Kırgızistan'da seçimler

Kırgızistan ulusal düzeyde yapılan genel seçimler ile bir devlet başkanı – cumhurbaşkanı – ve bir yasama organı seçer. Başkan, halk tarafından altı yıllık bir görev süresi için seçilir (önceden, görev süresi dört yıldı ve kısa bir dönem beş yıl olmuştu). Yüksek Konsey (Joghorku Keneš) nisbi temsil ile doldurulan 120 üyeden oluşur.

 Son seçimler 

 Başkanlık seçimleri 

14 Kasım 2020 tarihi itibarıyla 63 kişi aday olmak için başvuruda bulunmuştur. 4 Aralık 2020'de Kırgız Cumhuriyeti Seçim Merkez Komitesi veya Merkez Seçim Komisyonu onaylanmış 19 adayın kesin listesini açıkladı."Шайлоо өнөктүгүнүн кезектеги этабы аяктады – КР Президентинин кызмат ордуна талапкерлер кол коюу барактарын тапшырышты жана шайлоо күрөөсүн төлөштү - КР БШК". Кыргыз Республикасынын шайлоо жана референдум өткөрүү боюнча борбордук комиссиясы (in Kyrgyz). 4 December 2020. Archived from the original on 21 January 2021. Retrieved 6 December 2020.

19 adayın tamamı adaylık için gerekli şartları geçici olarak karşılarken, başvurularında verdikleri imzalar doğrulanıncaya kadar nihai sayının düşebileceği açıklandı. Adayların, 10 Ocak 2021'de yapılması planlanan 'erken' cumhurbaşkanlığı seçimleri için, 15 Aralık 2020'den itibaren resmi olarak kampanyaya başlamalarına izin verildi.Количество кандидатов на пост президента Киргизии сократилось до 20, ТАСС, 4 декабря 2020 https://tass.ru/me…

Bazıları kendi siyasi partileri tarafından desteklense de, tüm adaylar resmi olarak bağımsız şekilde yarıştı. Nihai seçim pusulasında aralarında Sadır Caparov - eski Cumhurbaşkanı Sooronbay Ceenbekov'un istifasının ardından adı geçen geçici Cumhurbaşkanı - Devlet Ulusal Güvenlik Komitesi eski başkanı Abdil Segizbayev, gazeteci Kanybek Imanaliev, eski İçişleri Bakanlığı Başkan Yardımcısı Kursan Asanov ve işadamı Arstanbek Abdyldaev'''in de bulunduğu 17 aday listelendi. Sadece bir tane kayıtlı kadın cumhurbaşkanı adayı vardı.

AGİT'in (Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı) 2021 tarihli bir raporuna göre, Merkez Seçim Komitesi tarafından imzaların doğrulanması "şeffaf ve tutarlı" idi.ODIHR Limited Election Observation Mission
Final Report, OSCE, June 2021, https://www.osce.org/files/f/documents/7/0/488587_1.pdf 

Sadyr Japarov oyların yaklaşık %80'ini alarak seçimi kolaylıkla kazandı. Taşınabilir sandıklardan alınan geçersiz 196 oy pusulasına ilave olarak, kullanılan toplam 10.851 oy geçersiz sayıldı. Seçimlere katılım %39,16 oranında oldu. Eşzamanlı yapılan anayasa referandumunun sonuçları da, Kırgızistan'ın 'parlamenter' hükûmet tarzı yerine 'başkanlık sistemine' geçeceği anlamına geliyordu.Elections In Kazakhstan, Kyrgyzstan Fail To Satisfy, RFE/RL, January 2021, https://www.rferl.org/a/elections-krygyzstan-kazakhstan-predictable-results-pannier/31043610.html 

Uygun seçmenlerin %40'ından azı bu 'erkeni' cumhurbaşkanlığı seçimlerine katılmıştı. Radio Free Europe/Radio Liberty'nin Kırgız servisine (Azattyk.org) göre, 3.560 milyonluk genel 'oy veren' nüfustan sadece 1.354 milyon oy kullanılmıştı. Sadyr Japarov, Kırgız cumhurbaşkanlığı seçimleri tarihindeki en yüksek 2. oy oranını aldı - 2005'teki Kurmanbek Bakiev'in %89,5'inin biraz gerisinde kaldı.

AGİT'in (Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı) 2021 raporuna göre, Kırgızistan'da Ocak ayında yapılan cumhurbaşkanlığı seçimleri "iyi organize edilmiş ve temel özgürlüklere genel olarak saygı duyulmuştur." Ancak cumhurbaşkanlığı seçimleri, "hem seçim sürecini hem de kamuoyundaki tartışmaları zayıflatan" "erken" anayasa referandumlarıyla eşzamanlı olarak yapılmıştı. Bu seçimin "orantısız derecede büyük finansal araçlardan yararlanan bir aday tarafından domine edilmiş olması ve idari kaynakların kötüye kullanılarak, eşit olmayan bir kampanya sürdürülmesi" açısından kritik öneme sahiptir. Bu seçimlerin yasal çerçevesi "demokrasi için sağlam bir adım atılırken" bir yandan "idari kaynakların kötüye kullanıldığına ilişkin iddialar", "devlet çalışanlarının mitinglere doğrudan katılması" .... devlet yetkilileri ve seçmenler üzerindeki baskı ve organize suçun seçimlere karışmasıyla ilgili endişeler" gibi iddialar da yer almaktadır. Cinsiyet eşitliği konularının kampanyada "neredeyse hiç yer almaması" da anlamlıdır.

"İktidarın ölçüsüz bir şekilde ele geçirilmesiyle sonuçlanan ve önemli ölçüde siyasi şiddet ve gözdağı içeren bu parlamento seçimlerinin" bir sonucu olarak 2021'in sonunda, 'Dünya Özgürlük Endeksi'ne göre Kırgızistan'ın durumu 'Kısmen Özgür'den 'Özgür Değil'e gerilemiştir.Freedom House, Freedom in the World, 2021https://freedomhouse.org/country/kyrgyzstan/freedom-world/2021 Demokrasinin Ne Olduğuna ve Ne Olmadığına (What democracy is... and is not) dönersek, 2021 Kırgızistan cumhurbaşkanlığı seçimini, demokrasinin "temel" bileşenlerini vurgulamak için  ve  tarafından öne sürülen ilgili kriterler temelinde değerlendirebiliriz. Bunlar şunları içerebilir:What Democracy Is...and Is Not, Schmitter and Karl, Journal of Democracy, Volume 2, Number 3, Summer 1991, pp. 75-88 (Article)Published by Johns Hopkins University Press

1) - Seçilmiş yetkililere 'anayasal' yetki verilmesi - Kırgız anayasası başlangıçta onaylanmasına rağmen, kısa bir süre sonra yeniden değişikliğe tabi tutuldu.

2) - "Sık" ve "adil bir şekilde yürütülen" seçim uygulaması - Bu nitelikteki seçimler 'sık' yapılmasa da AGİT, "COVID-19 güvenlik uygulamalarının" her zaman sürdürülmediğini, ancak seçimin "düzenli ve iyi yönetildiğini" belirlemiştir.

3) - Tüm yetişkinlerin oy kullanma hakkı - Biyometrik kayıt yaptırmamış yaklaşık 450.000 seçmenin "haklarından mahrum" olarak sınıflandırıldı ve seçimlere "katılım" kesinlikle düşük kalmıştır.

4) - "Pratik olarak" tüm yetişkinlerin seçmeli göreve aday olma hakkı vardır - 'açık' siyasi rekabet ilkesi, cumhurbaşkanlığı adaylığı için çok sayıda başvuru olmasıyla yerine gelmiştir, ancak AGİT, Sadır Caparov'un "idari kaynakları kötüye kullandığını" ve böylece diğer adaylara karşı haksız bir avantaj elde ettiğini de açıkça düşünüyor.

5) - Vatandaşların kendilerini özgürce ifade etme hakkı6) - Vatandaşların alternatif bilgi biçimleri arama hakkı7) - Vatandaşların nispeten bağımsız dernekler veya kuruluşlar kurma hakkıAdayPartiOyları%Sadır CaparovMekençil1,105,24879.83Adakhan MadumarovBirleşik Kırgızistan Partisi94,7416.84Babur TolbayevBağımsız32,9792.38Myktybek ArstanbekBir Bol23,5831.70Abdil SegizbaevBağımsız20,3351.47Imamidin TashovBağımsız16,3831.18Klara SooronkulovaReform14,0051.01Aymen KasenovBağımsız12,6840.92Ulukbek KochkorovNew Age9,3970.68Kanatbek IsaevKırgızistan8,0380.58Eldar AbakirovBağımsız6,9960.51Baktybek KalmamatovBağımsız6,8930.50Kursan AsanovBağımsız6,8850.50Ravshan JeenbekovBağımsız2,6520.19Kanybek ImanalievAta Meken Sosyalist Partisi2,4900.18Jenishbek BaiguttievBağımsız1,3270.10Arstanbek AbdyldayevFor the People1,1570.08Hepsine karşı18,6731.35Toplam1,384,466100.00Geçerli oylar1,384,46699.21Geçersiz/boş oylar11,0470.79Toplam oylar1,395,513100.00Kayıtlı seçmen sayısı3,563,57439.16Kaynak: CEC , CEC 

 Parlamento seçimleri 

Birimdik, 46 sandalyeyle Ata-Curt-Mekenim Kırgızistan ittifakını yüzde birin altında bir oyla geride bırakarak birinci parti oldu. Ata-Zhurt–Mekenim Kırgızistan 45 sandalye aldı. Kırgızistan Partisi 16 sandalye alırken, Birleşik Kırgızistan 13 sandalye ile ilk kez parlamentoya girdi. 2010 Kırgızistan Devrimi'nden bu yana her parlamentoda yer alan Ata Meken Sosyalist Partisi de dahil olmak üzere diğer bazı partiler %7 barajını aşamadılar.

Parlamentoya girmeyi başaran partilerden sadece Birleşik Kırgızistan, Cumhurbaşkanı Ceenbekov liderliğindeki görevdeki hükûmete sürekli olarak karşı çıkıyor.Pannier, Bruce (3 October 2020). "Kyrgyzstan: A Guide To The Parties Competing In The Parliamentary Elections" . Radio Free Europe/Radio Liberty. Retrieved 5 October 2020.
Dosya:Kyrgyzstan_Supreme_Council_2020.svg Parti Oylar % Koltuklar +/– Birimdik 487.685 24.90 46 Yeni Mekenim Kırgızistan 475.372 24.27 45 Yeni Kırgızistan 174.317 8.90 16 –2 Birleşik Kırgızistan 141.940 7.25 13 +13 Mekençil 136.276 6.96 0 Yeni Respulbika 115.288 5.89 0 Yeni Ata Meken Sosyalist Partisi 80.279 4.10 0 –11 İman Nuru 66.747 3.41 0 Yeni Bir Bol (Birlik) Partisi 60.305 3.08 0 –12 Büyük Kazak 46.568 2.38 0 Yeni  42.862 2.19 0 0 Sosyal Demokratlar 42.460 2.17 0 Yeni Reforma Partisi 32.795 1.67 0 Yeni Meken Intımagı 12.468 0,64 0 Yeni Merkez 4.395 0,22 0 Yeni Afgan Savaşı Gazileri Partisi 3.459 0,18 0 Yeni Herkese karşı 35.714 1.82 – – Toplam 1.958.930 100.00 120 0 Geçerli oylar 1.958.930 98.40 Geçersiz/boş oylar 31.823 1.60 Toplam oy 1.990.753 100.00 Kayıtlı seçmen/katılım 3.523.554 56.50 Kaynak: CEC , CEC  (%98,14 sayıldı)

 Parlamento seçimleri 

 2005 

İktidar partisi 69, muhalefet ise 6 sandalye kazandı. Gözlemciler, "ilk turda bazı teknik gelişmeler" olduğunu söyledi, ancak "önemli eksiklikler" olduğunu da vurguladı. Lale Devrimi'nin ardından eksik sonuçlar hiçbir zaman tamamlanmadı ve geçici cumhurbaşkanı Kurmanbek Bakiev başlangıçta yeni bir seçim turunu yılın sonlarına erteledi, ancak daha sonra 2005'ten sonraya erteledi.

 2000 

 Halk Temsilcileri Meclisi – 20 Şubat ve 12 Mart 2000
 Yasama Meclisi - 20 Şubat ve 12 Mart 2000

Seçim sonuçları: Yüksek Kurul'da partilere göre toplam koltuk sayısı şöyle oluştu:

 Demokratik Güçler Birliği – 12 (Narın, Celal-Abad)
 Komünistler – 6 (Bişkek, Tokmok, Issık-Göl, Talas, Oş)
 Ülkem Eylem Partisi – 4
 Bağımsızlar - 73
 Diğer – 10not: Bu sonuçlara hem Halk Temsilcileri Meclisi hem de Yasama Meclisi dahildir.

 1995 

 Halk Temsilcileri Meclisi - 5 Şubat 1995not: 5 Şubat 1995 seçimlerinde 70 sandalyenin tamamı doldurulmamıştı; sonuç olarak, sonraki tarihlerde ikinci tur seçimler yapıldı; meclis yılda iki kez toplanır

 Yasama Meclisi - 5 Şubat 1995not: 5 Şubat 1995 seçimlerinde 35 sandalyenin tamamı doldurulmamıştır; sonuç olarak, ikinci tur seçimler daha sonraki tarihlerde yapıldınot:'' yasama organı 5 Şubat 1995 seçimleri için iki meclisli hale geldi

 Ayrıca bakınız 


 Seçim sistemi

 Açıklamalar 

 Kaynaklar 

Kategori:Kaynaksız anlatımlar içeren maddeler
Kategori:Kırgızistan
Kategori:Kırgızistan'da siyaset