Yaren (leylek)

Yaren, Bursa'nın Karacabey ilçesinin Eskikaraağaç köyünde balıkçı Adem Yılmaz ile kurduğu dostluk nedeniyle tanınan leylektir.

Her yıl Mart ayında Bursa'nın Eskikaraağaç köyüne göç eden ve altı ay köydeki yuvasında kalan Yaren, 2010'dan beri köye her gelişinde, Uluabat Gölü'nde balıkçılık yapan Adem Yılmaz'ın kayığına konar ve onunla birlikte balığa çıkar. Yaren'in bu davranışı 2016 yılından itibaren fotoğraflanmış, 2019 yılında belgesel filme, 2024'te bir sinema filmine konu olmuştur.

 Hayatı 
Yaren'in 2007 veya 2008 doğumlu olduğu tahmin edilir. Her yıl Mart ayında Uluabat Gölü kıyısında bulunan ve Eskikaraağaç köyüne göç eder; altı ay boyunca, bu köydeki yuvasında kalır ve Nisan ayını kuluçkada geçirir. Köy, Bursa'nın Avrupa Leylek Köyleri Birliği üyesi olan tek köyüdür. "Yaren" adı, köyün muhtarı Rıdvan Çetin tarafından verilmiştir. Rıdvan Çetin, leyleğin dişi mi erkek mi olduğunu bilmediğini, her iki cinse de uygun olsun diye "arkadaş", "dost", "yoldaş" anlamlarına gelen Yaren ismini seçtiğini açıklamıştır.

2010 yılının Mart ayından beri Yaren, Eskikaraağaç köyüne her gelişinde, sabahları Adem Yılmaz adlı balıkçının Karacabey-Adem adlı sandalına konar ve onunla birlikte balığa çıkar. Emekli olunca Eskikaraağaç köyüne taşınıp geçimini balıkçılıkla karşılamaya başlayan Yılmaz, genellikle sabah ezanından sonra sandalına binerek balığa çıktığını söylemiş, Mart 2010'da bir sabah erken vakitte sandalına konan bir leyleğe yakaladığı balıklardan vermesi ile dostluklarının başladığını ifade etmiştir. O günden sonra sürekli kayığa gelen Yaren, Adem Yılmaz'ın kayığına gelip onun elinden yediği balıklarla beslenmeyi sonraki yıllarda da sürdürdü. Adem Yılmaz, kayığı veya rengini değiştirse bile leyleğin onun kayığına geldiğini ve leyleği gagasındaki lekeden ayırt edebildiğini söylemiştir.

Adem Yılmaz'ın ilk yıllarda diğer köylülerle paylaşmadığı bu dostluk öyküsünden zamanla köy halkı da haberdar olup ilgi göstermiş, Yaren'in gelişi köyde her sene beklenen ve sevinçle karşılanan bir rutine dönüşmüştür. Yaren, ilk defa doğa fotoğrafçısı Alper Tüydeş tarafından 2016 yılında fotoğraflandı. Bir leyleğin bir insanla yakın temas kurması nadirdi, bu fotoğrafla beraber bu durum köy dışında da duyuldu; sosyal medya yoluyla dünyaya yayıldı ve 2019'da bir belgesele konu oldu. Bir leylek ile bir insan arasındaki dostluk, belgesel yapımcısı Burak Doğansoysal'ın ifadesiyle "Doğanın ve insanın bir arada, uyum içinde yaşamasının mümkün olduğu" mesajını masalsı bir dille vererek insanları etkiler.

Yaren, ilk defa 2019'da hakkında belgesel film çekildiği sırada sandala eşini de getirdi ve eşine Nazlı adı verildi. Yaren'in öyküsünün gördüğü ilgi üzerine Yaren ile Nazlı'nın internet kullanıcıları tarafından 7 gün 24 saat canlı izlenebilmesi için Karacabey Belediyesi tarafından yuvalarına yakın bir yere kamera yerleştirildi ve belediye tarafından oluşturulan bir web sitesi aracılığıyla canlı yayın yapılmaya başlandı. Yaren ile Nazlı'nın 2021 yılı Mart ayında yuvalarında buluşmaları, Haziran ayında Yaren'in yavrularını yağıştan koruduğu anlar internet üzerinden canlı olarak izlenmiştir.

Öykünün yayılması, Eskikaraağaç köyündeki turizm hareketliliğini artırmış; köyün sade bir yerleşim yerinden turizm destinasyonuna dönüşmesinde önemli rol oynamıştır. 2024 yılında dönemin belediye Başkanı Ali Özkan, Eskikaraağaç'taki gelişmelerin, "hem kırsal kalkınmaya, hem doğaya dikkat çeken, hem de ekoturizme öncülük eden bir öykü" olduğunu ifade etmiştir.

Köyde, Yaren'i görmek üzere gelen ziyaretçiler için gölde balıkçı sandalları ile turlar düzenlense de, sandalda Adem Yılmaz'dan başkası bulunduğunda Yaren'in sandala gelmediği gözlenmiştir. Ayrıca Adem Yılmaz, yakınlıklarına rağmen Yaren'in kendisine dokunmasına izin vermediğini belirtmiştir.

Yaren ile balıkçı Adem Yılmaz'ın öyküsü, 2019'daki belgeselin ardından 2023'te bir macera çocuk filmine, 2024 yılında The New York Times gazetesine de konu olmuştur.

 Cinsiyeti 
Ortalama ölçülerde erkeklerin dişilere göre daha büyük olması dışında erkek ve dişi leylekler görünüşte aynıdır. Yaren'in erkek olduğu, çiftleşme döneminde onu gözleyen gözlemciler tarafından tespit edilmiştir."Yaren'in cinsiyeti hakkında" (Alper Tüydeş, kişisel görüşme, 30 Mayıs 2024). Leyleklerin periyodik göçleri sırasında, erkek leylekler konaklama yerine dişi leyleklerden bir hafta kadar önce gelerek yuvayı hazırlar. Yaren de Eskikaraağaç'taki yuvasına eşinden erken gelip yuvasını kurar.

 Yavruları ve göç yolu 
Yaren, yetişkin bir leylek olduğu için uydu vericisini yadırgayıp stres olma ihtimali göz önüne alındığından, kendisine uydu vericisi takılması ve göç rotasının tespiti mümkün olmamış; 2021'de bir yavrusuna uydu vericisi takarak ailenin göç yolu belirlenmeye çalışılmıştır.

Haziran 2021'de Yaren'in beş yavrusu yumurtadan çıktı. Yavrulara sosyal medyada yapılan bir anketle "Karaca", "Kısmet", "Eda", "Umut", "Beşnumara" adları verildi. Ailenin göç rotasını belirlemek üzere yavrulardan Beşnumara'ya uydu vericisi takıldı.

En küçük yavru olduğu için yuvadan atılıp atılmayacağı binlerce kişi tarafından takip edilen; yuvaya taşınan bir plastik ipliğin ayağına dolanmasıyla başka bir ölüm tehlikesi atlatan Beşnumara'nın, karşılaştığı badireleri atlatmasından ötürü kısmetinin açık olduğuna inanılmış ve bu nedenle, Almanya'da yaptırılan güneş enerjisiyle çalışan ve yalnızca 40 gram ağırlığında olan uydu vericisi ona takılmıştır. Beşnumara'ya takılan uydu vericisi sayesinde Türkiye'de leylek popülasyonu hakkında bilimsel veriler elde edilebileceği düşünülmekte ve vericinin takılmasından dört yıl sonra Bursa'ya dönmesi beklenmektedir.  

Türkiye'nin uydu vericili yaşayan tek leyleği olan Beşnumara, doğumundan iki ay sonra göçe başlamış ve Yaren gibi Afrika'ya göç ederek 10 günde Çad'a ulaşmıştır. Yaren'in diğer yavrularına halkalama yapılmış; yavrulardan VAAB kodlu halka taşıyan Umut'un henüz bir yaşını doldurmadan Bursa'ya döndüğü belgelenmiştir. VAAB kodlu halka taşıyan leylek 2025'te de Gölyazı köyünde görülmüştür.

Yaren, 2021'den itibaren Eskikarağaaç'a Nazlı adı verilen eşi ile birlikte gelmeyi sürdürür ve her sene dört-altı yavru yavrular. 

 Kültürel yansımaları 
Fotoğrafçı Tüydeş tarafından 2016'dan itibaren paylaşılan Yaren ve Adem Yılmaz'ın fotoğrafları sosyal medya kullanıcıları arasında ilgi gördü ve Yaren'in çok sayıda sosyal medya izleyicisi oldu. 2019'da belgesel yapımcısı Burak Doğansoysal tarafından Karacabey Belediyesinin desteğiyle leylek ve balıkçının dostluğunu konu alan Yaren adlı belgesel film çekildi. Köyde, öykünün gerçek aktörleriyle çekilen filmin galası 22 Eylül 2019'da köy meydanında kurulan açık hava sinemasında gerçekleşti. Film, Çekya'da düzenlenen Prag Film Ödülleri'nde "En İyi Belgesel" ödülünü kazandı; Nisan 2020'de internet üzerinden gösterildi.

Yaren'in öyküsü, Avusturya ve Almanya'daki Türk okullarında bu ülkelerin bakanlıklarınca onaylanmış müfredat kitaplarında 2019-2020 ders yılı itibarıyla Adem Amca ve Leyleğin Öyküsü başlığı ile yer aldı. Yunanistan'da bir festivalde "Adem Amca ve Yaren Leylek" isimli bir gölge oyunu oynandı.

Karacabey Belediyesi tarafından Eskikaraağaç Leylek Köyü'ndeki meydana heykeltıraş Ahmet Uzun tarafından Adem ve Yaren Anıtı yapıldı. Yaren ile Adem Yılmaz'ın dostluğu, doğa fotoğrafçısı Alper Tüydeş'in yazdığı, Ahmet Uzun'un resimlediği Adem Amca ile Yaren adlı bir çocuk kitabına konu oldu.

İkilinin hikâyesinden alınan ilhamla 2023'te senaryosunu Arzu Yurtseven'in yazdığı ve yönetmenliğini Onur Uzun'un yaptığı, macera türündeki çocuk filmi, Yaren Leylek çekildi.

 Kaynakça 

 Dış bağlantılar 
Yaren (yönetmen Burak Doğansoysal, 2019), Burak Doğansoysal Youtube Kanalı, 

Kategori:Popüler kültürde kuşlar
Kategori:Ünlü kuşlar
Kategori:Bursa ilinde kültür
Kategori:Türkiye'deki kuşlar