sapların tüketimi eğer uygun şekilde hazırlanmazsa mide bulantısı, kusma ve şiddetli ishal’e neden olabilir. Mürver bitkisinin bileşenleri veya ürünleri hamilelikte veya alerjisi veya mide-bağırsak hastalığı olan kişilerce tüketilmemelidir. Mürver ürünleri reçeteli ilaçlarla birlikte kullanıldığında yan etkilere neden olabilir.

Kullanım
Koyu mavi veya mor meyveler ham hallerinde hafif zehirlidir ancak pişirildikten sonra yenilebilir. Reçel, jöle, Hint turşusu ve Pontack sosu yapmak için kullanılabilirler.

İskandinavya ve Almanya'da mürverden yapılan çorba (örneğin Alman Fliederbeersuppe) geleneksel bir yemektir.

Çiçek başları Kuzey Avrupa ve Balkanlar'da içecek olarak demlenerek kullanılır. Bu içecekler ticari olarak mürver çiçeği şurubu veya Elderflower pressé olarak satılır.Kikbracken, J. 1995. Easy way guide Trees. Larousse.

Avrupa'da mürver çiçeklerinden şurup veya içecek yapılır (Romence: Socată, İsveççe: fläder(blom)saft, Danca: hyldeblomstsaft / hyldedrik) ), içmeden önce su ile seyreltilir.

Bu geleneksel içeceğin son zamanlarda popülaritesi bazı ticari meşrubat üreticilerini mürver çiçeği aromalı içecekleri (Fanta Shokata, Freaky Fläder) piyasaya sürmeye teşvik etti.

Çiçekler ayrıca hafif bir hamura batırılıp daha sonra mürver çiçeği börekleri yapmak için kızartılabilir.

Mürver meyvelerinden mürver şarabı yapılabilir. Macaristan'da, 1  litre brendi yapmak için 50  kilogram mürver meyvesi gerektiren mürver brendi’si yapılır. 

Güneybatı İsveç'te mürver çiçeğiyle tatlandırılmış snaps likörü yapmak gelenekseldir. 

Mürver çiçekleri, St-Germain gibi likörlerde ve hafif alkollü köpüklü mürver çiçeği 'şampanyasında' kullanılır ancak daha alkollü ev yapımı bir çeşiti de yapılabilir. 

Belçika'nın Beerse kentinde mürver meyvelerinden beers vlierke denilen bir çeşit cin (felemenkçe: jenever) yapılır.



 Geleneksel tıp 
Mürver geleneksel tıpta yerli halklar ve bitki uzmanları tarafından kullanılır. Çiçek ve meyve özleri soğuk algınlığı ve grip belirtileri için kullanılır  ancak herhangi bir hastalığın tedavisinde etkili olduğuna dair çok kaliteli klinik kanıt yoktur.

Kaynakça


Ek Kaynakça

Rushforth, K. (1999). Trees of Britain and Europe. HarperCollins .

 Dış bağlantılar 



Kategori:Avrupa florası
Kategori:Kuzey Amerika florası
Kategori:Asya'da ılıman kuşak ikliminde florası
Kategori:Doğu Amerika Birleşik Devletleri florası
Kategori:Batı Amerika Birleşik Devletleri'nin florası
Kategori:1753'te tanımlanan bitkiler
Kategori:Carl Linnaeus tarafından adlandırılmış taksonlar
Kategori:Şifalı bitkiler
Kategori:Asya'daki bahçe bitkileri
Kategori:Avrupa'daki bahçe bitkileri
Kategori:Kuzey Amerika'daki bahçe bitkileri
Kategori:Yenilebilir meyveler
Kategori:Cezayir florası