Endeks (istatistik)

İstatistik alanında ve araştırma tasarımında, bir endeks bileşik istatistiktir bireysel veri noktalarından oluşan temsili bir gruptaki değişikliklerin bir ölçüsüdür başka bir deyişle birden fazla göstergeyi toplayan bileşik ölçüdür. Bileşik göstergeler olarak da adlandırılan bu dizinler, belirli gözlemleri özetler ve de sıralar.

Sosyal bilimler ve sürdürülebilirlik alanında bulunan birçok veri, Cinsiyet Uçurumu Endeksi, İnsani Gelişme Endeksi veya Dow Jones Endüstriyel Ortalama gibi çeşitli endekslerle temsil edilmektedir. Joseph Stiglitz, Amartya Sen ve Jean-Paul Fitoussi'nin 2009'da kaleme aldığı 'Ekonomik Performansın ve Sosyal İlerlemenin Ölçülmesine ilişkin Komisyon Raporu',Stiglitz, J., Sen, A., & Fitoussi, J.-P. (2009). [Report by the Commission on the Measurement of Economic Performance and Social Progress.] bu önlemlerin son yıllarda üç nedenden dolayı dramatik bir büyüme yaşadığını gösteriyor. Bu üç nedeni şu şekilde belirtebiliriz:

 okuryazarlık seviyesindeki gelişmeler (istatistik dahil)
 modern toplumların ve ekonomilerin artan karmaşıklığı ve
 bilgi teknolojisinin yaygın kullanılabilirliği.

Earl Babbie'ye göre, indekslerdeki maddeler, buna karşı bazı nedenler olmadıkça, genellikle eşit olarak ağırlıklandırılır (örneğin, iki öğe, bir değişkenin temelde aynı yönünü yansıtıyorsa, her birinin ağırlığı 0,5 olabilir).

Aynı yazara göre, maddelerin oluşturulması dört adımdan oluşmaktadır. İlk olarak, maddeler içerik geçerliliğine, tek boyutluluğuna, bir boyutun ölçüleceği özgüllük derecesine ve varyans miktarlarına göre seçilmelidir. Öğeler ampirik olarak birbirleriyle ilişkili olmalıdır, bu da onların çok değişkenli ilişkilerinin incelenmesinin ikinci adımına götürür. Üçüncüsü, maddeler için puan aralıklarının ve ağırlıklarının belirlenmesini içeren dizin puanları tasarlanır. Son olarak, yapılarında kullanılmayan ölçülen değişkenle ilgili göstergeleri tahmin edip edemeyeceklerinin test edilmesini içeren indeksler doğrulanmalıdır.

2008'de OECD - Avrupa Komisyonu'nun Ortak Araştırma Merkezi- tarafından ortaklaşa bileşik göstergelerin (CI'ler) oluşturulmasına yönelik bir kitap yayınlandı.OECD-JRC (2008). Handbook on constructing composite indicators: Methodology and user guide, OECD Statistics working paper JT00188147, STD/DOC(2005)3. OECD üst düzey istatistik komitesi tarafından resmi olarak onaylanan el kitabı, bir dizin geliştirmek için tekrarlanan on adımı açıklıyor:

 1. Adım: Teorik çerçeve
 2. Adım: Veri seçimi
 3. Adım: Eksik verilerin değerlendirilmesi
 4. Adım: Çok değişkenli analiz
 Adım 5: Normalleştirme
 Adım 6: Ağırlıklandırma
 7. Adım: Göstergelerin toplanması
 8. Adım: Duyarlılık analizi
 9. Adım: Diğer önlemlerle bağlantı kurun
 Adım 10: Görselleştirme

Listede önerildiği gibi, bileşik bir gösterge oluşturmak için birçok modelleme seçeneğine ihtiyaç duyulur ve bu da kullanımlarını tartışmalı hale getirir. Ağırlıkların atanması ve doğrulanması gibi hassas bir konu, örneğin içinde tartışılmaktadır.Becker W., Paruolo P., Saisana M., Saltelli A. (2017) Weights and Importance in Composite Indicators: Mind the Gap. In: Ghanem R., Higdon D., Owhadi H. (eds) Handbook of Uncertainty Quantification. Springer. Bileşik göstergelerin doğasına dair sosyolojik bir okuma, bu önlemleri üç hareketin kesişim noktasında gören Paul-Marie Boulanger tarafından sunulmaktadır:Boulanger, P.-M. (2014). Elements for a comprehensive assessment of public indicators, Report EUR 26921 EN. 

 uzmanlığın demokratikleştirilmesi, toplumsal ve çevresel sorunların üstesinden gelmek için daha fazla bilginin tek uzmanlar tarafından sağlanabileceği kavramı - bu düşünce çizgisi, normal sonrası bilim tarafından geliştirilen genişletilmiş akran topluluğu kavramıyla bağlantılıdır.
 John Dewey gibi pragmatistlerin çalışmalarına yeniden bağlanabilecek bir sosyal keşif süreci aracılığıyla yeni bir kamu yaratma dürtüsü
 Charles Sanders Peirce'in göstergebilimi ; Bu nedenle, bir CI sadece bir işaret veya sayı değildir, aynı zamanda bir eylem veya davranış önerir.

Boulanger'ın sonraki çalışmasında,Boulanger, P.-M. (2018). A systems-theoretical perspective on sustainable development and indicators. In S. Bell & S. Morse (Eds.), The Routledge handbook of sustainability indicators. London: Taylor & Francis. farklı ilerleme ölçümlerinin nasıl alınacağını veya alınmayacağını araştırmak adına Niklas Luhmann'ın sosyal sistem teorileri ışığında bileşik göstergeleri analiz etmektedir.

Ayrıca bakabileceğiniz başlıklar:

 Endeks (ekonomi)
 Ölçek (sosyal bilimler)

 Kaynakça 

Kategori:Kantitatif araştırma yöntemi
Kategori:Endeks sayıları