Monoamonyum fosfat

Monoamonyum fosfat (MAP)  olarak bilinen amonyum dihidrojen fosfat (ADP), (NH4)(H2PO4) kimyasal formülüne sahip bir kimyasal bileşiktir. MAP tarımsal gübrelerin ve bazı yangın söndürücülerin önemli bir bileşenidir. Optik ve elektronik alanlarında da önemli kullanımları vardır.

Kimyasal özellikleri
Monoamonyum fosfat suda çözünür ve ondan tetragonal sistemde susuz tuz olarak, uzun prizmalar veya iğnelerek olarak kristalleşir.  Etanolde pratik olarak çözünmez.Dejun  Xu, Xing  Xiong, Lin  Yang, Zhiye  Zhang, and  Xinlong  Wang (2016): "Determination of the Solubility of Ammonium Dihydrogen Phosphate in Water-Ethanol System at Different Temperatures from 283.2 to 343.2 K". Journal of Chemincal Engineering Data, cilt 61, sayı 1, sayfalar 78–82. 

Katı amonyum fosfat pratikte 200 °C'ye kadar olan sıcaklıklarda kararlı kabul edilebilir. Bu sıcaklıktan sonra, gaz halindeki amonyak  ve erimiş fosforik asite  ayrışır.G. O. Guerrant and D. E. Brown (196): "Thermal Decomposition of High-Analysis Fertilizers Based on Ammonium Phosphate". Journal of Agricultural and Food Chemistry,cilt 13, sayı 6, sayfalar 493-497.  125 °C'de amonyağın kısmi basıncı 0.05 mm Hg'dir.

Stokiyometrik monoamonyum fosfat çözeltisi asidiktir (%0,1 konsantrasyonda pH 4,7, %5'te 4,2).Haifa Chemicals Ltd.: "Mono-Ammonium Phosphate 12-61-0 ". Ürün bilgi formu, 02-01-2023 tarihinde erişildi.

Üretimi
Monoamonyum fosfat, doğru miktarda ayarlanmış fosforik asit ve amonyağın ekzotermik reaksiyonuyla endüstriyel olarak üretilir:Martin Bäckman, Martin Gunnarsson, Linnea Kollberg, Martin Müller, and Simon Tallvod (2016): "Production of Monoammonium Phosphate at Yara AB ". Technical Report, Lund University.  +  →  

Kristal MAP daha sonra çökelir.

Kullanımı
Tarım
Monoamonyum fosfatın ağırlıkça en büyük kullanımı, gübrelerin bir bileşeni olarak tarımdadır. Toprağı bitkilerin kullanabileceği formda  azot ve fosfor elementleriyle besler. NPK etiketi 12-61-0'dır (12-27-0), yani ağırlıkça %12 elementel azot ve (toplam olarak) %61 fosfor pentaoksit  veya %27 elementel fosfor içerir.

Yangın söndürücüler
Bileşik ayrıca bazı kuru kimyasal yangın söndürücülerdeki  ABC tozunun bir bileşenidir.

Optik
Monoamonyum fosfat, çift kırılma özelliklerinden dolayı optik alanında yaygın olarak kullanılan bir kristaldir. Tetragonal kristal yapısının bir sonucu olarak, bu malzeme, optik dalga boylarında tipik kırılma indisleri  ve  ile negatif tek eksenli optik simetriye sahiptir.

Elektronik
Monoamonyum fosfat kristalleri, bazı aktif sonar transdüserlerde (alternatifi, manyetostriksiyon kullanan transdüserlerdir) gerekli bir özellik olan piezoelektrik özelliktedir. 1950'lerde MAP kristalleri, transdüserlerde bulunan kuvars ve Rochelle tuzu kristallerinin büyük ölçüde yerini aldı. Çünkü, kuvarstan daha kolay işleniyorlar ve Rochelle tuzundan farklı olarak havadan nem çekerek sulanmıyorlardı.

Oyuncaklar
Nispeten toksik olmayan MAP, çeşitli renklerde boyalarla karıştırılmış oyuncak kitleri olarak satılan, rekreasyonel kristal yetiştiriciliği için de popüler bir maddedir.

Doğal oluşumu
Bileşik, doğada ender bir mineral olan bifosfamit olarak bulunur. Bifosmamit, guano yatakları içinde oluşur. Monohidrojen muadili olan ilgili bir bileşik, daha da az bulunan fosfamittir.

Kaynakça

Kategori:Amonyum bileşikleri
Kategori:Fosfatlar
Kategori:İnorganik gübreler
Kategori:Yangın söndürme maddeleri