Baga

Baga (Gürcüce: ბაგა; okunuşu: "baga"), tarihsel Klarceti bölgesinde, Murgul Vadisi'ndeki yerleşim yerlerinden biridir. Murgul Çayı'nın sol kıyısında yer alır ve günümüzde Petek köyünün bir mahallesidir.Taner Artvinli, Artvin Yer Adları Sözlüğü, İstanbul, 2013, s. 69, ISBN 978-605-5708-85-6.Eter Beridze, Nigali (Gürcüce), Tiflis, 2009, s. 333  ISBN 978-9941-409-02-8

Tarihçe

Gürcüce bir yer adı olan Baga (ბაგა), hayvan yemliği ve eski Gürcücede yeni üzüm bağı anlamına gelir.A Comprehensive Georgian-English Dictionary, 2006, 2 cilt  ISBN 0-9535878-3-5 Gürcüce Bagebi (ბაგები), Okrobageti'nin (ოქრობაგეთი) gibi yer adları da  “baga”dan türemiştir. Bu yer adı Türkçeye önce Baga (بكا), daha sonra Bağa (باغا) olarak girmiştir.Trabzon Vilayeti Salnamesi − 1869-1904, (Hazırlayan) Kudret Emiroğlu, Ankara, 1993-2009, 22 cilt; 8. cilt, s. 354, ISBN 9789157871117. 93 Harbi'nin ardından Artvin bölgesine hakim olan Ruslar da köyü Baga (Бага) olarak kaydetmiştir.

Aduça köyü, tarihsel Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Klarceti'de yer alıyordu. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi 16. yüzyılda Gürcülerden ele geçirmiştir.

Baga, 1835 tarihli nüfus tespiti sırasında Çıldır Eyaleti'nin Livana sancağının Murgul kazasına bağlıydı. Köyde 30 hanede 91 erkek tespit edilmişti. Osmanlı idaresinin askere alma ve vergi belirleme amacıyla yaptığı bu tarihteki tespitte sadece erkek nüfusu sayıldığından köyün toplam nüfusunu elde etmek için erkek sayısı kadar kadın eklemek gerekir. Bunun sonucunda köyde yaklaşık 182 kişinin yaşadığı ortaya çıkar.Klarceti (Gürcüce), Mamia Pağava, Meri Tsintsadze, Maia Baramidze, Malhaz Çoharadze, Tina Şioşvili, Şota Mamuladze, Ramaz Halvaşi, Nugzar Mgeladze, Zaza Şaşikadze, Cemal Karalidze, Batum, 2016, s. 39  ISBN 978-9941-0-8969-5

Baga, 19. yüzyılın ikinci yarısında Trabzon Vilayeti'nde Lazistan sancağına bağlı Livana kazası köylerinden biriydi. 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesine göre köyde 25 hane ve 84 kişi yaşıyordu. Salnamede belirtilmemiş olmasına karşın tarihte de Osmanlı idaresinin sadece erkek nüfusunu tespit ettiği bilinmektedir. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, köyün toplam nüfusunun yaklaşık 168 kişiden oluştuğu ortaya çıkar. 1835 yılı tespitiyle kıysalandığında köyün nüfusunun biraz azaldığı görülmektedirTrabzon Vilayeti Salnamesi − 1869-1904, (Hazırlayan) Kudret Emiroğlu, Ankara, 1993-2009, 22 cilt; 8. cilt, s. 355, ISBN 9789157871117.

Baga, 93 Harbi'nin ardından kurulan Rus idaresi sırasında, 1886 nüfus tespitine göre Artvin sancağına (okrug) bağlı Artvin kazasının (uçastok) bir köyüydü. Bu kaza içinde Çhaleti nahiyesine bağlıydı. Köyde 23 hanede 107 kişi yaşıyordu ve nüfusun tamamı Gürcülerden oluşuyordu. 1835 ve 1876 yıllarında belirtilmemiş olmakla birlikte, Baga köyünün bir Gürcü yerleşmesi olduğu bu tespitten de anlaşılmaktadır.Roland Topçişvili- İnga Ğutidze, XIX. Yüzyıl ve XX. Yüzyıl Başlarındaki Rus Belgelerinde Şavşeti ve Klarceti Yer Adları (Gürcüce-Türkçe-İngilizce), Tiflis, 2019, s. 32.  ISBN 978-9941- 485-24-4.

Baga, Rus idaresinin ardından bir süre bağımsız Gürcistan'ın sınırları içinde kaldı. Moskova Antlaşması'yla Türkiye'ye bırakılmasından bir yıl sonra, 1922 yılında Artvin livasında yapılan nüfus tespiti sırasında Baga'da 14 hanede 81 kişi yaşıyordu. Bu tarihte de köyün nüfusu Gürcü olarak kaydedilmiştir. Rus idaresi sırasında köyün nüfusunun Osmanlı ülkesine göç etmiş olduğu bu kayıtlardan da anlaşılmaktadır. Bu sırada Baga, Borçka kazasının Murgul nahiyesine bağlıydı.

Baga Türkçe olmadığı için köyün adı 1925 yılında Beğendi olarak değiştirildi. Ertesi yılki nüfus tespitinde köyde 16 hanede 95 kişi yaşıyordu.Muvahhid Zeki, Artvin Vilayeti Hakkında Malumat-ı Umumiye, 2010 (Birinci basımı 1927), s. 144, ISBN 978-9944-197-52-6. Baga, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde "Beğendi" adıyla Murgul nahiyesinin bir köyü olarak geçer.Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928, s. 79. Ancak 1935 genel nüfus sayımında adının geçmemesi, Göklü veya Köklü'nün bu iki tarih arasından bir mahalle olarak Petek'e bağlandığını göstermektedir.

Kaynakça

Kategori:Murgul
Kategori:Artvin ili tarihi
Kategori:Murgul Vadisi