Beta Centauri

Beta Centauri, Erboğa takımyıldızının güneyinde bulunan bir üçlü yıldız sistemidir. Resmi adı Hadar olan Beta Centauri'nin Bayer belirtmesi, β Centauriden Latinceleştirilmiş ve Beta Cen veya β Cen olarak kısaltılmıştır. Sistemin 0,61'lik birleşik görünür büyüklüğü onu Erboğa'daki en parlak ikinci ve gece gökyüzündeki en parlak on birinci yıldız yapar. Astrometrik Hipparcos uydusundan alınan paralaks ölçümlerine göre bu sistemin uzaklığı yaklaşık 390 ışık yılıdır (120 parsek).

 Adlandırma 
Yıldız sisteminin Bayer belirtmesi β Centauridir (Latinceden Beta Centauriye çevrilmiştir).

Geleneksel adları Hadar ve Agena olarak bilinirdi. Hadar, Arapça حضار (anlamı "medeniyet" veya "yerleşim yeri") kelimesinden gelirken diğer adı Agenanın ise yıldızın Erboğa takımyıldızında tasvir edilen Kentaurun sol dizindeki konumundan dolayı "dizler" anlamına gelen Latince genuadan türetildiği düşünülmektedir. 2016 yılında Uluslararası Astronomi Birliği, yıldızların özel adlarını kataloglamak ve standartlaştırmak amacıyla Yıldız Adları Çalışma Grubu'nu (WGSN - IAU Working Group on Star Names) organize etti. WGSN 21 Ağustos 2016'da β Centauri Aa yıldızı için Hadar ismini onayladı ve bu isim IAU Yıldız İsimleri Kataloğu'na kaydedildi.

Yıldızın Çince adı 马腹一'dur (Mandarin: mǎ fù yī, "Atın karın bölgesinin ilk yıldızı"). AEEA (Activities of Exhibition and Education in Astronomy) 天文教育資訊網 2006 年 7 月 29 日 

Avustralya'nın kuzeybatısında yer alan Victoria bölgesinde yaşayan Boorong halkı, yıldıza Bermbermgle adını vermiştir (α Centauri ile birlikte). Bermbermgle, cesaretleri ve yıkıcılıkları ile tanınan Tchingal, yani "The Emu" (Kömür Çuvalı Bulutsusu) adlı kuşu mızraklayarak öldüren iki kardeş olarak bilinir. Wotjobaluk halkı ise bu iki kardeşe Bram-bram-bult adını vermiştir.

 Gözlem bilgisi 
sol|küçükresim|upright=1.2|İki parlak yıldız Alfa Centauri (solda) ve Beta Centauri'dir (sağda).
Beta Centauri gece gökyüzünde Erboğa'nın ön bacaklarında, takımyıldızın güney kısmında ve güney Samanyolu yönünde yer alan 0,61 büyüklüğünde mavi bir yıldız olarak görünür. Görsel olarak sadece 4,5° uzaklıkta olduğu ve 1'den küçük görünür büyüklükteki en yakın yıldız çiftini oluşturduğu α Centauri'ye yakındır.

Beta Centauri'nin 60°G'lik deklinasyonu onu güney yarımkürenin tüm bölgelerinden mükemmel bir şekilde görünür kılar, fakat kuzey yarımküredeki bölgelerden gözlemlenebilirliği büyük ölçüde azdır, özellikle de 30. paralelden daha kuzeydeki tüm bölgelerde görünmezdir. Bu da bu yıldızın Avrupa'nın tamamından, Akdeniz'in Afrika kıyılarından, Türkiye ve Rusya'nın tamamından, Japonya'nın tüm büyük adalarından ve Amerika Birleşik Devletleri'nin neredeyse tüm bölgelerinden görülemeyeceği anlamına gelir. Öte yandan, Hindistan'ın neredeyse tamamından, Çin'in güneyinden, Florida ve Teksas'ın güneyinden, Meksika'nın neredeyse tamamından ve Akdeniz kıyıları hariç Kuzey Afrika ülkelerinden görülebilir. Kuzey yarımküreden gözlenmesi için en uygun aylar Nisan-Mayıs aylarıdır.

Yıldız antik çağlardan beri bilinmektedir, çünkü ekinoks devinimi nedeniyle o zamanlar Akdeniz enlemlerinde güney Samanyolu ile birlikte görülebilmekteydi.

 Yıldız sistemi 
Beta Centauri sistemi üç yıldızdan oluşmaktadır: Beta Centauri Aa, Beta Centauri Ab ve Beta Centauri B. Tespit edilen tüm spektral çizgiler, sadece çizgi profillerinin değiştiği bir B1 tipi yıldızla uyumludur, bu nedenle üç yıldızın aynı spektral tipe sahip olduğu düşünülmektedir.

1935 yılında Joan Voûte Beta Centauri B'yi tanımlamış ve ona VOU 31 adını vermiştir. Yoldaş yıldız, birincil yıldızdan 1,3 yay-saniye ile ayrılır ve durum açısı altı derece değişmiş olmasına rağmen keşiften bu yana bu şekilde kalmıştır. Beta Centauri B, görünür büyüklüğü 4 olan B1 tipi bir cüce yıldızdır.

1967 yılında Beta Centauri'nin dikey hızında gözlenen değişim Beta Centauri A'nın ikili yıldız olduğunu göstermiş ve bu durum 1999 yılında doğrulanmıştır. Yaklaşık 0,8245 gibi büyük bir dışmerkezlikle 357 günlük bir süre boyunca birbirlerinin yörüngesinde dönen benzer kütleli bir çift yıldızdan, β Centauri Aa ve β Centauri Ab'den oluşur.

2005 yılında çiftin kabaca 4 astronomik birimlik bir ortalama uzaklıkla (161 parseklik bir sistem uzaklığı temel alınarak) ayrıldığı hesaplanmıştır.

Hem Aa hem de Ab görünüşe göre B1 III yıldız sınıflandırmasına sahiptir ve III olan aydınlatma sınıfı, ana koldan uzaklaşan dev yıldızlara işaret eder. Aa bileşeni Ab'den çok daha hızlı döner, bu da tayf çizgilerinin daha geniş olmasına neden olmakta ve böylece iki bileşen ayırt edilebilmektedir. Yavaş-dönen yıldız olan Ab bileşeni güçlü bir manyetik alana sahiptir, fakat spektrumunda herhangi bir bolluk özelliği tespit edilmemiştir. Aa bileşeninde, bazıları parlaklık değişimlerine karşılık gelen çoklu zonklama modları tespit edilmiştir, bu nedenle değişen yıldız olduğu düşünülmektedir. Tespit edilen zonklama modları hem Beta Cephei değişenleri hem de yavaş zonklayan B-tipi yıldızlara (SPB) karşılık gelir. Benzer zonklamalar Ab bileşeninde tespit edilmemiştir, fakat onun da değişen yıldız olması mümkündür.

Aa, Güneş'ten 12,02 ± 0,13 kat daha büyük bir kütleye sahipken, Ab 10,58 ± 0,18 kat daha büyüktür.

 Kaynakça 

Centauri, Beta
Kategori:Beta Cephei değişenleri
Kategori:B-tipi devler
Kategori:Erboğa takımyıldızı
122451
068702
Kategori:Spektroskopik ikililer
Kategori:Üçlü yıldız sistemleri
5267
Kategori:Durchmusterung nesneleri