Aksa Akrilik

Aksa Akrilik Kimya Sanayii A.Ş., Akkök Holding'e bağlı, 1968 yılında kurulan iplik eğirme ve dokumasız kumaşlar için karbon elyaf, doğal beyaz ve solüsyon boyalı akrilik elyaf üreten bir Türk şirketidir. Dow Chemical ile birlikte karbon elyaf üretmek amacıyla 2012 yılında DowAksa ortak girişimi kuruldu. Aksa, Borsa İstanbul'da işlem görüyor.

Şirket, İstanbul Sanayi Odası (İSO) tarafından 2005 yılı Çevre Ödülü'ne layık görüldü. Bu, şirketin büyük bir çevre felaketiyle ilgili tartışmalı geçmişi nedeniyle bazıları tarafından ironik olarak değerlendirildi.

Tarihçe
Aksa, 1968 yılında Raif Dinçkök tarafından kuruldu. İlk fabrikası 1969'da Yalova'da inşa edildi. Şirket, 1984 yılında ruhsat almıştır ve tam kapasite üretime geçmiştir.17 Ağustos - AKSA kazası / Sağlık açısından alınması gereken önlemler / Çıkarılan dersler (1999), İstanbul Tabip Odası, arşiv 

Olaylar
1999 Akrilonitril sızıntısı
17 Ağustos 1999'da yaşanan şiddetli deprem sonrasında Aksa Akrilik'e ait Yalova'daki endüstriyel polimer tesisinden büyük miktarda (yaklaşık 6500 ton) akrilonitril sızdı. 5000'den fazla kişi etkilendi ve maruz kalan hayvanların birçoğu öldü. Sızıntı şirket tarafından olaydan 8 saat sonra fark edildi. Sağlık çalışanları, akrilonitrilin sağlık üzerindeki etkilerini bilmiyorlardı ve mağdurları ağrı kesici ve serumlarla tedavi etmeye çalıştılar. Aksa Akrilik'e akrilonitrilden etkilenen 200 bölge sakini dava açtı.
Sonrası
Deprem ve sızıntıyı takiben iki hafta içinde, önceden bilinen hiçbir sağlık sorunu olmayan altı bölge sakini ölmüştür.

Felaketten aylar sonra deniz suyunda akrilonitrilin ayrışma ürünü olan akrilamid tespit edildi.Determination of Acrylonitrile and Detection of Acrylamide in Seawater by GC/MS, Kasım Cemal Güven, Tuncay Gezgin, Acta Pharmaceutica Turcica (2005) Etkilenen bölgenin deniz suyunda dimetilformamid, dimetilasetamid, dimetilsülfoksit ve dimetilsülfon çözücüleriyle birlikte katalizör 2,2'-Azobis(2-metilpropiyonitril) tespit edildi. Kaynağı bilinmeyen kloroform da tespit edildi. Bu bileşiklerin bazıları sudaki yaşam için toksiktir.The Pollution of 2,2' Azobis (2 methyl propion nitrile), Chloroform and Solvent Used Acrylonitrile Polymer Synthesis in Sea Water of Yalova, İzmit Bay, Sea of Marmara, Kasım C. Güven, Tuncay Gezgin, Acta Pharmaceutica Turcica (2005)

Akrilonitril, bilinen bir insan kanserojenidir ve akciğer kanserine neden olur."Carcinogenicity of talc and acrylonitrile". The Lancet, Volume 25, Issue 8 (2024) 
Etkilenen bölgede kanser vakalarında 1999'dan Nisan 2002'ye kadar %80 artış olduğu Türk Tabipleri Birliği tarafından doğrulandı. Dönemin Aksa Akrilik genel müdürü Selçuk Ergin, 2003 yılında akrilonitril maruziyetine bağlı akciğer kanserinden öldü.

2013 Yangını
Ocak 2013'te bir poliakrilonitril (PAN) elyaf deposunda bir yangın çıktı. Yangına kısa sürede müdahale edilmediği için zehirli dumanlar yayıldı. PAN'ın yanma ürünleri arasında hidrojen siyanür bulunur. Herhangi bir ölüm veya yaralanma bildirilmedi.

Kaynakça

Kategori:Borsa İstanbul'daki şirketler
Kategori:Türkiye merkezli imalat şirketleri
Kategori:Çevre kirliliği
Kategori:Türkiye merkezli kimya şirketleri
Kategori:Su kirliliği
Kategori:Türkiye'deki çevre felaketleri
Kategori:1968'de Türkiye'de kurulan oluşumlar