Butko (zeytin)

Butko (Gürcüce: ბუტკო), tarihsel Gürcü coğrafyasına özgü bir zeytin cinsidir. Artvin ilinde günümüzde de yetiştirilmektedir.Taner Artvinli, Artvin Etimoloji Sözlüğü, İstanbul, 2022, s. 104, ISBN 9786057354075 Bir Gürcü asma cinsi de Butko adını taşımaktadır.

Gürcü araştırmacı M. Ğlonti'nin 1960 yılında yayımlanan kitabında saydığı Gürcü zeytin cinslerinden biri Butko'dur. Artvin vilayeti üzerine çalışmasıyla tanınan Muvaddid Zeki 1927 yılında "Putko" şeklinde yazdığı bu zeytin cinsinin Artvin vilayetinde zeytin mahsulünün yüzde 25'ini oluşturduğunu yazmıştır.

Butko ağacı 8-12 metreye kadar büyür ve genişler. Meyvesi küçük ve oval biçimlidir. Bu türden elde edilen zeytinyağı kalite açısından pek çok tür zeytinden daha değerli kabul edilmektedir. Tanesinin uzunluğu 1,9 santimetre, çapı 1,4 santimetre ve ağırlığı 2,6 gramdır. Çekirdeği oval olup küçük çizgilere sahiptir. Uzunluğu 1 santimetre, ağırlığı ise 0.22 gramdır. Yaş meyvesi yüzde 25 oranında yağ içerir. Artvin bölgesinde Yusufeli ilçesine yetiştirilir ve zeytinyağı elde edilir. Butko zeytininden üretilen zeytinyağı, 2006 yılında Çin'in başkenti Pekin'de düzenlenen Uluslararası Zeytinyağı Fuarı'nda üstün lezzet ödülüne layık görülmüştür. M. Ğlonti'nin 1960 yılında yayımlanan kitabındaki bilgiye göre daha önce Tunus'taki festivalde de birincilik ödülü almıştır. aynı zamanda sofralık ve konservelik zeytin olarak da bilinir.

Butko, 1927 yılında Sovyet merkezî hükûmeti kararıyla Gürcistan'da zeytin üretimine son verilip zeytin bahçelerinde başka meyve ağaçları dikilince Butko bu ülkede ortadan kalkmıştır. Türkiye'de ise Çoruh Vadisi'ne inşa edilen barajlar nedeniyle zeytinliklerin çoğu sular altında kalmıştır. Bu sebeple bölgede zeytin, zeytinyağı ve dolaylı olarak sabun üretiminin de büyük ölçüde azaldığı bilinmektedir. En önemli geçim kaynağı zeytin tarımı olan Demirkent, Narlık, Zeytinlik, Oruçlu, Kalburlu gibi köyler, baraj rezervuar alanlarında kalmıştır. Vadi tabanından 150-200 metre yükseklikte bulunan zeytinliklerin %80'inin baraj projelerinin tamamlanmasıyla yok olacağı raporlanmıştır. Bölgede Butko dışında, Otur ve Sati adlı zeytin çeşitleri de bulunmakta idi.

Ayrıca bakınız

 Gürcistan'da zeytin cinsleri

Kaynakça

Kategori:Zeytin çeşitleri
Kategori:Yusufeli
Kategori:Tao-Klarceti