Can Atalay

Şerafettin Can Atalay (d. 24 Mart 1976, İstanbul), Türk avukat, aktivist, siyasetçi.

Soma Faciası, Ermenek maden kazası, Adana öğrenci yurdu yangını, Çorlu tren kazası gibi Türkiye'deki birçok toplumsal dava ile gazeteci ve yazarların düşünce özgürlüğü davalarında avukatlık yaptı. Gezi Parkı'na AVM yapılması girişimine karşı kurulan Taksim Dayanışmasının avukatlığını yürüttü. Gezi Parkı davasında yargılandı, 2022'de 18 yıl hapis cezasına çarptırıldı.

2023 genel seçimlerinde Türkiye İşçi Partisinden Hatay milletvekili seçildi ama seçilmesinden sonra tahliye edilmedi. Tutukluluğu nedeniyle Mecliste bulunamadı; milletvekili yemini edemedi ve milletvekilliği haklarından yararlanamadı.

Atalay'ın tutukluluğu hakkında Anayasa Mahkemesi (AYM) tarafından üç kez hak ihlâli kararı verilmiş; Yargıtay 3. Ceza Dairesi'nin "AYM kararına uyulmaması" kararı alması ve Atalay'ın tahliye edilmemesi Türkiye'de bir anayasa krizini başlatmıştır.

Atalay'ın milletvekilliği, 30 Ocak 2024'te Yargıtay kararının meclis genel kurulunda okutulmasıyla düşürüldü. Anayasa Mahkemesi, Atalay'ın milletvekilliğini düşürülmesi kararının yok hükmünde olduğuna karar vermiş; bu karar 16 Nisan 2025 tarihinde  TBMM'de okunmuştur.

Atalay hâlen Marmara (Silivri) Cezaevi'nde tutulmaktadır.

 Yaşamı 
 Ailesi, gençliği ve eğitimi 
1976'da İstanbul'da doğdu. Bankacı bir anne ile muhasebeci bir babanın tek çocuğudur. Türkiye İşçi Partisi (TİP) Amasya İl Başkanıyken 1971'de siyasi bir suikastle öldürülen Şerafettin Atalay'ın yeğenidir. "Şerafettin" olan ilk ismini amcasından aldı. Çocukluğu ve gençliği Kadıköy'de geçti. Anne babasının çevresi dolayısıyla Aziz Nesin, Yaşar Kemal, Can Yücel gibi edebiyatçılarla küçük yaşta sohbet etme fırsatı buldu.

Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesinde yükseköğrenim gördü. Mezun olduktan sonra bir süre NTV'nin hukuk departmanında çalıştı.

 Mesleki ve siyasi kariyeri 
Atalay, Fetullahçılar'ın kamu kurumlarında gizlice örgütlenmesiyle ilgili araştırmaları nedeniyle yargılanan gazeteci Ahmet Şık'ın avukatlığını yaptı. Şık'ın "İmamın Ordusu" kitabının özgürleşmesi, "Dokunan Yanar" adıyla okunması eylemlerinde yer aldı.

İstanbul merkezli Sosyal Haklar Derneği'nin yönetim kurulunda yer aldı. 2014'te 301 madencinin ölümüyle sonuçlanan Soma Faciası'ndan sonra Soma davasının ve ardından Ermenek maden kazasının avukatlığını; 2016 yılında 11 çocuğun öldüğü 24 çocuğun yaralandığı Adana öğrenci yurdu yangınında mağdur ailelerin avukatlığını, 8 Temmuz 2018 tarihinde meydana gelen Çorlu tren kazasıyla ilgili davada hayatını yitirenlerin yakınlarının avukatlığını; 2020'de yedi işçinin ölümü, 127 işçinin yaralanmasına neden olan Hendek havai fişek fabrikası patlamasında işçi ailelerinin avukatlığını üstlendi. Mimarlar Odası'nın avukatı olarak İstanbul'da Validebağ Korusu'ndaki yapılaşma ile mücadele eden Validebağ gönüllülerini savundu. İstanbul'da Emek Sineması'nın yıkılmasına karşı düzenlenen kampanyanın örgütleyicileri arasında yer aldı, Danıştay'da Gezi Parkı planlarını iptal ettirdi.

Gezi Parkı'nda ağaçların kesilmesine karşı kurulan Taksim Dayanışması'nın avukatlığını yürüttü. Gezi Davası'nda sanık olarak davaya dahil edilip gözaltına alındı; yargılandığı iki davadan beraat etti. "Türkiye Cumhuriyeti Hükümetini ortadan kaldırmaya teşebbüs" suçlamasıyla yargılandığı davanın 25 Nisan 2022'de Silivri, İstanbul 13. Ağır Ceza Mahkemesi'nde görülen duruşmasında 18 yıl hapis cezasına çarptırıldı. Yargıtay tarafından cezası 28 Eylül 2023 tarihinde onandı.

Atalay, Silivri ilçesindeki Marmara Cezaevi'nde tutukluluğu devam etmekte iken 2023 Türkiye genel seçimlerinde Türkiye İşçi Partisi'nden (TİP) Hatay milletvekili seçildi. Milletvekili seçilmesinin ardından tahliye edilmesine yönelik başvurusunun Yargıtay 3. Ceza Dairesi tarafından reddedilmesi ile başlayan ve Anayasa Mahkemesi'ne başvurması ile devam eden süreçte, Anayasa Mahkemesi'nin verdiği hak ihlali kararına rağmen tahliye edilmedi ve bu durum Türkiye'de bir anayasa krizi doğurdu. Tahliye talebinin reddedilmesi ile ilgili olarak Anayasa Mahkemesi'nin 25 Ekim 2023'ten itibaren üç kez hak ihlali kararı verdiği Atalay, bu kararlara rağmen Marmara (Silivri) Cezaevi'nde tutulmaktadır.

 Siyasal yaşamı ile ilgili gelişmeler 

 Milletvekilliği ve yargı krizi 

İstanbul'un Silivri ilçesindeki Marmara Cezaevi'nde tutuklu bulunan Atalay, 2023 Türkiye genel seçimlerine Türkiye İşçi Partisi'nden (TİP) Hatay milletvekili adayı olarak katıldı ve seçildi. Milletvekili seçilmesinin ardından tahliye edilmesine yönelik başvurusu 13 Temmuz 2023 tarihinde Yargıtay 3. Ceza Dairesi tarafından oy birliğiyle, bu karara yapılan itiraz 17 Temmuz 2023 tarihinde Yargıtay 4. Ceza Dairesi tarafından oy çokluğuyla reddedildi. Bunun üzerine Atalay; adil yargılanma, seçme, seçilme ve siyasi faaliyette bulunma ve kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiği gerekçesiyle 20 Temmuz 2023 tarihinde Anayasa Mahkemesine başvurdu.

25 Ekim 2023 tarihinde AYM, Can Atalay'ın "seçilme ve siyasi faaliyette bulunma" ve "kişi hürriyeti ve güvenliği" haklarının ihlal edildiğine karar verdi. Karar, beşe karşı dokuz oyla alındı. Anayasa Mahkemesi'nin ihlal kararının gerekçesi, 27 Ekim 2023'te Resmî Gazete'de yayınlandı.

İstanbul 13. Ağır Ceza Mahkemesi, AYM'nin ihlal kararının, Yargıtayın verdiği tahliye talebinin reddi kararına ilişkin olduğu gerekçesi ile dosyayı Yargıtay 3. Ceza Dairesi'ne iletti. 8 Kasım 2023 tarihinde Yargıtay 3. Ceza Dairesi Can Atalay'ın mahkûmiyet kararını onayan bir önceki kararın doğru olduğunu belirterek, AYM'nin ihlal kararına uymayı reddetti. Ayrıca AYM'nin kesinleşmiş bir hükümden dolayı inceleme yaparak yetkisini aştığı ve Anayasayı ihlal ettiği gerekçesiyle Can Atalay hakkında ihlal kararı veren AYM üyeleri hakkında Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunmasına karar verdi.

Can Atalay'ın avukatları, Atalay hakkında AYM'nin verdiği hak ihlali kararına uyulmadığı gerekçesi ile ikinci kez AYM'ye başvurdu. AYM Genel Kurulu Can Atalay hakkında yapılan ikinci başvuruyu 21 Aralık 2023'te inceledi. AYM, anayasanın 67. maddesinde güvence altına alınan "seçilme ve siyasi faaliyette bulunma hakkı” ile 19. maddesinde güvence altına alınan “kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı”nın ihlal edildiğine bu kez 3'e karşı 11 oyla karar verdi. Anayasanın 148. maddesinde güvence altına alınan "bireysel başvuru hakkı”nın ihlâl edildiğine ise oy birliğiyle karar verdi.küçükresim|Atalay'ın milletvekilliğinin düşürülmesi sonrasında meclis genel kurulu, 30 Ocak 2024|upright=0.91AYM ayrıca hak ihlallerinin ortadan kaldırılması, yeniden yargılanmasına başlanması, infazın durdurulması, tahliyesinin sağlanması ve yeniden yapılacak yargılamada durma kararı verilmesi için kararın İstanbul 13. Ağır Ceza Mahkemesine gönderilmesine oy birliğiyle karar verdi ve Can Atalay'a 100 bin lira tazminat ödenmesine de hükmetti. İstanbul 13. Ağır Ceza Mahkemesi heyeti ise AYM'nin Can Atalay hakkındaki kararını uygulamayarak, dosyayı bir kez daha Yargıtay'a gönderdi.
3 Ocak 2024 tarihinde Yargıtay 3. Ceza Dairesi, Anayasa Mahkemesinin Can Atalay hakkındaki hak ihlali kararını görüştü. Daire, "AYM'nin hak ihlali kararının hukuki değeri yok" diyerek, AYM'nin ihlal kararına uyulmamasını kararlaştırdı. Yargıtay kararı, Atalay'ın vekilliğinin düşürülmesi için TBMM'ye gönderildi.

 Milletvekilliği konusu 
30 Ocak 2024 tarihinde Can Atalay'ın milletvekilliğinin düşürülmesine yönelik Yargıtay kararı TBMM Genel Kurulunda meclis başkanvekili Bekir Bozdağ tarafından okundu ve Atalay'ın vekilliği bu Yargıtay kararına istinaden düşürüldü. Birçok siyasi parti genel başkanı, milletvekilli ve muhalefet partilerinin üst düzey yöneticisi, belediye başkanı, toplumsal örgüt ve binlerce seçmen, Anayasa Mahkemesinin verdiği hak ihlâli kararına rağmen verilen vekilliğin düşürülmesi kararının yok hükmünde olduğunu ifade etti.

AYM, Atalay'ın vekilliğinin düşürülmesine ilişkin Atalay'ın avukatları ile TİP, CHP ve DEM Parti'nin yaptığı itirazları 22 Şubat 2024'te değerlendirdi ve 4'e karşı 10 oyla, Yargıtay 3. Ceza Dairesi'nin Atalay'la ilgili hak ihlali kararını uygulamamasının hukuki değerden yoksun olduğuna; Yargıtay kararının TBMM Genel Kurulunda okunmasıyla, Atalay'ın milletvekilliğinin düşmüş sayılamayacağına hükmetti. Bu karar, 1 Ağustos 2024 tarihinde Resmi Gazete'de yayımlandı. Mahkeme ayrıca TBMM'ye gönderilen Yargıtay kararının kesinleşmiş bir karar olmadığını, asli kararın Anayasa Mahkemesi kararı olduğunu ve Anayasa Mahkemesi kararlarının uygulanmasının anayasal bir zorunluluk olduğunu vurguladı. Ayrıca kararda Anayasa Mahkemesinin yol gösterici ve tavsiye niteliğinde karar vermediği, bütün yargı organlarını ve kamu kurumlarını bağlayıcı karar verdiğini ve karar hakkında hiçbir yargı organının veya kamu kurumunun takdir hakkı bulunmadığı belirtilmiştir.

CHP, TBMM Başkanlığına Anayasa Mahkemesinin Can Atalay'ın milletvekilliğinin düşmesinin yok hükmünde kararına ilişkin genel görüşme yapılması için yeterli imza toplayarak teklif sundu. Genel Kurul, bu konuyu görüşmek üzere 16 Ağustos 2024 günü Meclis Başkanvekili Bekir Bozdağ'ın başkanlığında olağanüstü toplandı. Görüşmede milletvekilleri arasında yumruklaşma yaşandı. Anayasa Mahkemesi kararı hakkında genel görüşmeye gidilmesi AK Parti grubunun oylarıyla reddedildi. MHP Grubu ise olağanüstü genel kurul toplantısına katılmadı. Meclis Başkanı Numan Kurtulmuş, AYM'nin Can Atalay'ın milletvekilliğinin düşürülmesinin 'yok hükmünde' olduğuna ilişkin gerekçeli kararının TBMM'de okutulmasına izin vermedi. Kurtulmuş, CHP'nin 3 Eylül 2024 tarihli Can Atalay gündemiyle ikinci kez toplanma başvurusunu, 8 Eylül 2024 tarihinde reddetti. 16 Nisan 2025 tarihinde CHP'li Meclis Başkan Vekili Gülizar Biçer Karaca, Anayasa Mahkemesi'nin Can Atalay hakkında verdiği hak ihlâli ve tahliye edilmesine dair kararını Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde okuttu.

 Ayrıca bakınız 
 Mücella Yapıcı
 Gezi davası
 2023 Türkiye anayasa krizi

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 


 Can Atalay'ın savunması: Gezi, Bu Memleketin Eşitlik, Özgürlük ve Adalet Umududur

Kategori:1976 doğumlular
Kategori:21. yüzyıl Türk avukatları
Kategori:Türk aktivistler
Kategori:Gezi Parkı olayları kişileri
Kategori:Yaşayan insanlar
Kategori:Türkiye tarafından tutuklanan kişiler
Kategori:Türk tutuklular ve hükümlüler
Kategori:Türkiye İşçi Partisi (2017) mensubu siyasetçiler
Kategori:TBMM 28. dönem Hatay milletvekilleri
Kategori:Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesinde öğrenim görenler
Kategori:TBMM İnsan Haklarını İnceleme Komisyonu
Kategori:Görevden alınan parlamento üyeleri