Swadesh listesi

Swadesh listesi (/ˈswɑːdɛʃ/), leksikostatistik amacına yönelik evrensel kavramların derlemesidir. Swadesh listesinin bir dizi dile çevrilmesi, araştırmacıların bu dillerin birbiriyle olan ilişkisini ölçmesine olanak tanır. Swadesh listesi, dilbilimci Morris Swadesh'in adını almıştır. Leksikostatistikte (dillerin soyağacıyla ilgili akrabalığının nicel değerlendirmesi) ve glottokronolojide (dil farklılığının tarihlenmesi) kullanılır. Birkaç farklı liste olduğundan, bazı yazarlar "Swadesh listelerine" de atıfta bulunmaktadır.

 Temel İlke 
Köken olarak, Swadesh listelerindeki kelimeler, "kararlılık"larına bakılmaksızın, mümkün olduğu kadar çok dilde evrensel, kültürel olarak bağımsız kullanılabilirlikleri nedeniyle seçilmiştir. Bununla birlikte, dil değişikliği altında ortaya çıkan "evrensel" sözcük dağarcığı listesinin kararlılığı ve bu gerçeğin glottokronoloji amaçları için potansiyel kullanımı, aralarında Marisa Lohr 1999, 2000'in de bulunduğu çok sayıda yazar tarafından analiz edilmiştir.

Swadesh listesi, Morris Swadesh tarafından sezgilerine dayanarak bir araya getirilmiştir. Dolgopolsky listesi (1964) veya Leipzig-Jakarta listesi (2009) gibi daha yeni benzer listeler, birçok farklı dilden gelen sistematik verilere dayanmaktadır, ancak bunlar henüz Swadesh listesi kadar yaygın olarak bilinmemekte ve yaygın olarak kullanılmamaktadır.

 Leksikostatistik ve Glottokronolojide Kullanım 
Leksikostatistik listeleri, leksikostatistikte dillerin alt gruplarını tanımlamak için ve glottokronolojide "ağaçtaki dallanma noktaları için tarihler sağlamak" için kullanılır. Listedeki aynı kökenli sözcükleri tanımlama (ve sayısını sayma) görevi önemsiz olmaktan uzaktır ve çoğu zaman tartışmaya tabidir, çünkü aynı kökenli kelimelerin benzer görünmeleri gerekmez ve aynı kökenli sözcüklerin tanınması, ilgili dillerin ses yasalarının bilinmesini gerektirir.

 Swadesh 100 sözcüklük liste 
Swadesh'in nihai listesi 1971'de yayınlandığı şekliyle 100 kavram içermektedir. Kavramların açıklamaları Swadesh 1952'de veya bir hançerle belirtildiği şekliyle Swadesh 1955'te bulunabilir.

 ben (1.tekil kişi zamiri)
 sen (2. tekil kişi zamiri; 1952 thou & ye)
 biz (1955: kapsayıcı(inclusive) )
 bu
 şu
 kim? (“?” 1971'de yok)
 ne? (“?” 1971'de yok)
 değil, -ma
 hepsi (bir sayıda)
 çok
 bir
 iki
 büyük
 uzun (geniş anlamı yok)
 küçük
 kadın
 adam (yetişkin erkek insan)
 kişi (tek insan)
 balık (isim)
 kuş
 köpek
 pire
 ağaç (kütük anlamı yok)
 tohum (isim)
 yaprak (botanik)
 kök (botanik)
 kabuk (bir ağacın)
 deri (1952: insanın)
 et (1952 et)
 kan
 kemik
 yağ (1952: yağ, organik madde)
 yumurta
 boynuz (bir boğanın., 1952'de yok)†
 kuyruk
 tüy 
 saç (insan kafasındaki)
 kafa,baş (anatomik)
 kulak
 göz
 burun
 ağız
 diş (azı dişi değil, öndeki diş)
 dil (anatomik)
 pençe (1952'de yok)†
 ayak (bacak anlamı yok)
 diz (1952'de yok)†
 el
 göbek (karın, bedenin aşağı kısmı)
 boyun (ense anlamı yok)
 göğüs (kadının; 1955 meme)†
 kalp
 karaciğer
 içmek (fiil)
 yemek (fiil)
 ısırmak (fiil)
 görmek (fiil)
 duymak (fiil)
 bilmek (olgu)
 uyumak (fiil)
 ölmek (fiil)
 öldürmek (fiil)
 yüzmek (fiil)
 uçmak (fiil)
 yürümek (fiil)
 gelmek (fiil)
 uzanmak (kenara uzanmak, yaslanmak)
 oturmak (fiil)
 ayağa kalkmak (fiil)
 vermek (fiil)
 demek (fiil)†
 güneş
 ay (1952'de yok)†
 yıldız
 su (isim)
 yağmur (isim, 1952'de fiil)
 taş
 kum
 toprak (toprak)
 bulut (sis anlamı yok)
 duman (isim, bir ateşin dumanı)
 ateş
 kül (es)
 yanmak (geçişsiz fiil)
 yol (1952 yol, patika, cadde anlamı yok)
 dağ(tepe anlamı yok)
 kırmızı (renk)
 yeşil (renk)
 sarı (renk)
 beyaz (renk)
 siyah  (renk)
 gece
 sıcak (sıfat; 1952 ılık, havaya ait nitelik)
 soğuk (havanın soğukluğu)
 dolu†
 yeni
 iyi
 yuvarlak (1952'de yok)†
 kuru (madde)
 isim

Kategori:Dilbilim