Orci

Orci (Gürcüce: ორჯი; okunuşu: "orci"), tarihsel Klarceti bölgesindeki yerleşim yerlerinden biridir. Çoruh Nehri'nin sol kıyısında, Murgul Vadisi'nin bu nehre kavuştuğu noktada yer alır ve günümüzde İncirli adıyla Ambarlı köyünün bir mahallesidir.Eter Beridze, Nigali (Gürcüce), Tiflis, 2009, s. 261  ISBN 978-9941-409-02-8

Tarihçe

Orci (ორჯი) adı, "orçi" (ორჭი) veya "orça" (ორჭა) kelimelerinden değişime uğramış olabilir. Lazca "orçi" kelimesi "sırt", Gürcüce "orça" kelimesi "çift kuyu" anlamına gelir.Taner Artvinli, Artvin Yer Adları Sözlüğü, İstanbul, 2013, s. 208-209, ISBN 978-605-5708-85-6.A Comprehensive Georgian-English Dictionary, 2006, 2 cilt  ISBN 0-9535878-3-5 Bu yer adı Türkçe kaynaklara Oruca (اوروجە) ve Orci (اورجی) gibi farklı biçimlerde girmiştir.Trabzon Vilayeti Salnamesi − 1869-1904, (Hazırlayan) Kudret Emiroğlu, Ankara, 1993-2009, 22 cilt; 8. cilt, s. 354, ISBN 975-7871-07-9. Orci köyü, 1886 yılındaki nüfus tespiti sırasında Ruslar tarafından Orca (Орджа) adıyla kaydedilmiştir.

Orci köyü, tarihsel Gürcistan’ı oluşturan bölgelerden biri olan Klarceti’de yer alıyordu. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi 16. yüzyılda Gürcülerden ele geçirmiştir.

Orci, 1835 tarihli nüfus tespiti sırasında Çıldır Eyaleti'nin Livana livasının Murgul kazasına bağlıydı. Köyde 51 hanede 141 erkek tespit edilmişti. Osmanlı idaresinin askere alma ve vergi belirleme amacıyla yaptığı bu tarihteki tespitte sadece erkek nüfusu sayıldığından köyün toplam nüfusunu elde etmek için erkek sayısı kadar kadın eklemek gerekir. Bunun sonucunda köyde yaklaşık 282 kişinin yaşadığı ortaya çıkar. Bu tarihte Orci'nin büyük bir yerleşme olduğu görülmektedir.Klarceti (Gürcüce), Mamia Pağava, Meri Tsintsadze, Maia Baramidze, Malhaz Çoharadze, Tina Şioşvili, Şota Mamuladze, Ramaz Halvaşi, Nugzar Mgeladze, Zaza Şaşikadze, Cemal Karalidze, Batum, 2016, s. 39  ISBN 978-9941-0-8969-5

Orci, 19. yüzyılın ikinci yarısında Trabzon Vilayeti'nde Lazistan sancağına bağlı Livana kazasının köylerinden biriydi. 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesine göre köyde 20 hanede 69 kişi yaşıyordu. Salnamede belirtilmemiş olsa da bu tarihte de Osmanlı idaresinin sadece erkek nüfusunu tespit ettiği bilinmektedir. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, köyün toplam nüfusunun yaklaşık 138 kişiden oluştuğu ortaya çıkar. 1835 nüfusuyla kıysalandığında köyün nüfusunun azaldığı görülmektedirTrabzon Vilayeti Salnamesi − 1869-1904, (Hazırlayan) Kudret Emiroğlu, Ankara, 1993-2009, 22 cilt; 8. cilt, s. 355, ISBN 9789157871117.

Orci, 93 Harbi'nin ardından kurulan Rus idaresi sırasında, 1886 nüfus tespitine göre Artvin sancağına (okrug) bağlı Artvin kazasının (uçastok) bir köyüydü. Bu kaza içinde Kartla nahiyesine bağlıydı. Köyde 2 hanede sadece 9 kişi yaşıyordu ve nüfusun tamamı Gürcülerden oluşuyordu. 1835 ve 1876 yıllarında belirtilmemiş olmakla birlikte, Orci köyünün bir Gürcü yerleşmesi olduğu bu tespitten de anlaşılmaktadır. Neredeyse boşalmış olan köyün sakinlerinin Osmanlı ülkesine göç ettiği anlaşılmaktadır.Roland Topçişvili- İnga Ğutidze, XIX. Yüzyıl ve XX. Yüzyıl Başlarındaki Rus Belgelerinde Şavşeti ve Klarceti Yer Adları (Gürcüce-Türkçe-İngilizce), Tiflis, 2019, s. 23.  ISBN 978-9941- 485-24-4.

Orci veya Orca, Rus idaresinin ardından bir süre bağımsız Gürcistan'ın sınırları içinde kaldı. Moskova Antlaşması'yla Türkiye'ye bırakılmasından bir yıl sonra, 1922 yılında Artvin livasında yapılan nüfus tespiti sırasında Orci'de 13 hanede sadece 62 kişi yaşıyordu. Bu tarihte de köyün nüfusu Gürcü olarak kaydedilmiştir. Köyün nüfusunun artmış olması dikkat çekicidir. Göç etmiş olanların bir kısmı geri dönmüş olmalıdır.

Orci veya Orca Türkçe olmadığı için köyün adı 1925 yılında İncirli olarak değiştirildi. Ertesi yılki nüfus tespitinde köyde 21 hanede 99 kişi yaşıyordu.Muvahhid Zeki, Artvin Vilayeti Hakkında Malumat-ı Umumiye, 2010 (Birinci basımı 1927), s. 144, ISBN 978-9944-197-52-6. Orci, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde "İncirli" adıyla Borçka nahiyesinin bir köyü olarak geçer.Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928, s. 78. Ancak 1935 genel nüfus sayımında adının geçmemesi, İncirli'nin bu iki tarih arasından bir mahalle olarak Ambarlı köyüne bağlandığını göstermektedir.

Kaynakça

Kategori:Murgul
Kategori:Artvin ili tarihi
Kategori:Murgul Vadisi
Kategori:Tao-Klarceti