Samtzkaro Kilisesi (Aşağı)

Aşağı Samtzkaro Kilisesi (Gürcüce: სამწყაროს ეკლესია; okunuşu: "samts'qaros ek'lesia"), tarihsel Klarceti bölgesindeki Gürcü kiliselerinden biridir. Günümüzde Artvin ilinin Ardanuç ilçesine bağlı ve eski adı Samtzkaro olan Aşağı Irmaklar köyündedir.Muvahhid Zeki, Artvin Vilayeti Hakkında Malumat-ı Umumiye, İstanbul, 2010 (Birinci basım 1927), s. 82-83, ISBN 978-9944-197-52-6.Tao-Klarceti - Tarihsel ve Kültürel Anıtlar Kataloğu (Gürcüce), (Editör) Buba Kudava, (Yazarlar) Nestan Bagauri, Zurab Batiaşvili, İrma Beridze, Buba Kudava, Nikoloz Jğenti, Goça Saitidze, Natia Hizanişvili, Tiflis, 2018, s. 145. ISBN 9789941478178.

Tarihçe

Aşağı Samtzkaro Kilisesi, bugün Aşağı Irmaklar ve Yukarı Irmaklar olarak ayrılmış olan Samtzkaro köyünün iki Gürcü kilisesinden biriydi. Kilisenin Osmanlı döneminden önce inşa edilmiş olduğu anlaşılmaktadır. Samtzkaro köyü 1551 yılında Osmanlıların eline geçti. Osmanlı tahrir defterlerine göre köyde 1574 yılında tamamı Hristiyan olan 66 hane, 1595 yılında ise 54 hane yaşıyordu.Klarceti (Gürcüce), Mamia Pağava, Meri Tsintsadze, Maia Baramidze, Malhaz Çoharadze, Tina Şioşvili, Şota Mamuladze, Ramaz Halvaşi, Nugzar Mgeladze, Zaza Şaşikadze, Cemal Karalidze, Batum, 2016, s. 36  ISBN 978-9941-0-8969-5. Nüfusun tamamının Hristiyan olduğu düşünülünce, kilisenin 17. yüzyılın başlarında da faaliyetini sürdürdüğü söylenebilir. Köyün Müslüman olmasından sonra Samtzkaro Kilisesi işlevsiz kalmış olmalıdır. Rusların 1886 yılında gerçekleştiği nüfus tespitinde ise Samtzkaro köyüde, tamamı Gürcü olan 732 kişi yaşıyordu. Artvin vilayeti üzerine çalışmasıyla tanınan Muvahhid Zeki, 1927 yılında Samtzkaro köyünde Gürcülerden kalma harabe halinde iki kilisenin bulunduğunu yazmıştır. Bu bilgi, bu kilise ile köydeki diğer kilisenin bu tarihten sonra yıkıldığını ve tahrip edildiğini göstermektedir.

Mimari

Aşağı Samtzkaro Kilisesi, Aşağı Irmaklar köyünün doğu kısmında yer alır. Tamamen yıkılmış olan kilisenin yerinde günümüzde kireç harçlı kalıntılar tespit edilmiştir. Nikolay Marr'ın 1904 yılındaki araştırma gezisi sırasında kilise büyük ölçüde ayakta duruyordu. Marr'ın verdiği bilgiye göre, yıkık haldeki kilise köyün biraz dışında, akarsuyun sol yakasında yüksek bir yerde, Anakerti'ye giden yolun kıyısında bulunuyordu. Batı duvarı hariç, kilisenin duvarları ayakta duruyordu. Kilise Şavşat-İmerhevi tarzında, dikdörtgen planlı ve dışa taşkın yarım dairesel apsisli sıradan bir kiliseydi. Uzunluğu yaklaşık 10,5 metre, genişliği yaklaşık 4,5 metreydi. Kilisenin girişi güneyde yer alıyordu. Doğu ve batı cephelerinde bire penceresi vardı. Apsisinin iç kısmında, sağda ve solda birer niş bulunuyordu. Güney ve kuzey duvarlarında sütün izleri fark ediliyordu. Dışarıdan iki kademeli çatı örtüsü ile kemerlerin bu sütunlara dayandığı anlaşılıyordu. Dışa taşmış olan yarı dairesel apsis yarım kubbeyle örtülüydü. Kilisenin duvarları içten ve dıştan ince ve farklı irilikte kesme taşlarla kaplıydı. Beyazımsı taşlara rağmen kilise uzaktan tuğlayla inşa edilmiş gibi bir görünüme sahipti. En sağlam kalmış duvarda 23 sıra taş örgüsü vardı. Kilisenin içi sıvanmış ve beyaz renkte badanalanmıştı. Duvar resimlerinin izi fark edilmiyordu.2015 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları (ტაო-კლარჯეთის ძეგლების 2015 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები), Tiflis, 2016, s. 98.  ISBN 978-9941-9123-9-9Nikolay Marr, Şavşeti ve Klarceti Gezi Günlükleri (შავშეთსა და კლარჯეთში მოგზაურობის დღიურები), Batum, 2015 (Birinci basım: 1911, Petersburg, Rusça), s. 247-248.  ISBN 978-9941-434-11-2.

Kaynakça

Kategori:Artvin ilindeki kiliseler
Kategori:Artvin ilindeki Gürcü Ortodoks kiliseleri
Kategori:Artvin ili tarihi
Kategori:Tao-Klarceti
Kategori:Ardanuç'taki yapılar