Fatıma el-Mecritiyye

Fatıma el-Mecritiyye, Fátima de Madrid, Fatıma Mecritiyye veya Madridli Fatıma (), 10. yüzyılın sonları ve 11. yüzyılın başlarında İslam İspanyası'nda yaşadığı varsayılan Arap  Müslüman astronom ve matematikçidir. Muhammed ibn Musa el-Harezmi'nin astronomik tabloları da dahil olmak üzere birçok astronomik ve matematiksel eser üzerinde birlikte çalıştığı söylenen astronom Mesleme el-Mecriti'nin (Madridli) kızı olduğu iddia edilmektedir. Onunla ilgili bilinen en eski açıklama Enciclopedia Espasa-Calpe'nin 1924 baskısıdır ve tarihçiler onun gerçekten var olup olmadığı konusunda şüpheye düşmüşlerdir. Asıl memleketi Madrid olan Fatıma, babası Mecritî'ye  nispetle el-Mecritiyye lakabıyla anılmıştır. Endülüs'te yaşayan Fatıma, Türkçe ismiyle Büyük Bileşim adlı eserine şerh yazmış olup, cebir ilminin kurucusu Fars bilim insanı Hârizmî'nin astronomik tablolarını da geliştirmiştir.

 İddia edilen kariyeri 
Fátima de Madrid'in 10. yüzyılın sonları ve 11. yüzyılın başlarında Kurtuba Halifeliği'ne bağlı Kurtuba'da yaşadığı söylenmektedir. Ünlü İslam astronomu ve bilim adamı Maslama al-Majriti'nin kızı olduğu söylenmektedir.

"Fátima'dan Düzeltmeler" ("Corrections from Fátima") olarak bilinen en ünlü eseri, bir dizi astronomik ve matematiksel incelemedir, ancak şimdiye kadar hiçbir kopyası bulunamamıştır. Ayrıca babasıyla birlikte usturlapların nasıl kullanılacağına dair bilgiler içeren Usturlap Üzerine Bir İncelemeyi ("A Treatise on the Astrolabe") yazdığı iddia edilmektedir. El yazmasının bugün hala El Escorial manastırının kütüphanesinde korunduğu iddia edilmektedir.

Fátima'nın babasına Harezmi'nin astronomi tablolarını düzenleyip uyarlamasında yardımcı olduğu ve modellerinde kullanılan İran güneş takvimini İslam ay takvimiyle değiştirdiği varsayılmaktadır. Tabloları, Kurtuba'nın coğrafi konumunu ve içinden geçen meridyeni hesaba katacak şekilde düzelttikleri de söylenir. Babasıyla birlikte Farsça rakamları Arap yıllarına çevirdiği ve gezegenlerin Hicret günündeki konumlarını belirlediği de söylenir. Fátima'nın ayrıca, tutulma hesaplamalarında hatalar içeren Batlamyus'un Almagestinin düzeltilmesinde babasına yardım ettiği de söylenmektedir.

Buna ek olarak, Fâtıma'nın bir tür İslami astronomi risalesi olan birkaç zic yazmıştır. Bunlar takvimler, gezegenlerin, Güneş'in ve Ay'ın efemeridleri ve güneş ve ay tutulmaları gibi konuları kapsıyordu.

Fátima'nın astronomi çalışmalarının yanı sıra Arapça, İspanyolca, İbranice, Yunanca ve Latince konuşabildiği, okuyabildiği ve yazabildiği söylenir.

Tarihsellik
Fátima de Madrid'in gerçekten var olup olmadığı tartışmalıdır. Varlığına dair bilinen en eski referans,  Enciclopedia Espasa-Calpe'nin 1924 baskısıdır. Bir matematik tarihçisi olan Ángel Requena Fraile'nin açıkladığı gibi:

Arap bilimci, tarihçi ve Endülüs biyografi yazarı Manuela Marín de benzer şekilde Fátima'nın Espasa-Calpe'nin tarihi bir icadı olduğunu savunmaktadır. Marín, Fátima hakkında internette ve 2009'da "Tarih Yazan Astronomlar" ("Astronomers who made history") başlıklı bir takvimde yer alması gibi tartışmaların devam etmesini Espasa-Calpe'nin içeriğinin eleştirel olmayan bir şekilde tekrarlanmasına bağlamaktadır.

Ayrıca bakınız
 Bilimde kadınlar zaman çizelgesi
 Kadın astronomlar listesi

 Kaynakça 

Kategori:Kadın astronomlar
Kategori:10. yüzyıl matematikçileri
Kategori:10. yüzyıl astronomları
Kategori:10. yüzyıl kadınları
Kategori:11. yüzyıl matematikçileri
Kategori:11. yüzyıl astronomları
Kategori:Orta Çağ Müslüman astronomları
Kategori:Orta Çağ Müslüman matematikçileri