İlaç sınıfı

Bir ilaç sınıfı, benzer kimyasal yapılara, aynı etki mekanizmasına (yani aynı biyolojik hedefe bağlanma), benzer etki modlarına sahip olan ve/veya benzer hastalıkları tedavi etmek için kullanılan bir grup ilaç ve diğer bileşiklerdir. Gıda ve İlaç Dairesi (FDA) uzun yıllardır yeni ilaçların sınıflandırılması ve ruhsatlandırılması üzerinde çalışmaktadır. Ancak FDA'nın İlaç Değerlendirme ve Araştırma Merkezi bu yeni ilaçları hem kimyasal hem de terapötik sınıflarına göre kategorize etmektedir.Michael D. Sanborn, Harold N. Godwin, James D. Pessetto, FDA drug classification system, American Journal of Hospital Pharmacy, Volume 48, Issue 12, 1 December 1991, Pages 2659–2662, https://doi.org/10.1093/ajhp/48.12.2659

Birçok baskın ilaç sınıflandırma sisteminde, bu dört sınıflandırma türü bir hiyerarşi oluşturur. Örneğin, fibratlar aynı etki mekanizmasını (PPAR agonisti) ve etki şeklini (kan trigliseritlerini düşürmek) paylaşan ve aynı hastalığı (ateroskleroz) önlemek ve tedavi etmek için kullanılan kimyasal bir ilaç sınıfıdır (amfipatik karboksilik asitler). Tersine, tüm PPAR agonistleri fibrat değildir, tüm trigliserit düşürücü ajanlar PPAR agonisti değildir ve ateroskleroz tedavisinde kullanılan tüm ilaçlar trigliserit düşürücü ajanlar değildir.

Bir ilaç sınıfı tipik olarak, karşılaştırma için referans olarak kullanılan, sınıf içindeki en önemli ve tipik olarak ilk geliştirilen ilaç olan bir prototip ilaç ile tanımlanır.

 Kapsamlı sistemler 
 Anatomik Terapötik Kimyasal Sınıflandırma Sistemi (ATC) - Organ sistemine ve terapötik, farmakolojik ve kimyasal özelliklere göre sınıflandırmayı beş seviyede birleştirir.
 Sistematize Tıp Nomenklatürü (SNOMED) - ilaç sınıflandırmasına ayrılmış bir bölüm içerir

 Kimyasal sınıf 
İlaçların bu tür sınıflandırılması kimyasal bir bakış açısıyla yapılır ve kimyasal yapılarına göre kategorize edilir. Kimyasal yapılara dayanan ilaç sınıflarına örnek olarak şunlar verilebilir:

 Benzodiazepin
 Kardiyak glikozit
 Fibratlar
 Steroid
 Tiyazid
 Triptan
 Beta-laktam antibiyotikler

 Etki mekanizması 
Bu tür bir sınıflandırma farmakolojik bir bakış açısıyla yapılır ve ilaçları biyolojik hedeflerine göre kategorize eder. Ortak bir moleküler etki mekanizmasını paylaşan ilaç sınıfları, belirli bir biyolojik hedefin aktivitesini modüle eder. Etki mekanizmasının tanımı, söz konusu biyolojik hedefteki faaliyet türünü de içerir. Reseptörler için bu aktiviteler agonist, antagonist, ters agonist veya modülatörü içerir. Enzim hedef mekanizmaları aktivatör veya inhibitörü içerir. İyon kanalı modülatörleri açıcı veya bloke edici içerir. Aşağıda, tanımı belirli bir etki mekanizmasına dayanan ilaç sınıflarının spesifik örnekleri yer almaktadır:

 5α-Redüktaz inhibitörü
 ACE inhibitörü
 Alfa-adrenerjik agonisti
 Anjiotensin II reseptör antagonistleri
 Beta blokör
 Kolinerjik
 Dopaminerjik
 GABAerjik
 İnkretin mimetik
 Nonsteroid antiinflamatuar ilaç - siklooksijenaz inhibitörü
 Proton pompa inhibitörü
 Renin inhibitörü
 Seçici glukokortikoid reseptör modülatörü
 Serotonerjik
 Statin - HMG-KoA redüktaz inhibitörü

 Etki modu 
İlaçların bu tür sınıflandırılması biyolojik bir perspektiften yapılır ve ilaçları neden oldukları anatomik veya işlevsel değişikliğe göre kategorize eder. Ortak etki modlarına (yani, neden oldukları işlevsel veya anatomik değişikliklere) göre tanımlanan ilaç sınıfları şunları içerir:

 Antifungal
 Antimikrobiyal
 Antitrombotik
 Bronkodilatör
 Kronotropik (pozitif veya negatif)
 Dekonjestan
 Diüretik veya antidiüretik
 İnotrop (pozitif veya negatif)

 Terapötik sınıf 
İlaçların bu tür kategorizasyonu tıbbi bir bakış açısıyla yapılır ve ilaçları tedavi etmek için kullanıldıkları patolojiye göre sınıflandırır. Terapötik kullanımlarına (tedavi etmeyi amaçladıkları patoloji) göre tanımlanan ilaç sınıfları şunları içerir:

 Ağrı kesici
 Antibiyotik
 Antikanserojen
 Antikoagülan
 Antidepresan
 Antidiyabetik
 Antikonvülzan
 Antipsikotik
 Spazm çözücü
 Antiviral ilaç
 Kardiyovasküler
 Depresan
 Sakinleştirici
 Uyarıcı

 Birleşik sınıflar 
Bazı ilaç sınıfları, pratik ihtiyaçları karşılamak için bu üç prensibi bir araya getirir. Nonsteroid antiinflamatuar ilaçlar (NSAID'ler) sınıfı buna bir örnektir. Tarihsel olarak da daha geniş antiinflamatuar ilaçlar sınıfı steroidal antiinflamatuar ilaçları da içerir. Bu ilaçlar aslında "nonsteroid antiinflamatuvar ilaçlar" teriminin kullanılmaya başlanmasına kadar geçen on yıl boyunca baskın antiinflamatuvarlardı.

Kortikosteroidlerin 1950'lerde kazandığı feci itibar nedeniyle, bir antiinflamatuar ilacın steroid olmadığına işaret eden yeni terim hızla yaygınlık kazandı. Böylece "nonsteroid antiinflamatuvar ilaçlar" (NSAİİ) ilaç sınıfı, etki mekanizmasını belirleyen bir unsur ("antiinflamatuvar") ve onu aynı etki mekanizmasına sahip diğer ilaçlardan ayıran bir unsurdan ("nonsteroidal") oluşmaktadır. Benzer şekilde, hastalık modifiye edici antiromatizmal ilaçlar (DMARD) sınıfının, belirsiz de olsa bir etki mekanizmasını belirten bir unsurdan ("hastalık modifiye edici") ve terapötik kullanımını belirten bir unsurdan ("antiromatizmal ilaç") oluştuğu iddia edilebilir.

 Hastalığı modifiye eden antiromatizmal ilaç (DMARD)
 Nonsteroid antiinflamatuar ilaç (NSAID)

 Diğer sınıflandırma sistemleri 
İlaçların özelliklerini çözünürlük ve bağırsak geçirgenliğine göre belirleyen Biyofarmasötik Sınıflandırma Sistemi gibi başka ilaç sınıflandırma sistemleri de mevcuttur.

 Hukuki sınıflandırma 
 Birleşik Krallık'taki hukuki sınıflandırma için bkz. Birleşik Krallık İlaçların Kötüye Kullanımı Yasası tarafından kontrol edilen ilaç
 ABD hukuki sınıflandırması için bakınız Kontrollü Maddeler Yasası § Kontrollü maddelerin çizelgeleri
 Gebelik kategorisi, farklı yetki alanları tarafından çeşitli sistemler kullanılarak tanımlanmaktadır

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 




Kategori:Farmakolojik sınıflandırma sistemleri
Kategori:Farmasötik kimya
Kategori:Farmakodinami
Kategori:İlaçlar