Tabula Bantina

Tabula Bantina ("Bantia'dan Tablet"in Latincesi), iki parçaya ayrılmış bir bronz tablettir ve Latinceyle yakından ilişkili olan soyu tükenmiş Hint-Avrupa dili Oskancanın en büyük kaynaklarından biridir. Halen tamamlanmamış iki parçadan oluşmaktadır: Napoli parçası ve Adamesteanu-Torrelli parçası. Napoli parçası, 1790'da İtalya'nın Basilicata bölgesindeki Banzi (antik dönemde "Bantia") yakınlarında keşfedilmiştir.The New International Encyclopædia, Volume 18, 1910, p. 800, "Tabula BantinaTabula Bantina (Encyclopedia of Ancient History)  by Carlos Sánchez-Moreno Ellart

 Napoli parçası 
Napoli parçası, 1790'da Oppido Lucano (Potenza ili) bölgesindeki Monte Montrone tepesindeki antik bir mezar buluntuları arasında bulundu. Üç büyük ve bazı küçük parçalardan oluşan bir bronz levhadan oluşmaktadır. Tabletin bir yüzünde, Bantia şehrinden bir belediye kanunu yazılıdır; Oskanca dilinde Latin harfleriyle ve 33 satır uzunluğunda yazılmıştır. Diğer tarafında, Latincede bir Roma plebiscita'sı (referandum) yazılıdır. Tablete önce Latince kısmın yazılmış olması ve Oskanca yazıt için yeniden kullanılmış olması mümkündür. Latince metin yaklaşık MÖ 150-100 yılları arasında yazılmıştır, Oskanca metin ise muhtemelen MÖ 89 civarlarında yazıldı ancak Sosyal Savaş öncesinde mi sonrasında mı olduğu tartışmalı bir durumdur. Parça şu anda Napoli Arkeoloji Müzesinde bulunmaktadır.

 Adamesteanu-Torrelli parçası 
Adamesteanu-Torrelli parçası, 1967'de Mario Torrelli tarafından bulundu ve şu anda Venosa'daki Adamesteanu Müzesinde bulunmakta. Dilbilimci Dinu Adamesteanu; Oskanca metnin - en azından ikinci parça için - aslında, Latincedeki orijinal bir metnin bir çevirisi olduğunu düşündü ve çeviriyi yapanın Oskancaya çok fazla hakim olmadığını söyledi.Dinu Adamesteanu et Mario Torelli, « Il nuovo frammento della Tabula Bantina », Archeologia classica, 21, 1-17.S. Tafaro Identità comunitaria e cittadinanza, partecipazione e mediazione: la suggestione di Bantia, in Annali della Facoltà di Giurisprudenza di Taranto, anno III, Bari, 2010, pp. 375-388. ISBN 978 -88-6611-007-1

 Napoli parçası metni 

 Birinci paragraf 
Altı paragraftan ilki, 3-8. satırlar (ilk iki satır açıkça okunamayacak kadar hasar görmüş):
Oskanca:

Latince:

Türkçe:

Notlar: Oskanca carn- "parça, bölüm", Latincedeki carn- "et" (İngilizce'deki carnivore) ile ilgilidir; Hint-Avrupacadaki 'kesmek' anlamına gelen *ker- kökünden gelir - belli ki Latince kelime aslen '(etin) parçası' demekti.

Oskanca tangin- "yargı, rıza" İngilizce "think" ile ilgilidir. Bölümün başındaki senateis tanginud kalıbı muhtemelen Latince de senatus sententia 'Senato kararıyla' kalıbından bir anlam aktarmasıdır (semantik alıntı).

 İkinci paragraf 
8-13. satırlar

Oskanca:

Latince:

Türkçe:

Notlar: 11. satırdaki suae pis contrud exeic fefacust 'eğer biri buna aykırı hareket ederse' 17. ve 25. satırlarda tekrar görülmektedir ancak bu sefer farklı bir fiil kullanılmıştır: pruhipurst. Bu yine Latince si quis adversus ea fecerit hukuki ifadesinden kelime çevirisi gibi gözükmektedir.

 Üçüncü paragraf 
13-18. satırlar

Oskanca:

Latince:

Türkçe:

Notlar: 14-15. satırlardaki perum dolom mallom yaygın Latince sine dolo malo 'kötü niyet olmadan' hukuki ifadesinden bir anlam akatrması gibi durmakta. Ayrıca sipus(perum) dolom mallom diğer bir yaygın Latince hukuki ifade olan sciens dolo malo 'bilerek kötü niyetle' ifadesini yansıtıyor gibi görünmekte.Robrecht Decorte, "Sine dolo malo: The Influence and Impact of Latin Legalese on the Oscan Law of the Tabula Bantina" Mnemosyne: Brill, 04 Feb 2016: https://core.ac.uk/download/pdf/42338522.pdf 

suae pis contrud exeic fefacust ionc suae pis herest moltaum licitud 'eğer herhangi biri buna aykırı davranmışsa herhangi bir yargıç cezayı tazmin etmek istediğinde yapabilir' temelde 3. yy Latince sei quis aruorsu hac faxit... seiue mac[i]steratus uolet moltare, [li]cetod hukuki ifadesinden bir kelime çevirisidir.Zair, N. "Big and small data in ancient languages" Philological Society of UK. 2017

 Dördüncü paragraf 
Oskanca:

Türkçe:

 Beşinci paragraf 
Oskanca:

Türkçe:

 Altıncı paragraf 
Altıncı paragraf ilk beşinden daha parçalıdır.

Oskanca:

Türkçe:

 Adamesteanu-Torrelli parçası metni 
Boşluklar kısmen doldurulmuştur.Buck, Carl Darling (1904). A Grammar of Oscan and Umbrian. With a Collection of Inscriptions and a Glossary (en inglés). Evolution Publishing, 2005. ISBN 1-889758-72-8.

Notlar: Bu parçanın tam anlamı tamamıyla net değildir ancak 1200 poundluk gümüş ceza, nüfus sayımı ve bir yeminden bahsediyor gibi durmakta.

İlk ve son tam ifadenin yukarıda bahsedilen perum dolum mallum/d olduğuna dikkat ediniz.

ex ac ligud ifadesi Latincedeki çok yaygın ex hac(e) lege 'kanuna göre' ifadesinden alıntı gibi görünüyor.Robrecht Decorte, "Sine dolo malo: The Influence and Impact of Latin Legalese on the Oscan Law of the Tabula Bantina" Mnemosyne: Brill, 04 Feb 2016: https://core.ac.uk/download/pdf/42338522.pdf Mnamon: Ancient Writing Systems in the Mediterranean: https://mnamon.sns.it/index.php?page=Esempi&id=24&lang=en 

 Kaynakça 

Kategori:Yazıt bilimi
Kategori:Osko-Umbriya dilleri