Doğum sonrası hüznü

Annelik hüznü, bebek hüznü veya lohusa hüznü olarak da bilinen doğum sonrası hüznü, doğumdan kısa bir süre sonra başlayan ve ruh hali değişimleri, sinirlilik ve ağlama gibi çeşitli semptomlarla ortaya çıkabilen çok yaygın ancak kendi kendini sınırlayan bir durumdur. Anneler yoğun sevinç dönemleriyle karışık olumsuz ruh hali belirtileri yaşayabilir. Yeni annelerin %85'i doğum sonrası hüznünden etkilenir ve semptomlar doğumdan sonraki birkaç gün içinde başlayıp iki haftaya kadar sürebilir. Tedavi, yeterli uyku ve duygusal destek sağlamak da dahil olmak üzere destekleyicidir. Belirtiler günlük işlevselliği etkileyecek kadar şiddetliyse veya iki haftadan uzun sürerse, birey doğum sonrası depresyonu ve doğum sonrası anksiyete gibi ilgili doğum sonrası psikiyatrik durumlar açısından değerlendirilmelidir. Bu durumun önlenip önlenemeyeceği belirsizdir, ancak hastanın sıkıntısını hafifletmeye yardımcı olmak için eğitim ve güvence önemlidir.

 Belirti ve bulgular 
Doğum sonrası hüznün belirtileri bir bireyden diğerine ve bir hamilelikten diğerine önemli ölçüde değişebilir. Doğum sonrası hüznün birçok belirtisi hem yeni ebeveynlerin yaşadığı normal belirtilerle hem de doğum sonrası depresyonuyla örtüşmektedir. Doğum sonrası hüznü yaşayan bireylerde, doğum sonrası depresyonu yaşayanlara kıyasla daha hafif ve günlük işlevlerini daha az bozan semptomlar görülür. Doğum sonrası hüznün belirtileri arasında, bunlarla sınırlı olmamak üzere, şunlar yer alır:

 Gözyaşı dökme veya "sebepsiz yere" ağlama
 Ruh hali değişimleri
 Sinirlilik
 Anksiyete
 Kişinin bebeğe bakma yeteneğini sorgulaması
 Seçim yapma zorluğu
 İştah kaybı
 Yorgunluk
 Uyku güçlüğü
 Konsantrasyon güçlüğü
 Pozitif semptomların arasına serpiştirilmiş negatif duygudurum semptomları

 Başlangıç 
Doğum sonrası hüznün belirtileri genellikle doğumdan sonraki birkaç gün içinde başlar ve genellikle dördüncü veya beşinci günde zirveye ulaşır.

 Süre 
Doğum sonrası hüznü birkaç günden iki haftaya kadar sürebilir. Belirtiler iki haftadan uzun sürerse kişi doğum sonrası depresyonu açısından değerlendirilmelidir.

 Nedenler 
Doğum sonrası hüznünün nedenleri net bir şekilde ortaya konmamıştır. Doğum sonrası hüznü ve doğum sonrası depresyonunun etiyolojisine ilişkin hipotezlerin çoğu, doğumla birlikte meydana gelen önemli biyolojik ve psikososyal değişikliklerin kesişimine odaklanmaktadır.

 Psikososyal nedenler 
Hamilelik ve doğum sonrası, bir kadının doğum sonrası hüznüne karşı savunmasızlığını artıran önemli yaşam olaylarıdır. Planlı bir hamilelikte bile, şüphe veya pişmanlık duygularının olması normaldir ve yeni bir bebek sahibi olmaya alışmak zaman alır. Yeni ebeveynler tarafından yaygın olarak bildirilen duygular ve erken doğum sonrası duygudurum semptomlarının gelişmesine katkıda bulunabilecek yaşam tarzı değişiklikleri şunlardır:

 Doğum ve doğum sonrası yorgunluk
 7/24 ilgi gerektiren yeni doğmuş bir bebeğin bakımı
 Uyku yoksunluğu
 Aile ve arkadaşlardan destek eksikliği
 Evlilik veya ilişki gerginliği
 Ev ve iş rutinlerinde değişiklikler
 Finansal stres
 Gerçekçi olmayan benlik beklentileri
 Hamilelik ve doğumdan sonra hızla "toparlanmaya" yönelik toplumsal veya kültürel baskı
 Bunalmışlık ve bebeğe bakma becerisini sorgulama
 Özellikle prematüre veya hasta bebeklerin ebeveynleri için öfke, kayıp veya suçluluk

 Risk faktörleri 
İncelenen risk faktörlerinin çoğu, doğum sonrası hüznü ile açık ve tutarlı bir ilişki göstermemiştir. Bunlar arasında yaş ve medeni durum gibi sosyodemografik faktörler, doğum komplikasyonları veya düşük doğum ağırlığı gibi obstetrik faktörler yer almaktadır.

Doğum sonrası hüznü öngördüğü en tutarlı şekilde gösterilen faktörler kişisel ve ailesel depresyon öyküsüdür. Bu durum, doğum sonrası hüzün ile doğum sonrası depresyon arasındaki çift yönlü ilişki göz önüne alındığında özellikle ilgi çekicidir: doğum sonrası depresyon öyküsü, doğum sonrası hüzün gelişimi için bir risk faktörü gibi görünmektedir ve doğum sonrası hüzün, daha sonra doğum sonrası depresyon gelişimi için daha yüksek bir risk teşkil etmektedir.

 Patofizyoloji 

 Östrojen ve progesteron 
Plasentanın doğumundan sonra, anneler gonadal hormonlarda, yani östrojen ve progesteronda ani bir düşüş yaşarlar. Doğum sonrası erken dönemdeki büyük hormonal değişiklikler, daha küçük hormonal değişimlerin adet dönemlerinden önce ruh hali değişimlerine neden olmasına benzer şekilde ruh hali semptomlarını tetikleyebilir.

Çalışmalar hormon konsantrasyonları ile doğum sonrası duygudurum bozukluklarının gelişimi arasında tutarlı bir ilişki tespit etmemiştir. Bazı araştırmacılar bu tutarsız sonuçların, farklı kadın alt gruplarında hormonal değişimlere karşı hassasiyetteki farklılıklardan kaynaklanabileceğine inanmaktadırlar. Bu nedenle, duygudurum semptomlarının gelişimi, mutlak hormon seviyelerinden ziyade, genetik yatkınlık ve psikososyal stres faktörlerine bağlı olarak bir kadının hormonlardaki değişikliklere karşı duyarlılığı ile ilgili olabilir.

 Diğer 
Doğum sonrası hüznü ile kortizol ve HPA aksı, triptofan, prolaktin, tiroid hormonu ve diğerleri dahil olmak üzere çeşitli diğer biyolojik faktörler arasındaki ilişki, yıllar boyunca kesin olmayan sonuçlarla değerlendirilmiştir.

Ortaya çıkan araştırmalar, bağırsak mikrobiyomu ile perinatal ruh hali ve anksiyete bozuklukları arasında potansiyel bir ilişki olduğunu ortaya koymuştur.

 Tanı 

 Sınıflandırma 
Doğum sonrası hüznün uygun tanısal sınıflandırması net olarak belirlenmemiştir. Doğum sonrası hüznü uzun zamandır doğum sonrası depresyonu ve doğum sonrası psikozunu içeren doğum sonrası psikiyatrik bozukluklar spektrumundaki en hafif durum olarak kabul edilmektedir. Bununla birlikte, literatürde doğum sonrası hüznün bağımsız bir durum olabileceğine dair bazı tartışmalar mevcuttur.

 Kriterler 
Doğum sonrası hüznün teşhisi için standartlaştırılmış bir kriter yoktur. Doğum sonrası depresyonun aksine, doğum sonrası hüznü Mental Bozuklukların Tanısal ve Sayımsal El Kitabı'nda yer alan bir tanı değildir.

Araştırmacılar, Edinburgh Doğum Sonrası Depresyon Ölçeği (EPDS) ve Beck Depresyon İndeksi (BDI) gibi tarama araçlarını yeniden kullanmanın yanı sıra hüzne özgü ölçekler geliştirmek de dahil olmak üzere, doğum sonrası hüznü ile ilgili prospektif ve retrospektif çalışmalarda çeşitli tanı araçları kullanmışlardır. Hüzne özgü ölçeklere örnek olarak Annelik Hüznü Anketi ve Stein Ölçeği verilebilir.

 Ayırıcı tanı 
Doğum sonrası hüznü semptomları annelerin çoğunda görülse ve durum kendi kendini sınırlasa da ilgili psikiyatrik durumları akılda tutmak önemlidir, çünkü hepsinin sunumunda örtüşme ve benzer başlangıç dönemi vardır.

 Doğum sonrası anksiyete Anksiyete ve sinirlilik belirtileri genellikle doğum sonrası hüznün sunumunda baskındır. Bununla birlikte, doğum sonrası anksiyete ile karşılaştırıldığında, doğum sonrası hüznünün semptomları daha az şiddetlidir, kendiliğinden düzelir ve iki haftadan daha az sürer. 
 Doğum sonrası depresyonu Doğum sonrası depresyonu ve doğum sonrası hüznü, belirtiler ilk başladığında ayırt edilemeyebilir. Bununla birlikte, doğum sonrası hüznün belirtileri daha az şiddetlidir, kendiliğinden düzelir ve iki haftadan daha az sürer. Şiddetli doğum sonrası hüznü yaşayan annelerin depresyon geliştirme riskinin arttığı görülmektedir.
Doğum sonrası psikozu Her iki durum da yüksek ve düşük ruh hali dönemlerine neden olabilse de doğum sonrası psikozundaki ruh hali değişimleri önemli ölçüde daha şiddetlidir ve mani, halüsinasyonlar ve delüzyonlar içerebilir. Doğum sonrası psikozu nadir görülen bir durumdur ve her 1000 kadından 1-2'sini etkiler. Doğum sonrası psikozu psikiyatrik acil durum olarak sınıflandırılır ve hastaneye yatış gerektirir.

Ayrıca, çeşitli tıbbi komorbiditeler psikiyatrik semptomları taklit edebilir veya kötüleştirebilir.

 Korunma 

 Tarama 
Doğum sonrası hüznü için özel bir tarama önerisi bulunmamaktadır. Bununla birlikte, çeşitli profesyonel kuruluşlar hamilelik ve doğum sonrası dönemde rutin depresyon taraması ve/veya duygusal iyilik halinin değerlendirilmesini önermektedir. Evrensel tarama, bu dönemde subklinik psikiyatrik rahatsızlıkları olan ve daha ciddi semptomlar geliştirme riski daha yüksek olan kadınları tespit etme fırsatı sunar. Spesifik öneriler aşağıda listelenmiştir:

 Amerikan Obstetrik ve Jinekoloji Koleji (ACOG): 2018 yılında ACOG, doğum sonrası ziyarette ruh hali ve esenliğin tam olarak değerlendirilmesine ek olarak, hamilelik veya doğum sonrası en az bir kez doğrulanmış bir araç kullanarak depresyon ve anksiyete için evrensel tarama yapılmasını önerdi. Bu, tüm kadınlarda yıllık depresyon taraması için mevcut önerilere ektir.
 Amerikan Pediatri Akademisi (AAP): 2017 yılında AAP; 1, 2, 4 ve 6 aylık iyi çocuk ziyaretlerinde annelerin doğum sonrası depresyon açısından evrensel olarak taranmasını tavsiye etmiştir.
 Amerika Birleşik Devletleri Önleyici Hizmetler Görev Gücü (USPSTF): USPSTF 2016 yılında, hamile ve doğum sonrası kadınlar da dahil olmak üzere genel yetişkin nüfusta depresyon taraması yapılmasını tavsiye etmiştir. Önerileri, tarama sıklığı için kılavuzlar içermiyordu.

 Öncelikli korunma 
Doğum sonrası hüznün nedenlerine ilişkin karışık kanıtlar göz önüne alındığında, önleme stratejilerinin bu durumun gelişme riskini azaltmada etkili olup olmayacağı belirsizdir. Bununla birlikte, hamilelik sırasında kadınların doğum sonrası hüznü hakkında eğitilmesi, yeni bir bebeğin heyecan ve beklentisi ortamında genellikle beklenmedik ve endişe verici olan bu semptomlara hazırlanmalarına yardımcı olabilir. Doğum sonrası hüznü geliştiren anneler, neşeli olması beklenen bir dönemde anksiyete veya depresyon duyguları nedeniyle genellikle önemli ölçüde utanç veya suçluluk duyarlar. Yeni ebeveynlere doğumdan sonra düşük ruh hali belirtilerinin yaygın ve geçici olduğu konusunda güvence vermek önemlidir. Kadın doğum uzmanları, annenin doğumdan sonra yeterli destek almasını ve dinlenmesini sağlamak için hastalara ve ailelerine önceden hazırlık yapmalarını önerebilir. Ayrıca, doğum sonrası depresyon ve doğum sonrası psikozu gibi gelişebilecek daha ciddi perinatal psikiyatrik durumların kırmızı bayrakları hakkında aile ve arkadaşlara eğitim ve kaynak sağlamalıdırlar.

 Tedavi 
Doğum sonrası hüznü kendi kendini sınırlayan bir durumdur. Belirti ve semptomların herhangi bir tedavi olmaksızın başlangıçtan sonraki iki hafta içinde düzelmesi beklenir. Bununla birlikte, semptomları hafifletmeye yardımcı olmak için aşağıdakiler de dahil olmak üzere bir dizi öneri vardır:

 Yeterince uyumak
 Rahatlamak ve keyif aldığınız aktiviteleri yapmak için zaman ayırmak
 Aile ve arkadaşlardan yardım istemek
 Diğer yeni ebeveynlere ulaşma
 Duygudurum belirtilerini kötüleştirebilecek alkol ve diğer ilaçlardan kaçınmak
 Semptomların çok yaygın olduğu ve kendiliğinden düzeleceği konusunda güvence

Belirtiler iki hafta içinde düzelmezse veya işlevselliği engellerse bireylerin sağlık hizmeti sağlayıcılarıyla iletişime geçmeleri teşvik edilir. Doğum sonrası depresyon, doğum sonrası anksiyete ve doğum sonrası psikozu gibi daha ciddi doğum sonrası psikiyatrik durumların erken teşhisi ve tedavisi, hem ebeveyn hem de çocuk için daha iyi sonuçlar açısından kritik öneme sahiptir.

 Prognoz 
Doğum sonrası hüznü yaşayan annelerin çoğunda semptomlar iki hafta içinde tamamen ortadan kalkar. Bununla birlikte, bir dizi ileriye dönük çalışma, daha şiddetli doğum sonrası hüznü, daha sonra doğum sonrası depresyon gelişimi için bağımsız bir risk faktörü olarak tanımlamıştır. Doğum sonrası hüznü ve doğum sonrası depresyon arasındaki ilişkiyi tam olarak aydınlatmak için daha fazla araştırmaya ihtiyaç vardır.

 Epidemiyoloji 
Doğum sonrası hüznü çok yaygın bir durumdur ve çoğu kaynağa göre yeni annelerin yaklaşık %50-80'ini etkilemektedir. Bununla birlikte, yaygınlık tahminleri literatürde kullanılan kriterlere bağlı olarak %26 ile %85 arasında büyük farklılıklar göstermektedir. Standartlaştırılmış tanı kriterlerinin eksikliği, tıbbi bakıma başvurunun tutarsızlığı ve semptomların geriye dönük olarak raporlanmasının metodolojik sınırlamaları nedeniyle kesin oranların elde edilmesi zordur.

Kanıtlar, doğum sonrası hüznün çeşitli ülkelerde ve kültürlerde var olduğunu göstermektedir, ancak bildirilen yaygınlık oranlarında önemli bir heterojenlik vardır. Örneğin, literatürde doğum sonrası hüznün yaygınlığına ilişkin raporlar Japonya'da %15 ile İran'da %60 arasında değişmektedir. Kültürel normlar ve beklentiler nedeniyle semptomların eksik bildirilmesi bu heterojenliğin bir açıklaması olabilir.

 Erkekler 
Yeni babaların da doğum sonrası hüznü yaşayıp yaşamadığına dair literatür eksiktir. Bununla birlikte, kadınlarda doğum sonrası hüznün ve doğum sonrası depresyonun benzer nedenleri göz önüne alındığında, erkeklerde doğum sonrası depresyonu oranlarını incelemek uygun olabilir.

2010 yılında JAMA'da yayınlanan ve çeşitli ülkelerden 28.000'den fazla katılımcının yer aldığı bir meta-analiz, doğum öncesi ve doğum sonrası depresyonunun erkeklerin yaklaşık %10'unu etkilediğini göstermiştir. Bu analiz 2016 yılında bağımsız bir araştırma ekibi tarafından güncellenmiş ve 40.000'den fazla katılımcıda yaygınlık %8,4 olarak bulunmuştur. Her iki oran da daha önce Birleşik Krallık'ta yapılan iki büyük kohort çalışmasında bildirilen %3-4'lük oranlardan önemli ölçüde yüksektir ve bu da ülkeler arasındaki heterojenliği yansıtıyor olabilir. Her iki meta-analiz de uluslararası çalışmalara (%7,1-8,2) kıyasla Amerika Birleşik Devletleri'nde (%12,8-14,1) daha yüksek oranlar bulmuştur. Ayrıca, baba ve anne depresyonu arasında orta düzeyde pozitif bir korelasyon bulunmuştur (r = 0.308; %95 GA, 0.228-0.384).

 Kaynakça 

Kategori:Gebelik, doğum ve lohusalık patolojisi