Lelusi

Lelusi (Gürcüce: ლელუსი), tarihî Palakatsio bölgesinde, günümüzde Kars ilinin Arpaçay ilçesine bağlı Taşbaşı köyünün sınırları içinde  ortadan kalkmış bir köydür.2014 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları (ტაო–კლარჯეთის ძეგლების 2014 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები), Tiflis, 2015, s. 186.  ISBN 978-9941-0-7362-5

Tarihçe

Lelusi (ლელუსი) Gürcüce bir yer adı olup "kamış" anlamındaki "leli" (ლელი) kelimesinden türemiştir."ლელი" - A Comprehensive Georgian-English Dictionary, Londra, 2006, 2 cilt  ISBN 0-9535878-3-5 Nitekim Lelusi köyü, Çıldır Gölü kıyısında, kamışların büyüdüğü bataklığı da kapsayan bir alanda bulunuyordu.

Lelusi köyünün bulunduğu tarihî Palakatsio bölgesi, Orta Çağ'da Gürcistan'ın sınırları içinde yer alıyordu. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi ve köyü 1578 yılında Gürcülerden ele geçirmiştir. Lelusi Manastırı da bu dönemden kalmıştır.2019 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları (ტაო-კლარჯეთის ძეგლების 2019 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები), Tiflis, 2021, s. 53.  ISBN 978-9941-9746-3-2

Lelusi köyü, 1595 tarihli ve Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı Osmanlı tahrir defterinde Lilus (لیلوس) şeklinde geçer. Bu sırada köy, Gürcistan Vilayeti içinde, Çıldır livasının Canbaz nahiyesine bağlıydı. Nüfusu 10 Hristiyan haneden oluşuyor ve hane reisleri Gürcü adları taşıyordu. Köyde buğday, arpa, çavdar ve keten tohumu tarımı ile arıcılık yapılıyor, domuz ve koyun besleniyordu. Gürcü Türkolog Sergi Cikia, Rusça Lelus (Лелюс) şeklinde yazılan köyün, Çıldır Gölü'nün kıyısında, Kamaroani (bugün Çanaksu) köyünün güneyinde bulunduğunu belirtmişti.

Lelusi köyünün Çıldır Eyaleti'nin 1694-1732 dönemini kapsayan cebe defteri ile 
1886 tarihli Rus nüfus sayımında Çıldır kazasında bir köy olarak yer almamış olması, bu tarihten önce köyün boşaldığını göstermektedir.

Günümüzde tamamen yıkılmış olan Lelusi Manastırı'nın kalıntıları, Taşbaşı köyünün kuzeyinde, Çıldır Gölü'nün kıyısında ve Lelusi köyünün yerleşim alanının güney kısmında bulunmaktadır. Manastırın ana kilisesinin duvarlarının temel seviyesindeki bazı kısımları bugüne ulaşmıştır.

Kaynakça

Kategori:Arpaçay belde ve köyleri
Kategori:Tao-Klarceti