Dekametilsiklopentasiloksan

Dekametilsiklopentasiloksan, kısaca D5 ve Siklometikon 5 olarak da bilinen,  formülüne sahip bir organik silisyum bileşiğidir. Hafif uçucu, renksiz ve kokusuz bir sıvıdır. Biraz yanıcıdır. Kozmetik ve kişisel bakım ürünlerinde kullanılır. GreenEarth adı altında kuru temizlemede perkloroetilene alternatif olarak piyasaya sürülmüştür. Dekametilsiklopentasiloksan akut olarak toksik değildir ancak uzun vadeli sağlık etkileri bilinmemektedir.

Kullanımları
Bileşik bir siklometikon (metil siloksan) olarak sınıflandırılır. Bu tür sıvılar; deodorantlar, güneş kremleri, saç spreyleri ve cilt bakım ürünleri gibi kozmetiklerde yaygın olarak kullanılmaktadır. Saçın kırılmadan taranmasını kolaylaştırdığı için saç kremlerinde daha yaygın hâle geliyor.

Dekametilsiklopentasiloksan, kuru temizleme çözücüsü olarak da kullanılır. İlk olarak 1990'larda GreenEarth Cleaning tarafından "GreenEarth" adıyla piyasaya sürüldü. Temizleme gücü tetrakloroetilenden daha düşüktür ve ek leke çıkarma işlemleri gerektirir, hassas kumaşlar için tetrakloroetilenden daha uygundur. Makine ve malzeme bakımından, tetrakloroetilenden çok daha pahalıdır ve kullanımı özel lisans gerektirir. Kalıcı, biyolojik birikimli ve toksik özellikleri nedeniyle AB'de kontrol altında olmasına rağmen, çevre dostu bir çözücü olarak pazarlanmaktadır. En yaygın kuru temizleme çözücüsü olan tetrakloroetilenden daha çevre dostu olduğu iddia edilmiştir. Dekametilsiklopentasiloksan, tetrakloroetilenden daha fazla biyobirikim potansiyeline sahiptir ve doğada parçalanmaz. Çevresel etkileri nedeniyle Haziran 2026'dan sonra Avrupa Birliği'nde kuru temizlemede kullanımı yasaklanacaktır.EU Commission Announces New Restrictions on D4, D5, and D6  

Üretimi
Ticari olarak D5, dimetildiklorosilandan üretilir. Diklorürün hidrolizi, siklik dimetilsiloksanlar ve polidimetilsiloksanlardan oluşan bir karışım üretir. Bu karışımdan, D5'i içeren siklik siloksanlar damıtma yoluyla uzaklaştırılabilir. KOH gibi güçlü bir bazın varlığında, polimer/halka karışımı dengelenir ve daha uçucu siklik siloksanlara tam dönüşüm sağlanır:

Güvenlik ve çevresel etkileri
Biyolojik olarak parçalanmadığından dolayı önemli bir çevresel etkiye sahiptir. D5 ve D4'ün (oktametilsiklotetrasiloksan) çevresel etkileri, bu bileşiklerin yaygın olması nedeniyle dikkat çekmiştir. Bazı sucul yaşam türlerinde halkalı siloksanlar tespit edilmiştir.Wang, De-Gao; Norwood, Warren; Alaee, Mehran; Byer, Jonathan D.; Brimble, Samantha: Review of recent advances in research on the toxicity, detection, occurrence and fate of cyclic volatile methyl siloxanes in the environment, Chemosphere 2013, volume 93, pages 711–725.  Sucul toksisitesi, perkloroetilenden daha yüksektir. Çevrede ve hayvan dokularında birikebilir. Yüksek konsantrasyonlarda dekametilsiklopentasiloksan verilen sıçanlarda rahim tümörü oluşumu gözlenmiştir. Karaciğer ve bağışıklık sistemi üzerinde olumsuz etkileri olabilir.

 Kaynakça 

Kategori:Kozmetik kimyasalları
Kategori:Organosilisyum bileşikleri
Kategori:Kuru temizleme