Ön-İtalik

Ön-İtalik, Proto-İtalik veya Ana İtalik; Latince ve ondan türeyen Romen dillerinin de dahil olduğu İtalik dillerin atasıdır. Doğrudan yazılı olarak tasdiklenmemiş, karşılaştırmalı yöntemle belli bir dereceye kadar yeniden oluşturulmuştur (). Ön-İtalik, önceki Ön-Hint-Avrupaca dilinden türemiştir.

 Tarih 
Arkeolojik ve dilbilimsel kanıtlar arasında kesin bir denklem kurulamasa da Ön-İtalik dili, genellikle Terramare () (MÖ 1700 – MÖ 1150) ve Proto-Villanovan () (MÖ 1200 – MÖ 900) kültürleri ile ilişkilendirilir.

Öte yandan glottokronolojideki (dil tarihlemesi) çalışmalar; Ön-İtalik'in, MÖ 2500'deki bir zamanda Ön-Hint-Avrupacanın batı lehçelerinden ayrılmış olduğunu savunmaktadır. İtalik kabileler tarafından; 2. milenyumun ikinci yarısında İtalyan Yarımadası'na ilerlemeden önce, aslen Alplerin kuzeyinde konuşulmuştur. Dilbilimsel kanıtlar, ayrıca Kelt kabileleri ve Ön-Cermence konuşanlarıyla erken temaslar da göstermektedir.

 Gelişim 
Ön-Hint-Avrupacadan Ön-İtalik'e doğru yaşanan düzenli fonetik değişimlerin listesi aşağıdadır. Aralarında iyi tasdiklenmiş tek dil olduğundan, Ön-İtalik'in yeniden oluşturulmasında ana kaynak olarak Latince kullanılır. Bu yüzden de, kesin kanıtların olmaması nedeniyle, bazı değişimlerin tüm İtalik dillerde mi (Ön-İtalik öncesi bir değişim) yoksa sadece Latincede mi (Ön-İtalik sonrası bir değişim) yaşandığı her zaman açık değildir.

 Engelliler 

 Öndamaksıllaşmış artdamaksıllar (veya sadece öndamaksıl), normal artdamaksıllarla birleşti, bu değişime kentumizasyon denmektedir.
 *ḱ > *k
 *ǵ > *g
 *ǵʰ > *gʰ
 Öndamaksıllaşmış artdamaksıl ve *w seslerinden oluşan diziler, dudaksıllaşmış artdamaksıllarla birleşti: *ḱw, *ǵw, *ǵʰw > *kʷ, *gʷ, *gʷʰ
 *p...kʷ > *kʷ...kʷ, Kelt dillerinde de bulunan bir değişim.
 Dudaksıllaşmış artdamaksıllar ünsüz öncesi dudaksıllıklarını kaybetti: *kʷC, *gʷC, *gʷʰC > *kC, *gC, *gʰC.
 Engelli ünsüzler, ötümsüz ünsüz (genellikle *s ve *t) öncesinde (soluksuz) ötümsüz olurlar.
 Ötümlü soluklular, sürtünmelilere dönüşür. Kelime başında ötümsüzleşirken kelime içinde alofonik olarak ötümlüleşirler. Oskancada genizsilden sonra bile sürtünmeli olarak kaldıkları görülür. Diğer çoğu İtalik dilde ise daha sonrasında o konumda patlamalıya dönüştükleri görülüyor.
 *bʰ > *f (kelime içinde *β)
 *dʰ > *θ (kelime içinde *ð)
 *gʰ > *x (kelime içinde *ɣ)
 *gʷʰ > *xʷ (kelime içinde *ɣʷ)
 *s sesi de alofonik olarak kelime içinde *z sesine ötümlüleşti.
 *sr, *zr > *θr, *ðr.
 *θ, *xʷ > *f. Venetçedeki vhagsto/hvagsto kelimesinde görülür (Latincede faciō). Ötümlü alofonları *ð ve *ɣʷ, Latince ve Venetçede *β sesinden farklı kaldı ama Osko-Umbriya'da birleşti.
 *tl > *kl kelime içinde.
 Kelime sonunda *t > *d değişimi oldu.

 Ünlüler ve titreşimliler 

 *l̥, *r̥ > *ol, *or 
 *m̥, *n̥ > *əm, *ən ("Ünlüler"e bkz.)
 *j ünlüler arasında kaybolur. Eğer iki ünlü de aynıysa ünlü boşluğundaki ünlüler uzun bir ünlüye dönüşür.
 *ew > *ow.
 *o > *a dudaksıllardan ve *l sesinden önce.
 *-mj- > -*nj- 

 Gırtlaksıllar 
Gırtlaksıl (köksül, laryngeal) sesler, bir dizi varsayımsal Ön-Hint-Avrupaca (ÖHA) sesidir (*h₁, *h₂, *h₃), Geç Ön-Hint-Avrupaca döneminde kaybolmuş ve yanındaki ünlülere çeşitli etkileri olmuştur. Yok oluşları Ön-İtalik'te bazı ayırt edici ses kombinasyonlarına neden olmuştur. Aşağıdaki değişimlerde kelime sınırlarını belirtmek için "#", standart uygulamaya göre kullanıldı; baştayken de kelime başlangıcını belirtiyor.. H, üç gırtlaksıldan herhangi biri anlamına geliyor.

İtalik'teki daha basit gırtlaksıl gelişmeleri, Hint-Avrupa'nın diğer birçok kolunda da görülür:

 *h₁e > *e, *h₂e > *a, *h₃e > *o
 *eh₁ > *ē, *eh₂ > *ā, *eh₃ > *ō
 *H > *a engelliler arasında
 Gırtlaksıllar, bir ünsüz öncesinde kelime başında kaybolur.

İtalik'in daha karakteristik özelliği, gırtlaksılların titreşimli ünsüzlerle olan etkileşimleridir. Burada R, bir titreşimli ünsüzü; C, herhangi bir ünsüzü; V, bir ünlüyü temsil etmektedir.

 #HRC > #aRC ve CHRC > CaRC, ancak #HRV > #RV
 CRHC > CRāC, ancak CRHV > CaRV
 CiHC ve muhtemelen CHiC > CīC

 Morfoloji 

 İkillerin () genel kaybı, yalnızca birkaç kalıntı kaldı.
 Araç durumunun kaybı.

 Fonoloji 

 Ünsüzler 
+Ön-İtalik ünsüzleri ÇiftdudaksılDişsilDişyuvasılÖndamaksılArtdamaksılDudaksıl-ArtdamaksılGenizsilmn(ŋ)Patlamalıp bt dk gkʷ ɡʷSürtünmeliɸ (β)θ? ð?s (z)x (ɣ)xʷ? ɣʷ?TitremelirYanlSürtünmesizjw

 [ŋ], artdamaksıl ünsüz öncesi /n/'nin bir alofonudur.
 Ötümlü sürtünmeliler ([β], [ð], [ɣ], [ɣʷ] ve [z]), kelime başı ötümsüz sürtünmeliler ([ɸ], [θ], [x], [xʷ] ve [s]) ile tamamlayıcı dağılım içerisindedir ve bu yüzden basitçe birbirlerinin alofonlarıdır. Fakat Ön-İtalik dönemindeki bir noktada, [ɸ] ile birleşen ötümsüz [θ] ve [xʷ] alofonlarının kaybı ile alofonluk bir şekilde bozuldu. Akademisyenler; Ön-İtalik, /θ ~ ð/ ve /xʷ ~ ɣʷ/ sesleri hala varken mi yeniden oluşturulmalı yoksa fonemlerin ötümsüz alofonları /ɸ ~ β/ 'de birleşmiş ve ötümlü alofonları bağımsız fonemler (/ð/, /ɣʷ/) haline gelmişken mi yeniden oluşturulmalı diye fikir ayrılığına düşüyorlar. İlk fikir; [ɸ] birleşiminin, sonradan yaşanan bölgesel bir değişim olduğunu ve mevcut bütün lehçelere yayıldığını, bunun muhtemelen ötümlü sürtünmelilerin kaybıyla aynı anda veya sonrasında yaşandığını varsayıyor. /ð/ ve /ɣʷ/ sesleri dilbilimsel açıdan görece nadirdir ve sonuç olarak sonraki tüm dillerde düşmüşlerdir, her birinde farklı olacak şekilde.

 Ünlüler 
+Kısa ünlülerÖnMerkezArkaKapalıiuOrtae(ə)oAçıka
+Uzun ünlülerÖnMerkezArkaKapalıi:u:Ortaeːo:Açıka:

 /ə/ belki de gerçek bir fonem değildi ama ünsüzlerden önce bir destek ünlü olarak yerleştiriliyordu. ÖHA hecesel genizsillerinin (*m̥ ve *n̥) sonuçları üzerine yeniden oluşturulabilir (Latincede *em, *en veya *im, *in; Osko-Umbriya'da *am, *an ve *em, *en şeklinde görülür). Bu yüzden de /ə/'yı ayrı bir ses olarak yeniden oluşturmak gerekli görünmektedir.

Ön-İtalik aşağıdaki ikili ünlülere sahipti:

 Kısa: *ai, *ei, *oi, *au, *ou
 Uzun: *āi, *ēi, *ōi

Osthoff Yasası, Ön-İtalik'te üretken kaldı. Bu; uzun ünlülerin, ardından aynı hecede bir titreşimli ve başka bir ünsüz geldiğinde kısalmalarına neden oldu: V:RC > VRC. Uzun ikili ünlüler de V:R dizileri olduğundan sadece kelime sonunda meydana gelebilir ve kalan yerlerde kısalırlardı. Uzun ünlüler kelime sonu *-m'den önce de kısaldı. Kısa *-a-'nın birçok yerde görülmesinin sebebi budur (ör. ā-fiillerinin veya ā-gövdelerinin sonunda).

 Prozodi 
Ön-İtalik kelimeler, ilk hecede sabit bir vurguya sahip olmuş olabilir; bu vurgu kalıbı, en azından bazı dönemlerde çoğu yavru dilde muhtemelen vardı. Latincede, başlangıç vurgusu Eski Latince dönemi için varsayılmıştır, bundan sonra yerini "Klasik" vurgu kalıbına bırakmıştır. Fakat sabit başlangıç vurgusu Ön-İtalik'ten sonra yaşanan bölgesel bir özellik olabilir çünkü açıkladığı varsayılan ünlü indirgenmeleri () MÖ 1. milenyumun ortasından önce bulunmaz.

Ayrıca, Brent Vine'ın (2006) Thurneysen-Havet Yasası'nın (ton öncesi/pre-tonik *ou > *au) yeniden formülasyonunun işe yaraması için Erken Ön-İtalik'te ÖHA mobil aksanının sürekliliği gereklidir.M. de Vaan, Etymological Dictionary of Latin, 2008, Brill, p. 9; B. Vine, 2006: “On ‘Thurneysen-Havet’s Law’ in Latin and Italic”; Historische Sprachforschung 119, 211–249.

 Dil bilgisi 

 İsimler 
İsimler üç cinsiyetten birine ait olabilir: eril, dişil ve nötr. Sekiz ÖHA durumunun yedisiyle çekimlenirler: Yalın, seslenme, belirtme, tamlayan, yönelme, ayrılma ve bulunma; araç durumu kaybolmuştur. İsimler ayrıca tekil ve çoğul şeklinde sayıya göre de çekimlenirdi. İkillik artık ayırt edilmiyordu; ancak birkaç kalıntı, ikil çekimin bir biçimini halen korumaktaydı (Latince duo, ambō gibi).

 o-gövdeleri 
Bu sınıf, Latincenin ikinci çekimine karşılık gelir. ÖHA tematik çekiminden gelmektedir. Bu sınıftaki çoğu isim eril veya nötrdü ancak bazı dişil kelimeler de olmuş olabilir.
+o-gövdesi çekimi *agros e.
"tarla"*jugom n.
"boyunduruk"TekilÇoğulTekilÇoğulYalın*agros < ÖHA *h₂éǵros*agrōs < ÖHA *h₂éǵroes
(*agroi)*jugom < ÖHA *yugóm*jugā < ÖHA *yugéh₂Seslenme*agre < *h₂éǵreBelirtme*agrom < *h₂éǵrom*agrons < *h₂éǵromsTamlayan*agrosjo < *h₂éǵrosyo
*agrī*agrom < *h₂éǵroHom*jugosjo < *yugósyo
*jugī*jugom < *yugóHomYönelme*agrōi < *h₂éǵroey*agrois< *h₂éǵroysu?*jugōi < *yugóey*jugois < *yugóysu?Ayrılma*agrōd < *h₂éǵread*jugōd < *yugéadBulunma*agroi? < *h₂éǵroy
*agrei? < *h₂éǵrey*jugoi? < *yugóy
*jugei? < *yugéy

 Tekil tamlayandaki *-ī bitiminin kökeni bilinmiyor fakat hem İtalik'te hem de Kelt'te bulunmakta. Latincede, daha eski olan tamlayan bitimi *-osjo'nun çoğunlukla yerine geçmiştir. Eski biçim birkaç yazıtta bulunmaktadır (ör. Lapis Satricanus'taki popliosio valesiosio, Klasik Latincede Publii Valerii olmuştur). Ayrıca bazı zamir tamlayanlarında da devam ettirilir (ör. cuius < *kʷojjo-s < *kʷosjo; ünsüz gövdesi tamlayanı *-os ile analoji yoluyla *-s eklendi). Osko-Umbriya'da hiçbiri kalmaz, yerlerine i-gövdesi *-eis geçer.
 Çoğul yalın; aslen isim ve sıfatlar için *-ōs, zamir biçimleri için *-oi idi. Ön-İtalik'teki dağılımları açık değil ancak iki bitim de kesinlikle hala vardı. *-ōs bitimi Latincede tamamen *-oi bitimine, buradan da Klasik -ī'ye dönüştü. Osko-Umbriya'da tam tersi oldu, *-oi yerine *-ōs geçti; bu da Oskancada -ús,Umbriyacada -us oldu.
 Eski Latincede çoğul tamlayan hala genellikle -om, sonradan -um'du. Daha sonradan ā-gövdesi *-āzom baz alınarak değiştirildi, buradan da Klasik -ōrum oluştu.
 Nötr o-gövdelerinin ayrıca *-oi (< *-oyh₁) şeklinde ikil bitimi de vardı; bu bitim, Latincedeki caelum 'gök', frēnum 'dizgin' ve rāstrum 'tırmık' gibi çoğulunda -a yerine -ī bulunan kelimelerde görülebilir.

 ā-gövdeleri 
Bu sınıf, Latincenin birinci çekimine karşılık gelir. Esas olarak *-eh₂- şeklinde biten ÖHA isimlerinden türemiştir. Çoğunlukla dişil isimler içerse de Klasik Latincedeki meslek adları gibi birkaç eril isim de bulunmaktadır, bu isimlerin bazıları Antik Yunancadan alıntıdır (ör: incola 'ikamet eden kişi', nauta 'denizci', poeta 'şair').
+ā-gövdesi çekimi *farβā (< önceki *farðā), d.
sakalTekilÇoğulYalın*farβā < ÖHA *bʰardʰéh₂*farβās < ÖHA *bʰardʰéh₂esSeslenme*farβa < *bʰardʰéh₂Belirtme*farβām < *bʰardʰā́m*farβans < *bʰardʰéh₂m̥sTamlayan*farβās < *bʰardʰéh₂s*farβāzom < ÖHA *bʰardʰéh₂soHom < *bʰardʰéh₂oHomYönelme*farβāi < *bʰardʰéh₂ey*farβais < *bʰardʰéh₂su?Ayrılma*farβād < *bʰardʰéh₂sBulunma*farβāi < *bʰardʰéh₂i

Normalde tekil belirtme bitimi, *-m öncesi uzun ünlülerin kısalmasından dolayı *-am olurdu; ancak tasdiklenen biçimlerde uzun ünlü bulunmaktadır. Muhtemelen uzun ünlü bulunduran diğer bitimlerden analoji yoluyla ortaya çıkmıştır.
Çoğul tamlayan bitimi aslen, ÖHA *-eh₂-soHom'dan gelen bir zamir biçimiydi.
Tekil tamlayandaki -s Eski Latincede hala kullanılıyordu ama Klasik Latincede, "Pater familias" kalıbı dışında tamamen kayboldu.

 Ünsüz gövdeleri 
Bu sınıf, çeşitli ünsüzlerle biten gövdeleri içerimektedir. Diğerlerinin yanında kök isimler, n-gövdeleri, r-gövdeleri, s-gövdeleri ve t-gövdelerini içeriyor. Başlangıçta ayrı bir sınıf olan i-gövdelerini de içeren Latincenin üçüncü çekimine karşılık geliyor.

Eril ve dişil isimler benzer şekilde çekimlenirler ama nötr isimlerin yalın, belirtme ve seslenme durumlarında farklı biçimleri vardır.
+Ünsüz gövdesi çekimi *sniks d.
"kar"*kord n.
"kalp"TekilÇoğulTekilÇoğulYalın-Seslenme*sniks < ÖHA *snéygʷʰs*sniɣʷes < ÖHA *snéygʷʰes*kord < ÖHA *ḱr̥d*kordā < ÖHA *ḱérdh₂Belirtme*sniɣʷəm < *snéygʷʰm̥*sniɣʷəns < *snéygʷʰm̥sTamlayan*sniɣʷes < *snigʷʰés
*sniɣʷos*sniɣʷom < *snigʷʰóHom*kordes < *ḱr̥dés
*kordos*kordom < *ḱr̥dóHomYönelme*sniɣʷei < *snigʷʰéy*sniɣʷ(V?)βos < *snigʷʰmós*kordei < *ḱr̥déy*kord(V?)βos < *ḱr̥dmósAyrılma*sniɣʷi < *snigʷʰés
(*sniɣʷa?)*kordi < *ḱr̥dés
(*korde?)Bulunma*sniɣʷi < *snéygʷʰi*kordi < *ḱérdi
Bu sınıftaki isimlerin tekil yalın biçimleri genellikle düzensizdi. Bu da gövdenin son ünsüzüne göre çeşitli alt türler oluşturdu.

 Çoğu ünsüz gövdesi için eril ve dişil tekil yalın/seslenme bitimi *-s idi. Bu bitim son ünsüzün ötümsüzleşmesine, düzleşmesine ve/veya sertleşmesine sebep olabilirdi; yukarıdaki *sniks örneğinde olduğu gibi. Nötr isimlerin bitimi yoktu.
 n-gövdeleri genellikle *-ō bitimine sahipti, diğer durumlarda *-on- (veya belki *-en-) iç ekiyle birlikte kullanılırdı. Nötr isimler, tekil yalın/seslenme/belirtme durumlarında *-ən bitimine sahipti fakat kalan biçimlerin gövdeleri belirsizdir.
 r-gövdeleri *-(e)r- ile değişen *-ēr bitimine sahipti. Ünlü uzunluğundaki değişim Latincede kaybolmuş fakat Oskancada korunmuştu.
 s-gövdeleri eril ve dişiller için *-ōs, nötrler için *-os bitimine sahipti. Bu, diğer biçimlerde *-ez- (veya belki eril ve dişilde *-oz-) ile değişimli kullanıldı.
 r/n-gövdeleri nötr isimlerden oluşan küçük bir gruptu. Bunlar yalın/seslenme/belirtme durumlarında *-or, kalan biçimlerde -(e)n- bitimlerine sahipti.

Diğer notlar:

 Tekil tamlayan halinin iki olası bitimi vardı. İkisi de Eski Latincede yan yana tasdiklenmiştir ancak -es/- bitimi i-gövdelerinden olabilir (aşağıya bkz.). Osko-Umbriya'da yalnızca i-gövdesi bitimi -eis bulunur.
 Latincedeki eril çoğul yalın bitimi -ēs, i-gövdelerinden alınmıştır.
 Nötr çoğul yalın/seslenme/belirtme durumlarında aslen ya *-a vardı ya da son ünsüz öncesi ünlü uzaması vardı. İtalik'te bu, zaten o-gövdesi bitimi *-ā ile değiştirildi.
 Çoğul yönelme (ve ayrılma/bulunma?) bitimi aslen araya herhangi bir ünlü girmeden gövdeye doğrudan ekleniyordu. Latincede araya giren bir -e- veya -i- varken Osko-Umbriya'da bitim tamamen değiştirilmiştir. Ön-İtalik'teki durumun ne olduğunu tam belli değil.

 i-gövdeleri 
Bu sınıf, Latincede -um yerine -ium çoğul tamlayan bitimine sahip olan üçüncü çekime karşılık gelmektedir. Latincede ünsüz gövdeleri zamanla bu sınıfla birleşti. Bu süreç tarihi çağa kadar devam etti. Örneğin Sezar'ın zamanında (yaklaşık MÖ 50) i-gövdeleri halen ayrı birçoğul belirtme bitimine (-īs) sahipti ama bu, Augustus'un zamanına kadar (yaklaşık MS 1) ünsüz gövdesi bitimi -ēs ile değiştirilmişti. Ön-İtalik'te, diğer İtalik dillerde de olduğu gibi, i-gövdeleri halen çok ayrı bir türdü ve herhangi bir birleşme belirtisi göstermiyordu.

Eril ve dişil isimler benzer şekilde çekimlenirken nötr isimler yalın/seslenme/belirtme durumunda farklı biçimlere sahipti.
+i-gövdesi çekimi*mentis d.
"zihin"*mari n.
"deniz, göl"TekilÇoğulTekilÇoğulYalın-Seslenme*mentis < ÖHA *méntis*mentēs < ÖHA *ménteyes*mari < ÖHA *móri*marjā (-īā?) < *marī < ÖHA *mórih₂Belirtme*mentim < *méntim*mentins < *méntimsTamlayan*mənteis < *mn̥téys
*məntjes*məntjom < *mn̥téyoHom*mareis < *m̥réys
*marjes*marjom < *m̥réyoHomYönelme*məntēi < *mn̥téyey*məntiβos < *mn̥tímos*marēi < *m̥réyey*mariβos < *m̥rímosAyrılma*məntīd < *mn̥téys*marīd < *m̥réysBulunma*məntei < *mn̥téy*marei < *m̥réy

 Tekil tamlayan için açıkça iki farklı biçim vardı. -eis biçimi Osko-Umbriya'da bulunuyor. -es Erken Latincede görünüyor ancak *-eis'ten hiçbir iz bulunmamaktadır. Bu ünsüz gövdesi bitimini yansıtabilir ancak ayrıca *-jes'ten de geliyor olabilir. Eski Latincede tasdiklenen ve paralel bir oluşumu gösterebilecek olan u-gövdelerindeki *-wos ile kıyaslayın.
 Orijinal nötr çoğul yalın/seslenme/belirtme biçimi, ÖHA *-ī'den gelen *-ī idi. İtalik'te zaten o-gövdesi bitimi eklenerek genişletilmişti, bu da *-īā veya *-jā ile sonuçlanmıştı.

 u-gövdeleri 
Bu sınıf Latincenin dördüncü çekimine karşılık gelmektedir. Tarihi olarak i-gövdelerine paraleldiler ve j/i'nin w/u ile yer değiştirdiği birçok benzer biçim vardı. Fakat ses değişimleri onları zamanla biraz farklı kıldı.
+u-gövdesi çekimi*portus e.
"liman"*péḱu n.
"sığır"TekilÇoğulTekilÇoğulYalın-Seslenme*portus < ÖHA *pértus*portowes? < ÖHA *pértewes
*portous?*peku? (*-ū?) < ÖHA *péḱu*pekwā? (*-ūā?) < *pekū < ÖHA *péḱuh₂Belirtme*portum < *pértum*portuns < *pértumsTamlayan*portous < *pr̥téws
*portwos
*portwes*portwom < *pr̥téwoHom*pekous < *pḱéws
*pekwos
*pekwes*pekwom (-owom?) < *pḱéwoHomYönelme*portowei < *pr̥téwey*portuβos < *pr̥túmos*pekowei < *pḱéwey*pekuβos < *pḱúmosAyrılma*portūd < *pr̥téws*pekūd < *pḱéwsBulunma*portowi? < *pr̥téwi*pekou? < *pḱéw
*pekowi? < *pḱéwi

 Nötr tekil yalın/seslenme/belirtme aslen kısa *-u olmalı fakat Latincede sadece uzun -ū bulunmakta. Bunun kökeninin ne olabileceği açık değil. Nötr u-gövdelerinin nadirliği ve geriye kalan birkaç tanesinin çiftler halinde bulunma eğilimi düşünüldüğünde ikil (dual) bir bitimden kalıntı olabilir.
 Aynı i-gövdeleri gibi u-gövdeleri de tekil tamlayanda kesin olmayan bir dağılımla iki tür olası bitime sahipti. *-ous Oskancada bulunmaktadır ve ayrıca Latincedeki olağan -ūs bitiminin de kökenidir. Ancak Senatus consultum de Bacchanalibus (). yazıtında senatvos biçimi görülür ve ayrıca *-wes'ten gelen -uis bitimi de birkaç kaynakta bulunur.
 Çoğul eril/dişil yalın/seslenme durumu güvenilir bir şekilde yeniden oluşturulabilir değil. Latince -ūs, *-ous'u yansıtıyor gibi görünüyor fakat ÖHA *-ewes'ten, *-owes (Latince *-uis) biçimi beklenirdi. Bu bitim ne Osko-Umbriya'da ne de Eski Latincede görülmüştür ki aksi takdirde elimizde kesin kanıtlar olurdu.
 Çoğul nötr yalın/seslenme/belirtme durumunun asıl biçimi *-ū idi. İtalik'te zaten, i-gövdelerinde olduğu gibi, o-gövdesi bitimi eklenerek genişletilmişti.

 Sıfatlar 
Sıfatlar da isimlerle hemem hemen aynı şekilde çekimlenir. İsimlerin aksine sıfatların cinsiyetleri yoktur. Bunun yerine niteledikleri veya belirttikleri sıfatın cinsiyetini alarak üç cinsiyet için de çekimlenirler.

Sıfatlar isimlerle aynı çekim sınıflarına uyarlar. En yaygınları o/ā-gövdesi (eril ve nötrde o-gövdesi, dişilde ā-gövdesi olacak şekilde) ve i-gövdesi sıfatlarıydı. Fiillerin şimdiki zaman etken ortaçları (*-nts ile bitenler) ve sıfatların karşılaştırma biçimleri (*-jōs ile bitenler), ünsüz gövdesi olarak çekimlenirler. Aslen u-gövdesi sıfatları da vardı ancak mevcut u-gövdesinin sonuna i-gövdesi bitimi eklenerek i-gövdelerine dönüştürüldüler ki bu da, tekil yalın *-wis'e sebep oldu.
+*alβos, -ā, -om "beyaz"DurumErilDişilNötrEril (çoğul)Dişil (çoğul)Nötr (çoğul)Yalın*alβos < ÖHA *albʰós*alβā < ÖHA *albʰéh₂*alβom < ÖHA *albʰóm*alβōs < *albʰóes
(*alβoi)*alβās < *albʰéh₂es*alβā < *albʰéh₂Tamlayan*alβosjo < *albʰósyo
(*alβī)*alβās < *albʰéh₂s*alβosjo < *albʰósyo
(*alβī)*alβom < *albʰóHom*alβāzōm < ÖHA *albʰéh₂soHom (< *albʰéh₂oHom)*alβom < *albʰóHomYönelme*alβōi < *albʰóey*alβāi < *albʰéh₂ey*alβōi < *albʰóey*alβois < *albʰóysu*alβais < *albʰéh₂su*alβois < *albʰóysuBelirtme*alβom < *albʰóm*alβam < *albʰā́m*alβom < *albʰóm*alβons < *albʰóms*alβans < *albʰéh₂m̥s*alβā < *albʰéh₂Seslenme*alβe < *albʰé*alβa < *albʰéh₂*alβom < *albʰóm*alβōs < *albʰóes
(*alβoi)*alβās < *albʰéh₂es*alβā < *albʰéh₂Ayrılma*alβōd < *albʰéad*alβād < *albʰéh₂s*alβōd < *albʰéad*alβois < *albʰóysu*alβais < *albʰéh₂su*alβois < *albʰóysuBulunma*alβei < *albʰéy*alβāi < *albʰéh₂i*alβei < *albʰéy*alβois < *albʰóysu*alβais < *albʰéh₂su*alβois < *albʰóysu

 Zamirler 
+Kişi zamirlerinin çekimi Tekil1. Kişi2. KişiDönüşlüYalın*egō < ÖHA *éǵh₂*tū < ÖHA *túh₂ -Belirtme*mē, *me < *me*tē, *te < *twé ~ *te*sē, *se < ÖHA *swé ~ *seTamlayan*moi, *mei < *moy*toi, *tei < *toy, *téwe*soi, *swei < *soy, *séweYönelme*meɣei < *méǵʰye*teβei < *tébʰye*seβei < *sébʰyeAyrılma*med < *h₁med*ted < *twét*sed < *swétİyelik*meos < ÖHA *mewos? *meyos? < *h₁mós*towos  ÖHA *tewos < *twos*sowos < ÖHA *sewós < *swósÇoğul1. Kişi2. KişiDönüşlüYalın*nōs  < *nos*wōs < *wos -Belirtme*sē, *seTamlayan*nosterom?  < *n̥s(er)o-?*westerom? < *yus(er)o-?*soi, *seiYönelme*nōβei  < *n̥smey*wōβei < *usmey*seβeiAyrılma*sedİyelik*nosteros < *nsteros?*westeros < *usteros?*sowos
Not: 3. kişi zamiri için Ön-İtalik *is kullanılmış olurdu.
+İlgi zamirlerin çekimi TekilErilNötrDişilYalın*kʷoi < ÖHA *kʷós?*kʷó?*kʷod < ÖHA *kʷód*kʷāi < ÖHA *kʷéh₂BelirtmeTamlayan*kʷojjos < *kʷosjoYönelme*kʷojjei, *kʷozmoi < *kʷósmeyAyrılma*kʷōd < *kʷósmōd?*kʷād < ?Bulunma? < *kʷósmi? < *kʷósmi?ÇoğulErilNötrDişilYalın*kʷoi, *kʷōs*kʷā, *kʷai*kʷāsBelirtme*kʷons*kʷānsTamlayan*kʷozom*kʷazomYönelme*kʷoisAyrılmaBulunma
+Soru zamirlerinin çekimi TekilErilDişilNötrYalın*kʷis < ÖHA *kʷís*kʷid < ÖHA *kʷídBelirtme*kʷim < *kʷímTamlayan*kʷejjos < *kʷésyoYönelme*kʷejjei, *kʷezmoi < *kʷésmeyAyrılma*kʷōd < *kʷéd?*kʷād < *kʷéd?*kʷōd < *kʷéd?Bulunma? < *kʷésmi? < *kʷésmi? < *kʷésmiÇoğulErilDişilNötrYalın*kʷēs < *kʷéyes*kʷī, *kʷia < *kʷíh₂Belirtme*kʷins < *kʷímsTamlayan*kʷejzom?, *kʷozom? < *kʷéysomYönelme*kʷiβos < kʷeybʰ-AyrılmaBulunma
*is "bu, şu"
+İşaret zamirlerinin çekimi TekilErilNötrDişilYalın*is < ÖHA *ís*id < ÖHA *íd*ejā < ÖHA *íh₂Belirtme*im < *ím*ejām < *íh₂mTamlayan*ejjos < *ésyoYönelme*ejjei, *esmoi < *ésyeh₂ey, *ésmeyAyrılma*ejōd < *ésmod*ejād < *ésyoBulunma? < *ésmi? < *ésmi?ÇoğulErilNötrDişilYalın*ejōs, *ejoi < *éyes*ejā < *íh₂*ejās < *íh₂esBelirtme*ejons < *íns*ejans < *íh₂msTamlayan*ejozom < *éysom*ejazom < *éysoHomYönelme*ejois < *éymos?*ejais < *íh₂mos?AyrılmaBulunma? < *éysu? < *éysu? < *íh₂su

 Sayılar 
SayıÖn-İtalikÖn-Hint-AvrupacaBir (1) [I]*oinos*h₁óynosİki (2) [II]*duō*dwóh₁Üç (3) [III]*trejes > *trēs*tréyesDört (4) [IV]*kʷettwōr*kʷetwṓr (taml. çoğ.) < *kʷetwóresBeş (5) [V]*kʷenkʷe*pénkʷeAltı (6) [VI]*seks*swéḱsYedi (7) [VII]*septem*septḿ̥Sekiz (8) [VIII]*oktō*oḱtṓwDokuz (9) [IX]*nowem*h₁néwn̥On (10) [X]*dekem*déḱm̥t

 Fiiller 

 Şimdiki zaman gövdeleri 
Ön-İtalik şimdiki zaman görünüşü, ÖHA'dan birkaç şekilde değişmiştir. İlk olarak yeni bir geçmiş zaman bildirme eki *-β- oluşturuldu. Bu muhtemelen Hint-Avrupa birincil fiil bitimlerindeki kelime sonu *i'nin düşmesinden dolayı meydana geldi (ör. ÖHA şimdiki z. bildirme *h₁ésti > Ön-İtalik *est, ayrıca ÖHA geçmiş z. bildirme *h₁ést). İkinci olarak, dilek () eki *-s-/-so-, Ön-İtalik'te gelecek zaman eki oldu. Bu dilek-gelecek kipinin isteme hali, hem -s- eki hem de ardındaki ünlünün uzamasıyla, olasılık () ve irrealis () kiplerini göstermede kullanıldı. Son olarak, ÖHA isteme (subjunctive) ve istek (optative) kipi halen farklı kiplerdi ancak Ön-İtalik sonrası gelişmelerde birleştiler (ör. Ön-İtalik isteme *esed ile istek *siēd, Latincede şimdiki z. isteme sit oldu.). Bu halihazırda Ön-İtalik evresinde de görülebilir, isteme kipi ÖHA'da olanın aksine birincil değil ikincil bitimleri almaya başlamıştı (ör. Ön-İtalik 3. tekil kişi bitmemiş (imperfect) isteme kipinin Sabel'deki karşılığının *-t değil -d olması).

ÖHA ikil kişi, aynı isimlerde olduğu gibi Ön-İtalik fiillerinde de kaybolmuştu.

 Birinci Çekim 
Bu çekim deseni, ÖHA *-eh₂-yé-ti ekinden türemiştir ve çoğunlukla isim soylu kelimelerden türeyen fiillerle kullanılmıştır.
+*dōnā- "vermek" Bildirme1. Tekil2. Tekil3. Tekil1. Çoğul2. Çoğul3. ÇoğulEtkenŞimdiki*dōnāō*dōnās*dōnāt*dōnāmos*dōnātes*dōnāntGeçmiş*dōnāβam*dōnāβas*dōnāβad*dōnāβamos*dōnāβates*dōnāβandGelecek*dōnāsō*dōnāses*dōnāst*dōnāsomos*dōnāstes*dōnāsontEdilgenŞimdiki*dōnāor*dōnāzo*dōnātor*dōnāmor*dōnāmenai*dōnāntorGeçmiş*dōnāβar*dōnāβazo*dōnāβator*dōnāβamor*dōnāβamenai*dōnāβantorGelecek*dōnāsor*dōnāsezo*dōnāstor*dōnāsomor*dōnāsemenai*dōnāsontorİsteme1. Tekil2. Tekil3. Tekil1. Çoğul2. Çoğul3. ÇoğulEtkenŞimdiki*dōnāōm*dōnāēs*dōnāēd*dōnāōmos*dōnāētes*dōnāōndGeçmiş*dōnāsōm*dōnāsēs*dōnāsēd*dōnāsōmos*dōnāsētes*dōnāsōndEdilgenŞimdiki*dōnāōr*dōnāēzo*dōnāētor*dōnāōmor*dōnāēmenai*dōnāōntorGeçmiş*dōnāsōr*dōnāsēzo*dōnāsētor*dōnāsōmor*dōnāsēmenai*dōnāsōntorİstek1. Tekil2. Tekil3. Tekil1. Çoğul2. Çoğul3. ÇoğulEtken*dōnāojam*dōnāojas*dōnāojad*dōnāojamos*dōnāojates*dōnāojandEdilgen*dōnāojar*dōnāojazo*dōnāojator*dōnāojamor*dōnāojamenai*dōnāojantorEmir1. Tekil2. Tekil3. Tekil1. Çoğul2. Çoğul3. ÇoğulEtkenŞimdiki -*dōnā - -*dōnāte -Gelecek -*dōnātōd - - -EdilgenŞimdiki -*dōnāzo - - - -
+Sıfat FiilŞimdikiGeçmişZaman*dōnānts*dōnātosİsim Fiiltu-türevis-türeviTür*dōnātum*dōnāzi

 İkinci Çekim (Ettirgen) 
Bu çekim deseni, ÖHA *-éyeti ekinden türemiştir ve "temel" 3. çekim fiillerden ettirgen fiiller türetmiştir.
+*mone- "uyarmak" Bildirme1. Tekil2. Tekil3. Tekil1. Çoğul2. Çoğul3. ÇoğulEtkenŞimdiki*moneō*monēs*monēt*monēmos*monētes*moneontGeçmiş*monēβam*monēβas*monēβad*monēβamos*monēβates*monēβandGelecek*monēsō*monēses*monēst*monēsomos*monēstes*monēsontEdilgenŞimdiki*moneor*monēzo*monētor*monēmor*monēmenai*moneontorGeçmiş*monēβar*monēβazo*monēβator*monēβamor*monēβamenai*monēβantorGelecek*monēsor*monēsezo*monēstor*monēsomor*monēsemenai*monēsontorİsteme1. Tekil2. Tekil3. Tekil1. Çoğul2. Çoğul3. ÇoğulEtkenŞimdiki*moneōm*moneēs*moneēd*moneōmos*moneētes*moneōndGeçmiş*monesōm*monesēs*monesēd*monesōmos*monesētes*monesōndEdilgenŞimdiki*moneōr*moneēzo*moneētor*moneōmor*moneēmenai*moneōntorGeçmiş*monesōr*monesēzo*monesētor*monesōmor*monesēmenai*monesōntorİstek1. Tekil2. Tekil3. Tekil1. Çoğul2. Çoğul3. ÇoğulEtken*moneojam*moneojas*moneojad*moneojamos*moneojates*moneojandEdilgen*moneojar*moneojazo*moneojator*moneojamor*moneojamenai*moneojantorEmir1. Tekil2. Tekil3. Tekil1. Çoğul2. Çoğul3. ÇoğulEtkenŞimdiki -*monē - -*monēte -Gelecek -*monētōd - - -EdilgenŞimdiki -*monēzo - - - -
+Sıfat FiilŞimdikiGeçmişZaman*monēnts*monetosİsim Fiiltu-türevis-türeviTür*monetum*monēzi

 İkinci Çekim (Durum) 
Bu çekim deseni, ÖHA *-éh₁ti ekinden türemiştir ve durum fiilleri türetmiştir.
+*walē- "güçlü olmak" Bildirme1. Tekil2. Tekil3. Tekil1. Çoğul2. Çoğul3. ÇoğulEtkenŞimdiki*walēō*walēs*walēt*walēmos*walētes*walēntGeçmiş*walēβam*walēβas*walēβad*walēβamos*walēβates*walēβandGelecek*walēsō*walēses*walēst*walēsomos*walēstes*walēsontEdilgenŞimdiki*walēor*walēzo*walētor*walēmor*walēmenai*walēntorGeçmiş*walēβar*walēβazo*walēβator*walēβamor*walēβamenai*walēβantorGelecek*walēsor*walēsezo*walēstor*walēsomor*walēsemenai*walēsontorİsteme1. Tekil2. Tekil3. Tekil1. Çoğul2. Çoğul3. ÇoğulEtkenŞimdiki*walēōm*walēēs*walēēd*walēōmos*walēētes*walēōndGeçmiş*walēsōm*walēsēs*walēsēd*walēsōmos*walēsētes*walēsōndEdilgenŞimdiki*walēōr*walēēzo*walēētor*walēōmor*walēēmenai*walēōntorGeçmiş*walēsōr*walēsēzo*walēsētor*walēsōmor*walēsēmenai*walēsōntorİstek1. Tekil2. Tekil3. Tekil1. Çoğul2. Çoğul3. ÇoğulEtken*walēojam*walēojas*walēojad*walēojamos*walēojates*walēojandEdilgen*walēojar*walēojazo*walēojator*walēojamor*walēojamenai*walēojantorEmir1. Tekil2. Tekil3. Tekil1. Çoğul2. Çoğul3. ÇoğulEtkenŞimdiki -*walē - -*walēte -Gelecek -*walētōd - - -EdilgenŞimdiki -*walēzo - - - -
+Sıfat FiilŞimdikiGeçmişZaman*walēnts*walatosİsim Fiiltu-türevis-türeviTür*walatum*walēzi

 Üçüncü çekim 
Ön-İtalik fiillerinin çoğunluğu, ÖHA kök tematik fiillerinden türeyen üçüncü çekim fiilerdi. Fakat bazıları da farklı sınıflardan türemişti, ör. *linkʷō (ÖHA genizsil-içekli fiil) ve *dikskō (ÖHA *sḱe-ekli fiil).
+*ed-e/o- "yemek" Bildirme1. Tekil2. Tekil3. Tekil1. Çoğul2. Çoğul3. ÇoğulEtkenŞimdiki*edō*edes*edet*edomos*edetes*edontGeçmiş*edoβam*edoβas*edoβad*edoβamos*edoβates*edoβandGelecek*edesō*edeses*edest*edesomos*edestes*edesontEdilgenŞimdiki*edor*edezo*edetor*edomor*edemenai*edontorGeçmiş*edoβar*edoβazo*edoβator*edoβamor*edoβamenai*edoβantorGelecek*edesor*edesezo*edestor*edesomor*edesemenai*edesontorİsteme1. Tekil2. Tekil3. Tekil1. Çoğul2. Çoğul3. ÇoğulEtkenŞimdiki*edōm*edēs*edēd*edōmos*edētes*edōndGeçmiş*edesōm*edesēs*edesēd*edesōmos*edesētes*edesōndEdilgenŞimdiki*edōr*edēzo*edētor*edōmor*edēmenai*edōntorGeçmiş*edesōr*edesēzo*edesētor*edesōmor*edesēmenai*edesōntorİstek1. Tekil2. Tekil3. Tekil1. Çoğul2. Çoğul3. ÇoğulEtken*edojam*edojas*edojad*edojamos*edojates*edojandEdilgen*edojar*edojazo*edojator*edojamor*edojamenai*edojantorEmir1. Tekil2. Tekil3. Tekil1. Çoğul2. Çoğul3. ÇoğulEtkenŞimdiki -*ede - -*edete -Gelecek -*edetōd - - -EdilgenŞimdiki -*edezo - - - -
+Sıfat FiilŞimdikiGeçmişZaman*edents*essosİsim Fiiltu-türevis-türeviTür*essum*edezi

 Üçüncü Çekim (jō- varyantı) 
Bu çekim ÖHA *ye-eki fiillerinden türemiştir ve Latincede üçüncü çekim jo- varyantı fiillerinin çoğunluğunu ve bazı dördüncü çekim fiillerini oluşturmuştur.
+*gʷen-jo/eo- "gelmek" (daha önceki *gʷəmjō'dan)Bildirme1. Tekil2. Tekil3. Tekil1. Çoğul2. Çoğul3. ÇoğulEtkenŞimdiki*gʷenjō*gʷenjes*gʷenjet*gʷenjomos*gʷenjetes*gʷenjontGeçmiş*gʷenjoβam*gʷenjoβas*gʷenjoβad*gʷenjoβamos*gʷenjoβates*gʷenjoβandGelecek*gʷenjesō*gʷenjeses*gʷenjest*gʷenjesomos*gʷenjestes*gʷenjesontEdilgenŞimdiki*gʷenjor*gʷenjezo*gʷenjetor*gʷenjomor*gʷenjemenai*gʷenjontorGeçmiş*gʷenjoβar*gʷenjoβazo*gʷenjoβator*gʷenjoβamor*gʷenjoβamenai*gʷenjoβantorGelecek*gʷenjesor*gʷenjesezo*gʷenjestor*gʷenjesomor*gʷenjesemenai*gʷenjesontorİsteme1. Tekil2. Tekil3. Tekil1. Çoğul2. Çoğul3. ÇoğulEtkenŞimdiki*gʷenjōm*gʷenjēs*gʷenjēd*gʷenjōmos*gʷenjētes*gʷenjōndGeçmiş*gʷenjesōm*gʷenjesēs*gʷenjesēd*gʷenjesōmos*gʷenjesētes*gʷenjesōndEdilgenŞimdiki*gʷenjōr*gʷenjēzo*gʷenjētor*gʷenjōmor*gʷenjēmenai*gʷenjōntorGeçmiş*gʷenjesōr*gʷenjesēzo*gʷenjesētor*gʷenjesōmor*gʷenjesēmenai*gʷenjesōntorİstek1. Tekil2. Tekil3. Tekil1. Çoğul2. Çoğul3. ÇoğulEtken*gʷenjojam*gʷenjojas*gʷenjojad*gʷenjojamos*gʷenjojates*gʷenjojandEdilgen*gʷenjojar*gʷenjojazo*gʷenjojator*gʷenjojamor*gʷenjojamenai*gʷenjojantorEmir1. Tekil2. Tekil3. Tekil1. Çoğul2. Çoğul3. ÇoğulEtkenŞimdiki -*gʷenje - -*gʷenjete -Gelecek -*gʷenjetōd - - -EdilgenŞimdiki -*gʷenjezo - - - -
+Sıfat FiilŞimdikiGeçmişZaman*gʷenjents*gʷentosİsim Fiiltu-türevis-türeviTür*gʷentum*gʷenjezi

 Atematik Fiiller 
Orijinal ÖHA kök atematik fiillerinden türeyen bu çekim tipinden yalnızca bir avuç fiil kalmıştır.
+*ezom "koşaç, olmak"Bildirme1. Tekil2. Tekil3. Tekil1. Çoğul2. Çoğul3. ÇoğulEtkenŞimdiki*ezom*es*est*(e)somos*(e)stes*sentGeçmiş*fuβam*fuβas*fuβad*fuβamos*fuβates*fuβandGelecek*fuzom*fus*fust*fuzomos*fustes*fuzentEdilgenŞimdiki - - - - - -Geçmiş - - - - - -Gelecek - - - - - -İsteme1. Tekil2. Tekil3. Tekil1. Çoğul2. Çoğul3. ÇoğulEtkenŞimdiki*ezom*ezes*ezed*ezomos*ezetes*ezondGeçmiş*fuzom, *essom*fuzes, *esses*fuzed, *essed*fuzomos, *essomos*fuzetes, *essetes*fuzond, *essondEdilgenŞimdiki - - - - - -Geçmiş - - - - - -İstek1. Tekil2. Tekil3. Tekil1. Çoğul2. Çoğul3. ÇoğulEtken*siēm*siēs*siēd*sīmos*sītes*sīndEdilgen - - - - - -Emir1. Tekil2. Tekil3. Tekil1. Çoğul2. Çoğul3. ÇoğulEtkenŞimdiki -*es - -*este -Gelecek -*estōd - - -EdilgenŞimdiki - - - - - -
+Sıfat FiilŞimdikiGeçmişZaman*sēnts -İsim Fiiltu-türevis-türeviTür -*essi
Bu çekimlere ek olarak Ön-İtalik'te bazı edilgen görünüşlü (deponent) fiiller de vardı, ör. *ōdai (bitmiş-şimdiki) ve *gnāskōr (edilgen-etken).

 Fiil çekimine bazı örnekler 
+*portāō "getirmek", 1. çekimKişiFiil (şimdiki zaman)1. Tekil*portāō < ÖHA *pr̥teh₂yóh₂2. Tekil*portās < *pr̥teh₂yési3. Tekil*portāt < *pr̥teh₂yéti1. Çoğul*portāmos < *pr̥teh₂yómos2. Çoğul*portāte < *pr̥teh₂yéte3. Çoğul*portānt < *pr̥teh₂yónti
+*moneō "uyarmak", 2. çekimKişiFiil (şimdiki zaman)1. Tekil*moneō < ÖHA *monéyoh₂2. Tekil*monēs < *monéyesi3. Tekil*monēt < *monéyeti1. Çoğul*monēmos < *monéyomos2. Çoğul*monēte < *monéyete3. Çoğul*monēont < *monéyonti
+*agō "yönetmek, yönlendirmek", 3. çekimKişiFiil (şimdiki zaman)1. Tekil*agō < ÖHA *h₂éǵoh₂2. Tekil*ages < *h₂éǵesi3. Tekil*aget < *h₂éǵeti1. Çoğul*agomos < *h₂éǵomos2. Çoğul*agete < *h₂éǵete3. Çoğul*agont < *h₂éǵonti
+*gʷəmjō "gelmek", 3. çekim jō-varyantıKişiFiil (şimdiki zaman)1. Tekil*gʷəmjō < ÖHA *gʷm̥yóh₂2. Tekil*gʷəmjes < *gʷm̥yési3. Tekil*gʷəmjet < *gʷm̥yéti1. Çoğul*gʷəmjomos *gʷm̥yomos2. Çoğul*gʷəmjete < *gʷm̥yéte3. Çoğul*gʷəmjont < *gʷm̥yónti
+*esom "koşaç, olmak", atematikKişiFiil (şimdiki zaman)1. Tekil*ezom < ÖHA *h₁ésmi2. Tekil*es < *h₁ési3. Tekil*est < *h₁ésti1. Çoğul*(e)somos < *h₁smós2. Çoğul*(e)stes < *h₁sté3. Çoğul*sent < *h₁sénti

 Bitmiş gövdeler 
Rix'e göre, eğer ki bir fiil gövdesi hem Latin-Falisk hem de Osko-Umbriya gruplarında mevcutsa şimdiki zaman (present) gövdesi, durumların %90'ında benzerken bitmiş (perfect) gövde sadece %50'sinde benzerdir. Bu, muhtemelen Ön-İtalik döneminin ardından orijinal ÖHA aorist ile bitmiş gövdelerinin birleşmesinden kaynaklanıyor. Bu yüzden de şimdiki zaman gövdelerindeki benzerliklere karşın bitmiş gövdelerindeki farklılıklar, muhtemelen gruplardaki farklı korumalardan kaynaklanmaktadır. Latin-Falisk'teki yeni yaygın bitmiş gövdeler çoğunlukla ÖHA bitmiş biçimlerinden türerken Osko-Umbriya'daki bitmiş gövdeler çoğunlukla ÖHA aorist biçimlerinden türemiştir.

Ön-İtalik döneminde ÖHA kök aoristi, artık üretken değildi fakat diğer ÖHA bitmiş ve aorist gövdeleri üretken kaldılar, ör. ikilemeli bitmiş gövdeleri, uzun ünlülü bitmiş gövdeleri ve sigmatik aorist gövdeleri (Latince dīcō, dīxī).

Bazen her gövde için birden fazla bitmiş biçimi oluşur. Örneğin De Vaan, *fakiō aorist gövdesi için *fēk-, *fak- biçimlerini veriyor; ikilemeli bitmiş biçim <FHEFHAKED> de ayrıca Eski Latincede yazılan Praeneste fibulası'nda () tasdiklenmiştir.

Ek olarak durum görünüşünde bazı yenilikler de vardı, örneğin -v- bitmiş (Latince amō, amāvī) ve -u- bitmiş (moneō, monuī) daha sonraki yeniliklerdi.

 Aorist çekimi 
Ön-İtalik'teki aorist, ÖHA ikincil bitimlerinin aorist gövdeye uygun tematik ünlüyle bağlanması yoluyla elde edilir. Bu bitimler en iyi, aorist bitimlerinin büyük oranda bitmiş bitimlerinin yerine geçtiği Osko-Umbriya grubunda gözlemlenmektedir. Öte yandan Latince, bitmiş bitimlerini aoristten türemiş bitmiş bitimlerinin yerine kullandı.

Aşağıdaki aorist çekimleri bilinmektedir:

 Basit kök aorist, aorist bitimlerinin basitçe eksiz bir köke eklenmesiyle oluşur. Eğer fiil için ablaut mevcutsa kök; tekilde e-sınıfında, çoğulda sıfır-sınıftadır.
 s-aorist, e-sınıfındaki köke -s- eklenmesiyle oluşur.

+Ön-İtalik'te aorist çekimiKişiBitimlerKök aorist
*fēk-/*fak- "yaptı"s-aorist
*deiks- "dedi"1. Tekil*-om*fēkom*deiksom2. Tekil*-es*fēkes*deikses3. Tekil*-ed*fēked*deiksed1. Çoğul???2. Çoğul???3. Çoğul*-ond*fakond*deiksond

 Bitmiş çekimi 
Ön-İtalik'teki diğer ana çekim, Ön-Hint-Avrupaca bitmiş gövdelerinden türeyen ve kendi bitimleri olan bitmiş gövdeleriydi.

Bitmiş gövdeleri, fiil kökünün ilk ünsüzüne e eklenerek oluşan kopya hecenin ön ek olarak köke gelmesi şeklindeki bir ikileme süreciyle oluşturuluyordu. Vine, kökün ya sıfır-sınıfta olduğuna ya da şimdiki zaman gövdesiyle aynı ünlüye sahip olduğuna inanıyor. Fakat De Vaan, kök hecede o-sınıflı en az iki bitmiş gövdesi de tanımlamıştır. Ayrıca Latince ve Sabel grubunun ikisi de kökün ortasında yarı ünlü olduğunda kopya hecede e'nin yerine bu yarı ünlüyü koyma gibi bir eğilime sahipler. Eğer fiil kökü *s ile başlıyor ve hemen ardından bir patlamalı geliyorsa iki ünsüz de kopya hecede bulunur ve kökteki *s düşer.
+Ön-İtalik'teki bitmiş gövdesi oluşumuKökKopya heceKök heceBitmiş gövdesiNotlar*deh₃-
"vermek"*de-*d-*ded-İtalik'te yaygın bir şekilde tasdiklenmiştir. Sıfır-sınıf kökü *-dh₃- ünlüden önce geldiğinde heceselliğini yitirir.*perh₃-
"ortaya çıakrmak, doğurmak"*pe-*par-*pepar-Kopya hecede *e ile ikileme. Vine, kök hecedeki *a'nın *parj- şimdiki zaman gövdesinden alındığını söylüyor ama sıfır-sınıf *-prh₃- zaten *-par- biçimini vereceğinden bu düşünce gereksizdir.*pewǵ-
"delmek"*pu-*pug-*pupug-Kopya hecede *e yerine yarı ünlü.*dʰeyǵʰ-
"oluşturmak"*θi-*θiɣ-*θiθiɣ-*telh₂-
"taşımak"*te-*tol-*tetol-Kopya hecede *e ile ikileme ama tuhaf bir şekilde kök hecede o-sınıfı bulunmakta.*deḱ-
"almak"*de-*dok-*dedok-Kök hecede o-sınıfı bulunan başka bir bitmiş gövdesi. Latincedeki karşılığı didicī kelimesinin kopya hecesindeki ünlü, şimdiki zamandaki discō 'öğreniyorum' kelimesinden analojiyle i'ye dönüşmüştür.
Sadece Latin-Falisk'te hayatta kalan İtalik bitmiş bitimleri, ÖHA'daki orijinal bitmiş bitimlerinden türemektedir ama çoğunun ardından ekstra bir -i eklenmiştir.

Latincenin gelişiminde 2. kişi bitimlerine fazladan bir -is- eki eklenmiştir fakat bu ekin kökenini bulmak zor görünmektedir.
+Ön-İtalik durum çekimiBitmişBitimLatince bitim1. Tekil*-ai-ī2. Tekil*-tai-istī3. Tekil*-ei-īt1. Çoğul?-imus2. Çoğul*-e-istis3. Çoğul*-ēri-ēre
 İtalik sonrası değişimler 
İtalik dillerin evrimi sırasında yeni değişimler meydana geldi. Bu kısımda en kayda değer değişimlere bir genel bakış verilmiştir. Daha fazlası için dillerle ilgili maddelere bakınız. 
 *x yer yitimine uğrayarak  olur. *ɣ sesi de ünlüler arasında  olur ama diğer yerlerde korunur. Bu değişim muhtemelen Ön-İtalik döneminde yer aldı. Sonuç  veya  idi ve tüm İtalik dillerde h olarak yazıldı. Başlangıçtaki *xl, *xr (en azından Latincede) gl, gr oldu.
 Venetçe hariç *θ(e)r, *ð(e)r > *f(e)r, *β(e)r. Venetçe louder-obos, Latince līber, Faliskçe loifir-ta, Oskanca lúvfreis.
 Latincede *β, *ð> b, d. Osko-Umbriya'da sonuç ikisi için de f idi (muhtemelen ötümlü). Faliskçede *β sürtünmeli kaldı.
 Latincede *ɣʷ > *gʷ, sonrasında aşağıdaki değişim oldu. Osko-Umbriya'da *ɣʷ > f oldu.
 Osko-Umbriya'da *kʷ, *gʷ > p, b. Latin-Falisk ve Venetçede korundular. Latincede sonradan *gʷ > v  oldu, *n sesinden sonra geldiği durumlar hariç.
 Klasik Latincede *dw > b, Eski Latincede korunmuştu (bkz. Duenos yazıtı ()).
 Klasik Latince ve Umbriyacada *z > r fakat Eski Latince ve Oskancada yaşanmadı.
 Osko-Umbriya'da kelime sonu *-ā (dişil tekil yalın, nötr çoğul yalın/belirtme) > , Latincede ise kısalarak *-ā > -a.
 Eski Latince döneminde Latince ünlü indirgenmesi. Bu, vurgusuz kısa ünlülerin çoğunu birleştirdi; en önemlisi tüm kısa ünlüler kelime içindeki açık hecelerde (çoğunlukla /i/'de) birleşti. Ayrıca kelime başında *ai ve *au (ve bazen de *oi) dışında tüm ikili ünlüler tekli ünlüye dönüştü.
 Kelime sonu *-ns (çeşitli isim sınıflarında çoğul belirtme), *-nts (ortaçlarda eril tekil yalın) ve *-nt (ortaçlarda nötr tekil yalın/belirtme) karmaşık şekillerde değiştiler:

+Ön-İtalikOsko-Umbriya
öncesiOskancaUmbriyacaLatince
öncesiLatince*-ns*-ns -ss -f*-ns -s*-nts*-nts -ns*-nt*-nts -ns -

 Kaynakça 

 Dipnotlar 

 Bibliyografya 










 Konuyla ilgili yayınlar 



Kategori:İtalik diller
Kategori:Proto diller