Meteorit şok seviyesi

Meteorit şok seviyesi, olağan bir kondrit meteorit matrisinin kırılma derecesinin bir ölçüsüdür. Bir meteoroitin ana cismini etkileyen çarpışmalar çok büyük basınçlar oluşturabilir. Bu basınçlar kayaları ısıtır, eritir ve deforme eder. Buna şok başkalaşımı denir. Meteoritlere genellikle şok başkalaşımı (metamorfizm) seviyesini gösteren 1 ila 6 arasında bir derecelendirme verilir. Bununla birlikte şok derecesi bir meteorit içinde santimetre ölçeğinde değişebilir.

Birbirleriyle çarpışan daha küçük cisimler birbirlerine karşı daha az olan kütleçekim etkileri nedeniyle, şok etkisi yaratmak için gereken basınç ve sıcaklıkları üretmeye yetecek kadar çarpma hızına sahip olamazlar. Şok başkalaşımını oluşturabilmek için 5 GPa'yı aşan (1 GPa = 10.000 atmosfer) anlık yüksek basınçlar gereklidir.

 Şok derecesi 
küçükresim|upright=0.91|Suvasvesi çarpma kraterinden gelen impaktit eriyik kayasında iki set "bezemeli" yüzeysel deformasyon özelliğine sahip şoklanmış kuvars. Yüzeysel deformasyon özellikleri yalnızca meteorit çarpması ölçeğindeki aşırı şok sıkıştırmalarıyla üretilir. Volkanik ortamlarda bulunmazlar.
küçükresim|Grimsi ila siyahımsı renkte impaktit psödotakilit (impaktit eriyik) damar dolguları ile, darbeyle kırılmış granit (turuncu alanlar - K-feldispat ve kuvars)
Kristallerin kırılması ve diğer özellikleri, polarize ışık altında gözlemlenen şok etkileriyle birlikte bir mikroskop altında gözlemlenmelidir. Şok damarları gibi daha büyük yapılar gözle görülebilir. Birçok şok damarı, breş örneklerinin cilalanmış yüzeyleri sınırlarında oluşur ve karmaşık örümcek ağı benzeri yapılar sergiler. Şok derecelerinin özeti aşağıdadır:

S1: Tamamen şoksuz (5 GPa'ya kadar).
S2: Çok zayıf şok (5-10 GPa); polarize ışık altında görülen olivinde düzensiz kararmalar; yüzeysel (düzlemsel) ve düzensiz kırıklar (doğal bir bölünme düzlemi dışındaki kırılmalar).
S3: Zayıf şok (15-20 GPa); polarize ışık altında olivinde hafif kırıklar; koyu renkli şok damarları ve bazı erimiş cepler.
S4: Orta derecede şok (30-35 GPa); polarize ışık altında olivinde hafif düzlemsel kırılma; bazı erimiş malzeme cepleri, birbirine bağlı koyu şok damarları.
S5: Güçlü şok (45-55 GPa); olivinde çok güçlü düzlemsel kırılma ve deformasyon özellikleri; plajiyoklaz'ın maskelinit'e dönüşmesi; koyu renkli erime damarları oluşumu.
S6: Çok güçlü şok (75-90 GPa); olivin, ringwoodit adı verilen bir mineralin lokal olarak değişmesi ve plajiyoklazın şok erimesi sonucu bir cam haline gelmesiyle yeniden kristalleşir.

Daha yüksek şok basınçları, kayaçları eritecek ve "darbe erimesi" olarak adlandırılan bir şeyi üretecektir. Bunlar Dünya'da nadiren bulunur ve bu yüzden koleksiyonerler tarafından çok aranırlar.

 Ayrıca bakınız 
Göktaşı bilimi sözlüğü
Meteorit sınıflandırması
Meteorit aşınması
Şok başkalaşımı

 Kaynakça 

Kategori:Meteorit mineralojisi ve petrolojisi