Kazak hanlarının listesi

15. yüzyılın ortalarından itibaren Kazak hanları hem birleşik Kazak Hanlığı'na hem de daha sonra üç ana Kazak tümenine liderlik etmişlerdir. Han, Orta Asya'daki göçebe ve yarı göçebe gruplar tarafından kullanılan bir yönetici unvanıdır.

Kazaklar aslen Ebu'l-Hayr Han'ın liderliğinde 1430'larda ve 1440'larda  Timur İmparatorluğu'ndaki Deşt-i Kıpçak'ın kuzeybatı kesiminden güneydeki Ma Wara'un-Nahr'a göç eden ve bazı bölgelere saldıran göçebe Özbek kabilelerinin üyeleriydiler.Bregel, p. 44. Kendileri Urus Han'ın ve dolayısıyla Cengiz Han'ın torunları olan iki aşiret lideri Kerei ve Janibek, Ebu'l-Khayr Han'ın hizmetinden ayrılmaya karar verdiler. Kerei ve Janibek'i takip edenler, Özbek-Kazaklar olarak bilinirler. Kazak ismi Türkçe bir kelimedir ve kabaca "serseri" veya "kaçakçı" olarak tercüme edilebilir Ebu'l-Hayr Khan 1468'de öldükten sonraki otuz yıl boyunca takipçilerinin çoğu Özbek-Kazak hanlarının (Kerei, Janibek ve Kerei'nin oğlu Burundyq) otoritesini tanımaya başlamışlardır.Bregel, p. 50. 1500 yılına gelindiğinde ise Muhammed Şeybani Han olarak bilinen yeni bir lider, Özbeklerin çoğunu kendi kontrolü altında birleştirmiş ve daha güneye, günümüzün Özbekistan'ına doğru sürmüştür. Özbekler, Muhammed Şeybani Han ve onun soyundan gelenler tarafından yönetilmeye devam ederken, Kazaklar, Kerei ve Janibek'in torunları tarafından yönetilmiştir.
bağlantı=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%D0%96%D1%83%D0%B7.svg|sağ|küçükresim|250x250pik|20. yüzyılın başlarında üç Kazak cüzünün yayıldığı yaklaşık alanlar.
1718'de Tauke Han'ın ölümünden sonra Kazak Hanlığı birleşik bir hanlık olmaktan çıkaral Kazakların üç farklı cüz'ü veya sürüsü, her biri kendi hanına sahip bağımsız beylikler haline gelmiştir.Bregel, p. 58. 18. yüzyıl boyunca Ruslar bozkır bölgesine yayılmaya devam ettiler. Diplomatik ilişkilerin bir parçası olarak, Kazak hanları, özellikle batıdaki Küçük cüz'den, Rusya'ya ve çara biat ettiklerini belirtseler de bu beyanlarının kelimelerin ötesinde gerçek bir etkisi olmamıştır.Bregel, p. 60. Ancak 19. yüzyılın başında Ruslar, Kazaklar ve hanın konumu üzerinde yetki uygulamaya başladılar. Ruslar 1819'dan sonra Orta cüz için yeni bir han tayin etmemeyi seçmişler ve Şergazy Han 1824'te öldükten sonra Küçük cüzdeki hanlık makamını kaldırmışlardır.

Ruslar ayrıca "İç Orda" veya "Bokei jüz" adlı yeni bir han soyunun yaratılmasında da etkide bulunmuştur. Bu cüz, 1801'de Rus topraklarındaki Ural nehrinin batısındaki meraları kullanmalarına izin verilen Küçük cüz üyelerinden oluşmaktaydı. Bokei cüz'deki hanlık, Ruslar tarafından da kaldırıldığı yıl olan 1845 yılına kadar sürmüştür.Bregel, p. 62.

1840'larda Abilay Han'ın soyundan gelen Kenesarı ismindeki bir kişi, o zamana kadar günümüz Kazakistan'ının çoğuna yayılan Rus yönetimine karşı bir isyan başlatmıştır. Çoğu Kazak lider tarafından Kenesarı Han olarak tannmıştır. Kenesarı Han bugün Kazak tarihlerinde resmi bir han olarak kabul edilse de Rus yetkililer tarafından hiçbir zaman böyle tanınmamıştır. Ruslar yıllarca bozkırda Kenesarı'nın peşine düşmüştür. Kazaklar arasında geniş bir desteğe sahip olan Kenesarı Han sonuç olarak, 1847'de kuzey Kırgızistan'da idam edilene kadar saklanabilmiştirBregel, p. 62.

Aşağıdaki liste, 1456'dan 1847'ye kadar Kazakların bilinen hanlarını göstermektedir.
+Üç cüz'e ayrılmadan önce Kazak Hanları: İsim İktidar dönemi Kazakça isim Kerei 1456–1473 Керей, كيري Janibek 1473–1480 Жәнібек, جانيبك Burunduk 1480–1511 Бұрындық (Мұрындық), بوروندیق) مرندیق) Kasım 1511–1518 Қасым, قاسم Muhammed 1518–1523 Мұхаммед, محمد Tahir 1523–1533 Тахир, طاهر Buidash 1533–1538 Бұйдаш, بويداش Ahmet 1533–1535 Ахмед, أحمد Toghim 1535–1537 Тоғым, توغيم Haknazar 1538–1580 Хақназар, حقنازار Shygai 1580–1582 Шығай, شیغای Tauekel 1582–1598 Тәуекел, تاوکل Esim 1598–1628 Есім, عاصم Jangir 1628–1652 Жәңгір, جهانگیر  1652-1680 Батыр, باتیر Tauke 1680–1715 Тәуке, تاوكي Kayip 1715–1718 Қайып, كايب Bolat 1718–1729 Болат, بولات  1729–1771 Әбілмәмбет, أبو المامبيت Abylai Han 1771–1781 Әбілмансұр, أبو المنصور Kenesarı Han 1841–1847 Кенесары, كينيساري
küçükresim|upright=0.68| Abul Khair Khan'a ithaf edilen Kazakistan Pulu
+Küçük cüz hanları: İsim İktidar dönemi Kazakça isim Ebu'l-Khair 1718–1748 Әбілқайыр, أبو الخير Nur Ali 1748–1786 Нұр Әли, نور علي Eraly 1791–1794 Ерәлі, ارالی Esim 1795–1797 Есім, عاصم Ayshuaq 1797–1805 Айшуақ, ايشواق Şer Gazi 1812–1824 Шер Ғази, شيرغازي
+Bokei Hanları: İsim İktidar dönemi Kazakça isim Bokei 1801–1815 Бөкей, بوكي Shygai 1815–1823 Шығай, شیغی Zhangir 1823–1845 Жәңгір, جهانگیر
küçükresim|upright=0.68| Ablai Khan'ın fantezi resmini içeren Kazakistan pulu
+Orta cüz hanları: İsim İktidar dönemi Kazakça isim Sameke 1719–1734 Сәмеке, سميكي Abilmambet 1734–1771 Әбілмәмбет, أبو المامبيت Ebu'l-Mansur 1771–1781 Әбілмансұр, أبو المنصور Vali 1781–1819 Уәли, الوالي Gubeydullah 1819–1822 Ғұбайдуллаh, عبيد الله
+Rus İmparatorluğu dönemindeki son resmi han: İsim İktidar dönemi Kazakça isim Kenesarı 1841–1847 Кенесары, كينيساري
+1916 Orta Asya İsyanı : İsim İktidar dönemi Kazakça isim Abdighappar Janbosynuly ( ) 1916–1917 Әбдіғаппар Жанбосынұлы, عبد الغبار جانبوسينولي

 Notlar 

 Kaynakça 

 Bregel, Yuri. Orta Asya Tarihsel Atlası Doğu Çalışmaları El Kitabı: Bölüm 8 Ural ve Orta Asya Çalışmaları. (Leiden: Brill) 2003.
 Zholdaspaev, S. ve D. Babaev. 7 sınıf - Istoriia srednevekogo Kazakistan . (Almatı: Atamura) 2003.
 Kasımbayev, Zh. K. 8 sınıf - Istoriia Kazakistana (XVIII vek-1914) . (Almatı: Mektep) 2004.
 Kazakistan Tarihi için test materyalleri

Kategori:Kazak hanları
Kategori:Kazakistan tarihi ile ilgili listeler