Suriye'de insan hakları

Uluslararası gözlemciler, Suriye'deki insan hakları durumunun son derece kötü olduğunu düşünüyorlar.World Report 2010 Human Rights Watch World Report 2010 , pg. 555. Suriye'de 1963'ten Nisan 2011'e kadar, güvenlik güçlerine kapsamlı tutuklama ve gözaltı yetkileri veren olağanüstü hal yürürlükteydi.

1973'ten 2012'ye kadar Suriye tek partili bir devletti. Yetkililer, insan hakları aktivistlerini ve hükûmeti eleştiren diğer kişileri taciz etmek ve hapse atmakla suçlanıyordu.Human Rights Watch World Report 2005 Events of 2004 , Human Rights Watch 2005. (The same group also highlighted, in a report "Syria: End Opposition Use of Torture, Executions" (Abuses Show Need for Accountability) September 17, 2012, That "A detainee who had been held in a school told Human Rights Watch that FSA fighters there had beaten him regularly for 25 days before he was transferred to the detention facility...") . Uluslararası Af Örgütü ve İnsan Hakları İzleme Örgütüne göre ifade, örgütlenme ve toplanma özgürlüğü sıkı bir şekilde kontrol ediliyor ve kadınlar ile etnik azınlıklar ayrımcılığa maruz kalıyor. İnsan Hakları İzleme Örgütüne göre Devlet Başkanı Beşşar Esad, yönetiminin ilk 10 yılında Suriye'nin insan hakları sicilini iyileştiremedi ve Suriye, insan hakları konusunda dünyanın en kötüleri arasında kaldı. Uluslararası Af Örgütüne göre hükûmet 2011 ayaklanmasına karşı uygulanan baskılar ve Suriye İç Savaşı sırasında gözaltındaki ölümler ve yargısız infazlar, işkence, tecavüz, keyfi gözaltı ve zorla kaybetmelere ilişkin tanık ifadelerine dayanan insanlığa karşı suçlardan suçlu olabilir. Hükûmet ayrıca kendi sivillerine karşı kimyasal saldırılar düzenlemekle suçlanıyor.

 Tarihçe 

 Fransız yönetimi (1920-1946) 
küçükresim|upright=1.14| 1925-1927 Suriye İsyanı sırasında Marje Meydanı'nda asılan üç Suriyeli isyancı
1920'lerin başından 1946'ya kadar Suriye ve Lübnan, 29 Eylül 1923'te Milletler Cemiyeti tarafından resmen onaylanan bir Fransız Mandası'nın kontrolü altındaydı.League of Nations Official Journal, Vol 3, August 1922, p1013 Bu dönemdeki insan hakları endişeleri, manda yönetiminin güney kısmındaki özerk devletleri içinde Dürzilere sömürgeci muameleyi içeriyordu, çünkü oradaki mahkûmlar ve köylüler genellikle zorla çalıştırma için kullanılırdı.

Büyük İsyan sırasında Fransız askerî güçleri Şam'ın ve kırsal bölgelerin çoğunu kuşattı, en az 7000 isyancıyı öldürdü ve 100.000'den fazla sivili yerinden etti. Yetkililer, hükûmet muhaliflerini sindirmek için Şam'daki merkez meydanlarda ve Suriye'deki köylerde parçalanmış cesetleri alenen sergilediler. 1926'da Şam askeri mahkemesi 355 Suriyeliyi yasal temsilcisi olmaksızın idam etti. Yüzlerce Suriyeli gıyabında ölüme, çeşitli uzunluklarda hapis ve ağır işçilikle müebbet hapis cezasına çarptırıldı.

Ek olarak, bu dönemde Nazik el-Abid gibi kişiler tarafından yönetilen Suriye Kadın Hakları grupları kendilerini savunmaya başladılar.

 İsrail'in kuruluşu sonrası 
Suriye'deki Yahudiler, özellikle 1948'de İsrail Devleti'nin kuruluşundan bu yana ayrımcılığa maruz kalıyorlar. 1948'de Yahudilerin ülkeyi terk etmeleri ve mallarını satmaları yasaklandı. 1953'te tüm Yahudi banka hesapları donduruldu ve Yahudi mallarına el konuldu. 1954'te Yahudilere geçici olarak göç etmelerine izin verildi, ancak tüm mülklerini hükûmete bırakmak zorunda kaldılar. Mart 1964'te Yahudilerin memleketlerinden 5 kilometreden fazla seyahat etmeleri yasaklandı. Yahudilerin hükûmet veya bankalar için çalışmalarına izin verilmedi, sürücü ehliyeti alamadılar ve mülk satın almaları yasaklandı. Yahudilerin ülkeyi terk etmeleri yasak olmasına rağmen, bazen ticari veya tıbbi nedenlerle yurtdışına seyahat etmelerine izin verildi. Ülkeyi terk etmek için izin verilen herhangi bir Yahudi, geri dönmelerini sağlamak için geride 300-1000 dolar arasında bir tahvil ve aile üyelerini rehin olarak kullanmak zorunda kaldı. Şam'daki Yahudi mezarlığının üzerine havaalanı yolu döşendi ve Yahudi okulları kapatılarak Müslümanlara teslim edildi. Şam'ın Yahudi Mahallesi, sinagog ayinlerinde, düğünlerde, bar mitzvalarda ve diğer Yahudi toplantılarında hazır bulunan gizli polis tarafından sürekli gözetim altındaydı. Gizli polis, Suriyeli Yahudiler ve yabancılar arasındaki teması yakından izledi ve Yahudi cemaatinin her üyesi hakkında bir dosya tuttu. Yahudilerin ayrıca telefonları dinlendi ve postaları gizli polis tarafından okundu.Congressional Record, V. 146, Part 10, July 10 to July 17, 2000 İsrail'in 1967 Altı Gün Savaşı'ndaki zaferinden sonra, kısıtlamalar daha da sıkılaştırıldı ve Kamışlı'daki 57 Yahudi bir pogromda öldürülmüş olabilir. Şam, Halep ve Kamışlı mahalleleri savaşın ardından sekiz ay boyunca ev hapsinde tutuldu. Altı Gün Savaşı'nın ardından birçok Yahudi işçi işten çıkarıldı.

 Baas dönemi 

sağ|küçükresim|upright=1.14|2006'da Şam'da Beşar Esad'ın portresi ve 'Suriye Allâh tarafından korunmaktadır' yazısı bulunan billboard
1982'de Devlet Başkanı Hafız Esad, Hama kentinde Müslüman Kardeşler'in önderliğindeki bir isyana, daha sonra 1982 Hama Katliamı olarak bilinen dönemde çocuklar, kadınlar ve yaşlılar dahil 10.000 ile 55.000 sivili ayrım gözetmeksizin öldüren bir paramiliter güç göndererek yanıt verdi.Syrian Human Rights Committee, The Massacre of Hama, February 19, 2004, reporting 30,000-40,000 massacred and 10,000-15,000 disappeared.

Uluslararası Af Örgütü, kadınların ayrımcılığa ve cinsiyete dayalı şiddete maruz kaldığını bildiriyor.

Birkaç yıl boyunca, "gözlem örgütü" Freedom House, Suriye'deki siyasi hakları "7" olarak derecelendirdi - 1 ila 7 arasında "en az özgür" notu - ve Suriye'ye "Özgür Değil" notu verdi.See also Freedom in the World 2006, List of indices of freedom

ABD Dışişleri Bakanlığının 2008 yılı insan hakları raporuna göre Suriye hükûmetinin "insan haklarına saygısı kötüleşti". Güvenlik güçleri mensupları, kişileri haklı bir sebep göstermeksizin tutukladı ve gözaltına aldı, çoğu zaman mahkûmları duruşma öncesi "uzun süreli ve kimseyle görüşmeden gözaltında" tuttu ve "mahkumlara ve tutuklulara işkence ve fiziksel tacizde bulundu". Hükûmet yolsuzluk ortamında konuşma, basın, toplanma ve örgütlenme özgürlüğüne önemli kısıtlamalar getirdi.2008 Human Rights Report: Syria, US Department of State Arab Press Network'e göre, "genel olarak baskıcı bir siyasi iklime rağmen", 2007 seçimleri sırasında "olumlu değişimin işaretleri" vardı. Sınır Tanımayan Gazetecilerin 2008 tarihli bir raporuna göre, "Gazeteciler, Adra Hapishanesine atılma korkusuyla kendilerini sıkı bir şekilde sansürlemek zorundalar."Syria Reporters without Borders, Published on 7 February 2008

2009'da Suriye, Freedom House'un "En Kötünün En Kötüsü" bölümüne dahil edildi ve Siyasi Haklar için 7 ve Sivil Özgürlükler için 6 puan aldı.Special Report Section  Freedom House, Worst of the Worst 2009 İnsan Hakları İzleme Örgütüne göre 2009 itibarıyla Suriye'nin kötü insan hakları durumu "daha da kötüleşti". Yetkililer, siyasi ve insan hakları aktivistlerini tutukladı, internet sitelerini sansürledi, blog yazarlarını gözaltına aldı ve seyahat yasakları getirdi. Suriye'nin çeşitli güvenlik teşkilatları, tutuklama emri olmadan insanları gözaltına almaya devam ediyor. Hiçbir siyasi partiye ruhsat verilmedi ve 1963'te uygulanan olağanüstü hal yürürlükte kaldı.

Nisan 2017'de ABD Donanması, Suriye sivillerine kimyasal silah saldırısı düzenlemek için kullanılan Suriye hava üssüne füze saldırısı düzenledi.

 Suriye İç Savaşı dönemi 
Baas rejimi on yıllardır Suriye'yi totaliter bir devlet olarak yönetmekte ve Suriye toplumunu her yönüyle kitlesel gözetim altında tutmaktadır. Suriye Arap Ordusu, gizli polis ve Baasçı paramiliter güçlerden oluşan hükûmetin güvenlik güçlerinin komutanları, yasal süreçlere ve bürokrasiye çok az saygı göstererek devletin yürütme işlevlerini doğrudan uygulamaktadır. Ülkede Muhaberat'ın gözetim sistemi yaygındır ve çeşitli kollarında çalışan toplam ajan sayısının sivil nüfusa oranının 158'de 1 gibi yüksek bir rakam olduğu tahmin edilmektedir. Güvenlik güçleri sivil toplum örgütlerini kapatmakta, ülke içinde hareket özgürlüğünü kısıtlamakta ve Baasçı olmayan siyasi literatürü ve sembolleri yasaklamaktadır. 2010 yılında İnsan Hakları İzleme Örgütü, Esad'ın keyfi tutuklamalar, sansür ve azınlıklara yönelik ayrımcılıkla damgalanan ilk on yıllık olağanüstü hal yönetimi sırasındaki baskıları belgeleyen "Boşa Geçen On Yıl" adlı rapor yayınlamıştır.

Muhaberat ajanları 2000'li yıllar boyunca sivillere yönelik rutin kaçırma, keyfi gözaltı ve işkence eylemleri gerçekleştirmiştir. Muhaliflere karşı çok sayıda göstermelik yargılama yapılmış ve Suriye hapishaneleri gazeteciler ve insan hakları aktivistleri ile doldurulmuştur. Suriye Genel İstihbarat Müdürlüğü mensupları uzun süredir hukuk dışı eylemlerde bulunmak için geniş ayrıcalıklara ve cezai suçlardan muafiyete sahiptir. Esad 2008 yılında bu dokunulmazlığı güvenlik güçlerinin diğer birimlerini de kapsayacak şekilde genişletmiştir. İnsan Hakları İzleme Örgütü ve Uluslararası Af Örgütü gibi insan hakları grupları, Esad hükûmetinin gizli polisinin siyasi muhaliflere ve hükûmet aleyhinde konuşanlara nasıl işkence yaptığını, hapsettiğini ve öldürdüğünü ayrıntılı olarak açıklamıştır. Buna ek olarak, Suriye'nin Lübnan'ı işgalinden bu yana 600 kadar Lübnanlı siyasi mahkûmun hükûmet hapishanelerinde tutulduğu ve bazılarının 30 yılı aşkın süredir hapiste olduğu düşünülmektedir. Esad hükûmeti 2006 yılından bu yana siyasi muhaliflere karşı seyahat yasağı uygulamasını genişletmiştir. Esad 2007 yılında ABC News'e verdiği bir röportajda "Bizde siyasi tutuklu diye bir şey yok" demiştir, ancak New York Times Aralık 2007'de ortak bir muhalefet cephesi örgütleyen 30 Suriyeli siyasi muhalifin tutuklandığını ve bu gruptan muhalefet lideri olduğu düşünülen 3 kişinin gözaltında tutulduğunu bildirmiştir.

Hükûmet ayrıca insan hakları örgütlerinin ve bağımsız STK'ların ülkede çalışmalarına izin vermemektedir. Suriye 2010 yılında üniversitelerde yüz peçesini yasaklamıştır. 2011'deki Suriye Devrimi protestolarının ardından Esad peçe yasağını kısmen gevşetmiştir.

Foreign Affairs dergisi 2011 protestolarının ardından Suriye'deki duruma ilişkin bir başyazı yayımlamıştır:

2011 ve 2013 yılları arasında; devlet güvenlik aygıtlarının, Esad tarafından emredilen ölümcül baskı politikasının bir parçası olarak 10.000'den fazla sivil aktivisti, siyasi muhalifi, gazeteciyi, sivil savunma gönüllüsünü ve vatana ihanet ve terör suçlamalarıyla suçlanan kişileri işkence ederek öldürdüğüne inanılmaktadır. Haziran 2023'te BM Genel Kurulu, zorla kaybedilen, öldürülen ya da Esad rejiminin hapishanelerinde ve işkence odalarında kaybolan yüz binlerce kayıp sivilin akıbetini araştırmak üzere bağımsız bir organ kurulması yönünde karar aldı. Oylama Rusya, Kuzey Kore ve İran tarafından kınandı.

2023 yılında Kanada ve Hollanda, Uluslararası Adalet Divanı'nda (UAD) Suriye aleyhine bir dava açarak Suriye'yi Birleşmiş Milletler İşkenceye Karşı Sözleşmeyi ihlal etmekle suçladı. Ortak dilekçede Suriye rejimi, Suriye halkını toplu olarak cezalandırmak için bir strateji olarak "hayal edilemez fiziksel ve zihinsel acı ve ıstırap" düzenlemekle suçlandı. Rusya, BM Güvenlik Konseyi'nin Beşar Esad'ın Uluslararası Ceza Mahkemesi'nde yargılanmasına yönelik çabalarını veto etti.

 Baas sonrası dönem 
Suriye İnsan Hakları Gözlemevi Esad rejiminin çöküşü sonrasında Suriye'de ilk yedi ayda 8.067 kişinin öldürüldüğünü bildirdi ve bu sayının 6.150'sinin sivillerden oluştuğu ifade edilerek 330'nun çocuk ve 451'nin kadın olduğu ifade edildi. Gözlemevi'ne göre eski yönetimin çöküşüyle birlikte neredeyse tüm bölgeleri saran kaos ortamı, fırsatçılar tarafından kamu mallarına el koymak amacıyla kullanıldı ve bu dönemde özellikle azınlıkların yaşadığı bölgeler başta olmak üzere, ülkenin birçok yerinde saldırılar meydana geldi. Bu kapsamda kimlik temelli infazlar ve katliamlar artış gösterdi, eski yönetime bağlı olmakla suçlanan kişilere yönelik saldırılar gerçekleşti.

 Adli süreç 
Suriye'nin uzun bir keyfi tutuklama, adil olmayan yargılama ve şüphelilerin uzun süre tutuklu kalmasıyla ilgili uzun bir geçmişi var. Birçoğu yasaklı Müslüman Kardeşler ve Komünist Parti'ye mensup olan binlerce siyasi tutuklu gözaltında tutuluyor. Haziran 2000'den bu yana, 700'den fazla uzun süreli siyasi mahkûm Başkan Esad tarafından serbest bırakıldı, ancak tahminen 4000 kişinin hala hapiste olduğu bildiriliyor. Siyasi veya güvenlikle ilgili suçlamalarla ilgili olarak gözaltına alınanlarla ilgili bilgiler yetkililer tarafından ifşa edilmez. Hükûmet, 1980'lerde ve 1990'ların başında Lübnan'da "kaybolan" ve Suriye'de hapsedildiği düşünülen yaklaşık 17.000 Lübnan vatandaşı ve Filistinlinin sorumluluğunu kabul etmedi. 2009 yılında yüzlerce kişi siyasi nedenlerle tutuklandı ve hapse atıldı. Askeri polisin en az 17 tutukluyu öldürdüğü bildirildi. İnsan hakları aktivistleri sürekli olarak hükûmet tarafından hedef alınıyor ve hapsediliyor.see also 

18 Eylül 2020'de Hollanda, Suriye Devlet Başkanı Beşşar Esad'ın iç savaş sırasında işlenen savaş suçları ve insanlığa karşı suçlardan sorumlu tutulmasını talep etti. Hollandalı yetkililer, Suriye rejimine yapılması gereken yasal işlemler hakkında bir bildiri göndererek, Suriye hükûmetinin BM çerçevesinde müzakere etmemesi konusunda Uluslararası Adalet Divanına dava açmayı talep etti.

 Siyasi mahkumlar 

sağ|küçükresim| Suriye halkıyla dayanışma için Montreal'de gösteri. Pankartta "Suriye'deki mahkumlara yönelik işkence ve insanlık dışı muameleye son verin!" yazıyor.
2009'da tutuklanan çok sayıda düşünce mahkûmu ve halihazırda cezaevinde olan yüzlerce siyasi mahkûm arasında öne çıkan mahkûmlardan bazıları şunlardı:

 Kemal el-Labvani, cezaevi hücresinde söylediği iddia edilen sözlerle "Ülkenin moralini bozabilecek yanlış veya abartılı haberler yayınladığı" iddiasıyla aldığı 12 yıllık hapis cezasına üç yıl eklenen düşünce mahkûmu.
 Deyrizor'dan bir İslamcı olduğu iddia edilen Nabil Kilio, en az 10 diğer İslamcı ile birlikte 2009 sonunda suçlama veya yargılama olmaksızın tecritte tutuldu.
 Nabil Kilio ve çoğu Deyrizor'dan en az 12 kişi İslamcı olduğu iddia edilerek tutuklandı. En az 10'u yıl sonunda herhangi bir suçlama veya yargılama olmaksızın tecrit halinde gözaltında tutuldu.
 Yetkisiz Kürt Geleceğin Akımı grubunun sözcüsü Maşal Tammo, 12 gün boyunca tecritte tutuldu ve "iç savaşı veya mezhep çatışmasını kışkırtmayı amaçlamak", "komplo" ve Kürt aktivistlere karşı yaygın olarak getirilen diğer üç suçlamayla suçlandı. Bu suçlamalar ölüm cezasına yol açabilir.
 Muhalefet gruplarının önde gelen toplantılarından Şam Deklarasyonu'nun on iki lideri 30 ay hapis cezasını çekmeye devam ediyor. Gözaltına alınanlar arasında sağlık durumu iyi olmayan eski bir milletvekili olan 62 yaşındaki Riyad Seyf de yer alıyor.
 Habib Salih, hükûmeti eleştiren ve muhalif isim Riyad al-Türk'ü savunan makaleler yazarak "yanlış bilgi yaymak" ve "ulusal duyarlılığı zayıflatmak" nedeniyle üç yıl hapis cezasına çarptırıldı.
 Serbest bırakılan tutuklulardan biri Arif Dalila'ydı. Bir devlet bşakanlığı affıyla serbest bırakılmadan önce, sözde "Şam Baharı"na karıştığı için, çoğu hücre hapsinde ve giderek kötüleşen sağlığıyla, hapis cezasının on yılının yedisini çekmişti.
 Haziran 2010'da, Suriye İnsan Hakları Örgütü'nün (Svasiya) başkanı ve 2010 Martin Ennals İnsan Hakları Savunucuları Ödülü'nün sahibi Muhammed el-Hasani, "ulusal morali zayıflatmak" ve "Suriye içinde milletin moralini bozabilecek asılsız haberler vermek"ten suçlu bulundu. Üç yıl hapis cezasına çarptırıldı.

Sednaya Hapishanesi tek başına 600'den fazla siyasi tutukluya ev sahipliği yapıyor. Yetkililer, birçoğunu yıllarca çoğu zaman yasal cezalarının çok ötesinde, parmaklıklar ardında tuttu. Yıllar içinde kaybolan tahmini 17.000 mahkum, Suriye'nin gizli toplu mezarlara sahip olabileceğini öne sürüyor.

2006 tarihli bir raporda İnsan Hakları İzleme Örgütü, Suriye'de "birçoğu yasaklı Müslüman Kardeşler ve Komünist Parti üyesi" olan "binlerce" siyasi tutuklunun tutukluluk halinin devam ettiğini bildirdi. Suriye İnsan Hakları Komitesine göre 2006 yılında Suriye hapishanelerinde 4000 siyasi mahkûm vardı.

Ağustos 2016'da Uluslararası Af Örgütü, Suriye hükümeti cezaevlerinde insanlığa karşı suç teşkil eden işkence ve kötü muamele konusunu ele alan bir rapor yayınladı. Krizin Mart 2011'de başlamasından bu yana, uluslararası örgüt Suriye'de gözaltında 17.723 kişinin öldüğünü tahmin ediyor - her ay ortalama 300'den fazla ölüm. Rapora göre hükümet güçleri muhalifleri korkutmak için işkenceye başvurdu. Ama bugün bunu muhalefet üyelerine yönelik sistematik saldırının bir parçası olarak kullanıyorlar. Hayatta kalanlardan bazılarının ifadelerine göre tutuklular, onları insanlıktan çıkarmak ve çoğu durumda öldürmek amacıyla çeşitli işkencelere maruz kaldılar. Uluslararası Af Örgütü, bu vahşetlerin sorumlularının adalete teslim edilmesi gerektiğini söyledi.

6 Temmuz 2020'de Suriye hükümeti hapishanelerindeki tutuklularının aileleri, kod adı Caesar olan adli polis fotoğrafçılığından sonra muhbirlik yapan bir kişinin medya grafiklerinde ölen akrabalarının resimlerini buldu. Fotoğraflar, 2013 yılında Suriye'den kaçırılan işkence mağdurlarının on binlerce görüntüsü arasında yer alıyor.

 İnanç özgürlüğü 

Anayasa din özgürlüğünü sağlar.Syrian Constitution, Article 35, Paragraphs (1) and (2). Ancak hükûmet bu hakkı kısıtlamaktadır. Resmi bir devlet dini bulunmamakla birlikte, anayasa cumhurbaşkanının Müslüman olmasını şart koşuyor ve şeriat hukukunun bir uzantısı olan İslam hukukunun temel bir yasama kaynağı olduğunu şart koşuyor. ABD Dışişleri Bakanlığının "Uluslararası Din Özgürlüğü 2007 Raporu"na göre anayasa, dini ayinlerin kamu düzenini bozmaması koşuluyla inanç ve dini uygulama özgürlüğü sağlıyor. Rapora göre Suriye Hükümeti dini gruplar da dahil olmak üzere tüm grupların faaliyetlerini izlemiş ve dini gruplar arasındaki ilişkilere tehdit olarak gördüğü proselitizmi caydırmıştır. Raporda, hükümetin Yehova'nın Şahitlerine karşı ayrımcılık yaptığı ve ara sıra dini gruplar arasında, bazılarının dini bağlılıktan ziyade ekonomik rekabete atfedilebilecek küçük gerilimler olduğu bildirildi.United States Bureau of Democracy, Human Rights and Labor. Syria: International Religious Freedom Report 2007 . This article incorporates text from this source, which is in the public domain. Dini azınlıklar arasında, demokratik reformların, şu anda bastırılan İslamcı hareketler tarafından dini azınlıklara baskı yapılmasıyla sonuçlanacağına dair bazı endişeler var.For Syria's minorities, Assad is security. Al Jazeera, 16 September 2011.

 Kadın hakları ve LGBT hakları 

1949 tarihli ceza kanununun 520. maddesi eşcinsel ilişkiyi, yani "doğa düzenine aykırı cinsel ilişki"yi yasaklamakta ve üç yıla kadar hapis cezası öngörmektedir.

2010 yılında Suriye polisi 25'ten fazla erkeğin tutuklanmasına yol açan bir baskı başlattı. Erkekler, eşcinsel eylemler ve yasadışı uyuşturucu kullanımından eşcinsel davranışları teşvik etmeye ve müstehcen partiler düzenlemeye kadar çeşitli suçlarla suçlandı. Kuzey ve Doğu Suriye Özerk Yönetimi'nde (KDSÖY), 60'tan fazla bölgede kadınların sığınabileceği ve adalet talep edebileceği Mala Jins (Kadın evleri) var. Orada kadınlara boşanma, tecavüz, dayak ve diğer aile içi şiddet türleri gibi konularda destek veriliyor. Mala Jin'in kadınları, sürgünleri dile getirme veya daha ciddi durumlarda ceza davası açmaya teşvik etme yetkisine sahiptir. KDSÖY sınırları içinde reşit olmayan evlilikler yasaklandı ve 2019'da kadın haklarını daha da güçlendiren bir dizi yasa çıkardı.

 Hareket özgürlüğü 

Suriyeliler, yetkililer tarafından verilen "çıkış vizesi" olmadan ülkeyi terk edemezler.

İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi'nin 13. maddesi, İnsan Hakları Dolaşım Özgürlüğü'nü şu şekilde düzenler: "(1) Herkes, her devletin sınırları içinde hareket etme ve ikamet etme özgürlüğüne sahiptir. (2) Herkes, kendi ülkesi de dahil olmak üzere herhangi bir ülkeden ayrılma ve ülkesine dönme hakkına sahiptir."Universal Declaration of Human Rights 1948

Bu evrensel insan hakları seyahatine rağmen hükûmet ve isyancılar, Suriye içinde seyahat etmeyi caydırıyor ve aşırılıkçı gruplar ve hükûmet, Suriye halkının hareket özgürlüğüne kısıtlamalar getirdi. Yasaklamaların 2006'dan bu yana önemli ölçüde arttığı söylense de yasakları genellikle gizli güvenlik teşkilatları tarafından yayınladığı için kesin istatistiklere ulaşmak zor.

Suriye Anayasası, madde 38(3)'te, "adli bir kararla veya halk sağlığı ve güvenliği yasalarının uygulanmasıyla kısıtlanmadıkça, devletin sınırları içinde" hareket özgürlüğüne izin vermektedir.Constitution of the Syrian Arabic Republic 2012 (reformed) Suriye savaşının ilk dört yılı olan 2011'den 2015'e kadar, hareket özgürlüğü en geniş ölçüde belirli alanlarda ve belirli bireylerde kısıtlandı. Kısıtlamalar, kısmen belirli alanlarda sürekli çatışmalar nedeniyle bölgeler arasında değişiklik gösterir. İsyancıların elindeki bölgelerde hükûmet destekçilerinin (veya hükûmet destekçisi olduğu düşünülen kişilerin) hareketleri konusunda ciddi kısıtlamalar vardır. Yabancı diplomatlar Suriye'nin çoğunluğunu ziyaret edemiyor ve genellikle Şam'ın (Suriye başkenti) dışına çıkmalarına izin verilmiyor.

Afrin'in Cindires ve Rasulayn bölgelerinde, aşırılık yanlısı grupların akşam 17.00'de sokağa çıkma yasağı ilan etmesiyle 2012 ve 2013'te sokağa çıkma yasakları uygulandı. Ardından Aralık 2014'te 18 ile 42 (askeri yaş) yaş arasındaki Suriyeli erkeklere seyahat yasağı ilan edildi. Memorandumda, tüm Suriyeli erkeklerin ülkeyi terk etmek için ordu yetkililerinden alınan özel izinlere sahip olması gerektiği belirtiliyor.Human Rights Watch, www.hrw.org

Bireysel seyahat yasağına bir örnek, Suriye'deki bir muhalefet grubunun (Suriye Devletini İnşa Etmek veya SDİE partisi) başkanı Luay Hüseyin'in, hükûmetin ömür boyu seyahat yasağını kaldırmayı reddetmesi nedeniyle Nisan 2015'te Moskova'daki barış görüşmelerine katılamamasıdır. Ancak 26 Nisan 2015'te Hüseyin, İspanya'ya kaçmayı başardı.BBC News, Syrian Dissident Louay Hussein flees to Spain, 27 April 2015 Ayrıca Suriyeli insan hakları savunucuları keyfi tutuklamalarla tutularak hareketlerini kısıtlamaktadır. İnsan hakları savunucuları Mazen Derviş, Hani el-Zitani ve Hüseyin Harir Şubat 2012'de 'terör eylemlerini duyurmaktan' tutuklandılar. Birleşmiş Milletler Genel Kurulu defalarca serbest bırakılmaları için çağrıda bulundu.Human Rights Watch, www.hrw.org

Deyrizor kentindeki el-Furat Üniversitesi, son zamanlarda IŞİD tarafından hareket kısıtlamalarıyla karşı karşıya kaldı. Ocak 2015'te bölgeden geçen tüm üniversite öğrencilerinin incelenmesi için bölgedeki IŞİD kontrol noktalarına genelgeler yayınlandı. İsyancılar, öğrencileri öğrenimlerini bırakmaya ve IŞİD saflarına katılmaya teşvik etmek için öğrencilerin hükûmet bölgeleri ile IŞİD'in elindeki bölgeler arasında seyahat etmelerini kısıtlayarak birçok öğrencinin üniversite alanlarına girmesini veya çıkmasını engelliyor.Ara News, ISIS checkpoints constrain Syrian movements, 9 January 2015

Bunun yanı sıra, kadınlara hareket konusunda belirli kısıtlamalar getirilmiştir; örneğin Suriye yasaları artık erkeklerin belirli kadın akrabalarına kısıtlamalar getirmesine izin vermektedir. 18 yaşını doldurmuş kadınlar Suriye dışına seyahat etme hakkına sahiptir; ancak bir kadının kocası, karısının ülkeyi terk etmesinin yasaklanmasını talep edebilir. Temmuz 2013'ten itibaren Suriye'deki belirli köylerde (yani Musul, Rakku ve Deyrizor) IŞİD artık kadınların tek başına toplum içine çıkmasına izin vermiyor, onlara mahrem olarak bilinen bir erkek akraba/vasi eşlik etmelidir.The Guardian, Double-layered Veils and Despair, 17 February 2015 Hükûmet ve IŞİD tarafından sivil alanlarda kurulan güvenlik kontrol noktaları, bu kısıtlamaları izlemelerine izin verdi. Hangi taraf olursa olsun, Suriye'deki erkeklerin çoğu zaman çatışmalara dahil olması, birçok Suriyeli kadını evde çocuklarla yalnız, mahsur ve yiyecek ve malzeme satın almak için ayrılamaz durumda bırakıyor. Ayrıca, Tel Abyad ve İdlib kentindeki kadınların, IŞİD ve Nusret Cephesi tarafından araba kullanmaları yasaklandı.

Diğer ülkeler sınırlarını Suriyeli mültecilere kapatmaya başladı. 7 Ekim 2013'te Türkiye, muhaliflerle sık sık çatışmaların yaşandığı Nusaybin ilçesinde Suriye sınırına iki metrelik duvar ördü. Ardından 9 Mart'ta Türkiye, artan şiddet ve terör planı endişelerine yanıt olarak Suriye'den gelen iki sınır kapısını, Öncüpınar ve Cilvegözü'nü daha kapattı. Bu tarihe kadar Türkiye yaklaşık 2 milyon Suriyeli mülteciyi kabul etmişti. Yardım kamyonlarının sınırı geçmesine izin veriliyor, ancak sınır kesinlikle bireylere kapalı.The Telegraph, Turkey closes two border crossings with Syria amid fears of 'terrorist attack', 30 March 2015

Suriye hükûmeti, katı şartlarla çıkış vizesi verme uygulamasını sürdürüyor. Artan şiddet nedeniyle Şam Havaalanını da sık sık kapattılar. Seyahat yasağı insan hakları aktivistlerine ve onların ortaklarına karşı sıklıkla kullanılmaktadır, çoğu zaman bu insanlar ülkeden çıkmaları engellenene kadar seyahat yasaklarını öğrenemezler. Genellikle bu seyahat kısıtlamaları için herhangi bir açıklama yapılmaz. Hükûmet genellikle muhalefet mensuplarının ve ailelerinin yurtdışına seyahat etmelerini yasaklıyor ve kalkışırlarsa hedef alınıyorlar, bu da muhalif ailelerin havaalanında veya sınır kapısında saldırıya uğrama korkusuyla Suriye'den ayrılmaya teşebbüs etmekten korkmalarına neden oluyor. Bu eylem uluslararası hukuka göre yasa dışı olsa da Suriye mahkemelerinin ulusal güvenlik meselelerine müdahale etmeyi reddettikleri biliniyor.

Madde 38(1), "hiçbir vatandaş ülkeden sınır dışı edilemez veya ülkeye geri dönmesi engellenemez" der. Bu, İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi'nin 13. Maddesi ile birlikte uluslararası seyahat etmek için genel bir yasal hak yaratır. Vatandaşların Suriye'den çıkışını engellemenin yanı sıra, yasadışı yollardan ayrılsalar da ayrılmasalar da Suriye'ye geri dönmelerinin engellendiği pek çok olay yaşanmıştır. 28 Nisan 2015'te Suriye makamları tarafından daha önce savaştan kaçan vatandaşların pasaportlarına istihbarat servisi tarafından inceleme yapılmadan veya Göç ve Pasaport Dairesinden geçmeden yeniden pasaport alabileceklerinin duyurulmasıyla bu konuda olumlu bir adım atılmış oldu. Bu vatandaşlar yasadışı yollardan ülkeyi terk etmiş ve pasaportlarını almamış ya da kaybetmiştir.Ara News, Syria regime to issue passports for citizens abroad, including refugees, 28 April 2015

 İfade özgürlüğü ve medya 

Suriye'de medya kruluşlarının sayısı son on yılda arttı, ancak Baas Partisi basının kontrolünü elinde tutmaya devam ediyor.Ten years after Bashar el-Assad’s installation, the government still decides who can be a journalist , Reporters Without Borders USA. Gazeteciler ve blogcular tutuklandı ve yargılandı. 2009'da Gazetecileri Koruma Komitesi, Suriye'deki çevrimiçi yazarların karşılaştığı tutuklamalar, taciz ve kısıtlamalar göz önüne alındığında, blog yazarı olmak için en kötü on ülke listesinde Suriye'yi üçüncü sıraya koydu."10 Worst Countries to be a Blogger" , Committee to Protect Journalists, 30 April 2009

Suriye'de internet sansürü kapsamlı. Suriye, siyasi nedenlerle internet sitelerini yasaklıyor ve bunlara erişen kişileri tutuklıyor. İnternet kafelerin, kullanıcıların sohbet forumlarına gönderdikleri tüm yorumları kaydetmeleri gerekmektedir. Arapça Vikipedi, YouTube ve Facebook gibi web siteleri 2008'den 2011'e kadar engellendi. Ağustos 2009'da OpenNet Initiative tarafından filtreleme ve engellemenin siyaset ve internet araçları alanlarında yaygın ve sosyal ve çatışma/güvenlik alanlarında seçici olduğu tespit edildi."ONI Country Profile: Syria" , OpenNet Initiative, August 2009 Suriye, listenin oluşturulduğu 2006 yılından bu yana Sınır Tanımayan Gazeteciler'in İnternet Düşmanı listesinde yer alıyor."Internet Enemies: Syria" , Reporters Without Borders, March 2011

Çok çeşitli internet içeriğini filtrelemenin yanı sıra, Suriye hükûmeti internet kullanımını çok yakından izliyor ve vatandaşları "düşüncelerini ifade ettikleri veya çevrimiçi bilgileri bildirdikleri için" gözaltına aldı. Belirsiz ve geniş bir şekilde ifade edilen yasalar, hükûmeti suistimal etmeye davet ediyor ve internet kullanıcılarını, devletin belirsiz tutuklama gerekçelerinden kaçınmak için otosansür yapmaya sevk ediyor.

Suriye Medya ve İfade Özgürlüğü Merkezi, hükûmet tarafından Eylül 2009'da kapatıldı. Ülkenin medya sorunları, internet erişimi ve seçim kampanyaları sırasında medya izleme konusunda uzmanlaşmış tek STK'siydi. Hükûmet onayı olmadan faaliyet göstermiş, gazetecilerin haklarına yönelik ihlalleri izlemiş ve birçok gazete ve derginin yayım yasağının nedenini üstlenmişti.

Suriye güvenlik güçleri 15 Haziran 2020'de protestocuları tutukladı ve dövdü. Protesto 7 Haziran 2020'de hükûmetin ekonomik çöküş, kötüleşen yaşam koşulları ve yolsuzluğa karşı koyamamasına karşı valilik merkezinin önünde başladı. HRW, Suriye makamına barışçıl protesto gösterileri yapan tutukluları serbest bırakması için çağrıda bulundu.

 Suriye İç Savaşı 

Suriye İç Savaşı sırasında bir BM raporu, güvenlik güçlerinin eylemlerini "ağır insan hakları ihlalleri" olarak nitelendirdi. BM raporu, barışçıl kalabalıklara uyarı yapmadan ateş etmeyi reddeden askerleri, erkeklerin cinsel istismarı ve genç erkek çocuklara toplu tecavüz gibi unsurları içeren acımasız sorgulamaları, yaralılar yardım istediğinde hastaneleri gözetlemeyi ve iki yaşındaki çocukları vurmayı belgeledi. 2011'de İnsan Hakları İzleme Örgütü, Suriye'nin kasvetli insan hakları sicilinin bölgede göze çarptığını belirtti. İnsan Hakları İzleme Örgütü suçluları sıralamazken, birçok kişi Suriye'nin insan hakları raporunu 2010'da dünyanın en kötü raporu olarak nitelendirdi.

Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Yüksek Komiseri Navi Pillay, "Bu ihlallerin çoğunun Suriye hükümet güçleri tarafından işlendiği" iddia edilirken, her iki tarafın da savaş suçu işlediğini söyledi.

2 Mart 2018'de BM İnsan Hakları Yüksek Komiseri Zeyid Raad el-Hüseyin, "Suriye, Uluslararası Ceza Mahkemesine sevk edilmelidir. Adaleti engellemeye ve bu suçluları korumaya yönelik girişimler utanç vericidir." açıklamasında bulundu.Statement by UN High Commissioner for Human Rights Zeid Ra'ad Al Hussein Statement by UN High Commissioner for Human Rights Zeid Ra'ad Al Hussein 

 Gözaltı merkezleri 
Esad hükûmeti tarafından işletilen gözaltı merkezleri, Suriye'deki en bariz insan hakları ihlallerinden biri olmuştur. 2014 yılında Sezar Raporu, Suriye İç Savaşı'nın iki buçuk yıllık bir döneminde "Suriye hükümeti tarafından bir bölgede 11.000'den fazla tutuklunun sistematik olarak öldürüldüğünü" gösteren bir Suriye gözaltı merkezinden kaçırılan korkunç fotoğrafları gösterdi.

2017'de, Şam yakınlarındaki Esad hükûmeti tarafından işletilen bir askeri hapishane olan Sednaya Hapishanesi hakkında ayrıntılar ortaya çıktı. Hapishane, hem sivil hem de hükûmet muhalefeti olan binlerce mahkûmu tutmak için kullanıldı. Uluslararası Af Örgütü, Eylül 2011 ile Aralık 2015 arasında bir hapishanede 5000 ile 13.000 kişinin yargısız infaz edildiğini tahmin ediyor. Devlet tarafından işletilen cezaevlerinde hayatta kalanlar, insanlık dışı koşulları, açlığı, psikolojik travmayı ve işkenceyi anlatıyor.

Kadınlar ayrıca Esad hapishanelerinde insan hakları ihlalleri ve savaş suçlarıyla karşı karşıya kaldı. Avukatlar ve İnsan Hakları Doktorları (LDHR) tarafından hazırlanan 2017 tarihli bir rapor, Esad hapishanelerinde tecavüz ve işkenceden kurtulan kadınların ilk elden hesaplarını topladı.

23 Nisan 2020'de, Suriye'nin hükûmet tarafından işletilen gözaltı merkezinde savaş suçları işlemekle suçlanan iki eski Suriye gizli polis memuru Enver R. ve Eyad A., türünün ilk örneği bir dava için bir Alman mahkemesine çıktı. Birleşmiş Milletler uzman paneli tarafından 2018 yılında yayınlanan bir rapora göre Esad hükûmeti tarafından yönetilen gözaltı merkezleri, gözaltına alınan 4000'den fazla protestocuya işkence yaptı ve en az 58 kişiyi öldürdü.

 IŞİD kontrolündeki bölgede insan hakları 

IŞİD tarafından kontrol edilen bölgelerdeki insan haklarının durumu; birçok siyasi, dini ve diğer kuruluş ve kişi tarafından eleştirildi. Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Komisyonu, IŞİD'in "sivilleri kontrolü altında boyun eğdirmeye ve terör, beyin yıkama ve itaat edenlere hizmet sağlama yoluyla hayatlarının her alanına hükmetmeye çalıştığını" belirtti.

 Kuzey ve Doğu Suriye Özerk Yönetimi'nde insan hakları 

Kürtlere yönelik insan hakları ihlalleri, etnik Kürt vatandaşlarının vatandaşlıklarından mahrum bırakılmasını, Kürt dilini ve kültürünü bastırmak, Kürt etnik kökenine dayalı vatandaşlara karşı ayrımcılık, Kürt topraklarına el konulup Arapların yerleştirilmesi gibi unsurları içeriyor. Suriye İç Savaşı sırasında Kuzey Suriye'nin bazı bölümleri Kürt liderliğindeki Kuzey Suriye Demokratik Federasyonu içinde fiili özerklik kazandı.

Uluslararası Af Örgütü, "Gidecek Başka Yerimiz Yoktu: Kuzey Suriye'de Zorla Yerinden Etme ve Yıkım" başlıklı bir raporda Arapların, Türkmenlerin ve Kürtlerin zorla tahliye edildiği ve evlerinin yıkıldığı iddialarını belgeledi. Uluslararası Af Örgütüne göre, YPG onları IŞİD ve diğer İslamcı gruplarla bağlantı kurmakla suçladı. Raporda, "bazı durumlarda köylerin tamamı yıkıldı ve köylülere silah zoruyla ayrılmaları emredildi, hayvanlarına ateş açıldı" denildi. Bazı kişiler Uluslararası Af Örgütüne “bize ayrılmamız gerektiğini, yoksa ABD koalisyonuna bizim terörist olduğumuzu ve uçaklarının bizi ve ailelerimizi vuracağını söyleyeceklerini söylediler. YPG'nin köylülere ABD'nin hava saldırısı düzenlemeye yönelik tehditleri bildirildi. Uluslararası Af Örgütü, “bu zorla yerinden edilme vakalarının savaş suçları oluşturduğunu” iddia etti. Bazı Arap ve Türkmenler, YPG milislerinin evlerini ve hayvanlarını çaldıklarını, kişisel belgelerini yaktıklarını, arazinin kendilerine ait olduğunu iddia ettiklerini ve Türkmenlerin “yüzyıllardır yaşadıkları toprakları kaybettiklerini” iddia etti. Suriye İç Savaşı sırasında, 2015 Kamışlı bombalamaları da dahil olmak üzere, Arap veya Kürt Müslümanların çeşitli saldırıları Suriyeli Hristiyanları hedef aldı. Ocak 2016'da YPG milisleri, ağırlıklı olarak Süryani bir bölgede bulunan Kamışlı'daki Süryani kontrol noktalarına sürpriz bir saldırı düzenleyerek bir Süryani'yi öldürdü ve üç kişiyi de yaraladı.

Ekim 2015'te Uluslararası Af Örgütü, YPG'nin sivilleri Suriye'nin kuzeyinden sürdüğünü ve IŞİD ile algılanan bağlantıları nedeniyle misilleme olarak evlerini yıktığını bildirdi. Yıkılan evlerin çoğu Araplara, bir kısmı da Türkmenlere ve Kürtlere aitti. Türk "Daily Sabah", Uluslararası Af Örgütünün Kürt PYD'nin Tel Abyad'ı ele geçirdikten sonra Türkmenlere ve Araplara karşı etnik temizlik yaptığını söylediğini iddia etti. Ancak Uluslararası Af Örgütü, Suriyeli Kürt güçler hakkında yalnızca bir rapor yayınladı ve bu rapor etnik temizlikle değil, köyleri ve evleri yok etmekle ilgili. Uluslararası Af Örgütü raporu, savaş suçlarını oluşturan belgelenmiş zorla yerinden etme vakaları olduğu sonucuna varmıştır. 2015 yılında Süryani ve Ermeni örgütleri, PYD tarafından özel mülkiyetin kamulaştırılması ve kilise okulu müfredatına müdahale dahil olmak üzere Haseke ilinde Kürt özyönetiminin uygulanmasını protesto etti ve ayrıca yasadışı mülklere el konulmasını ve hedefli cinayetleri eleştirdi. Süryaniler de özel ve devlet okullarında revizyonist ve Kürt milliyetçisi bir müfredatın uygulanmasını eleştirdiler. Ders kitaplarında Kürtlerin, Kürt adlarıyla değiştirilen Süryani yer adları da dahil olmak üzere "tarihi ve coğrafi gerçekleri değiştirdiğini" iddia ettiler ve öğrencilere Eski Ahit'ten Kral Nebukadnezar'ın bir Kürt kadınla evli olduğu öğretildi. Özellikle endişe verici olan, "PYD'nin Kürt siyasi rakiplerinin ve insan hakları örgütlerinin kaydettiği sivil toplum liderlerinin tacizi ve keyfi tutuklanması". YPG yüzlerce siyasetçiyi tutuklamakla suçlanıyor. Sadece 2013 yılında YPG tarafından yaklaşık 150 kişinin kaçırıldığı iddia ediliyor. İnsan Hakları İzleme Örgütü 2014 yılında "Rojava'daki cezaevlerinde çok sayıda kötü muamele vakası olduğunu" bildirdi. Bazı muhalifler işkence gördü ve öldürüldü Uluslararası Af Örgütü 2015'te PYD'nin "terörizme karşı bir baskı uygulamayı... ...barışçıl eleştirmenleri ve sivilleri hukuksuz bir şekilde gözaltına almak ve haksız yere yargılamak için bir bahane olarak" bildirdi. PYD ayrıca göstericileri vurdu, siyasi muhalifleri tutukladı ve medya kuruluşlarını kapattı. Kürtler ve Araplar arasındaki etnik gerilimler, Suriye ve Irak'taki çatışmaların ön saflarında yer aldı. Suriye'de, keyfi tutuklamalar, zorla yerinden edilmeler ve YPG güçlerinin köyleri yerle bir ettiğine dair raporlar da dahil olmak üzere, Kürtlerin Arap sivillere yönelik ihlallerine dair yaygın raporlar var. Kürt güçlerinin Arap evlerini yıktığına dair benzer haberler Musul savaşında da ortaya çıktı.

 Ayrıca bakınız 
 Suriye İç Savaşı
 Suriye İnsan Hakları Gözlemevi

 Kaynakça 

  - Syria profile 

 Dış bağlantılar 
 İnsan Hakları İzleme Örgütü'nde Suriye 
 Suriye Haklar ve Özgürlükler Şartı , yeni bir Suriye anayasasından önce kabul edilmesi için önerilen modern bir insan hakları sistemidir.
 2010 İnsan Hakları Raporu: Suriye, ABD Dışişleri Bakanlığı, 8 Nisan 2011

 Suriye'de Esad Rejimine Karşı Ayaklanma: Bu, İkinci Bir Libya mı?  Haziran 2011, Qantara.de


Kategori:İncelenmemiş çeviri içeren sayfalar