Batum Muharebesi

Batum Muharebesi veya Batum Çatışmaları, 18-20 Mart 1921 tarihleri arasında gerçekleşen, Türk birliklerinin Batum şehrini tahliyesi sırasında yaşanan bir dizi kanlı çatışmadır.

 Arka planı 
15 Şubat'ta, Sovyet Rusya, Gürcistan’ı Sovyetleştirmek adına Gürcistan Demokratik Cumhuriyeti’ni işgal etmeye başladı. Ankara Hükümeti, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı öncesi sınırlarını geri kazanmak adına hareket etmeye karar verdi. 22 Şubat'ta, Gürcistan Büyükelçiliğine işgalin bildirilmesinin ardından ertesi gün Ankara Hükûmeti, Ardahan ve Artvin’i kontrol altına aldıAndrew Mango, Atatürk: The Biography of the Founder of Modern Turkey, Overlook Press, 2000, s. 310. (İngilizce). Batum’un, Kızıl Ordu tarafından işgal edilme ihtimalinden endişelenen Genelkurmay Başkanı Fevzi Çakmak, Batum’un işgal edilmesini emrettiT.C. Genelkurmay Başkanlığı, Askeri Tarih Belgeleri Dairesi, Sayı: 107, Ocak 1999, s. 36-37.. 11 Mart günü Yüzbaşı Talat Bey’in komutasındaki 7. Piyade Alayı’nın 3. Taburu Batum’a girdi. 13 Mart günü de 7. Piyade Alayı’nın 2. Taburu, Batum’daki bazı tabyaları işgal etti.

Harekâtın ardından Albay Kazım (Dirik) Batum’da Türk idaresini kurdu ve burada mutasarrıf olarak göreve başladı. 17 Mart gecesi Gürcü milisler, Albay Kazım’ın bulunduğu eyalet konağına saldırdılar. Bu saldırı eyalet konağından açılan ateşle dağıtıldıATASE, No. 1/4282, Kls. 590, Dos. 123, Fih. 9..

 Çatışmalar 
18 Mart günü Gürcü kuvvetleri, Batum’u kontrol altına almak amacıyla Türk taburları üzerine saldırı başlattı. 2. ve 3. taburlar zor durumda kalmalarına rağmen Gürcülerin ilk saldırısını püskürtmeyi başardı. Bu çatışmalarda Türk birliklerinden bazı bölük komutanları hayatını kaybetti, bazıları ise yaralandı. Gürcü kuvvetlerine takviye gelmesi üzerine Türk taburu, diğer bölüklerle birleşmek üzere geri çekildi. Binbaşı Ali Rıza Bey, bölgedeki Gürcü hakimiyetine son vermek adına istihkamların geri alınmasını emretti. Bu emir üzerine 2. Tabur komutanı Yüzbaşı Abdüllatif Bey taarruza geçti. Abdüllatif Bey, Gürcü istihkamlarını ele geçirip 100 kadar Gürcü askerini esir alsa da çatışma sırasında öldürüldü"Batum Tahliyesi Hakkında", İstikbâl Gazetesi, 28 Mart 1921..

Ali Rıza Bey'in Batum’da direniş gösteren Gürcüler ile Türk kuvvetleri arasında çatışmalar yaşandığını bildirmesi üzerine Kızıl Ordu tümeni harekete geçti. Aynı gün 1.000-1.500 kişilik bir Kızıl Ordu birliği şehre girdiBritish National Archives (NA), Foreign Office (FO), 371/6270, E3770/55/58; NA, FO, 371/6271, E3486/56/58.. Bolşeviklerin şehre gelmesiyle birlikte Gürcü ordusunun büyük bir kısmı Bolşevik saflarına katıldı"Batum Civarında Çatışmalar", Vakit Gazetesi, 23 Mart 1921.. Bölgedeki Sovyet askeri varlığının artması üzerine Ali Rıza Bey, küçük bir müfreze dışında kalan tüm birliklerin şehirden ayrılmasını emretti. 2. Tabur, 18-19 Mart gecesi şehri terk etse de 3. Tabur, emre rağmen mevzilerini bırakmadıATASE, İSH, K: 759, G: 102, B: 102-3a/4/4a..

20 Mart günü Bolşevik ve Gürcü birlikleri, 3. Tabur’a ait müfrezeye ateş açtıKâzım Karabekir, İstiklâl Harbimiz, Emre Yayınları, 1990, s. 874.. Albay Kazım Bey’in ateşin durdurulması talebi üzerine Sovyet komutanlığı araya girdi ve Gürcüler ateşi kestiATASE, İSH, K: 759, G: 88, B: 88-3.. 20 Mart günü yaşanan bu çatışmalar Türk-Sovyet ilişkilerini gerginleştirdi.

Çatışmalar yaşandığı sırada Kars’ta bulunan 15. Kolordu komutanı Kazım Karabekir, 16 Mart’ta imzalanan Moskova Antlaşması'nı ancak dört gün sonra bir telgraf ile öğrendi. Karabekir, antlaşma hükümlerini öğrendikten hemen sonra Albay Kazım Bey’e Batum’un tamamen tahliye edilmesi emrini verdiATASE, İSH, K: 759, G: 84, B: 84-2.. Türk birlikleri antlaşma şartlarına uyarak 30 Mart’ta şehri tamamen boşaltarak sınıra çekildi.

 Kaynakça 

Kategori:Türkiye'nin askerî harekâtları
Kategori:Gürcistan'ın muharebeleri
Kategori:Türk Kurtuluş Savaşı Doğu Cephesi'nde muharebeler
Kategori:Türk Kurtuluş Savaşı'nda muharebeler
Kategori:Türk Kurtuluş Savaşı
Kategori:Türk Kurtuluş Savaşı Doğu Cephesi