Cübbe (manastır giysisi)

Manto (Koini Grekçesi: μανδύας, romanize: mandyas; Kilise Slavcası: мантия, romanize: mantiya), dış giysilerin üzerine giyilen, boyundan birleştirilen, yere kadar uzanan çok dolgun bir pelerin şeklindeki dini bir giysidir. Özellikle İlyas'ın durumunda, muhtemelen bir tallit, bugün hala görülen ve Yeni Ahit'te "giysisinin eteği" olarak da tercüme edilen saçakları barındıran İbranice bir giysiydi. Diğer kilise giysilerinin de başlangıçta bu giysiyi temel almış olması muhtemeldir.

Doğu Ortodoks Kilisesi ve Katolik Kilisesi'nde manto, piskoposlar, hegümenler, arşimandritler ve diğer manastırlar tarafından törenlerde ve Vesperler veya Matinler gibi çeşitli kilise ayinlerine katılırken giyilen bir manastır giysisidir; ancak İlahi Ayini kutlamak için giyildiğinde giyilmez. Batı'daki cüppenin aksine, manto sadece manastırlar tarafından giyilir. Klobuk mantonun üzerine giyilir.

Birçoğu manastır yemini etmiş olan Hristiyan şövalyeler de genellikle Hristiyan sembolleri içeren bir manto giyerler. Örneğin Kutsal Kabir Tarikatı şövalyeleri İsa'nın Beş Kutsal Yarasını temsil eden Kudüs haçlı beyaz bir manto giyerler.

 Tarihçe 
küçükresim|right|Başpiskopos Gabriel'in (Petrov) piskoposluk mandyası giymiş portresi (Alexey Andropov, 1774, Rus Devlet Müzesi, Sankt-Peterburg).
küçükresim|right|Basil II Menologion'undan, siyah manto giyen Pelusium'lu keşiş Isidore'un resmi, 11. Yüzyıl.

Manto aslında sadece soğuktan korunmak için giyilen bir pelerin idi. Mantodan ilk kez Eski Ahit'te, aralarında İlyas ve Elişa'nın da bulunduğu birkaç peygamber tarafından giyilen bir giysi olarak bahsedilmiştir. 2. Krallar 2:11-14'te peygamber İlyas'tan halefi Elişa'ya geçen manto, peygamberlik yetkisinin geçişini sembolize eder:
Onlar konuşmaya devam ederlerken, ateşten bir savaş arabasıyla ateşten atlar göründü ve ikisini birbirinden ayırdı; İlyas bir kasırgayla göğe yükseldi. 
Elişa bunu görünce, "Babam, babam, İsrail'in savaş arabası ve atlıları!" diye bağırdı. Onu bir daha görmedi; giysilerini tutup ikiye böldü. 
Üzerinden düşen İlyas'ın mantosunu da alıp geri döndü ve Şeria Irmağı kıyısında durdu; 
Kendisinden düşen İlyas'ın örtüsünü alıp sulara vurdu ve, "Tanrı nerede?" dedi. İlyas'ın Tanrısı? O da sulara vurunca, sular bir o yana bir bu yana dağıldı.

İkonaların üzerindeki keşiş tasvirleri, mantonun en eski Hristiyanlık dönemlerinden beri kullanıldığını göstermektedir. Orijinal manastır mantosu basit bir malzemedendi: eldeki malzemeye bağlı olarak siyah, kahverengi veya gri. Zaman geçtikçe, belirli bir renk ve stildeki mantoların kullanımı özel manastır kıyafeti olarak yerleşmiştir. Yıllar geçtikçe, kilisede yüksek mevkilerde bulunan manastır mensuplarını ayırt etmek için mantolara ayırt edici renkler ve süslemeler uygulanmaya başlanırken, aynı zamanda manastır alçakgönüllülüğüne duyulan ihtiyaç da hatırlatılmıştır.

Doğu Ortodoks Kilisesi'nin çağdaş uygulamasında, keşişler ve rahibeler düz siyah mantolar giyerler. Ayrıca geleneklere ve rütbelere göre farklılık gösteren peçeler de takarlar. Yaygın uygulamada, keşişler silindirik bir şapka olan Kamilavkion'u örten siyah bir peçe takarlar. Başrahibeler de aynı peçe ve şapkayı takarken rahibeler sadece peçe takarlar. Peçenin altına kalimavkion giyme uygulaması sadece son 300 yılda ortaya çıkmıştır ve bu dönemden önce keşişler ya hiç peçe takmaz ya da eski ayinin birçok Rus'unda ve Afrikalı azizlerin ikonlarında görüldüğü gibi sivri bir peçe takarlardı. Rahibeler en azından 11. Yüzyıldan beri mantoya ek olarak peçe takmaktadır.

Monastikler
küçükresim|right|Radonezhli Aziz Sergius'un siyah manastır mantosu giyen ikonası.

Manastır mantosu, Küçük Şema ve Büyük Şema'ya mensup Ortodoks Hristiyan keşiş ve rahibeler tarafından giyilir. Yunan uygulamasında mantonun Küçük Şema'dan olanlar tarafından kullanımı daha az yaygındır. (Rassaphorlar tarafından giyilmez). Basit bir keşiş ya da rahibe tarafından giyilen manto siyahtır (siyah geleneksel manastır rengidir, kişinin günahları için yas tutmasını simgeler ve yoksulluk yeminini hatırlatır), boyundan birleştirilir ve ayaklara kadar sarkar. Rus geleneğinde manto genellikle pilelidir (İsa'nın dünyevi yaşamındaki yıl sayısını temsil eden 33 pileli). Bir tren olabilir ya da olmayabilir. Yüzyıllar boyunca mantoya birçok sembolik anlam atfedilmiştir:

"Manto baş hariç tüm kişiyi örten bir manastır giysisidir. Serbestçe akan çizgileri Meleklerin kanatlarını simgeler; bu nedenle "Melek giysisi" olarak adlandırılır. Manto'nun kıvrımları Tanrı'nın her şeyi kucaklayan gücünü, manastır yaşamının katılığını, dindarlığını ve uysallığını, keşişin ellerinin ve diğer uzuvlarının yaşamadığını ve dünyevi faaliyetlere uygun olmadığını, hepsinin ölü olduğunu simgeler."Isabel F. Hapgood, Service Book of the Holy Orthodox-Catholic Apostolic Church, (Antiochian Orthodox Christian Archdiocese, 1975), p. xxxix.

"Manto Tonsure töreni metninde 'bozulmamışlığın ve saflığın giysisi' olarak adlandırılır ve kollarının olmaması keşişe dünyevi uğraşlardan men edildiğini hatırlatmak içindir. Manto ona üstlendiği 'yüce meleksi durumun' simgesi olarak verilir."

Manto bir keşişe Stavrophore (Küçük Şema) olduğunda verilir, bu nedenle bu keşiş rütbesi bazen "mantolu keşiş" olarak anılır. Bir keşiş Schemamonk (Büyük Şema) olduğunda ise, manto ikinci kez verilir.

Bir Hegumen (Başrahip) veya Hegumenia (Başrahibe) basit manastır mantosunu giyer.

Ortodoks bir keşiş ya da rahibe öldüğünde, dini kıyafetleri giydirilir. Mantolarının altından bir kumaş şeridi koparılır ve vücutlarını üç kez bağlamak için kullanılır: göğsün etrafına, belin etrafına ve ayakların etrafına.

Arşimandritler
Bir arşimandrit tarafından giyilen manto boyundan olduğu gibi alttan da önden birleştirilir ve mantonun köşelerine dikilmiş kırmızı veya yeşil kumaştan dikdörtgen parçalar olan "tabletler" veya "pektorallar" (Yunanca: πόματα, pómata; Slavca: skrizhali) bulunur (yani, iki tanesi boyunda ve iki tanesi ayaklarda). Üstteki iki tablet (boyunda olanlar) genellikle haçlarla işlenir. Tabletler, Başimandrit'in kardeşlere Tanrı'nın emirlerine göre rehberlik edeceği gerçeğini simgeler. Dört tablet Eski ve Yeni Ahit'i ve Dört İncil'i sembolize eder.

Bir arşimandrit öldüğünde, tabutunun üzerine cenaze örtüsü yerine mantosu serilir.

Piskoposlar
Bir de piskoposluk mantosu vardır; bu manto diğer piskoposluk giysileriyle birlikte İlahi Ayin'i kutlarken değil, piskopos kiliseye önceden resmen girdiğinde ya da piskopos görev yapmadığı bir ayine resmen katıldığında (yani başkanlık ettiğinde) giyilir. Yunanlar arasında, rütbesi ne olursa olsun tüm piskoposların kırmızı bir manto giymesi yaygındır; ancak çoğu Büyük Perhiz sırasında mor da kullanır. Slav geleneğinde daha karmaşık bir renk düzeni gelişmiştir ve hiyerarşiler rütbelerine göre farklı renklerde mantolar giyerler: piskoposlar için menekşe; başpiskoposlar için erik; metropolitler için mavi; ve Rus geleneğinde patrikler için yeşil. Farklı ulusal kiliselerin piskoposlar tarafından giyilen renklerle ilgili farklı gelenekleri vardır.

Rus geleneğinde piskoposluk mantiyası karakteristik olarak "nehirler" ya da "akarsular" (Yunanca: ποταμοί, potamoí; Slavca: Istochniki) olarak adlandırılan ve Tanrı'nın tüm dünyaya yayılan sözünü simgeleyen kırmızı ve beyaz yatay şeritlerle süslenir (Hezekiel 47:1-12, Yuhanna 7:38, Vahiy 22:1). Yunanlar arasında bu nehirler genellikle altındır.

Piskoposun mantosundaki tabletler, bir başimandritin mantosundakilerden daha ince işlemeli ya da daha pahalı malzemeden yapılmış olabilir. Üstteki tabletler (boyunda olanlar) ikonalarla işlenmiş olabilir; ayaklardakiler ise piskoposun monogramıyla işlenmiş olabilir. Piskoposluk tabletleri, bir piskoposun öğretilerinin odak noktası olması gereken dört İncil'i sembolize eder. Piskoposluk mantosunun üzerinde her zaman bir tren bulunur[4] ve Baş Rahip Cübbesine takılan çanları hatırlatan küçük çanlar da takılabilir (Çıkış 28:33-34).

Genel olarak, bir piskopos İlahi Liturji dışında herhangi bir hizmeti kutladığında (ya da Liturji'ye katıldığında ama kutlamadığında), Epitrachelion, Omophorion (ikincisi mantonun dışına giyilir) ve bazı liturjik geleneklerde Manşetlerle birlikte mantoyu giyecektir. Ayrıca bir orlet üzerinde duracaktır.

Bir piskopos öldüğünde, tabutunun üzerine cenaze tulumu yerine mantosu serilir.

Şövalyeler
küçükresim|Kutsal Kabir Atlı Tarikatı'nın mantosunda İsa'nın Beş Kutsal Yarasını temsil eden bir Kudüs Haçı bulunur.

Aziz John Tarikatı ve Kutsal Kabir Tarikatı gibi askeri tarikatlara üye olan Hristiyan şövalyeler bir manto giyerler.

Galeri

Dış kaynaklar
Simple monastic mantle
A Schemamonk and Hieromonk in mantles
Archimandrite Panteleimon in mantle
Bishop Benjemin entering church in mantle
Several Bishops seated in mantles during Hours
Bishop in Greek-style mantle (Church of the Holy Sepulchre)
Mantle worn by Armenian monks (Church of St. James in Jerusalem)

Kaynaklar

Kategori:Giyim tarihi
Kategori:Kıyafet tarihi (Batı modası)
Kategori:Moda tarihi
Kategori:Bizans'ta giyim
Kategori:Cübbe ve pelerinler
Kategori:Kaban
Kategori:Hristiyanlık nesneleri
Kategori:Din ve giyim